کہِںدّے نیں جیکر اِکّ کُڑی پڑھ جاںدی ہَے تاں اُہ آپݨِییاں ستّ کُلاں (پِیڑھِییاں) چمکا دِںدّی ہَے۔ پھِر جے اِکّ دی تھاں ’تے دۄ کُڑِییاں پڑھا دِتِّییاں جاݨ, پھِر تاں سمجھۄ اݨگِݨت ذِںدّگِییاں رۄشن ہۄ جاںدِییاں ہن۔ سۄ اِہ وڈّا پرئُپکار کرن دا کمّ مَیڈم ہربِیر کَۄر دے ہِسّے آئِیا ہَے کِئُںکِہ پرئُپکار کرنا وی اِکّ ربّی گُݨ ہَے۔

لگبھگ 40 سالاں تۄں اِکّ پرواسی وِئکتی پںجّاب وِچّ ہر سال جھۄنا لائُݨ لئی آئُںدا سی۔ اُہ اِکّۄ پںجّابی پرِوار دے کھیت پِںڈّ چنارتھل کلاں (ذِلہا پھتہِگڑھ ساہِب) وِچّ ٹھہِردا۔ پُۄری اِمانداری نال کمّ کردا۔ ہَۄلی ہَۄلی اُسدے لڑکے وی کمّ لئی پںجّاب آئُݨ لگّ پئے۔ اُسدے اِکّ لڑکے کۄل پںجّ لڑکِییاں ہۄئیِیاں۔ اِس پںجّابی پرِوار نال پرواسی پرِوار دی لمّے سمیں دی ساںجھ ودھِییا چلّ رہی سی۔

اِدھّر پںجّابی پرِوار دا اِکّ بیٹا اتے اُسدی ادھِیاپک پتنی آپݨے اِکّ پُتّر سمیت پٹِیالے رہِںدّے سن۔ پٹِیالے والی مَیڈم اکسر سۄچدی کِئۄں ناں پرواسی پرِوار کۄلۄں دۄ لڑکِییاں مَیں لَے لواں تے اُنہاں نُۄں پڑھا دیواں۔ نالے پُنّ٬ نالے پھلِییاں۔ نالے پرِوار دی مدد ہۄ جاویگی٬ نالے میرا من وی لگّا رہیگا۔ اِس سبںدھّی جدۄں مَیڈم نیں آپݨے پرِوار نال گلّبات کِیتی تاں اُنہاں اِہی کِہا٬ “لڑکِییاں دی ذِمّیواری بہُت وڈّی ہُںدّی ہَے۔” پر مَیڈم نیں کِہا٬ “جدۄں کِسے کمّ نُۄں کرن لئی اِرادے نیک ہۄݨ تاں پرماتما وی مدد کردا ہَے۔”

سۄ اجّ تۄں دس کُ سال پہِلاں مَیڈم نیں پرواسی پرِوار دِییاں دۄ لڑکِییاں٬ اُمر ساڈھے کُ ستّ سال اتے 6 سال٬ آپݨے کۄل پٹِیالے بُلا لئیِیاں۔ آپݨے گھر بڑے پِیار نال آپݨے کۄل رکھِّییاں۔ پرواسی پرِوار دۄواں بچِّییاں نُۄں مَیڈم کۄل چھڈّکے آپݨے راج بِہار چلا گِیا۔ پہِلاں تاں مَیڈم نیں اتے پرِوار نیں اُنہاں دا دِل لوائِیا۔ اِتھّۄں تک کِہ مَیڈم نیں اُناں دے پِشاب والے کپّڑے-لِیڑے وی آپ دھۄݨے٬ وال واہُݨے٬ نال تھۄڑھا-تھۄڑھا سِکھائُݨا شُرُۄ کِیتا۔ اُنہاں نُۄں ماں واںگ چھۄٹِییاں چھۄٹِییاں متّاں دیݨِییاں۔ اُنہاں دے سۄہݨے سۄہݨے کپّڑے پائُݨے۔ اُسے دِن اِس انۄکھے اتے مۄہ بھرے رِشتے دی شُرُۄیات ہۄ گئی جدۄں پہِلی واری بچِّییاں نیں مَیڈم نُۄں “بِیبی جی!” کہِکے بُلائِیا۔

