اںگّریذی کِتاب ’جِئۄُلذ آپھ دی کِلا‘ دا پںجّابی وِچّ انُواد کردِیاں پالدی پِںڈّ نال مَیں ڈُۄںگھی ساںجھ مہِسُۄس کرن لگّا سی۔ اِہ میرے سُپنِیاں وِچّ آئُݨ لگّا۔ پِںڈّ بھاویں نہِیں رِہا پر اِسدے بچے نِشاناں نُۄں دیکھݨ دی میری رِیجھ سی۔ ہۄر رُجھیوِیاں کارݨ کدے جا ناں سکِیا٬ بھاویں اِہ میرے ہی سُۄبے بْرِٹِش کۄلمبِّییا وِچّ ہَے۔

اِنہاں گرمِییاں وِچّ سُکِیرت ہۄرِیں کنیڈا آئے تاں اُنہاں نال پالدی جاݨ دا سببّ بݨ گِیا۔ سُکِیرت دے نال نال پںجّابی دے دۄ ہۄر وڈّے وِدواناں٬ ڈا. رگھبِیر سِںگھّ سِرجݨا اتے ڈا. سادھُۄ سِںگھّ دا وی ساتھ بݨ گِیا۔ کار دا ڈرائیِور مَیں سی۔ وِدواناں دی دیکھ-بھال مَینُۄں کچّ دے سمان واںگ کرنی پَیݨی سی۔

پالدی وَینکُۄور دے اِکّ ٹاپُۄ ’تے ستھِتّ ہَے٬ جِتھّے پھَیری راہِیں ہی پہُںچِّیا جا سکدا ہَے جاں ہوائی سپھر راہِیں۔ ٹاپُۄ ’تے جاݨ لئی وَینکُۄور اِلاکے وِچّ دۄ بںدّرگاہاں ہن٬ ٹواسن اتے ہَۄرس شُۄ بیء۔ ٹواسن تۄں ٹاپُۄ ’تے ستھِت دۄ پْرمُکھّ شہِراں وِکٹۄرِییا اتے ننائِمۄ نُۄں پھَیرِییاں جاںدِییاں ہن اتے اگّے پالدی نُۄں سڑک راہِیں پہُںچِّیا جاںدا ہَے۔ ہَۄرس شُۄ بیء ٹرمِینل تۄں ننائِمۄ شہِر نُۄں پھَیری جاںدی ہَے پر وِکٹۄرِییا نُۄں نہِیں۔ کِسے ترِیکے نال میرے دِماگ وِچّ اِہ گلّ اٹکی ہۄئی سی کِہ پالدی جاݨ لئی پہِلاں ننائِمۄ ہی جائِیا جاںدا ہَے۔ شائِد پالدی ننائِمۄ شہِر دے ذِیادا نذدِیک ہۄݨ کارݨ مَیں اِس ترہاں سۄچدا سی۔ ہَۄرس شُۄ بیء تۄں پھَیری دی سروِس دۄ گھںٹّے بائد ہَے۔ ٹواسن تۄں وی ننائِمۄ لئی اُنّی دیر بائد ہی ہَے پر ٹواسن تۄں وِکٹۄرِییا لئی ہر گھںٹّے بائد پھَیری مِل جاںدی ہَے۔ اِہ گلّ میرے دِماگ وِچّ ناں جاݨ ویلے تے ناں ہی آئُݨ ویلے آئی کِہ وِکٹۄرِییا راہِیں وی اُتھّے جائِیا جا سکدا ہَے۔ کھَیر٬ مَیں کار ہَۄرس شُۄء بیء ٹرمِینل ولّ کر لئی۔ ساڈھے اٹھّ وجے والی پھَیری اسِیں پھڑنی سی۔ ٹائیِم ساڈے کۄل پُۄرا-پُۄرا ہی سی۔ کار دی سپِیڈ مَیں 100 کِلۄمِیٹر پْرتی گھںٹّا دی رپھتار والے رُۄٹ ’تے 130 دی کر دِتّی۔ کچّ دے سمان دا وی مَینُۄں پُۄرا کھِیال سی۔ میرا پُۄرا دھِیان کار چلائُݨ ولّ ہی سی پر دھُڑکُۄ اِہ وی سی کِہ تِنّاں وِدواناں وِچّۄں کۄئی اِہ ناں آکھ دیوے کِہ کار ہَۄلی چلاواں۔ اِس ترہاں کرن نال پھَیری لںگھّ جاݨی سی اتے سانُۄں دۄ گھںٹّے اُڈِیک کرنی پَیݨی سی۔ پر اُنہاں وِچّۄں کِسے نیں کِہا نہِیں۔ مَینُۄں لگدا سی کِہ سُکِیرت ہۄراں دی نِگہا سپِیڈۄمِیٹر ولّ سی۔ شائِد اِہ میرا بھرم ہۄوے۔ اسِیں اٹھّ وجّ کے پچّی مِںٹّ ’تے ٹرمِینل ’تے پہُںچّ گئے۔ ساڈی کار پھَیری ’تے چڑھی ہی سی کِہ اگلِیاں نیں گیٹ بںدّ کرکے پھَیری تۄر لئی۔ مَیں شُرلی چھڈّ دِتّی٬ “اِہ آپݨی ہی اُڈِیک کردے سی۔”

