(پںجّاب دے اِتِہاس دی پد-رُۄپ وِچ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دے سمیں تۄں لَے کے گاںدھی جی دے دیہاںت تک دی کہاݨی ۔) پاتر بابا بۄہڑ-پردے پِچھے اِک آدمی تِنّ چار مُںڈّے-اُمر چَۄداں پںدّراں سال ۔ پردے اُتے ڈھائی تِنّ سَۄ سال پُراݨے بۄہڑ دا اِک واستوِک چِتّر ۔ دۄ مجھّاں چارن والے مُںڈّے ۔ اِہناں دی ٹۄلی دے دۄ مُںڈّے کُجھ دُۄر والی نہر وِچ نہا کے کپڑے پاںدے بۄہڑ ول نُۄں تُرے آ رہے ہن ۔ اِہناں دۄہاں مُںڈِّیاں دِییاں اُمراں پںدّراں چَۄداں سال دِییاں ہن ۔ مُںڈّا 1 بابا بۄہڑ بابا بۄہڑ٬ ساڈی ٹُٹی یاری جۄڑ ۔ (دۄویں آپݨے آپݨے ہتھّاں دے اںگُّۄٹھے مُۄںہ وِچ پا کے چِیچِییاں جۄڑدے ہن ۔) مُںڈّا 1 بابا بۄہڑ٬ بابا بۄہڑ٬ ساڈی ٹُٹی یاری جۄڑ ۔ مُںڈّا 2 بابا بۄہڑ٬ بابا بۄہڑ٬ ساڈی ٹُٹّی یاری جۄڑ ۔ مُںڈّا 1 ہُݨ ناں اِس نُۄں سکّے تۄڑ٬ مَۄتۄں اُرے چِیذ کۄئی ہۄر ۔ بابا بۄہڑ سُݨ لئۄ٬ بِیبِئۄ٬ مَیں بہُت نِہال ہۄئِیاں تُہانُۄں دیکھ کے٬ راںجھے مہِیوال تُسِیں ہۄ دھرتی ایس دے دۄ بِیبے بال ۔ تۄڑ نِبھائِئۄ یارِییاں٬ اِک دُۄجے نال ۔ تُسِیں ہۄ سارے جاݨدے نچّݨ دی سار٬ جِنہاں تۄں پَے جاںودے ہن مات نچّار ۔ (مُںڈّے ڈر جاںدے ہن ۔ دُۄجے مُںڈّے وی اِہناں پاس آ جاںدے ہن ۔) مُںڈّا 1 (آ رہے مُںڈِّیا نُۄں) آئۄ یارۄ نسّ کے سبھ میرے کۄل٬ بابا بۄہڑ جے بۄلدا مرداں جِہے بۄل ۔ بۄل رِہا جے آدمی نہِیں گھُگھی کۄل٬ ناں ہی جِن تے پریت دے اِہ سُہݨے بۄل ۔

(دُۄجے مُںڈّے نسّ کے اُس دے کۄل آ جاںدے ہن تے اِک جھُرمٹ بݨاںدے ہن) بابا بۄہڑ سُݨۄ بِیبِئۄ راݨِئۄں نہِیں مَیتھۄں ڈرنا مَیں نہِیں جِنّ پریت بھرم ناں کۄئی کرنا ۔ مَیں ہاں بابا بۄہڑ میری کۄئی بہُتی اُمر ناں٬ تِنّ سَۄ برسۄں گھٹّ تے خبرے کل ہی مرنا ۔ اِس دُنِییاں تے٬ سُہݨِئۄ٬ نہِیں سدا وِچرنا٬ جے سَۄ ورہِیاں جِیوݨا ہَے٬ پھِر بھی مرنا ۔ مرداں٬ بۄہڑاں٬ نگراں اِہ کِسے دی دھر ناں ۔ گلّاں اِک دۄ تُساں نال جی چاہے کرنا ۔ (مُںڈّے اِہ سُݨ کے دِل دھر آئُںدے ہن ۔) مُںڈّا 1 آہۄ بابا بۄہڑا٬ تَیتھۄں کِئۄں ڈرنا؟ تیری چھاویں رۄذ بسیرا اساں جے کرنا٬ تیرِییاں گلّاں سُݨن تۄں سانُۄں کۄئی اُذر ناں ۔ بابا بۄہڑ تاں پھِر٬ بِیبِئۄ راݨِئۄں٬ لئۄ بنّہ کتار ۔ آئے تُہاڈی کَۄم تے ہن بہُت وبال ۔ ہۄر وی اگّے آئُݨگے سَیںکڑے بھُچال ۔ اِک اِک کرکے نچِّئۄ جے بۄلاں نال ۔ آ جائے ایتھے٬ بچِّئۄ اُہ رںگّ بہار٬ اِںدر دِئُتا تُساں تۄں جاوے بلِہار ۔ (مُںڈّے کتار بنّ کے کھلۄ جاںدے ہن تے ہر دۄ چار بۄلاں پِچھۄں اِک جݨا نچّ کے دُۄجے پاسے چلا جاںدا ہَے ۔) مُںڈّا 2 پہِلۄں ساڈا٬ بابِیا٬ پر سُݨ لَے ہال٬ نسّاںگے پھِر تُدھ نال اسِیں گھُمّر چال ۔ کہِںدّے ہن اِس دیش وِچ تِیہ چالی سال٬ پِچھے مجھّاں رہِںدِّییاں سن کھُۄب نِہال ۔ مِیںہ پَیںدے سن رجّ کے کۄئی مۄہلیدھار٬ ہُںدّی سی برسات کئی دِن جھںجھِّیا نال ۔ گھاہ پٹھے دی ٹۄٹ نہِیں سی ہاڑھ سِیال٬ مجھّاں گائیِیاں چردِییاں سن سارا سال٬ بھِشتاں وِچ لںگھّاںودے سن مجھِّیںوال دِن اِہ اُمر جوان دے جِہڑے پںجّ چار ۔ پُتّر ماواں پالدِییاں سن دُدھّ گھِئۄ نال ۔ مہِییاں نُۄں وی جاݨدے سن ماواں ہال ۔ بابا بۄہڑ سچّی٬ بِیبا راݨِیاں تُدھ کہی اُچار٬ بدل گئے نیں دیس وِچ لۄکاں دے ہال ۔ مُںڈّا 1 جد ہۄئے سن دیس دے ہاکم اںگّریذ٬ سُکھ اساڈے اُہناں نیں دِتے سن بھیج کھبرے کِہڑے دیس نُۄں! اُہناں دا تیج اگنی واںگ سُکا گِیا بھۄئِں دے ریج ۔

دھرتی بھاویں اجّ وی ہَے سُۄ ذرکھیذ نہراں کھُۄہاں نال٬ تے ریلاں وی تیذ کݨک کپاہ اِس دیس دی دیںدِییاں بھیج دُۄر دُراڈے دُنی وِچ جِتھے ہَے ہیج٬ اَیپر ساڈے دیس دی اِہ نوِیں سٹیج باجھ جوانی٬ کھُلہ دے جِئۄں سُںجّی سیج ۔ دُدھ دہِیں دی تھائۄں نیں ہُݨ کُرسی میذ٬ ٹُٹے ناہِیں پِچھلے٬ پئے ہۄر بںدھّیج ۔ بابا بۄہڑ گلّاں بِیبے راݨِیاں٬ ہن تیرِییاں ٹھِیک پںجّاں وِچۄں چار٬ پر پںجّوِیں تفرِیک کِیتِیاں رہِںدّا بہُت ناں تیرے نذدِیک ۔ سچّ جھُۄٹھ ہۄ جاںودا جے ہۄئے ودھِیک ۔ مُںڈّا 3 ٹھِیک ہۄویگی بابِیا٬ تیری وی گلّ٬ اسِیں وی پر نہِیں جۄڑِیا اِہ للّ بللّ ۔ سانُۄں جِدّاں دسِّیا ہَے کِسے نیں کلّ دِتّا تیرے پاس آ اجّ اساں اُتھلّ ۔ نالے اسِیں وی دیکھدے ہاں جد آپݨی ولّ٬ ساڈے وِچۄں کِہڑا اُہ گبھّرُۄ ملّ جِسدِییاں باہاں وِچ ہَے ارجن دا بل؟ دیکھ جے سکدا آپ تُۄں ساڈے پِںڈّ چل٬ من جاںدا تُۄں اساں نہِیں کُجھ کِہا اولّ ۔ بابا بۄہڑ پہِلۄں مَیں وی منِّیاں اِس گلّ وِچار٬ پںجّاں وِچۄں سچِّییاں گلّاں ہن چار تے پںجّوِیں وی سُݨ لئۄ٬ تے کرۄ وِچار ۔ مُںڈّا 4 تیری باب٬ سُݨن نُۄں اسِیں سدا تِیار ۔ بابا بۄہڑ ٹھِیک ہَے تُسِیں پںجّابِیئۄ٬ نہِیں اُہ بلوان٬ تُہاڈے وِچ نہِیں پِچھلے جِہے مرد جوان٬ تُہاڈِییاں باہاں وِچ نہِیں پِچھے جِہا تاݨ ۔ پر کارن اِس گلّ دے تۄں تُسِیں اجاݨ ۔ میرِییاں نذراں وِچ ہن اُہ وی نادان٬ باپُۄ تائے تُساں دے بابے سدواݨ! میرے کۄلۄں گُذرے ہن بہُ مُگل پٹھاݨ, ذر نجۄر ہی مُجھ نُۄں ہَے ٹھِیک پچھاݨ ۔ مُںڈّا 1 دسِّیں٬ بابا٬ ایہ وی جے گلّ نہِیں راس٬ ہُݨ نہِیں مجھّاں گائیِیاں لۄکاں دے پاس٬ جۄ سن پہِلۄں اجّ تۄں کُجھ برس پچاس ۔ ہُݨ نہِیں ساڈے دیس وِچ اُہ وِہل کھُلاس ۔ باراں ورہے دی اُمر وِچ ہۄ جاوݨ داس٬ کُڑِییاں مُںڈّے گرست وِچ کر لَیںدے واس ۔ کئیِیاں٬ نُۄں اِس تۄں وی پہِلۄں پَیںدی پھاس٬ دیںدے بھیج سکُۄل وِچ مُݨشی دے پاس پںجّ سالاں دی اُمر وِچ کرکے ارداس ۔ سمجھۄ مُڑ پَے جاںودے ہاں وِچ گربھاس٬ اُمر اجاݨی پھِکر اِہ ہۄ جائیِئے پاس ۔ مُںڈّا 2 ہُݨ ناں ساڈے پِںڈّ وِچ مُںڈّے بلوان٬ کۄئی ناں پھیرے مُۄںگلی٬ ناں مُگدر چاݨ ۔ ہۄون وی جے دۄ چار٬ تاں کۄئی ناں جاݨ ۔ دسݨ بُڈھّے٬ ادھّکھڑ٬ ڈھل چُکے جوان کِویں کَۄڈی کھیڈدے سن مُںڈّے آݨ, وِچ اکھاڑے شام نُۄں٬ لمّی تے ڈھاݨ ۔ راتاں ہۄوݨ چانݨِییاں جے پھِر تاں٬ جاݨ, وِچ کبڈّی چھۄکرے سبھ رات لںگھّاݨ ۔ کڈھّݨ ڈںڈّ تے بَیٹھکاں٬ پِںڈّے ملواݨ ۔ لۄہے دے سن ڈائُلے٬ تے بجّر ران ۔ ہُݨ نہِیں بھالے لبھّدے پِںڈّاں وِچ جوان ۔ مُںڈّا 1 سانُۄں وی اِہ سٹھّ دِن تد ہُںدّی وِہل٬ ہُںدّی وِچ سکُۄل دے برسات تاتِیل ۔ بابا بۄہڑ گلّاں سبھ تُہاڈِییاں مَیں سُݨِییاں٬ بھائی ۔ ٹھِیک شکائِت تُساں دے بُلہاں تے آئی ۔ سبھ نیں ایس جہان وِچ ہَے تاݨ اُٹھائی کِسے وی آپݨے لابھ دی نہِیں گلّ جتائی ۔ سُݨ لئۄ کاکا دھِیان نال٬ میری اگواہی ۔ دُنِییاں وِچ کسُۄر ہمیشا دُۄجے دا ہی ۔ دُدھّ گھِئۄ اِس دیس وِچ بہُتیرا بھائی٬ پڑھن پڑھاون وِچ ہی تُہاڈی بھلِیائی ۔

