کِسے وی پرِوار٬ سماج اتے دیش دا اُجّلا بھوِکھّ اُتھّۄں دے بچِّیاں دی شخسِیئت اُساری اُتّے نِربھر کردا ہَے۔ اِسے کرکے بچِّیاں نُۄں پرِوار٬ سماج اتے دیش دا کھذانا آکھِیا جاںدا ہَے۔ اِہ آکھِیا جاںدا ہَے کِہ بھارت کُجھ سالاں وِچّ سںسّار دی وڈّی تاکت بݨ جاویگا۔ اِسدا آدھار وی بچّے ہی ہن۔ آئُݨ والے سمیں وِچّ ساڈے دیش وِچّ نَۄجواناں دی گِݨتی سارے دیشاں تۄں ودھّ ہۄویگی تے اِہۄ دیش دی شکتی بݨنگے۔ بچّے کِسے پرِوار٬ سماج اتے دیش دی شکتی اُدۄں ہی بݨ سکدے ہن جدۄں اُنہاں دی شخسِیئت اُساری سہی ہۄئی ہۄوے۔ اُہ تنۄ تے منۄ تںدّرُست ہۄݨ اتے وِدِّیا تے ہُنر نال شِںگّارے گئے ہۄݨ۔ جیکر چَۄگِردے وال جھات ماری جاوے تاں اِہ آکھِیا جا سکدا ہَے کِہ بہُگِݨتی بچّے تنۄ تے منۄ کمذۄر ہن۔ اُہ چڑھدی کلا وِچّ رہِݨ دی تھاں نِراشتا وِچّ گھِر رہے ہن۔ اِسے نِراشتا نُۄں دُۄر کرن لئی اُہ نشِیاں دا سہارا لَے رہے ہن۔ اُنہاں دی بۄلباݨی کھرہوی ہۄ رہی ہَے تے اُہ آپݨے گَۄرومئی وِرسے نُۄں بھُلّ رہے ہن۔ بچِّیاں دی شخسِیئت اتے اُساری وِچّ ماپِیاں دا مہتّوپُۄرن یۄگدان ہُںدّا ہَے کِٔیںکِہ ماپے ہی بچّے دے مُڈھلے ادھِیاپک بݨدے ہن۔ آرتھِک مجبُۄرِییاں اتے کُجھ آدھُنِکتا دے پْربھاو کرکے ساںجھے پرِوار ٹُٹّ رہے ہن۔ بچِّیاں نُۄں دادا دادی دی گۄدی دا نِگھّ پْراپت نہِیں ہۄ رِہا ناں ہی اُنہاں نُۄں گَۄرومئی وِرسے دی جاݨکاری مِل رہی ہَے۔ ماں پِئۄ دۄویں نَۄکری کردے ہن تے بچِّیاں دی دیکھبھال نَۄکراں دے ہوالے ہۄ جاںدی ہَے۔ بچّے دے سکُۄل جاݨ سمیں وی ماپے گھر نہِیں ہُںدّے تے سکُۄل تۄں واپسی اُتّے وی اُنہاں نُۄں اِکلّتا دا سںتّاپ بھُگتݨا پَیںدا ہَے۔ آپݨی اِکلتّا نُۄں دُۄر کرن لئی اُہ ٹی وی اتے اِںٹرنَیٹّ دا سہارا لَیںدے ہن۔ اِہ گُݨکاری گِیان دے سرۄت سہی اگوائی دی گھاٹ کارن وِناسکاری بݨ رہے ہن۔
چھۄٹے بچِّیاں نُۄں جِہڑے ماپے کْرِچ وِچّ چھڈدے ہن٬ اُنہاں دی ہالت تاں ہۄر وی بھَیڑی ہۄ جاںدی ہَے۔ کئی تھاںوِیں تاں جیکر بچّا رۄݨ تۄں ہٹے ہی ناں تاں نِیںد والی دوائی دے دِتّی جاںدی ہَے۔ رات نُۄں اجِہے بچّے سَۄںدے نہِیں تے ماں دِییاں جھِڑکاں کھاںدے ہن۔ بچِّیاں وِچّ نِراشتا٬ اِکلّتا٬ ہِںسّا اتے انُشاسنہِیݨتا ودھ رہی ہَے۔ نشِیاں دی ورتۄں وِچّ ہۄ رہے وادھے دا اِہ وی اِکّ کارن ہَے۔ بچِّیاں نُۄں آپݨے وِرسے نال جۄڑنا٬ اُنہاں دی سہی اگوائی دیݨی٬ اِماندار بݨائُݨا آدِ ماپِیاں دی ہی مُکھّ ذِمّیواری ہَے۔ ماپِیاں نُۄں چاہِیدا ہَے اُہ بچِّیاں نُۄں اُنہاں دے پھرذاں پْرتی جاگرُۄک کرن اتے کُتاہی نال ہۄ رہے وِناش پْرتی جاݨُۄ کروائُݨ۔