Coastal Renaissance ناں دی اِہ پھَیری 2007 وِچّ جرمنی دی بݨی ہۄئی ہَے۔ اِس وِچّ 310 کاراں چڑھ سکدِییاں ہن اتے 1600 دے کرِیب مُساپھر۔ اِہ 160 مِیٹر لمبّی ہَے۔ ہیٹھلے ڈَیکّ اُپّر کاراں٬ بسّاں تے ٹرکّ کھڑھائے جاںدے ہن اتے اُپّرلِیاں وِچّ مُساپھر بَیٹھدے ہن۔

باہر مِیںہ پَے رِہا سی۔ ٹھںڈھّ سی۔ اسِیں کار وِچّۄں باہر آ کے اُپّرلِییاں مںذِّلاں ولّ تُر پئے۔ کئی رۄذ دے یاتری آپݨِییاں کاراں وِچّ ہی بَیٹھے رہِںدّے ہن۔ اُپّرلی مںجِّل ’تے جا کے اسِیں چار جُڑوِییاں سِیٹاں ملّ لئیِیاں۔ باہرلے نذارے بدّلاں اتے دھُںدّ نیں کجّے ہۄئے سن۔ اسِیں اںدّر ہی بَیٹھے رہے۔ سُکِیرت ہۄراں نیں پھَیری دی وائی-پھائی نال آپݨا پھۄن جۄڑ لِیا اتے میری سُرتی ’جِئۄُلذ آپھ دی کِلا‘ کِتاب وِچّ پڑھے اُنہاں مۄڈھی پںجّابِییاں نال جُڑ گئی٬ جِنہاں نُۄں اِسے ٹاپُۄ ’تے جاݨ ویلے پھَیری وِچّ وکھّرِییاں بݨِییاں تھاواں ’تے بَیٹھݨا پَیںدا سی۔ مَیں سۄچݨ لگّا کِہ اِس ترہاں دے سِدھّے وِتکرے نُۄں اُہ کِویں سہاردے ہۄݨگے۔ پھِر میرے دِماگ وِچّ مئیِیا سِںگھّ آئِیا٬ جِہڑا بائد وِچّ میئۄ سِںگھّ دے ناں نال مشہُۄر ہۄئِیا اتے جِہڑا پالدی پِںڈّ وسائُݨ والے مۄڈھِییاں وِچّۄں اِکّ سی۔ اُہ ہُسَین رہِیم دے سُجھاء نال 1916 وِچّ وَینکُۄور دے اِس ٹاپُۄ ’تے ریلوے دی ملکِیئت والی ذمِین دیکھݨ آئِیا سی٬ جِتھّے اُہ آپݨی لکّڑ مِلّ لا سکݨ۔ بی سی سرکار دی ملکِیئت والے درکھتاں نُۄں سِرپھ وۄٹ پائُݨ دے ہکّدار ناگرِک ہی کٹّ سکدے سن اتے سائۄُتھ ایشِیئن لۄکاں کۄل اُس ویلے وۄٹ پائُݨ دا ہکّ نہِیں سی۔ ٹاپُۄ ’تے کائۄُچن وادی وِچّ اُس نیں اُہ تھاں لبھّ لئی سی٬ جِتھّے اُنہاں نیں مِلّ لائی۔ اِس تھاں دا ناں میئۄ سائیِڈِںگّ پِیا۔ بائد وِچّ اِس پِںڈّ دا نام پالدی رکھّ دِتّا۔ جدۄں میئۄ سِںگھّ ٹاپُۄ ’تے مِلّ لئی تھاں دیکھݨ آئِیا سی٬ اُس رات اُس نُۄں نیڑلے شہِر ڈںکّن دے کِسے وی ہۄٹل مالک نیں آپݨے ہۄٹل وِچّ رہِݨ لئی تھاں نہِیں سی دِتّی۔ پھِر کِسے نیں اُس نُۄں دسِّیا سی کِہ اُس ورگا ہی اِکّ ’ہِںدُّۄ‘ ریلوے دا کرمچاری ہَے تے اِکّ جھُگّی وِچّ رہِںدّا ہَے۔ میئۄ سِںگھّ نیں اُسدی جھُگّی لبھّ کے اُتھّے رات کٹّی سی۔