نہِراں ریلاں دیس دی کائِیا پلٹائی ۔ نہِیں کسُۄر اںگّریذ دا اِس وِچ سارا ہی٬ مرداں والی رِیت جے اِس دیس بھُلائی٬ مُںڈّا 1 دسّ اۄئ بابا٬ دسّ تاں مرداں دی رِیت٬ تیری بابا٬ اساں نُۄں پُۄری پرتِیت ۔ بابا بۄہڑ اچھّا٬ مَیتھۄں سُݨ لئۄ جۄ دیکھی بھالی٬ پہِلۄں سُݨ لئۄ کتھا آپݨے وڈِّیاں والی آپے جائۄ سمجھ تُسِیں کِس گلّۄں کھالی ۔ مُںڈّا 2 ہاں٬ بئی بابا٬ سچّ ہَے ساڈا اِتِہاس ٹھِیک پِیا ہَے جۄڑِیا تیرے ہی پاس ۔ اِس تۄں آئۄُ سمجھ کِویں ہۄ سکے کھُلاس ساڈی سانُۄں گھیرِیا ہَے دُکھ گربھاس ۔ بابا بۄہڑ میری اُمر جوان سی جِئۄں دھُپّ کڑاکے٬ سرسے تے سرہںدّ دے جد ہۄئے ساکے دسِّیا گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ نیں کھڑگ اُٹھا کے٬ مرداں دی ہَے رِیت مال٬ دھن٬ بںسّ گُیا کے٬ بَیٹھ نہِیں جاںدے کدی اُہ ڈھیری ڈھا کے ۔ میرے پاس گُر سُۄرما اٹکِیاں سی آکے٬ گُجّروالۄں چلّ کے جاݨا سی داکھے ۔ پاݨی پِیائِیا اُس نُۄں مُۄںہ ہتھّ دھُیا کے٬ آ رہے جٹاں ملوئی سن چہُں ترفۄں دھا کے٬ لشکر اُس نُۄں دیݨ نُۄں اِک نواں بݨا کے٬ جے اِک لشکر٬ پِتا٬ چار پُتّ٬ بِیبے کاکے٬ آذادی دی جںگّ وِچ آئِیا مروا کے ۔ سُݨ کے سد ماہی دی مجھِّیں پُۄچھ اُٹھا کے٬ آئُݨ مار دڑںگّے٬ پاݨی گھاہ بھُلا کے ۔ میرے ہیٹھاں لتھّاں سی اُہ سُۄرا آ کے ۔ پہُںچّا بِیر سُنیہڑا اُہ گھر گھر جا کے ۔ للتۄں بدۄوال دے اِہ جٹّ لڑاکے٬ آ گئے ہل چھڈ کے تے کیسِیں نہا کے ۔ وِیہ پںجھّی تۄں ہۄ گئے ہُݨ کئی دہاکے ۔ (جٹّ دا متلب اِس وار وِچ سارے کِسان نیں٬ جِویں پںجّاب وِچ راجپُۄت٬ جٹّ٬ ارائیِں٬ سَیݨی٬ گُجر٬ کمبّۄ٬ سبھ کھیتی کرن والے آپݨے آپ نُۄں جٹّ آکھدے ہن) مُںڈّا 1 ساڈے پِچھۄں وی کئی گئے اُس دے نال٬ اسِیں وی اِک شہِید دی ہاں بابا آل ۔ بابا بۄہڑ تُہاڈے وڈے وی کدی ہۄئے سن سُۄرے٬ گئے گرُۄ دے کۄل اِک دُۄجے دے مُۄہرے ۔ کئی چھڈّے ہۄݨگے کۄئی کمّ ادھُۄرے ۔ اِس دُنِییاں دے کمّ کدے نہِیں ہُںدّے پُۄرے ۔ سُۄرے کر کُربانِییاں کدی وی نہِیں جھُۄرے ۔ مُںڈّا 2 بابا٬ ہۄر وی دسّ تاں کۄئی گلّ گُراں دی ۔ تُۄں ہَیا کھراں سِیاݨا تَینُۄں خبر دھُرا دی ۔ ساڈِییاں پۄتھِییاں وِچ تاں کۄئی نہِیں آںدی گلّ اِہۄ جِہی جںگّ دی٬ سُۄرے جٹّاں دی ۔ ساڈی تاں پُستک کیول ایہۄ گلّ سُݨاںدی٬ اِک راجے نیں دُۄسرے نُۄں کِیتا پاںدھی ۔ بابا بۄہڑ بہُت نہِیں سی اٹکِیا اُہ ستِگُر سُۄرا بَیٹھا دۄ تِنّ گھڑی وچھا کے ہیٹھاں بھُۄرا ۔ مائیِیاں آئیِیاں لَیݨ نُۄں چرناں دا دھُۄڑا ۔ اُس نیں کِہا للکار کے اُہ آگُۄ کُۄڑا٬ جِس دا سِکھ سوَیمان وِچ رہِ جائے ادھُۄرا ۔ نہِیں گھُٹائے چرن اۄس اُہ ستِگُر پُۄرا ۔ مُںڈّا 3 کِدھر نُۄں گِیا ستِگُرُۄ دسّ بابا پھیر ۔ اِس کتھا نُۄں سُݨدِیاں جۄش آوے ڈھیر ۔ کِویں لڑے سن مُگل نال پںجّابی شیر! بابا بۄہڑ مَیں نہِیں اُس دے٬ بِیبِئۄ٬ گِیا پِچھے چلّ ۔ ایتھۄں اُہ سِدھارِیا سی داکھے ولّ ۔ اۄتھۄں لَے کے سِںگھّ ہۄر٬ سیکھۄں تے بلّ٬ ودھّ گِیا جںگّل ول جِئۄں درِیا دی جھلّ ۔ کِسے ناں پائی اُس نُۄں آ اگّۄں ٹھلّ٬ وِچ براڑاں جا رِہا٬ جۄدھے پربل ۔ کھِدراݨے تے آ مِلے اُہ سِںگھّ مجھِیال٬ جِنہاں آنںدّپُر کھۄئی سی بھلّ ۔ پر کی ودھاݨی٬ کاکا٬ ناں جۄ دیکھی گلّ ۔

مُںڈّا 4 سچّی ہُںدّی گلّ وی ہَے سُݨی سُݨائی٬ تیرے ورگے سِیاݨِیاں دی کنّی پائی ۔ جچ جاںدی ہَے گلّ وِچ جے ہۄئِں سچائی ۔ بابا بۄہڑ جِتھۄں تائیِں دیکھی اۄتھے گلّ مُکائی٬ سۄچی تے وِچاری میری سمجھ جۄ آئی ۔ جھگڑے چھڈّ کے مذہبی جے دیکھۄ بھائی٬ راجِیاں تے رِساناں دی سی اِچ لڑائی ۔ مُںڈّا 1 ایدُۄں پِچھلی٬ بابِیا٬ کۄئی ہۄر سُݨا ۔ تُۄں تاں دیکھے بہُت ہن اُتراء چڑھا ۔ ساڈا ذِلہا ہَے مُڈھّ تۄں فَۄذاں دا راہ٬ جاوݨ جدۄں لاہَۄر تۄں دِلّی نُۄں دھا٬ آئُںدی ساڈے نگّراں تے تدۄں بلا ۔ ہُݨ جے ہۄوے اِس ترہاں جائیِئے گھبرا ۔ مجھّاں جِہا وڈِّیاں دا ہَے سی جِگرا ۔ بابا بۄہڑ ٹھِیک ہَے٬ بھائی٬ ٹھِیک ہَے٬ بہُ گھلُۄگھارے ایس دیس وِچ ہۄئے ہن٬ اِس دیس سہارے ۔ جِت آسݨ ہم بَیٹھے٬ کئی بَیٹھ پدھارے ۔ کہِںدّے پہِلا آرِییا ستلُج کِنارے ۔ آ ٹِکے سن چَین دے کُجھ دِوس گُجارے ۔ ایس دیس وِچ بْرہمرِشِییاں نیں وید اُچارے ۔ کہِںدّے ہن اسکںدّر جِس نیں راجے سارے٬ دیس اتے پردیس دے سن٬ مار بِڈارے٬ اُس دی پھَۄج دی ہَۄسلے اِتھے آ ہار ۔ میرِییاں اکھّاں ڈِٹھے ہۄئے پر جۄ کارے٬ اُہی سُݨاواں تُساں نُۄں جۄ آپ نِہارے ۔ مُںڈّا 1 ہاں٬ بابا اۄہۄ ہی اسِیں وی سُݨنے چاںہدے ہال جۄ تیرے ساہمݨے بِیتے وڈِّیاں دے ۔ کِویں ساڈے پِتر سن رݨ بھُۄم 'چ جاںدے٬ مردے دس دس مار کھا کے٬ ہسّ ہسّ گھائۄ کھاںدے٬ وَیری وی منّ جاںودے اُہ ہتھّ دِکھاںدے ۔ دسّ سانُۄں ہال کُجھ ہۄر سُۄرمِیاں دے ۔ بابا بۄہڑ ایدُۄں باد ہُݨ باج سِںگھّ دی سُݨۄ کہاݨی ۔ امِّْتسر دے جِلہے 'چ نگری بہُت پُراݨی٬ آکھݨ پٹّی مِیراپُر٬ بلّاں دی کھاݨی ۔ جݨِیاں جِس نیں سُۄرما اُہ دھنّ سواݨی ۔ پہِلا جٹّ پںجّابی جِس نیں شاہی ماݨی ۔ اُمر ستائی سال دی اُہ سِکھر جوانی٬ پِںڈّۄں لَے کے ٹُر پِیا وِیراں دی ڈھاݨی٬ شاہی آلمگِیر دی اُلٹݨ دی ٹھاݨی ۔