کمائی کرنی چاہِیدی ہَے پر اِس تۄں وی ذرُۄری ہَے کِہ کمائی دا انںدّ سارا پرِوار رل کے ماݨے۔ کیول دَۄلت اِکٹھّی کرن نال سفل سُکھاواں جِیون نہِیں سِرجِیا جا سکدا سگۄں اِس لئی گھر وِچّ ادھِیاتمک٬ نَیتِک کدراں کِیمتاں اتے چڑھدی کلا والا ماہَۄل سِرجݨا ذرُۄری ہۄ جاںدا ہَے۔
بچِّیاں دا ماپِیاں اُتّے سبھ تۄں ودھّ ادھِکار ہُںدّا ہَے۔ اِسے ہکّ کرکے ماپِیاں نُۄں آپݨا ودھّ تۄں ودھّ سماں بچِّیاں نال گُذارنا چاہِیدا ہَے پر ویکھݨ وِچّ آئِیا ہَے کِہ کمّکاجی رُجھیوِیاں کارن ماپے بچِّیاں نُۄں پُۄرا سماں نہِیں دے رہے۔ کئی پِئۄ تاں اجِہے ہن جِنہاں دے درشݨ کئی کئی دِن بچِّیاں نُۄں نہِیں ہُںدّے۔ کارۄباری پِئۄ رات نُۄں دیر نال گھر آئُںدے ہن۔ اُدۄں تک بچّے سَۄ چُکّے ہُںدّے ہن۔ اُہ سویرے دیر نال اُٹھّدے ہن٬ اُدۄں تک بچّے سکُۄل جا چُکّے ہُںدّے ہن۔ اَیتوار دی جیکر چھُٹّی ہۄوے جاں کۄئی سماگم ناں ہۄوے٬ اُدۄں ہی پِئۄ دی آپݨے بچِّیاں نال مُلاکات ہُںدّی ہَے۔
تُسِیں اِہ چُٹکلا تاں ذرُۄر سُݨِیا ہۄویگا کِہ کِسے بچّے نیں آپݨی ماں نُۄں پُچھِّیا٬ “اِہ اَیتوار نُۄں آئُݨ والے اںکّل کَۄݨ ہن؟” سماں ناں دیݨ دی گھاٹ نُۄں پُۄرا کرن لئی ماپے بچِّیاں دے جیب کھرچ وِچّ وادھا کردے ہن٬ مہِںگّے مۄبائِل لَے کے دِںدّے ہن۔ بچِّیاں نُۄں مۄبائِل جاں مہِںگّے چاکلیٹ دی نہِیں سگۄں ماپِیاں دے پِیار اتے ساتھ دی لۄڑ ہَے۔ جدۄں اِہ لۄڑ پُۄری نہِیں ہُںدّی تاں اُہ مۄبائِل راہِیں دۄستاں نال گلّبات کردے ہن۔ اِکّ گھٹنا تُہاڈے نال ساںجھی کرنی چاہاںگا۔ دۄ بچّے آپ وِچّ گلّ کر رہے ہن٬ “یار رات نُۄں چَیٹِںگّ بںدّ کِئۄں کر دِتّی؟”
دُۄجے دا اُتّر سی٬ “میرا پَیک کھتم ہۄ گِیا سی۔”
“پھِر تُۄں کی کِیتا؟” پہِلے نیں پُچھِّیا۔
“اُدۄں میرے ماں پِئۄ گھر سن۔ مَیں سۄچِیا٬ اِنہاں نال ہی گلّ کرکے دیکھدے ہاں۔”
“پھِر تَینُۄں کِویں لگِّیا؟” پہِلے نیں پُچھِّیا۔
“اُنہاں نال گلّاں کرکے بہُت انںدّ آئِیا٬ اُہ وی مُۄں ودھِییا بںدّے لگّے۔” دُۄجے دا اُتّر سی۔
کئی وار اسِیں آپݨے بچِّیاں نال وِوہار وِچّ وی وکھریواں کردے ہاں۔ جیکر اِمتِہان وِچّ اِکّ بچّے دے ودھّ نمبّر آ جاݨ تاں اسِیں اُس دی رج کے تارِیپھ کردے ہاں۔ دُۄجے بچّے دے جیکر گھٹّ نمبّر آ جاݨ تاں اسِیں رجّ کے اُس نُۄں بُرا بھلا آکھدے ہاں۔ اِسے ترہاں جیکر اِکّ بچّے دا رںگّ گھٹّ ساپھ ہۄوے تاں اسِیں اِسدا اہِساس کروائُݨ لگّ پَیںدے ہاں۔ اِس ترہاں نال اسِیں اُس دا لُپت اپمان کردے ہاں۔ بیلۄڑی ٹۄک-ٹُیائی٬ چھُٹِیائُݨا٬ مُۄںہ بݨائُݨا آدِ بچّے دے من وِچّ گھٹِییاپن دا اہِساس بھر دِںدّا ہَے۔ اِکّ دے مُکابلے وِچّ دُۄجے بچّے نُۄں جدۄں اسِیں لۄڑۄں ودھّ دُلاردے ہاں تاں اُس وِچّ لۄڑۄں ودھ آتموِشواس بھرنا شُرُۄ ہۄ جاںدا ہَے۔ وِکاس لئی دۄویں ستھِتِییاں گھاتک ہن۔ گھٹِییاپن دا اہِساس بچّے وِچّ اُداسی٬ آتموِشواس دی گھاٹ اتے ڈرُۄ سُبھاء بݨائُݨ لگّ پَیںدا ہَے۔ دُۄجے پاسے لۄڑۄں ودھّ آتموِشواس وی مِہنت ناں کرن٬ کُجھ نواں ناں سِکھّݨ اتے آپݨے آپ نُۄں وکھّرا سمجھݨ ورگِییاں آدتاں وِچّ وادھا کردا ہَے۔