ننائِمۄ پہُںچّݨ لئی پھَیری نُۄں اِکّ گھںٹّا چالی مِںٹّ لگّݨے سن۔ اجّ-کلّہ پھَیری وِچّ پہِلے جاں دُۄجے درجے دِییاں کۄئی وکھّرِییاں سِیٹاں نہِیں ہن۔ جِتھّے وی کِسے نُۄں سِیٹ مِلدی٬ اُتھّے ہی ملّ لَیںدا ہَے۔ پر جدۄں ٹاپُۄ ’تے وسݨ والے مۄڈھی پںجّابی پھَیری وِچّ سپھر کردے سن٬ اُدۄں پھَیری دے تِنّ ہِسّے ہُںدّے سن۔ پہِلی کلاس وِچّ ذِیادا کِرائِیا کھرچݨ والے سردے-پُجّدے بَیٹھدے٬ دُۄجے ہِسّے وِچّ آم جنتا بَیٹھدی اتے الگّ کرکے بݨائے تِیجے ہِسّے وِچّ آدِ-واسی٬ چِینے٬ جپانی تے سائۄُتھ ایشِیئن لۄک بَیٹھدے۔ پالدی وسائُݨ والے اِہ مۄڈھی پںجّابی کُجھ ہی سالاں وِچّ سرمائیدار بݨ کے پھَیری وِچّ پہِلے درجے دِییاں سِیٹاں بُکّ کروا کے سپھر کرن لگّ پئے سن۔ پھِر میرے دِماگ وِچّ کائۄُچن وادی وِچّ پَیدا ہۄئیِیاں پْرمُکھّ ہستِییاں گھُمّݨ لگِّییاں۔ کنیڈا دے کِسے سُۄبے وِچّ بھارتی-مُۄل دا پہِلا اَیمّ اَیلّ اے اتے پہِلا کَیبنِٹ مںتّری مۄء سہۄتا اِس وادی دے ڈںکّن شہِر وِچّ جمِّیا۔ پںجّابی مُۄل دا پہِلا ججّ٬ والی اُپّل وی اِتھّے ہی وڈّا ہۄئِیا۔ نَیشنل ہاکی لِیگ (آئیِس ہاکی) وِچّ لِیہ پاڑݨ والا رَۄبِن باوا وی اِتھّۄں دی ہی پَیداوار ہَے۔ اِس کھیڈ وِچّ ہالے وی اِکّا-دُکّا نُۄں چھڈّ کے باکی کھِڈاری گۄرے ہی ہن۔ رَۄبِن دے دادے٬ باوا سِںگھّ نُۄں میئۄ سِںگھّ دی پتنی نیں آپݨے پتی دی مِلّ وِچّ نَۄکری دِوا کے پالدی لِیاںدا سی۔ پالدی وِچّ ہی جمِّییاں تے اِتھّۄں دے سکُۄل وِچّۄں ہی مُڈھلی پڑھائی کرن والِییاں جگدِیش کَۄر تے سرجِیت کَۄر ڈاکٹر بݨِییاں اتے آپݨے ماپِیاں دے دیش بھارت جا کے ساری اُمر بِماراں دی سیوا کردِییاں رہِییاں۔ اِہ دۄنۄں کپُۄر سِںگھّ سِدھُّۄ دِییاں بیٹِییاں سن۔ میئۄ سِںگھّ مِنہاس اتے کپُۄر سِںگھّ سِدھُّۄ دے تِیجے مُکھّ بھائیِوال دُمّݨ سِںگھّ مِنہاس دا بیٹا ہرب دُمّݨ بائد وِچّ بی سی دے جںگّلات اُدیۄگ وِچّ اِکّ وڈّے وپاری وجۄں ستھاپت ہۄئِیا٬ وی اِتھّے ہی پَیدا ہۄئِیا۔