بچّے گۄبِںدّ سِںگھّ دے جۄ اُمر اجاݨی٬ چِݨے گئے دِیوار وِچ رکھّ سِدک رُہانی ۔ بدلا لَیݨا٬ کر دیݨی سرہِںدّ نِمانی ۔ مُںڈّا 2 ساڈے پِںڈّ پمال دی اۄہۄ ہی آݨ, باج سِںگھّ دی جۄ سی٬ سبھ بلّ سداݨ ۔ دسّݨ ساڈے پِںڈّ دے سِیاݨے گُݨوان٬ کِویں باج سِںگھّ سُۄرما لتھّاں سی آن ساڈے وڈّے کھُۄہ 'تے کۄئی دۄ سَۄ جوان نال آئِیا سی ماجھِئۄں٬ جۄدھا بلوان ۔ بابا بۄہڑ کھُۄہ تُہاڈے تۄں اُٹھ کے اُس ڈیرا لائِیا آ کے میری چھائۄں ہیٹھ٬ مَینُۄں وڈِیائِیا ۔ اِہناں وِیہاں پِںڈّاں وِچ ہۄکا پھِروائِیا٬ آئۄ جِس نیں چلّݨا٬ ہَے گُراں بُلائِیا٬ دکھّݨ وِچۄں چل کے اِک سُۄرا آئِیا ستِگُرُۄ دا بھیجِیا٬ دے ور ورسائِیا ۔ بںدّا گۄبِںدّ سِںگھّ دا٬ اُس بِیڑا چائِیا٬ چُک دیݨا ہَے دیس تۄں ذالم دا سائِیا٬ وڈے وڈے سِںگھّاں دے نائۄں ہُکم لِیائِیا مڑی مساݨی ڈھاہ کے کر دِئۄ سفائِیا ۔ مُںڈّا 3 تیرے ہیٹھاں آݨ کے بَیٹھاں سی اُہ شیر؟ تُۄں تاں ڈاڈھی کِسمت والا٬ بابا پھیر ۔ اساں ناں کۄئی دیکھِیا اِس دیس دلیر٬ جِہڑا کِسمت بد دا مُۄںہ دیوے پھیر ۔ بابا بۄہڑ ستِگُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ دا رکھِّیا سی باذ٬ سُݨِیا ہۄئۄُ٬ کاکِئۄ٬باذاں سِرتاج ۔ مَینُۄں جاپے اِہ سی اۄہۄ ہی باذ٬ پتلا جِہا سرِیر سی٬ بھاری آواذ٬ پُتر سی کِرساݨ دا٬ جاپے یُوراج٬ ہر گلّ وِچ سی اُس دا اِک اجب اںدّاذ٬ کر لَے٬ آکھ ذالماں٬ چلّݨ دا ساذ ۔ مُںڈّا 4 ساڈے پِںڈّاں اںدّرۄں کِنّے کُجھ جوان مِل گئے اُسدے نال سن کر سستی جان؟ وڈِیاں دے سن ہَۄسلے چڑھدے اسمان ۔ ہُݨ تاں ساڈے پِںڈّ نُۄں جے مارۄ چھاݨ, نہِیں لبھّیگا سُۄرما جِس دے وِچ تاݨ خاتِر دیس اتے کَۄم دی کڈھّے کِرپان ۔ مُںڈّا 1 وِچ ساڈے دیس دے ناں دِسّݨ سُۄرے٬ کِئۄں ناں دیس بِیتِیاں سمِیاں نُۄں پھیر جھُۄرے؟ بابا بۄہڑ تُہاڈے وڈے نہِیں سن کۄئی کائِر کِیر٬ ذُلم اگے سن جاݨدے پکڑن شمشِیر ۔ چلّ پئے سن باذ نال اُہ بنّ وہِیر ۔ وِیہ آئے سن مۄہِیئۄں٬ وِیہ رُڑکِئۄں بِیر ۔ ایتھۄں اۄتھۄں آ گئے جِئۄں مِیںہ دا نِیر ۔ لگ گئی پِچھے باذ دے اِک فَۄج کسِیر ۔ ہۄئیِیاں تُہاڈِییاں مائیِیاں سن کُجھ دِلگِیر٬ پر لَیںدِییاں سن بنّہ اُہ چھیتی ہی دھِیر ۔ تُر پِیا دل سرہِںدّ ولّ مںذِّلاں نُۄں چِیر ۔ آلی مالی سِںگھّ وی دۄ باکے وِیر٬ لِیائے فَۄج پُیادھ چۄں٬ آ پئی سِیر ۔ آئے رام٬ تِلۄک سِںگھّ٬ سِدھُّۄیاں دے مِیر ۔ لںگھّ گئے سرہِںدّ نُۄں گھُٹ دِل دی پِیڑ٬ مِل گئے بںدّے نال جا دِلی دی نیڑ ۔ مُںڈّا 1 بںدّے دی وی٬ بابِیا٬ کۄئی گلّ سُݨا٬ دِتّی جِئۄں سرہِںدّ اِٹّ نال اِٹّ وجا٬ لُٹِیا کِویں سہارنپُر تے ساڈھَۄرا ۔ نائۄں بابے بںدّے دا دیںدا جۄش چڑھا ۔ بابا بۄہڑ مَینُۄں بِیبا٬ پتا نہِیں کِس لُٹے شہِر ۔ مَینُۄں اِہناں گلّاں وِچ ناں آئُںدی لہر ۔ ذہر نُۄں مارن لئی ورتݨی پَیںدی ذہر٬ کہر دا بدلا لَیݨ نُۄں آ جاںدا کہر ۔ ایہۄں گِیت نِبھاںودا بںدِّیاں دا دہر٬ پر بِرچھاں دے کاوِ دی کُجھ ہۄر ہَے بہر ۔ مُںڈّا 1 اچھّا٬ تُۄں ہی دسّ٬ جِس ترہاں تَینُۄں بھاویں ۔ اسِیں اںجّاݨے٬ بہُت وار گلتی ہۄ جاوے ۔ اساں ناداناں کۄلۄں٬ اَیپر تُدھ جِہے باوے کر دیںدے ہن مُیاف بِٹھا کے ٹھںڈھّی چھاویں ۔

بابا بۄہڑ ہاں٬ جے مَیتھۄں سُݨنی ہَے تاں سُݨ لئۄ٬ لال اَۄرںگّذیب نُۄں گُذرِیاں ہۄئے سن سال تِنّ چار کُل٬ کِسے دے وِچ خاب خِیال٬ کدی نہِیں سی آئی جاپے گلّ مُہال٬ چہُں برساں وِچ دِلّی تے لاہَۄر وِچال وسدے جٹّ اِہ مُۄڑ جِہے جِنہاں نُۄں سار کی ہۄ سکدی ہَے شکتی کیڈی وِکرال ہُںدّی لۄکاں وِچ جے ٹُٹ جاوے جال بھرم اتے اگِیان دا ہَے جِس دے نال پھاتھا راجِیاں راݨِیاں٬ پاکھںڈّ پلال جِس تے پںڈِّت مَۄلوی پا دیںدے پال دھرم اتے اِیمان دا٬ لُٹّݨ دی چال٬ اِہناں جٹّاں آپݨے پِںڈّاں تۄں باہر پتا نہِیں سی جگّ دا٬ جۄ ہاڑھ سِیال ہل واںہدے٬ کھُۄہ جۄڑدے تے مجھِیںوال٬ اِہناں جٹّاں اُٹھ کے دِلّی دے نال لگدا سُۄبا کھۄہ لِیا٬ سرہِںدّ وِشال ۔ ہَے لۄکاں وِچ٬ بچِّئۄ٬ شکتی وِکرال جے تۄڑن اگِیان تے بھرماں دے جال! مُںڈّا 2 جیکر٬ بابا دیکھِیا تُدھ بںدّا جوان٬ سانُۄں اُسدا رںگّ ڈھںگّ کُجھ کری بِیان ۔ بابا بۄہڑ اٹھّ دس ورہِیاں٬ بِیبِیا اِس دیس مجھار پھِرِیا بںدّا دھاڑدا شیراں دے ہال ۔ امِّْتسر تۄں اُتّرۄں دکھّݨ کرنال ہاکم ہۄئے دیس دے سِںگھّ ساںجھِیوال ۔ ہِںدُّۄ مُسلمان جٹّ مِل گئے سن نال ۔ جٹّ جٹّاں دے ہۄ جاݨ کر ٹالم ٹال٬ ہِںدُّۄ مُسلمان دا چھڈّ دیݨ خِیال ۔ مُگلاں راجِیاں نال کی اُہناں دی بھِیال ۔ بںدّا چھۄہلا جِسم دا٬ گۄرے تے لال چِہرے اُتۄ ٹپکدا سی جاہ جلال٬ میری چھاویں آݨ کے بَیٹھا کئی وار ۔ لۄڑ پئی تاں لَے گِیا جٹّاں دی دھاڑ٬ ماجھے اتے مالوے وِچ پا بھُچال ۔ دۄ ٹُک کِیتا اُس نیں مُگلاں دا مال٬ دِتے دِلّی تے لاہَۄر کھکھڑی جِئۄں پاڑ ۔ جِس کرکے کُجھ خالسا ہۄ گِیا بیتال ۔ باج سِںگھّ پر پھیر وی لگّا رہِیا نال ۔ مُگلاں دا جد پَے گِیا پھِر ذۄر اپار٬ مر گئے شیراں واکراں نہِیں منّی ہار ۔ مُںڈّا 1 سمجھے بابا٬ اسِیں وی ہُݨ تیری گلّ ۔ وِچ کِرساݨاں وسدا٬ کِرساݨا ولّ ۔ تیری بہُتی ہَے رُچی ہُݨ تیری بھلّ سانُۄں دِسدی پہِلاں دے نالۄں وی ولّ ۔ چھاں ہی نہِیں دیوداں تُۄں اِہ ٹھںڈھّی ٹھلّ٬ دِل وِچ ساڈا درد ہَے تیرے ہر پلّ ۔