شہِری گھراں وِچّ بہُتی وار اسِیں بچِّیاں نُۄں باہر جا کے دُۄجے بچِّیاں نال کھیڈݨ تۄں رۄکدے ہاں جاں بچِّیاں دے کھیڈݨ دِییاں سہُۄلتاں ہی نہِیں ہُںدِّییاں۔ جدۄں بچّے کیول وِیڈِیئۄ کھیڈاں ہی کھیڈدے ہن تاں اُنہاں دے تن تے من دا لۄڑِیںدا وِکاس نہِیں ہُںدّا۔ اِہ ستھِتی بہُت سارے نُکسان کر رہی ہَے۔ گرِیباں دے بچّے سُرت سمبھّالدِیاں ہی رۄذی رۄٹی دے چکّر وِچّ پھس جاںدے ہن۔ اُنہاں نُۄں گھرۄں وی تے باہرۄں وی جھِڑکاں ہی پَیںدِییاں ہن۔ اُںجھ وی جنم تۄں تنۄں کمذۄر ہُںدّے ہن۔ اِسے ترہاں اکھَۄتی اںگّریذی سکُۄلاں وِچّ پڑھے امِیراں دے بچّے لۄڑ تۄں ودھّ ہئۄُمَیں وِچّ گْرس جاںدے ہن۔ اُنہاں لئی وِدِّیا تے ہۄر سبھ کُجھ پَیسے نال کھرِیدِیا جا سکدا ہَے۔ دیش دی نوِیں پِیڑھی کُراہے پَے رہی ہَے۔
دیش دے سُنہِری بھوِکھّ لئی بچِّیاں ول دھِیان دیݨا ذرُۄری ہَے۔ ماپِیاں دے نال نال سرکار دی وی ذِمّیواری بݨدی ہَے کِہ دیش دے بھوِکھّ دی پُۄری دیکھبھال کِیتی جاوے۔ وِدِّیا اتے رۄٹی منُکھّ دی مُڈھلی لۄڑ ہَے۔ ساڈے سکُۄلاں نُۄں اجِہا بݨائِیا جاوے جِتھّے رٹّا لا کے اںکّ پْراپت کرن نُۄں ودھیرے مہتّتا دیݨ دی تھاں بچِّیاں اںدّر چھُپے ہُنر نُۄں باہر کڈھِّیا جاوے۔ اُنہاں نُۄں کُجھ نواں سۄچݨ اتے کرن لئی سِکھائِیا جاوے۔ پڑھائی دے نال نال اُنہاں دی رُچی انُسار ہُنری بݨائِیا جاوے تاں جۄ سکُۄلی پڑھائی کھتم کرن پِچھّۄں اُہ آپݨے پَیراں اُتّے کھڑھے ہۄ سکݨ۔ ہُݨ بہُتے بچّے پڑھائی نُۄں بۄجھ سمجھدے ہن۔ پڑھن پڑھائُݨ دا اجِہا ترِیکا وِکسِت کِیتا جاوے کِہ بچّا سکُۄل جاݨ لئی بیچَین ہۄوے اتے سکُۄل وِچّ کھُش ہۄ کے پڑھائی کرے۔
اگلے کُجھ سالاں وِچّ ساڈا دیش مہاںشکتی بݨن جا رِہا ہَے۔ اسِیں چنّ دی دھرتی نُۄں وی چھۄہ لِیا ہَے۔ پر جیکر ساڈی دھرتی دے چنّ بھاو ساڈے بچِّیاں دا سںتُّلِت وِکاس نہِیں ہُںدّا اتے اُہ گِیان دے چانݨ نال رُشنائے نہِیں جاںدے تاں دیش دی گھٹّۄ گھٹّ ادھّی ابادی دیش دے مہاںشکتی بݨن دا انںدّ نہِیں ماݨ سکیگی۔ اِس وِچّ ساڈے ادھِیاپکاں دی وِشیش ذِمّیواری ہَے۔ ادھِیاپن کیول کِتّا ہی نہِیں٬ سگۄں منُکھّتا دی سیوا دا مِلِیا سُنہِری مَۄکا ہَے۔ ماپے٬ ادھِیاپک اتے سرکار نُۄں دیش دا بھوِکھّ سُنہِری بݨائُݨ لئی دیش دی اسلی دَۄلت - بچِّیاں دی سُچجّی شخسِیئت اُساری ول وِشیش دھِیان دیݨ دی لۄڑ ہَے۔
*****