مَیڈم ہربِیر کَۄر دسّدے ہن کِہ شُرُۄ شُرُۄ وِچّ دۄویں کُڑِییاں بہُت شرارتی وی سن۔ اِکّ واری دۄویں بھَیݨاں نیں کچّے امبّ تۄڑ-تۄڑکے بالٹی بھر دِتّی۔ مَیڈم نیں اُنہاں نُۄں آپݨے ترِیکے نال سمجھائِیا۔ اُنہاں نیں جِتھّے وی کِتے رِشتیداری وِچّ جاں بذار وی جاݨا٬ اُنہاں نُۄں آپݨے نال رکھّݨا۔ اُنہاں بچِّییاں نُۄں پںجّابی جاں ہِںدّی وی نہِیں سی آئُںدی۔ کۄئی سکُۄل داکھلا نہِیں سی دِںدّا۔ پہِلاں تاں مَیڈم نیں اُنہاں نُۄں گھر بہُت پڑھائِیا۔ تھۄڑھے سمیں تۄں شُرُۄ کرکے اُہ چھے-ستّ گھںٹّے رۄذ پڑھائُںدے۔ اُنہاں تۄں ودھّ تۄں ودھّ لِکھائُݨا شُرُۄ کِیتا۔ ہُݨ اُنہاں دی پڑھائی وِچّ دِلچسپی ودھ گئی۔ پھِر مَیڈم نیں پٹِیالے آپݨے سکُۄل س. س. س. ملٹِیپرپذ پٹِیالا وِچّ ہی داکھلا دِوا دِتّا۔ پڑھائی تۄں اِلّاوا اُہ سکُۄل دی ہر گتِیوِدھی وِچّ ودھ-چڑھ کے ہِسّا لَیݨ لگِّییاں۔ مَیڈم ہربِیر کَۄر کھُد پھِذِیکل اَیجُۄکیشن دے لَیکچرار ہن۔ سۄ اِہ کِویں ہۄ سکدا اے کِہ اُنہاں دِییاں لاڈلِییاں دھِییاں کھیڈاں وِچّ ہِسّا ناں لَیݨ۔ اِستۄں اِلاوا کراٹے٬ یۄگا٬ گِدھّا٬ بھںگّڑا٬ سپِیچ٬ پیںٹِںگّ آدِ سبھ گتِیوِدھِییاں وِچّ اُہ بچِّییاں مۄہری رہِییاں ہن۔ مَیڈم اُنہاں نُۄں نَیتِکتا دا پاٹھ رۄذ پڑھائُںدے رہِںدّے ہن۔ کلاس وِچّ اُنہاں بچِّییاں دی بھُۄمِکا پہِلے-دُۄجے ستھاناں ’تے ہی رہی ہَے۔ اُنہاں دۄناں بچِّییاں سۄنِییا اتے سِلپی دی ادھِیاپکا ہۄݨ ’تے مَیں خُد وی بہُت ماݨ مہِسُۄس کردی ہاں۔ اُنہاں دی ماپے-ادھِیاپک مِلݨی ’تے اکسر ہی مَیڈم جاں اُنہاں دے پتی آئُںدے٬ سکُۄل دے ہر ادھِیاپک نُۄں مِلکے بچِّییاں دی کارگُذاری وارے جاݨکاری پْراپت کردے۔

ہُݨ وڈّی بچّی نیں 10+2 مَیڈِیکل دی پڑھائی کرکے مَیرِٹ وِچّ چںگّا رَیںک پْراپت کرکے سرکاری ہسپتال (پٹِیالا) وِچّ سٹاپھ نرسِںگّ وِچّ داکھلا لَیݨ وِچّ سپھلتا ہاسل کِیتی ہَے۔ چھۄٹی نیں وی 10+2 مَیڈِیکل دی پڑھائی بہُت چںگّے اںکّ پْراپت کرکے سپھلتا ہاسل کِیتی ہَے۔ اُہ وی کِسے چںگّے کۄرس وِچّ داکھلا لَیݨ لئی تِیاری کر رہی ہَے۔

سوال اِہ پَیدا ہُںدّا ہَے کِہ پرواسی پرِوار دے بچّے-بچِّییاں لِیا کے نَۄکر٬ نَۄکراݨِییاں تاں بہُت لۄک رکھّ لَیںدے نیں پر اِس ترہاں بچِّییاں لِیا کے٬ چںگّی پرورِش کرنی٬ اُنہاں نُۄں پڑھائُݨا-لِکھائُݨا٬ اُنہاں دی ذِںدّگی سںوّار دیݨی٬ اُنہاں نُۄں پھرش تۄں ارش ’تے پہُںچّا دیݨا ہریک دے ہِسّے نہِیں آئُںدا۔ اجّ مہِںگّائی دے ذمانے وِچّ تے سمیں دی گھاٹ کارن آم نَۄکری-پیشا اَۄرتاں نُۄں تاں آپݨے بچّے پالݨ-پۄسݨ اتے پڑھائُݨ وِچّ وی بڑی مُشکِل آئُںدی ہَے۔ پھِر دُۄجِیاں دے بچّے٬ اُہ وی دۄ-دۄ کُڑِییاں٬ جِنہاں نُۄں مَیڈم نیں تے اُنہاں دے پرِوار نیں آپݨے بچِّیاں تۄں ودھّ رکھِّیا ہَے۔ سچّمُچّ اِہ بِلکُل نِرسُیارتھ اتے پرئُپکار دا کمّ دُۄجِیاں لئی پْریرنا-سرۄت ہَے۔ پُچھّݨ ’تے مَیڈم ہربِیر کَۄر نیں اِہی کِہا٬ “اِہ میرے تۄں پْرماتما ہی کروا رِہا ہَے۔” سبھُ کِچھُ آپے آپِ ہَے آپے دےئ وڈِیائی۔۔”

مَیڈم دی اِہ دِلی اِچھّا ہَے کِہ پہِلاں اُہ آپݨے پَیراں ’تے کھڑھِییاں ہۄ جاݨ, پھِر چںگّے مُںڈّے لبھّکے اُنہاں دا وِیاہ کر دیواںگے۔ مَیڈم دی جان اُنہاں وِچّ تے اُنہاں دی جان مَیڈم وِچّ وسدی ہَے۔ اُہ بچِّییاں وی آپݨے پالݨہار ماپِیاں دا بہُت پِیار اتے ستِکار کردِییاں ہن۔ اِہ میرا دائوا ہَے کِہ کلّہ نُۄں جدۄں مَیڈم اُنہاں نُۄں اِکّ اواذ مارنگے تاں اُہ وی اواذ مارن تۄں پہِلاں آپݨے مسِیہے کۄل ذرُۄر ہاذر ہۄݨگِییاں کِئُںکِہ مَیڈم نیں بِیجِیا ہی اِنا ہَے کِہ اُہ جِنّا مرذی وڈھّی جاݨ تاں وی تۄٹ نہِیں آویگی۔

* * * * *