بابا بۄہڑ سُݨ لئۄ ایدُۄں پِچھلِییاں دُکھّاں دِییاں ساراں ۔ پِچھۄ نادر شاہ دِییاں جد آئیِیاں دھاڑاں٬ پھارس کابل والِییاں بھُکھِّییاں تلواراں کِویں دیس تے برسِییاں٬ گڑھِییاں دِییاں ماراں جِویں گائُݨ پَیلِییاں٬ کݨکاں تے جُیاراں٬ تِئۄں گِلذئیِیاں آݨ وِچھائیِیاں سفاں کتاراں٬ راجپُۄت تے مُگل مار کے لکھّ ہذاراں ۔ ایسے دیس دے بھگتاں نیں مُڑ دِتِّییاں ہاراں ۔ مُںڈّا 2 نادر شاہ دی گلّ وی ہَے بڑی سُیادی٬ وِچ کِتاباں پڑی ہَے کُجھ ادھّ پچادھی ۔ کِویں اۄس نُۄں آدمی مارن دی وادی لَے آئی سی ہِںدّ وِچ٬ ایڈا اپرادھی! بابا بۄہڑ جاݨاں نادر شاہ نُۄں مَیں تَیتھۄں ودھّ ۔ کی ہَے تیری اُمر؟ نہِیں تِیہاں دا ادھّ ۔ کِیتا تیری سۄچ نُۄں اِتِہاساں ردّ ۔ نادر شاہ کۄئی نہِیں سی بیسمجھ بد ۔ لۄکِیں ہۄوݨ دُکھی راج بںسّاں تۄں جد٬ راجے اتے امِیر کرن جد پرجا بدھ٬ کھاوݨ واڑاں کھیت نُۄں جد جاںدِییاں لگّ٬ راجے ہی جد آپݨا کھۄ بَیٹھݨ تگّ٬ چھۄٹے بڑے امِیر پھیر نہِیں رکھدے ہد ۔ اۄدۄں لۄکِیں چاہُںدّے کۄئی دے اُلدّ اَیسے راج سماج نُۄں٬ نیک ہۄوے بد ۔ نادر شاہ وی اِس ترہاں اُٹھِیا سی تد٬ کِیتی اِس اِیران وِچ اُلدّ پُلدّ ۔ کابل دے وی لۄک مِلے اُس تائیِں ودھّ ۔ پائی ہِںدُّستان نیں پھِر اِس نُۄں سدّ ۔ مُںڈّا 1 ہِںدُّستان 'تے اُس نیں کِئۄں کری چڑھائی کِیتا دُکھی جہان نُۄں٬ دُنِییاں کُرلائی ۔ پھَۄجاں دی تاں گلّ نہِیں٬ کتلام مچائی٬ دِلّی دے وِچ اِک رۄذ لکھّ جِںدّ مُکائی ۔ لُٹّ مار کے مُگل دی اُہ دفا اُٹھائی٬ ہُݨ تکّ جگ نُۄں یاد ہَے اُس دی بُرِیائی ۔ بابا بۄہڑ مَینُۄں تاں پتا ہَے٬ سُن٬ بِیبا راݨا٬ مارِیا اُس جد آݨ کے سی لُدہاݨا ۔ کِیتا سی دۄ تِنّ دِن اُس شہِر ٹھکاݨا ۔ چڑِہیا سُبہ شِکار نُۄں سںگّ کُجھ جواناں ۔ داکھے اِیسیوال دا جۄ ڈھکّ پُراݨا٬ اۄتھۄں تائی لَے گِیا اِک رۄذ سِیاݨا ۔ مُڑِیا سِکھر دُپہرِئۄں ہۄ کے جی-بھِیاݨا ۔ بدّۄوال دی سڑک 'تے سی اُس دا کھاݨا ۔ میری چھاویں بَیٹھ کے لہِ گئیِیاں تھکاݨاں ۔ مُںڈّا 2 پِیتا تیرے کھُۄہ چۄں ہۄئۄ اُس پاݨی ۔ دھنّ٬ بابا تُۄں٬ دھنّ ہَے تیری ذِںدّگانی ۔ بابا بۄہڑ اۄدۄں اُس نُۄں دیکھِیا٬ مَیں دِتّی چھاںو ۔ دھُپّاں پالے جھلّ کے٬ رںگّ ہَے سی شام ۔ جٹّ سی پہِلے تۄڑ دا٬ جۄدھا ورِیام٬ جٹّی پیٹۄں جمِّیاں٬ پلِیا وِچ گام ۔ بھیڈاں اُس نیں چارِییاں کہِںدّے ہن آم بھیڈاں واکر کر لئے سن اُس نیں رام٬ کابل اتے اِیران دے سردار تمام ۔ کِہڑا اگّے اُسدے پل کرے مُکام؟ جھب جھب مںذِّلاں مارِییاں سُبہ تے شام ۔ تیغ مُہمّد شاہ دی رہی وِچ مِیان ۔

مَیں سُݨِیا اُس شہِر وِچ کِیتی کتلام٬ تے اِس کرکے ہۄ گِیا ہِںدّ وِچ بدنام ۔ کھاتِئۄں ڈر کے پشُۄ جِئۄں وِچ کھُۄہ دھڑام٬ ڈِگّ پوے اِہ ہال ہَے لۄکاں دا آم ۔ لۄکاں وِچۄں اُۄٹھ کے کئی نر ورِیام کردے ذالِم ہاکماں دا کمّ تمام٬ پر سکّݨ ناں آپݨی وی کھِچّ لگام٬ وگ ٹُردے ہن اُسے ہی جۄ راہ ہرام ۔ نواں سماج بناݨ دی شکتی نہِیں آم ۔ مُںڈّا 1 ایدُۄں٬ بابا٬ پِچھلی وی دسّ کۄئی بات٬ تیری اکل اتھاہ ہَے٬ نہِیں اِس دی ہاتھ ۔ تیرے کۄلۄں سُݨنی اجّ ساری گاتھ٬ بھاویں سانُۄں ایتھے ہی پَے جاوے رات ۔ مُںڈّا 2 اجے تاں دۄپہر ہی٬ دھُپّ پَیںدی ذۄر٬ مجھّاں ناوݨ نہِر وِچ اِہ سائۄُ ڈھۄر ۔ بابا بۄہڑ اگّۄں کرا بِیان مَیں اُہ گھلُّۄگھارا٬ میرِییاں اکھّاں ساہمݨے جۄ ہۄئِیا سارا ۔ چڑھدا کابا اجّ وی کر یاد اُہ کارا ۔ اہِمد شاہ ابدالی آئِیا مرد کرارا چَۄداں واری دیس 'تے کر مارۄ مارا ۔ دۄہی اہِمد شاہ دی پھِر گئی سی یارا٬ سارے دیس پںجّاب بدلِیا ورتارا ۔ دِلّی اتے کںدھّار دا اِہ چَۄڑا پاڑا٬ لںگھِّیاں اہِمد شاہ مُڑ مُڑ کئی واراں دِلّی پتی سی اۄس تۄں کمبّ رِہا وِچارا سُۄبیدار لاہَۄر دا بݨ گِیا مُذارا ۔ کھا پی لئیِئے جِہڑا ہَے سۄئی اساڑا٬ رہِںدّا اہِمد شاہ دا جگ آکھے سارا ۔ دِلّی اتے لاہَۄر نُۄں دںڈّ لائِیا بھارا ۔ مرہٹِّیاں دا پیشوا جِس مُگل وِچارا کِیتا کابُۄ آپݨے٬ بݨِیا رکھوارا سمجھۄ سارے دیس دا لَے لشکر بھارا آئِیا لَیݨ ابدالِیئے دا وارا سارا ۔ لکھّۄں ذِیادا مرہٹّا تے راج دُلارا٬ سبھناں دا جرنَیل بݨائِیا بھا پِیارا٬ پاݨِیپت دا ملِّیا آ اُہی اکھاڑا٬ جِتھے بابر مارِیا لۄدھی ناکارا٬ جِتھے اکبر وڈِّیا ہیمُۄں وݨجارا ۔ پر ابدالی ساہمݨے ناں بݨِیا چارا ۔ راجپُۄت تے مرہٹے٬ کر جی کرارا٬ لڑے بہادر سُۄرمے٬ کٹ مرے ہذاراں ۔ ہتھ رِہا مَیدان پر اہِمد دے یارا ۔ سۄنا رُپّا دیس دا لُٹّ لَے گِیا سارا لَے گِیا پھڑ کے سُںدّرِییاں ڈاراں دِییاں ڈاراں٬ گذنی ہِںدُّۄ وِک گئے پھِر وِچ باذاراں ۔ کۄئی ناں سکِیا ڈکّ اُس سِںدھُّۄ دی دھارا٬ سِںگھّاں سِںجھِّیاں اُس نال کُجھ تھۄڑا باہلا ۔ کابل نُۄں جد مُڑ رِہا سی لدِیا بھارا٬ مارن اُس دی پھَۄج 'تے شبکھُۄن کراراں٬ لُٹِیا اُس دی پھَۄج دا کئی سَۄ وݨجارا٬ بہُت چھُڈائیِیاں اُس دی بںدّی 'چۄں ناراں ۔ اُہ وی ہَے سی سُۄرما جۄدھا سچِیارا٬ بڑی بہادر کَۄم ہَے٬ کہِیا سُۄبیدارا٬ آوے اِہناں پاسۄں مُشک ہکُۄمت والا ۔ دُۄجے سال لاہَۄر تۄں پھِر گِیا بُلارا٬ سِںگھّاں نیں اِس دیس دا کر دِتّا اُجاڑا٬ آ کے وِچ پںجّاب دے کۄئی کر لَے چارا ۔ سِںگھّ سۄدھݨ نُۄں آ گِیا اُہ اںتِّم واراں ۔ سِںگھّاں دِییاں پںجّاب وِچ پھِردِییاں سن دھاڑاں٬ کٹھّے ہۄ کے کھِسکݨ لگّے ول پہاڑاں ۔ گھیرے وِچ آ گِیا پر دل اَیتھے سارا ۔ بسّ٬ پھِر کی مچِّیا اُہ گھلُّۄگھارا٬ بھُلّیگا نہِیں کھالسا جۄ برس ہذاراں ۔ ایتھے سِںگھّاں سُۄرِیاں واہِییاں تلواراں کٹ کٹ سُٹِّییاں گِلذِیاں دِییاں شفاں کتاراں ۔ تاکت نہِیں سی اِتنی پر اُہناں وِچ ہالاں٬ نالے ہَیسن نال وی نِیاݨے تے ناراں ۔ اِس لئی کھادھِییاں کھُۄب پٹھاݨاں کۄلۄں ماراں٬ دِتِییاں بہُت شہِیدِییاں ودھ ودھ سرداراں٬ دس ہذار کُ ہۄ گئیِیاں سن وِدھوا ناراں ۔

آلا سِںگھّ سردار سی برنالے والا٬ دِیپک تُہاڈی کَۄم دا اُہ سد اُجِیارا٬ لڑِیا اگّے ودھّ کے جِئۄں وگ رکھوالا٬ پر گھیرے وِچ آ گِیا نہِیں چلِّیا چارا ۔ مُںڈّا 1 اۄہی بابا آلا سِںگھّ جِس دا پٹِیالا؟ پھتّۄ مائی شیرنی دا جۄ گھر والا؟ بابا بۄہڑ ہاں٬ اۄہۄ ہی کَید سی ہۄ گِیا بہادر ۔ پھتّۄ ناری اُس دی لۄہے دی چادر ۔ اُس دا سارے پںتھّ وِچ سی وڈّا آدر ۔ نالے سبھ نُۄں یاد سی کلگِیدھر دا ور ۔ گھر تِلۄک سِںگھّ رام سِںگھّ دا ستِگُر دا گھر ۔ لکھّ رُپئیِیا پھتّۄ نیں جھٹ کٹھّا لِیا کر٬ دِتّا شاہ نُۄں تۄل کے اُس کںتّ برابر ۔ اہمد شاہ وی جاݨِیا اِہ مرد دِلاور٬ دِلّی اتے لاہَۄر دا اِس نُۄں کاہدا ڈر! منّ لِیا سرہںدّ دا بھُپِںدّ اُجاگر ۔ مُںڈّا 1 تاں ہی بُلّے آکھِیا٬ دھن تُۄں ہَیں خالک٬ بھُۄرِیاں والے دیش دے کر دِتے مالِک ۔ بابا بۄہڑ راجے ہۄ گئے دیس دے ہُݨ بھُۄرِیاں والے٬ مُگلاں پِیتے ذہِر دے بھر بھر کے پِیالے ۔ مالِک ہۄئے ذِمی دے ہل واہُݨ والے٬ وِچ دُیابے مالوے اتے ماجھے سارے٬ تاں ہی وڈے ذِمِیدار نہِیں مِلدے باہلے٬ اِہناں ستّاں اٹھّاں جِلِیاں وِچکارے ۔ پھِر جدۄں پر سِںگھّ وی بݨ گئے رجواڑے٬ اِک اِک کرکے جھپھ لئے اُس مرد کرارے مہاں سِںگھّ سردار دے رݨجِیت دُلارے ۔ مُںڈّا 2 ہُݨ آئِیا رݨجِیت سِںگھّ سُۄرے دا ویلا ۔ وِچ پںجّابے گجِّیا ورِیام اِکیلا ۔ ہُݨ تکّ یاد ہَے دیس نُۄں اُہ مرد دا چیلا ۔ بابا ساڈے دیس دے اجّ سماں دُہیلا٬ اُس جیہا ہُݨ چاہِیئے کۄئی مرد سُہیلا ۔ بابا بۄہڑ ہُݨ نہِیں٬ کاکا چاہِیئے کۄئی راجا راݨا آگُۄ چاہِیئے دیس نُۄں جۄدھا اتے سِیاݨا٬ جِس وِچ ہۄوے تاݨ اتے بُدھی نِرباݨا٬ ہۄئ جاݨدا دیس لئی تلوار اُٹھاݨا٬ ڈھا کے ایس سماج نُۄں اِک نواں بݨاݨا ۔