ساڈی پھَیری ننائِمۄ شہِر دی بںدّرگاہ٬ ڈِیپارچر بیء ’تے پہُںچّ گئی سی۔ پھَیری وِچّۄں نِکلدے ہی ڈاکٹر سادھُۄ سِںگھّ بۄلے٬ “ہُݨ آپاں نُۄں کاہلی کۄئی نی۔ ’رام نال چلّݨا۔” مَیں تاں سمجھدا سی کِہ اُنہاں نُۄں گلّاں وِچّ میرے اۄور سپِیڈ جاݨ بارے پتا نہِیں لگّا ہۄویگا۔ “ٹھِیک اےَ جی٬” آکھ کے مَیں جی پی اَیسّ لا لِیا۔ اِہ پالدی دی دُۄری 64 کِلۄمِیٹر دسّ رِہا سی۔ سانُۄں اُتھّے پہُںچّݨ لئی گھںٹّا کُ لگّݨا سی۔ ڈںکّن شہِر ولّ جاݨ والے کائۄُچن وَیلی ہائیِویئوِچّۄں نِکلدی پالدی جاݨ والی ٹَینسر رۄڈ بِلکُل سُنّسان سی۔ درکھتاں وِچّ گھِری سڑک ’تے جاںدِیاں سُکِیرت ہۄراں دی تیج نِگہا اِک بۄرڈ ’تے پئی٬ جِس ’تے لِکھِیا سی: ’اِیسٹ اِںڈِیئن کریمیٹۄرِیئم۔” ساڈی کار اگّے لںگھّ گئی سی۔ سۄچِیا کِہ مُڑدی واری دیکھدے چلّاںگے۔ اگّے پالدی ولّ پاٹݨ والی سڑک دا ناں ’کپُۄر رۄڈ‘ ہَے اتے 700 مِیٹر اگّے پالدی رۄڈ۔ اسِیں اُس تھاں پہُںچّ گئے سی٬ جِتھّے کدے گھُگّ وسدا پِںڈّ سی۔ جِتھّے پںجّابِییاں دے نال-نال چِینے اتے جپانی لۄک وی رہِںدّے سن۔ ہُݨ اُتھّے سِرپھ اِکّ گُردوارے دی اِمارت ہَے۔ جاں کُجھ دُۄری ’تے میئۄ سِںگھّ دی وِدھوا نُۄںہ جۄن میئۄ رہِںدّی ہَے٬ جِہڑی بِردھ ہۄ گئی ہَے۔ جۄن اُس ویلے گُردوارے دے اںدّر ہی سی۔ سانُۄں لںگّر ہال وِچّ مِل گئی۔ میئۄ سِںگھّ دے بیٹے رجِںدّی نیں اِس نال آپݨے ماپِیاں تۄں باہرا ہۄ کے وِیاہ کروائِیا سی۔ اِنہاں دے پِیار دی کہاݨی پھِلمی کہاݨِییاں ورگی ہَے۔ میئۄ سِںگھّ دے گھروالی بِشن کَۄر پںجّاب گئی بِمار ہۄ گئی سی۔ میئۄ سِںگھّ نیں آپݨے بیٹے رجِںدّی نُۄں گۄری جۄن تۄں پاسے کرن لئی پںجّاب بُلوا کے اُسدا وِیاہ پںجّابی کُڑی نال کر دِتّا۔ پر رجِںدّی نیں کنیڈا واپس آ کے جۄن نال وِیاہ کروا لِیا۔ ہُݨ اِسے جۄن دا بیٹا دوِںدّر سِںگھّ میئۄ اِس گُردوارے دا پْردھان ہَے۔ اَیتوار ہۄݨ کرکے گُردوارے وِچّ سماگم سی۔ ہر دُۄجے اَیتوار گُردوارے وِچّ سںگّت جُڑدی ہَے۔ گُردوارے دا بھائی جی اتے اُسدی گھروالی گُردوارے وِچّ ہی رہِںدّے ہن ۔ باکی سںگّت نیڑلے شہِر ڈںکّن تۄں سی۔ وِیہ-پچّی مرد-اَۄرتاں ہۄݨگے۔ چار-پںجّ نِیاݨے۔ تِنّاں کںدھّاں نال ڈھۄء لا کے وِرلے وِرلے دُۄر دُۄر بَیٹھے سن۔ بھائی جی کِیرتن کر رِہا سی۔ کدے اِہ سارا ہال بھرِیا ہُںدّا ہۄویگا۔ جۄڑ میلِیاں ویلے تاں اِتھّے بہُت گہِما-گہِمی ہُںدّی سی۔ مَینُۄں کِتاب وِچّ پڑھِیا بِرتاںت چیتے آ گِیا۔ پالدی وِچّ پہِلی جُلائی نُۄں ڈُمِینِیئن ڈیء دی چھُٹّی والے دِن٬ جِس نُۄں ہُݨ کنیڈا ڈیء کہِںدّے ہن٬ جۄڑ میلا لگدا سی۔ سارے بی سی وِچّۄں سںگّتاں آئُںدِییاں۔