مُںڈّا 1 اگّے٬ بابا دسّ دے اُہ دُکھ کہاݨی٬ کِویں دیس کھۄ لِیا اِک کملا راݨی٬ کِویں اُس دی اکل تے اِک کائِر ڈھاݨی٬ چھا گئی سی جِنہاں نیں سی گل اِہ ٹھاݨی٬ ماݨ بھری پںجّاب نُۄں کر دئیِئے نماݨی ۔ بابا بۄہڑ میرے وِچ نہِیں کاکِئۄ٬ دسّݨ دا تاݨ, دِتّی کِویں پںجّاب نُۄں کِسمت نیں ہاݨ ۔ پڑھنی چاہۄں ٹھِیک جے٬ سِیاݨے نادان٬ لِکھ گِیا سۄہݨے بہر وِچ اِک مرد سُجان٬ شاہ مُہمّد مرد مۄمن مُسلمان ۔ تے ہن کُجھ اںگّریذ وی تارِیخدان٬ جِویں کنِںگھّم لڑے سن جۄ وِچ مَیدان٬ اُہناں وی کِیتا ہَے کافی سچّ بِیان٬ اِہناں اکھّاں ساہمݨے مچّے گھمسان٬ مَیں دسّاںگا سۄئی٬ سُݨ لئۄ نال دھِیان ۔ مُںڈّا 2 تیرِییاں اکھّاں ساہمݨے جۄ ہۄئے جںگّ٬ اُہ وی کِہڑا اساں نُۄں گھٹّ کرسݨ دںگّ ۔ مُںڈّا 1 لڑِیا جِویں اجِیت سِںگھّ اُہ شیر نِہںگّ٬ دسِّیں بابا کھۄہل کے بھاویں افرںگّ ہۄ جاݨ تُدھ تے کھفا ہی تَینُۄں کی سںگّ؟ بابا بۄہڑ چھائُݨی سی اںگّریذ دی وِچ لُدیہاݨے ۔ ستلُج دے اِس پار سن جۄ راجے راݨے٬ کردے گۄرے اُناں تے سن ذر سِںگّاݨے ۔ چُپ چُپِیتے ذر گئے جۄ گھر نُۄں سِیاݨے ۔ کئی اݨکھِیلے شیر سن پر کُجھ سوماݨے٬ اکھّاں وِچ اںگّریذ دے جِئۄں رڑکݨ داݨے ۔ جِئُںدا جد رݨجِیت سی تاں رہے ٹھِکاݨے٬ مۄئِیا تاں پھِر گھڑ لئے سُۄ کئی بہانے ۔ اۄدھر وِچ لاہَۄر دے وگ گئے سن بھاݨے ۔ سںدھّاںوالِیئے٬ ڈۄگرے٬ بیئیِمان نمّاݨے٬ لگّ گئے رݨجِیت دے لہُۄ وِچ نِہاݨے ۔ نَۄنِہال تے شیر سِںگھّ نُۄں لا ٹِکاݨے٬ آپُۄں کِہڑا بُرچھِیاں سُکھ دے دِن ماݨے؟ رہِ گئے وِچ پںجّاب دے ناراں تے نِیاݨے ۔ آپ مُہاری فَۄج کِسے نُۄں کُجھ ناں جاݨے ۔ تیج٬ لال تے ڈۄگرے دے کھۄٹے ڈھاݨے متھ لئے بھاگ پںجّاب دے درِیا رُڑھاݨے ۔ مُںڈّا 2 ہاں٬ کہِںدّے ہن دُشمݨ دے سن نال اُہ رلّے٬ دسّݨ ساڈی پھَۄج نُۄں اُہ ڈھںگّ کُولّے٬ تۄڑے تھاں بارُۄد دی شرِہۄں دے گھلّے٬ بھاجاں پئیِیاں جاݨ کے ہۄ گئے دُگلّے ۔

بابا بۄہڑ وِچ لُدھِیاݨے گۄرِیا دا سِپہ سالار ہَیری ساہِب سمِتھّ سی٬ وڈا جبار ۔ کر لئے اُسنے کَید سن کئی بِسویدار٬ پا رِہا سی لاڈُۄئے والے تے بھار ۔ آ کے تد رݨجۄدھ سِںگھّ نیں لِیتی سار ۔ لائے اُس نُۄں ہتھّ سن آ کے سردار ۔ ایتھے ہۄئی جںگّ سی٬ وِچ بدۄوال٬ نسّ گِیا اپھرںگّڑا ہۄ بہُت کھُیار اۄدھر پر سی وگ گئی کِسمت دی مار٬ بےئی ماناں جِتّ تۄں کر دِتّی ہار ۔ مُدک٬ پھیرُۄ شہِر وِچ باجھۄں سرکار ۔ رہِ گِیا سِںگھّ اجِیت کلّا بدّۄوال ۔ گھیر لِیا مُڑ آݨ کے گۄرِیا دی دھاڑ ۔ لڑِیا ہۄ کے ساہمݨا اُہ بہُتِیاں نال ۔ فَۄج وِچارے کۄل سی دۄ تِنّ ہذار سُۄرے اِہنہاں پِںڈّاں دے جِنّہاں نُۄں سار ہَے سی دیس اتے کَۄم دی جِنّہاں وِچکار دھڑکݨ ہَے سی اݨکھ دی اتے دیس پِیار٬ وگ رِہا سی ناڑِییاں وِچ چھلّاں مار ۔ گِلّ٬ دھاںدرا٬ رائیپُر تے گُجّروال٬ للتۄں٬ بدّۄوال تے منسُۄر٬ پمال٬ داکھا رُڑکا مۄہی رکبا اتے سدھار٬ سِدھُۄ٬ سیکھۄں٬ گِلّ٬ بلّ تے گریوال٬ لڑے تۄڑ کے جاناں سبھ وَیری دے نال٬ دِتا دھرم نِبھا پر کِسمت نیں ہار٬ لِکھ دِتی سی دیس نُۄں تاہِیں گدار کر دِتّے سن خالسے دے جتھیدار ۔ آ گِیا سِںگھّ اجِیت جد گھیرے وِچکار٬ لائی واںگ کماݨ دے تۄپاں دی واڑ٬ کیسِیں نہا کے آ گِیا٬ تے لئے کھِلار٬ مۄڈھِیاں اُتے اۄس نیں٬ چںڈّی دی وار پڑھے تے پھِردا داگدا تۄپاں جِئۄں٬ یار٬ آتِشباذ وِیاہ وِچ گۄلے انار ۔ دارُۄ سِکّا دے گِیا جد آخِر ہار٬ پھڑِیا گِیا اجِیت دیس دا سُچّا لال ۔ مُںڈّا 1 ایہۄ جِہے جۄدھِیاں دی اسِیں اُلاد ۔ سُݨ کے٬ بابا٬ کتھا اِہ آ گِیا سُیاد ۔ آوے جۄش سرِیر نُۄں٬ ہَے سانُۄں سادھ لِیتا ڈر تے کائِرتا٬ ساڈی جائِداد ۔ رہِ گئے ہل٬ پںجّالِییاں٬ اِیرکھاواد ۔ بابا بۄہڑ کر رہے تیرے دیس نُۄں٬ کاکا٬ برباد٬ پھۄکا آتمواد اتے اہِںسّاواد ۔

دُنِییاں اُتے ہۄ رہے جۄ گھۄر اپرادھ٬ اِہناں تائی تدے ہی سکۄگے سادھ٬ وڈِّیاں والی رِیت جے رکھّۄگے یاد ۔ ویکھۄ٬ بِیبا٬ تُساں دے آبائجداد لڑ مرنا سن جاݨدے چھڈّ سُکھّ سُیاد ۔ پر جۄ ہۄئی دیس وِچ اٹھتالی باد٬ رۄݨا مَینُۄں آئُںدا ہَے کرکے یاد ۔ کِس ترہاں پںجّاب نُۄں پَے گِیا سُیاد تۄتے واںگُۄ پِںجّرے دا کائِرواد کِویں رچ گِیا اِنہاں دے وِچ دِل دِماگ ۔ کِدھرے وی کمذۄر نُۄں نہِیں مِلدی داد٬ کردا پھِرے جہان وِچ سارے فرِیاد ۔ مُںڈّا 1 کِویں ستھاپت ہۄ گِیا اںگّریذی راج دیس اُتے پھِر ہۄ گِیا اِہ کِویں مُتاج٬ کِویں گُلامی ہۄ گئی لۄکاں دا بھاگ٬ کِویں غرِیبی ودھّ گئی٬ ہۄ گئے اکاج کارِیگر کِرساݨ تے وِگڑے سبھ ساذ اَیشورج تے مان دے٬ ناں رہِ گئی لاج٬ کر ورنݨ تُۄں بابِیاں کر اُچّی 'واج ۔ بابا بۄہڑ بَیٹھ گئے اںگّریذ جد آ وِچ لاہَۄر٬ وِگڑن لگّے جھب ہی راݨی ول تَۄر٬ آئی اُس نُۄں ہۄش ہُݨ, کر سبھ کُجھ چَۄڑ٬ ٹُٹ گِیا جد دیش دا ابھِیان بلَۄر! رہِ گئی لاش پںجّاب دی تے اُڈ گِیا بھَۄر ۔ مُںڈّا 2 اسرچج دی٬ بابا٬ نہِیں گلّ اِس وِچ کائی٬ نال مُۄرکھاں اِویں ہی ہَے ہُںدّی آئی ۔ بابا بۄہڑ چیت سِںگھّ سردار دے گھر وِچ کُڑمائی سی دلِیپ سِںگھّ مہاراج٬ دی بھائی ۔ وِیاہ رچاݨ دی اُنہاں دے جد من وِچ آئی٬ تاں وِچ آ اںگّریذ نیں سی لتّ اڑائی٬ مہاراج دی اُمر ہَے چھۄٹی ادھِکائی٬ نالے اساں کرواݨی ہَے اجے پڑھائی ۔ اسل وِچ جۄ اُنہاں نیں سی بݨت بݨائی ۔ راݨی دی وی سمجھ وِچ آئی کُجھ رائی کرنی میرے پُتّ دی کی اِنہاں بھلائی٬ چاہُںدّے ہن مہاراج نُۄں کرنا اِسائی ۔ مُںڈّا 3 اچھّا٬ من وِچ اُنہاں دے سی اِہ چتُرائی؟ بابا بۄہڑ اِس لئی کِیتا اُنہاں نیں راݨی تۄں وکھّ مہاراج نُۄں رۄدِیاں راݨی دی اکھّ وی ڈُبّی وِچ ہںجھُّۄیاں٬ ہۄ گئی پرتکھّ بھاوی اُسدے ساہمݨے٬ کِیتے اُس لکھّ رۄس٬ نہۄرے٬ کَۄݨ سی پر اُس دے پکھّ؟ کِیتی ناں پرواہ کِسے نیں اُس دی ککھّ ۔ مُںڈّا 1 جِس نیں آپ گُیائِیا٬ کی اُس دی رکھّ؟ بابا بۄہڑ وِچ ہذارے چیت سِںگھّ دا ناں اِب اِک٬ اَیڈورڈ اںگّریذ سی اُس ڈاڈھا دِک کر دِتا سی چیت سِںگھّ تے اُس دے سِکھ ہیٹھ پٹھاݨاں چھیڑِیا جھگڑا اݨٹِکّ ۔ مُںڈّا 1 ایسے کرکے شیر سِںگھّ رل گِیا سی نال مُۄل راج دے؟ بابا بۄہڑ جاݨدا تُۄں سارے ہال سۄجھی والا جاپدا تُۄں بِیبا بال٬ مُۄل راج تے شیر سِںگھّ پُۄرا اِک سال٬ لڑے وِرُدھّ اںگّریذ دے سُۄرمگت نال پر٬ بِیبا سی٬ سمیں دی کُجھ اَیسی چال٬ ناں سکے اُہ دیس دی بھاوِیں نُۄں ٹال ۔ مُںڈّا 2 ہۄئِیا سی غدر پھِر وِچ اُتّر کھںڈّ اۄس سمیں پںجّاب نیں کِئۄں دِتی کںڈّ؟ بابا بۄہڑ اِس وِچ نہِیں بِیبِیا٬ جنتا دا دۄش٬ اِہ سردار پںجّاب دے جِنہاں نُۄں رۄس ہَے سی کُجھ اںگّریذ نال اُس لئے پلۄس ۔

راݨی سی نَیپال وِچ٬ سَیںکڑِیاں کۄس٬ تے دلِیپ سِںگھّ بݨ گِیا سی ٹۄپی پۄش ۔ جنتا وِچ تاں بہُت سی اُدۄ وی جۄش٬ پر مرہٹِّیا اِدھّر دی ناں کِیتی ہۄش ۔ مُںڈّا 1 ایدُۄں پِچھۄں کِس ترہاں ہںڈھِّیا پںجّاب٬ کِیتی اِس دی سامراج نیں کَیسی باب٬ اِس دا وی تُۄں دسّ دے کۄئی لا ہِساب ۔ بابا بۄہڑ ہاں٬ پَے گِیا پںجّاب سی سُݨ پُٹھے راہِیں٬ چںگّی لگّی داستا سی اِس نُۄں پھاہی ۔ جرنَیلّاں دے پُتّ ہُݨ بݨ گئے سِپاہی٬ سمجھ لِیا چپڑاس نُۄں اِہناں نیں شاہی٬ آپݨے ہتھِّیں مُۄرکھاں آپݨی پت لاہی ۔ مُںڈّا 1 نام دھارِییاں٬ بابِیاں٬ کُجھ سُۄرمگت نہِیں سی کِیتی؟ کھۄل کے کُجھ سانُۄں دسّ ۔ بابا بۄہڑ نامدھارِییاں ٹھِیک سی کُجھ دھۄݨا دھۄئِیا٬ پر اُہناں نُۄں اجے نہِیں سی چانݨ ہۄئِیا سامراج دا کِس ترہاں ہَے پُٹّݨا ٹۄئِیا ۔ مُںڈّا 3 گھٹّ نہِیں سی اُنہاں دی تاں وی کُربانی٬ بھاویں ہَے اِتِہاس نیں کُجھ گھٹ بِیانی ۔ بابا بۄہڑ ذُلم اُنہاں تے بہُت سی اںگّریذاں ڈھائِیا٬ تۄپاں اگّے رکھّ کے سی گِیا اُڈائِیا٬ گُرُۄ اُنہاں دا پکڑ کے رںگُّۄن پہُںچّائِیا ۔ جِس دا مُڑ کے سُۄہ پتا کُجھ نہِیں آئِیا اُہناں دِییاں شہِیدِییاں دا چاہِیئے پائِیا مُلّ یۄگ٬ پر اجے نہِیں سی ویلا آئِیا: سامراج دا کِس ترہاں کٹّ جاںدا پھاہِیا؟ مُںڈّا 2 کِہڑے سالاں وِچ سی اِہ ہۄئے ساکے؟ بابا دسّ٬ ہِساب تُۄں اِہ وی کُجھ لاکے ۔ بابا بۄہڑ ستّر اسّی وِچلِییاں اِہ ہَیسݨ گلّاں٬ آذادی دے شہُ دِییاں اِہ پہِلِییاں چھلّاں ۔ مُںڈّا 1 بابا٬ ہال دلِیپ دا کُجھ ہۄر بِیان کِویں کھُہا کے راج اُس کِیتی گُذران ۔ بابا بۄہڑ کرُݨامئی دلِیپ دی ہَے بہُت کہاݨی ڈردا ہاں مَیںتۄں نہِیں اُہ دسّی جاݨی ۔ پہِلی اِک میری گلّ تُساں دھِیانی؟ مُںڈّا 3 کِہڑی ہَے سی گلّ اُہ دسّ پھیر سُݨا کے٬ ہۄر ودھیرے ارتھ تُۄں اُسدے وِچ پا کے ۔ بابا بۄہڑ کِدھرے وی کمذۄر نُۄں نہِیں مِلدی داد٬ کردا پھِرے ذہان وِچ سارے فرِیاد! سی دلِیپ کمذۄر اجیہا اِک ابھاگ ۔ کِیتی گھِرݨا وتن نُۄں لا دِتّا داغ کُل آپݨی نُۄں سِر مُنا پَے گِیا سُیاد پچھّم دے جِیون دا کھُلّا اتے آذاد٬ جِس نُۄں اُس نیں سمجھِیا٬ پر ناں مُراد سبھ کاسے تۄں رہِ گِیا کھُسّا سی راج٬ پر ناں مِلی ابھاگ نُۄں کۄئی پری نیاد اُچے راجا بںسّ دی کر٬ وڈ اُدماد ۔ مُںڈّا 4 کِدّاں ہۄئِیا اُس دا بابا نِرباہ وِچ بِگانے دیس دے٬ جِتھۄں دی وائۄ نال وی نہِیں سی اۄس دا کۄئی رِشتا راہ؟ بابا بۄہڑ راݨی جِںدّاں جا رہی سی وِچ نَیپال٬ جِئۄں تِئۄں کٹّے اُس نیں اُتھے کُجھ سال ہَے سی اُس دا بہُت ہی پر مںدّا ہال ۔ آئِیا پھِر دلِیپ سِںگھّ جد وِچ بںگّال چِتّے٬ ہاتھی٬ شیر آدِ دا کرن شِکار- کلکتّے وِچ آݨ کے ہۄ گِیا نِہال- سِںگھّ سِپاہی اُس نُۄں ستِ سْری آکال آکھݨ آ پربھات تے دۄپہر٬ ترکال ۔ ہۄئِیا پھِکر اںگّریذ نُۄں تکّ کے اِہ ہال ۔ کِیتا ہُکم دلِیپ نُۄں لَے ماں نُۄں نال مُڑ جا اِںگلِستان نُۄں٬ ناں آپ دِکھال سِںگھّ٬ پںجّابی کِسے نُۄں نہِیں ہۄگ کھُچال ۔ لَے گِیا دُکھِییا ماں دُکھِیاری نُۄں وی نال اۄتھے جا کے جِیوی پر اُہ تھۄڑے سال ۔ مُںڈّا 1 بابا٬ راݨی اۄس دے وی مںدّے بھاگ٬ چاہِیئے سانُۄں سمجھݨے سی چشم چِراغ جِہڑی شیر پںجّاب دی اجّ بݨ گئی کاگ ۔ بابا بۄہڑ دیکھِیا سی رݨجِیت دا اُہنے پرتاپ راج بھاگ دے جاݨ دا سی پشچاتاپ اُس دے من وِچ بہُت ہی٬ کرُݨا پرلاپ کردی رہِںدّی سدا ہی٬ ہۄ گِیا دِک تاپ٬ جھلِیا ناں گِیا اۄس تۄں من دا سںتّاپ٬ لدّ گئی رݨجِیت دے پِچھّے ہُݨ آپ ۔ مُںڈّا 2 اُس نُۄں٬ بابا کھا گِیا جنتا دا سْراپ ۔ بابا بۄہڑ آئِیا ہِںدُّستان وِچ ہۄ کے مُشتاک٬ جل دی بھیٹا کرن نُۄں ماتا دی راکھ ۔

من وِچ سی پںجّاب نُۄں دیکھݨ دی جھاک ۔ پر سی اُس تۄں سامراج ودھّ چتُر چلاک: ندی نربدا گھٹّ نہِیں گںگّا تۄں پاک٬ مُڑ جا ایتھۄں٬ سُہݨِیاں٬ ناں ہۄ غمناک ۔ مُںڈّا 3 سُٹ گِیا اُہ نربدا وِچ ماں دی راکھ؟ مُںڈّا 4 سامراج ہَے٬ بابِیا٬ ڈاڈھا سفّاک ۔ بابا بۄہڑ مُڑ کے اِںگسِتان ول اُس چالے پائے٬ مِسر دیس دے راہ وِچ اُس دیکھݨ چاہے راج مُنارے فرنَۄلاں نیں کدے بݨائے ۔ پر دیکھۄں کی اُتھے بھاوِیں کھیل رچائے٬ من دلِیپ دا اِک کُڑی اُتے آ جائے٬ جِس دا پِتا اِتالوی اتے مِسری مائے ۔ جھٹ اُس نال دلِیپ نیں آنںدّ پڑھائے ۔ تے اِک واری پھِر بدکِسمت کھُںجھّا ہائے! ہُںدّی جے اُس متّ تاں پَیغام پُچائے٬ ہَے کۄئی سِکھ سردار جۄ مَینُۄں کُڑمائے؟ مُںڈّا 1 ہۄ جاںدی جے اۄس دی ایدھر کُڑمائی٬ پِیڑھی تاں رݨجِیت دی چل پَیݨی سائی ۔ بابا بۄہڑ تے ناں چُکِیا جاںودا دیسۄں ادھِکار٬ مہاراج دے کھُن دا تُہاڈ وِچکار ہِںدُّۄ مُسلِم سِکھ دی ناں پَیںدی کار٬ تے ناں رہِںدّے سَۄا تُسِیں پُۄرا سَۄا سال دِتی سی جد بابِیا نیں آݨ وںگّار ہۄ جاںدے آذادی دے جُدھ لئی تِیار٬ تے شائِد جِت جاںودے بھاویں دُشوار ۔ ہَے سی اۄدۄں جِتݨا٬ پر نہِیں مُہال ۔ ناں ہُںدّی پھِر دیس دی شائِد دۄ پھاڑ ہُݨ ہۄئی ہَے جِس ترہاں مَیں کراں وِچار ۔ مُںڈّا 2 اینی تاں اسِیں بابِیا ناں کرِیئے سۄچ٬ سانُۄں کتھا دلِیپ دی سُݨنے دی لۄچ بابا بۄہڑ ہُݨ دلِیپ نُۄں ہۄ گئی بِیتے دی سار کِیتا اُس نیں وتن دا رُکھ تِیجی وار٬ من وِچ چھلّاں ماردا سی دیس پِیار ۔ چھۄٹے ہُںدّے لئے سن جۄ کیس اُتار٬ ستِگُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ دا لِیا باݨا دھار٬ پچھّم والا بھیس ہُݨ دِتّا سُ اُتار ۔ لںگھِّیاں نہِر سویذ نُۄں خُشِییاں وِچ پار٬ آئِیا بںدّر ادن دی تے٬ چائۄ اپار ۔ اۄتھے پلٹݨ سِںگھّاں دی سی کِیتی ٹھاہر٬ مِلے آݨ مہاراج نُۄں کر جَے جَے کار مُںڈّا 1 اگّۄں دی مَیں بُجھ لئی تِیجی وی وار٬ پہُںچّ ناں سکِیا دیس وِچ ساڈا سردار ۔ بابا بۄہڑ مُڑ کے ایتھۄں جا رہِیا اُہ اِںگلِستان ۔ اَۄکھی ہۄ گئی اُس نُۄں کرنی گُذران ۔ لگّا پچھّۄتائۄ من اُسدے نُۄں کھاݨ ۔ کُتّا دھۄبی دا جِویں اُس دا ناں تھان گھر وِچ تے ناں گھاٹ وِچ ۔ وڈے ارکان سامراج دے اُس نُۄں تاں ناں اپݨاݨ, کھۄ بَیٹھا سی دیس دا آتم ابھِمان٬ ہُݨ لگّا اُہ پِیار پھِر وتناں دا پاݨ, لگّا ایدھر چِٹھِّییاں گھلّݨ گھلواݨ ۔ رُۄس دیس دے ذار نال کُجھ جاݨ پچھاݨ کِیتی ایسے آس وِچ کِہ اُس دے تاݨ شائِد مَیں کُجھ کر سکاں دُشمݨ دا ہاݨ لگّا دِل وِچ کلپنا اُہ بہُت ودھاݨ, لِکھِیاں کھتّ پںجّاب دے سرداراں کاݨ چاچے تائے اۄس دے٬ جۄ وِیر سداݨ, لگّا ہاں مَیں رُۄس 'چۄں اِک فَۄج لِیاݨ, تُسِیں وی شیرۄ سُۄت لئۄ آپݨی کِرپان ۔ مُںڈّا 2 ذار رُۄس نیں کِیتا سی کۄئی اِکرار٬ فَۄجاں اُس نُۄں دیݨ دا؟ بابا بۄہڑ نہِیں برخُردار ۔