سکُۄل دے بچّے ہپھتا پہِلاں تِیارِییاں شُرُۄ کر دِںدّے۔ اُہ رسِّییاں نال ٹںگّݨ لئی رںگّدار کاگجاں دِییاں جھںڈِّییاں بݨائُںدے۔ اِہ گُردوارے تۄں کُکّہائۄُس اتے بںکّ ہائۄُساں تکّ ٹںگِّییاں ہُںدِّییاں۔ سپھائیِیاں اتے ہۄر تِیارِییاں شُۄرُۄ ہۄ جاںدِییاں۔ بںدّے اتے مُںڈّے گُردوارے دی ذمِینی مںجِّل ’تے رہِںدّے۔ اَۄرتاں اتے کُڑِییاں گھراں وِچّ جا پَیںدِییاں۔ بَیںڈ دے ساجی مِلّہ وِچّۄں چھُٹّی کرکے بساں راہِیں آئُݨ والے پْراہُݨِیاں دے سواگت لئی مُۄہرے جاںدے اتے اُنہاں نُۄں گُردوارے تکّ لَے کے جاںدے۔ شُکّروار شام نُۄں کھاس سماں ہُںدّا٬ جدۄں گُردوارے دے ساہمݨے ارداس اتے کِیرتن ہُںدّا اتے نِشان ساہب دی سیوا ہُںدّی۔

پالدی وِچّ گُردوارا 1919 وِچّ بݨِیا سی۔ 1921 وِچّ کنیڈا سرکار ولّۄں اِمِیگْریشن نِیتی وِچّ تبدِیلی کرن نال آدمی آپݨے پرِوار کنیڈا مںگّوائُݨ دے یۄگ ہۄ گئے سن۔ 1923 وِچّ کپُۄر سِںگھّ سِدھُّۄ دی پتنی بسںتّ کَۄر پالدی وِچّ آئُݨ والی پہِلی بھارتی اَۄرت سی۔ اَۄرتاں اتے بچِّیاں دے آئُݨ نال پالدی وِچّ سکُۄل کھُلّہ گِیا۔ بِجلی واستے پِںڈّ وِچّ آپݨا جنریٹر سی۔ پاݨی واستے آپݨا کھُۄہ سی٬ جِہڑا ہُݨ وی گُردوارے دی اِمارت دے نال سُرکھِّئت ہَے۔ میئۄ سِںگھّ دا برابر دا وپارک بھائیِوال٬ کپُۄر سِںگھّ سِدھُّۄ 1935 وِچّ آپݨے پرِوار نال پالدی چھڈّ کے وَینکُۄور چلا گِیا۔ مِلّہ وِچّ دۄ دھڑے بݨ گئے سن۔ اِکّ کپُۄر سِںگھّ دے جٹّاں دا اتے دُۄجا میئۄ سِںگھّ دے راجپُۄت مِنہاساں دا۔ کپُۄر سِںگھّ دے وَینکُۄور جاݨ تۄں بائد میئۄ سائیِڈِںگّ دا ناں میئۄ سِںگھّ دے پںجّاب وِچلے ہُشِیارپُر ذِلہے وِچّ پَیںدے پِںڈّ پالدی دے ناں ’تے رکھّ لِیا۔ 1937 وِچّ پالدی وِچّ 100 پرِواراں اتے 150 اِکلّے-کارے بںدِّیاں دا وسیبا سی۔ گُردوارے دے نیڑے ہی جپانِییاں دا ہال سی٬ جِتھّے اُہ بَیٹھکاں کردے جاں آپݨا پُۄجا-پاٹھ۔

میئۄ سِںگھّ دی پتنی بِشن کَۄر دی مَۄت 1952 وِچّ ہۄ گئی اتے 1955 وِچّ میئۄ سِںگھّ دی مَۄت ہۄ گئی۔