داتا ایڈا کِدھرلا ہَیگا سی ذار! پر کی اُتر بھیجدے ساڈے سردار٬ اِہ وی سُݨ لئۄ٬ بِیبِئۄ٬ تے کرۄ وِچار ۔ سُݨ, دلِیپ سِںگھّ سُہݨِیا٬ وڈّی سرکار دا تُۄں پُتّر کھاس ہَیا٬ تے سانُۄں پِیار تیرا جگّ جہان تۄں ہَے ودھّ اپار ۔ پر ہُݨ ہن اںگّریذ وی ساڈی سرکار٬ تے ملکا وِکٹۄرِییا ساڈی ماتار٬ دِل تے جان اساڈڑے اُس دے وفادار٬ دِہُں٬ راتِیں ہاں اسِیں اُس دے جان نِسار٬ دیئیِئے اُس دے بۄل تۄں اسِیں جاناں وار اُس دا رتی وِرۄدھ وی اسِیں نہِیں سہار سکدے٬ ہۄ جا٬ سُہݨِیاں٬ تُۄں خبردار٬ ساتھۄں٬ اُس نال وِگڑ کے٬ تُۄں کُجھ ناں بھال٬ مُڑ جا اِںگِلستان نُۄں تُۄں ملِکا دے دُیار٬ جا کے مُیافی مںگّ لَے ناں ڈھِلّ گُذار ۔' مُںڈّا 2 سچِّیں٬ بابا٬ آکھدے لۄکی٬ سردار راجے اتے نواب نہِیں کِسے دے یار ۔ بابا بۄہڑ جائِداد دے نال ہَے اِہناں دی یاری٬ ودھ ہَے ماتر بھُۄم تۄں دھن بھُۄمِ پِیاری٬ کر جاںدے ہن دس نال اِہ جھٹّ غدّاری٬ بچدی ہۄوے اِس ترہاں جیکر سرداری ۔ آذادی دی جںگّ ناں جنتا نیں ہاری کِسے دیس وِچ کدے وی٬ لۄکِیں٬ نر ناری٬ کر دِںدّے ہن دیس تۄں سبھ کُجھ بلِہاری٬ پر اُہناں دی اݨکھ دے اِہ ہَین وپاری٬ راجے تے سردار٬ وڈّے راج ادھِکاری ۔ چِٹھی جا کے مِلی جد اُس نُۄں پھِٹکاری ۔ وگ گئی اُس دے٬ بِیبِئۄ٬ سِینے وِچ آری ۔ پَیرِس شہِر فراںس دے وِچ تیذ کٹاری٬ مایُۄسی دی کٹّ گئی جِںدّ اُس دی ساری ۔ چِٹھّی اںتِّم گِلے دی اُس لِکھ گُذاری ول ملکا وِکٹۄرِییا ہَے دھۄکھا بھاری ہۄئِیا میرے نال اِہ٬ تُۄں سُݨ ہتِیاری ۔ مَیں تاں کِیتی مَۄت دی دُنِییاں دی تِیاری٬ پر جے کۄئی سُۄرما پںجّاب متاری جمّیگی تاں لَے لئۄ میری وی واری ۔ مُںڈّا 1 سُتّا ساڈا دیس سی غلفت دی نِیںدے٬ اۄڑک پَیںدے جاگ ہن٬ پر اِک دِن جِیںدے ۔ بابا بۄہڑ اِس تۄں پںجھّی سال دی ہُݨ لا کے چھال٬ آ جا وِیہوِیں سدی وِچ٬ کئی بِیبے لال٬ بھُکھے دیس پںجّاب دے سَۄ جفّر جال٬ امرِیکا کینَیڈا پہُںچّے مںدّے ہال ۔ پر جۄ اُتھے جا کے ہۄئی اُہناں نال٬ اگّا پِچھّا اُس نیں دِتّا سبھ دِکھال ۔ بھارت دیس غُلام ہَے٬ دُۄجے دا مال٬ سۄجھی ہۄ گئی اُنہاں نُۄں ہۄ گِیا مُہال اُہناں لئی بھُل جاوݨا ہُݨ اِک خِیال! مُںڈّا 1 ہاں٬ غُلام دا ہُںدّا ہَے مںدّا ہی ہال! بابا بۄہڑ تاں بِیبا٬ سی اُنہاں نیں کُجھ بݨت بݨائی٬ سامراج تۄں دیس نُۄں کِئۄں مِلے رہائی٬ وِچ امرِیکا اُنہاں نیں اُہ لہِر چلائی جِس دِییاں گُۄںجاں دیس وِچ دے گئیِیاں سُݨائی ۔ جُیالا سِںگھّ جِہے سُۄرمے٬ پرمانںدّ جِہے بھائی٬ ہردِیال جِہے بُدھّی ماناں کری کمائی٬ سُتّی جنتا دیس دی اِک وار جگائی ۔ مُںڈّا 4 غدر پارٹی اُہناں سی اِس لئی بݨائی٬ بابا تیری گلّ سمجھ میری وِچ آئی ۔

بابا بۄہڑ اُہناں دے وِچ ہۄر وی سن اݨکھاں والے٬ سُݨ کے گلّاں دیس دی ہیٹھی دِییاں چھالے پَے گئے سِینے اُنہاں دے٬ اُہناں نُۄں نالے٬ دیکھ نہِیں سن بھائُںدے امرِیکا والے٬ کڈھ دیݨ دے ہۄ رہے سن پل پل چالے٬ نویں وڑھن نہِیں دیوݨے اِس دیس 'چ کالے٬ لۄک٬ اِہ ساڈے ارتھ نُۄں پا دیݨ کھُچالے لَے کے گھٹّ مذدُۄرِییاں٬ تے ٹالم ٹالے ہۄر وی اُہناں لئے سن گھڑ کئی نِرالے٬ آپݨے آئۄ جہاذ وِچ چڑھ جے اَیڈے کاہلے! مُںڈّا 2 گُردِتّ سِںگھّ نیں تاں ہی کَۄما گاٹا مارُۄ لَے لِیا سی جاپان تۄں دے کِیمت بھارُۄ؟ بابا بۄہڑ ہاں٬ تے اۄس جہاذ وِچ چڑھ ہِںدُّستانی تے پںجّابی گئے سن٬ کَینیڈا تھاݨی اُترن دِتّی ناں اُنہاں پر کۄئی ڈھاݨی٬ ہۄئی بہُت وِچارِیاں دی اۄتھے ہانی ۔ مُںڈّا 1 غدر پارٹی دا بابا کر کُجھ بِیان ۔ سانُۄں اُہناں جۄدھِیا دا کُجھ چاہِیئے گِیان ۔ بابا بۄہڑ میرے چھۄٹے وِیر سن اُہ غدری بابے٬ دیس آذادی لئی جِہناں نیں بیہِسابے کِیتے وڈّے وارنے٬ تے وِچ پںجّابے سُتِیا نُۄں دِتا جگا٬ کرتار سرابھے ۔ پھاںسی نُۄں گلّ پا لِیا جِئۄں ہار گُلابے٬ بھوِیاں سُۄرا کِس ترہاں ستلُجۄں چنابے٬ ماجھے تے مالوے تے وِچ دُیابے! دھرتی اتے اسمان دے مِل جاݨ کُلابے ۔ جیکر دیس پںجّاب ناں پِیا رہِںدّا خابے ۔ مُںڈّا 2 گُۄڑھی نِیںدر وِچ پر سُتّا سی دیس اِس نُۄں نہِیں پچھاݨ سی وِچ دُشمݨ خیش ۔ بابا بۄہڑ وِیہوِیں سدی دا چَۄدھواں چڑھِیا سی سال٬ یُۄرپ دے وِچ چھِڑ پِیا سی یُدھ وِکرال٬ لڑ پئی جرمن کَۄم سی اںگّریذاں نال٬ وںڈّݨ اُتۄں آپس وِچ مںڈِّییاں دا مال ۔ جاݨِیاں غدری بابِیاں ہُݨ مُیافک ہال مُڑ چلِیئے وِچ دیس دے کڈھ دیئیِئے باہر سامراج دے بھُۄت نُۄں٬ ہۄ جائے سُکھال ۔ چۄری اِک ذہاذ وِچ مائی دے لال لَے کے کُجھ ہتھِیار وی اُہ آپݨے نال٬ چل پئے ہِںدُّستان ول شیراں دی چال ۔ آ کے وِچ پںجّاب دے پا دیݨ بھُچال٬ پر سرداراں ساڈِیاں نیں اُہناں نال اۄویں کِیتی جِس ترہاں پںجھّی تِیہ سال پہِلاں نال دلِیپ دے پاکھںڈّ پلال نال کڈھائِیا ہُکم اِہ چڑھ تخت اکال اِہ نہِیں سن دسمیش دے٬ اِہ پتت پرال٬ جِنہاں دے من اِس ترہاں دا دیس پِیار٬ سچّے سِںگھّ نُۄں چاہِیہے اںگّریذاں نال گھِئۄ کھِچڑی ہۄ کے رہے بݨ کے ہِکّ دا وال ۔ مُںڈّا 3 چڑھِیا فاںسی کِس ترہاں کرتار سرابھا٬ دسّ ذرا کُ کھۄلہ کے تُۄں سانُۄں بابا ۔ بابا بۄہڑ بہُت کہاݨی اۄس دی ہَے نہِیں اُجاگر٬ مَیں وی اُس نُۄں سکِیا نہِیں ہُݨ تکّ کٹھّا کر٬ پر تُۄں اینی سمجھ لَے اُس وِیر بہادر٬ شاہپُر تے فِیرۄذپُر٬ لاہَۄر٬ پیشاور تائیِں فَۄذاں گٹھِّییاں کر دیݨ نِچھاور آپا آپݨے وتن تۄں تے کڈھݨ باہر سامراج اںگّریذ نُۄں جِس نُۄں آپݨا گھر سمبھّلنا سی ہۄ رِہا اَۄکھا٬ پر کائر جِئُںدے ہَیسن وتن وِچ٬ اُہناں دِتا کر خبردار اںگّریذ نُۄں٬ کرتار دِلاور پھڑِیا گِیا فِرۄذپُر میرا من آئِیا بھر! مُںڈّا 1 اگّۄں٬ بابا٬ جاݨدے ہاں اسِیں اجاݨے٬ فاںسی اُس نُۄں لا دِتا پاپی جرواݨے ۔ بابا بۄہڑ میرے ہیٹھاں کھیڈِیاں کئی واری آکے اُہ کبڈّی مجھِّییاں نُۄں چھائۄں بِٹھا کے ۔