سنّ 1945-46 وِچّ پالدی والی مِلّہ بںدّ ہۄ گئی سی پر بںدّے ’میئۄ لمبّر کمپّنی‘ دی سمِٹ والی مِلّہ اتے لَۄگِںگّ کَیمپاں وِچّ کمّ کردے رہے۔ کمپّنی نیں 1965 وِچّ ننائِمۄ شہِر وِچّ نوِیں مِلّ شُرُۄ کر لئی سی۔ کامِیاں نُۄں پالدی تۄں ننائِمۄ بسّ راہِیں لِجائِیا جاںدا۔ پھِر لۄکِیں کمّ والی تھاں دے نیڑے رہِݨا شُرُۄ کرن لگّ پئے۔ 1969 وِچّ بچِّیاں دی گِݨتی گھٹݨ کارݨ سکُۄل بںدّ ہۄ گِیا۔ 1965 تۄں 1975 تکّ پالدی ہِپِّییاں لئی سورگ بݨ گِیا۔ کۄئی وی کھالی ہۄئِیا چھتّڑا اُہ آپݨے کبذے وِچّ کر لَیںدے۔ 1975 تکّ سارے جپانی اتے چِینے وی پالدی چھڈّ گئے اتے کُجھ کُ پںجّابی ہی پالدی وِچّ رہِ گئے۔ 1980 تکّ 15 مکان ہی پالدی وِچّ رہِ گئے سن٬ جِہڑے کِرائے اُپّر دِتّے ہۄئے سن۔ 1997 وِچّ باکی بچی اتے کِرائے ’تے دِتّی ہۄئی سکُۄل دی اِمارت وی شکّی اگّ دی لپیٹ وِچّ آ گئی۔

2012 وِچّ بَیںک ولّۄں ادالتی ہُکماں نال٬ جِس ذمِین اُپّر گُردوارا بݨِیا ہۄئِیا سی٬ اُہ ویچݨ واستے لا دِتّی۔ پر کئی جتھّیبںدِّییاں دے اُپرالے نال 2017 وِچّ پالدی دے گُردوارے نُۄں اِتِہاسک یادگار وجۄں مانتا مِل گئی۔

گُردوارے دی بیسمَیںٹ وِچّ چھۄٹا جِہا اجائِب گھر بݨِیا ہۄئِیا ہَے٬ جِتھّے میئۄ پرِوار دے نال نال کُجھ کُ ہۄر تسوِیراں نُۄں کںدھّاں اُپّر سجائِیا ہۄئِیا ہَے۔ گُردوارے وِچّ گُرُۄ گرںتھّ ساہِب دی پُراتن بِیڑ وی سمبھّالی ہۄئی ہَے۔ اِہ سبھ کُجھ بھائی جی نیں بہُت پِیار نال سانُۄں دِکھائِیا۔ باہرۄں آئے بںدِّیاں نُۄں دیکھ کے سیواداراں نُۄں چاء چڑھِیا ہۄئِیا سی۔ اُہ بہُت پِیار نال مِلے۔ اسِیں کُرسِییاں ’تے بَیٹھ کے لںگّر چھکِیا٬ جِہڑا سںگّتاں نیں گُردوارا ساہِب وِچّ ہی تِیار کِیتا سی۔ اَینے سواد رُمالی پْرشادے مَیں پہِلاں کدے نہِیں سی چھکے٬ جِہڑے کائۄُچن وادی وِچّ جمِّییاں-پلِییاں بِیبِییاں ولّۄں ہی پکائے لگّدے سن۔ گُردوارے وِچّۄں نِکل کے مَیں آسے-پاسے دیکھِیا۔ مَیں انُمان لائُݨ دی کۄشِش کِیتی کِہ کِتھّے سکُۄل ہُںدّا ہۄویگا٬ کِتھّے جپانِییاں٬ چِینِیاں جاں پںجّابِییاں دے بںکّ ہائۄُس ہُںدّے ہۄݨگے پر مَینُۄں کدے گھُگّ وسدے پِںڈّ دی ہۄر کۄئی نِشانی ناں دِسی۔ اُنہاں اِمارتاں دی بھاویں کۄئی نِشانی نہِیں بچی پر اِس کائۄُچن وادی وِچّ جمِّییاں-پلِییاں اُہ سکھشِیئتاں تاں یاد کِیتِییاں جاںدِییاں رہِݨگِییاں٬ جِنہاں نیں وڈّے مُکام ہاسل کِیتے۔