میرا سی پڑپۄترا٬ ٹاہݨاں تے چا کے بہُت کھِڈائِیا اُس نُۄں مَیں چائۄ منا کے ۔ شَیشن ججّ نُۄں سُۄرما وںگّارے٬ آکھے جھبدے ہُکم سُݨا تُۄں٬ گھر جا سُݨا کے٬ اسِیں وی جائیِئے کِسے کۄل گل فاہی پا کے تے مُڑ آ کے جمِّیئے٬ لڑ جھگڑا پا کے٬ تے پھِر آ ورتائیِئے سںگّرامی ساکے٬ جِہڑے نہِیں ورتا سکے٬ رہے دھۄکھا کھا کے ۔ مُںڈّا 2 بابا اِتھے بس کر ناں نَیݨ ڈُبا ایس ترہاں وِچ ہںجھُّۄیاں٬ کۄئی ہۄر سُݨا ۔ بابا بۄہڑ ہۄر وی کِہڑی بِیبا٬ ہَے ہاسے دی ہِیر! مَیں تاں سمجھا اُس دا ہی سی چھۄٹا وِیر٬ جِس دے پھُلّ اتے استِییاں ستلُج دا نِیر٬ رۄںدا رۄںدا لَے گِیا ساگر دے تِیر ۔ مُںڈّا 3 اُہ سی کَۄݨ جۄ جاپدا اُتنا ہی پِیارا٬ تَینُۄں جِتنا اِہ سی تیرا کرتارا؟ بابا بۄہڑ اُس دی وی تُۄں سُݨ لوِیں جد مَۄکا آوے٬ ہُݨ سُݨ جِہڑے بھاݨے دیس اُتے ورتاوے سامراج جرواݨا جد یُدھ جِت کے آوے ۔ پۄتے تے پڑپۄترے میرے ہی باوے٬ تُرکی اتے فراس وِچ گئے نال بُلاوے٬ کُجھ جِئۄں رِیت وڈیرِیاں٬ کُجھ بھُکھ دے ہاوے ۔ اگّے میرے پُتّ دے ناں پَیر ٹِکاوے٬ جرمن٬ تُرک جاں دُۄسرا٬ اُہ جِدھّر جاوے٬ دُشمݨ دِییاں پالاں کچی کںدھّ جِئۄں ڈھاوے ۔ مُںڈّا 4 ٹھِیک ہَے٬ بابا٬ یُدھ دے وِچ سُۄرمتائی سدا ہی ساڈے وڈِّیاں ہَے بہُت دِکھائی ۔ بابا بۄہڑ پر ناں کدر اںگّریذ نیں اُہناں دی پائی ۔ یُدھ پِچھّۄں جد دیس نیں آ مںگّ جتائی٬ آذادی دی جِس لئی سی ہۄئی لڑائی٬ کہِݨ مُتابک اُنہاں دے٬ جِس وِچ لُکائی٬ دا ہۄئِیا سی ناس٬ بںدِّیاں لکھّاں دا ہی٬ تاں پھِر جھٹ جرواݨِیاں نیں اکھّ بدلائی ۔ اگّۄں پھِر پںجّاب وی سی نہِیں ہلوائی دا کُتّا جۄ کھا کھا کے ہُںدّا مۄٹا ہی ۔ سارے دیس پںجّاب وِچ مچ گئی دُہائی٬ کِدھرے کِدھرے ہۄ گئی کُجھ ہِںسّا بھائی ۔ اِس اُتے اںگّریذ نیں اُہ ات سی چائی٬ لۄکاں اُتے کر دِتّی ہر تھاں کڑکائی امّْرِتسر وِچ پاپِییاں اِہ دھَۄںس جمائی پتھّر دا بُتّ کھڑی جۄ وِکٹۄرِییا مائی٬ اُسدے اگّۄں لںگھّدے دی شامت آئی٬ پہِلاں کرے ڈںڈَّۄت تے پھِر اگّے جائی ۔ اِہناں ہی واراں دے وِچ وِساکھی آئی ۔ جلِّیاں والے باگ وِچ سی جُڑی لُکائی٬ ہتھّ نہِیں سی کِسے دے کَیںچی وی کائی ۔ آ کے ڈائِر نیں مشِین وڈّی لگوائی٬ تڑھ تڑھ ورکھا گۄلِییاں دی اۄس ورہائی ۔ چارے پاسے کںدھّ سی٬ ناں رستا کائی جِدھر کۄئی جائ کے لئے جاݨ بچائی ۔ کئی ہذار پاپی نیں پرلَے ورتائی ۔ کی دسّاں٬ کاکا٬ میرے وِچ شکتی ناہِیں ۔ مُںڈّا 1 مچ گِیا ہۄئۄُ دیس وِچ سارے کُہرام٬ بابا٬ ایڈے ذُلم دا کی ہُںدّا نام؟ بابا بۄہڑ سامراج دے٬ کاکِیا٬ اِہ لچھّݨ جاݨ ۔ پر اُٹھِیا سی اِس سمیں اِک پُرکھ سُجان٬ گاںدھی جی گُجرات دا اِک بُدھِیمان رۄدیں اُس پںجّاب دی اکھّ پُۄںجھی آݨ, تے پھِر سارے دیس نُۄں کروائِیا گِیان٬ ہۄئے ناں کِرپان جے چُکّݨ دا تاݨ, تاں وی چھڈّ ناں بَیٹھِیئے آتم-ابھِمان ناں مِلورتݨ سامراج دا کرسی گھاݨ, اُس نال وݨج گھٹا دِئۄ٬ لئۄ پکّی ٹھاݨ, اَۄکھا ہۄئۄُ اُس لئی جد نفا کماݨ تاں پھِر ساڈے نال کُجھ سمجھݨ سمجھاݨ آپے کرسی٬ اِہ سی اُس دا وِکھِیان ۔ مُںڈّا 2 ایویں ہی ہۄئی ہَے٬ بابا٬ پِچھۄں بات٬ گاںدھی جی دی اکل دی کی پائیِئے ہاتھ! بابا بۄہڑ پر اِہ سَۄدے جۄدھِیاں نُۄں کدی ناں بھاںدے ۔ لابھ اِہناں دے اُتلے ہی ہن لۄک اُٹھاںدے ۔ اگّۄں نفا کماݨ نُۄں دۄویں رل جاںدے٬ پُۄںجی پتِ پردیس دے٬ نالے دیساں دے ۔ بھگت سِںگھّ جِہے سُۄرِیاں نُۄں نہِیں سُکھاںدے٬ چالے اِہ وݨجارِیاں پُتراں چتراں دے ۔ مُںڈّا 1 اچھّا ہُݨ مَیں سمجھِیا کِئۄں اکھّ وِچ نِیر آئِیا سی تے ہۄ گِیا سی تُۄں دِلگِیر٬ سُۄرے سِںگھّ کرتار دا اِہ چھۄٹا وِیر٬ بھگت سِںگھّ سردار سی جۄدھِیاں دا مِیر ۔

بابا بۄہڑ بھگت سِںگھّ پڑپۄتا سی پِیارا میرا ہی٬ کلا اۄس نیں دیس وِچ ڈاڈھی ورتائی٬ دِلّی وِچ کانُۄن دی سمّتی وِچ جائی٬ بمّ سُٹِّیا اُس نیں ناں مارن تائیِں٬ جرواݨے ناں جھۄلی چُکّ کِسے نُۄں٬ بھائی ۔ اُس نیں تاں چیتاونی سی اِئۄں کروائی سامراج نُۄں سمیں نیں کروٹ بدلائی٬ ہُݨ وی جائۄ سمجھ جے نہِیں شامت آئی ۔ مُںڈّا 4 پر کہِںدّے ہن٬ بابِیا٬ اُس مار مُکائِیا٬ افسر اِک اںگّریذ ساںڈرس نام سدائِیا٬ جِس لئی اُس نُۄں پکڑ کے سی پھاہے لائِیا سامراج دے نِیائ نیں٬ ساکا ورتائِیا ۔ بابا بۄہڑ اِہ ہَے سچ جاں جھُۄٹھ مَینُۄں خبر ناں کائی پر آذادی دیس پِیار دی جِنہاں لڑائی لڑی ہَے اُہناں نُۄں اِہ کِیمت دیݨی آئی٬ چاہے دۄسی ہۄوے چاہے نِردۄسا ہی٬ اِس دی اگّ وِچ جِںدّ دی اہُۄتی پائی بِناں نہِیں چھُٹکارا بھگت سِںگھّ دی بھائی٬ ساںڈرس جِہے اِتِہاس وِچ ناں ہۄݨ گواہی ۔ ساںڈرس اتے بھگت سِںگھّ وِچ کی سمتائی؟ مُںڈّا 1 ٹھِیک آںکھے تُۄں بابِیا٬ بںدّے دا مُلّ٬ اُس دی کرنی نال ہَے کِئۄں جائیِئے بھُلّ؟ مُںڈّا 2 مَیں سُݨِیا گاںدھی جی نیں لائِیا سی تاݨ, پھاںسی تۄں بچ جائے بھگت سِںگھّ دی جان ۔ پر اروِن ناں مِنّیا وِچ راج ابھِمان ۔ بابا بۄہڑ سامراج دا مُڈھّ تۄں ہَے اِہ ورتارا٬ دیس بھگت نُۄں آکھدے ڈاکُۄ ہتِیارا ۔ تیگ بہادر نال کی ہۄئِیا سی کارا؟ گۄبِںدّ سِںگھّ دے لال وی چِݨ وِچ دِیواراں سمجھِیا سی جرواݨِیا٬ جِتِیا جگ سارا ۔ اِسے ترہاں اںگّریذ نُۄں کد لگے پِیارا٬ بھگت سِںگھّ جِہا سُۄرا میرا بِیر دُلارا؟ مُںڈّا 1 ہۄئِیا سفلا کِس ترہاں کَۄمی سںگّرام٬ ایدُۄں اگّے چل٬ بابا دسّ تمام ۔ بابا بۄہڑ میری٬ بِیبا٬ کتھا ہُݨ ہۄ گئی تمام٬ سپھل وی ہۄئِیا ہَے کِہ ناں کَۄمی سںگّرام ہالے نہِیں مَیں جاݨدا٬ اِہ آکھݨ آم٬ تیل اتے اِس دی دھار نُۄں دیکھۄ پھِر دام دیوۄ اِس دا سۄچ کے ۔ جۄدھے ورِیام جِہڑے اِس سںگّرام وِچ گئے اگلے دھام٬ اُہناں نُۄں مَیں لَے لواں وِچ آپݨی سام٬ پر جۄ ہالی وِچردے ہن ایس مکام٬ اُہناں دا مَیں پرکھدا ناں رُۄپ ناں نام ۔ جائۄ٬ بِیبا٬ ہۄ رہی ہَے ہُݨ تاں شام٬ مَیں وی کرنا چاہُںدّا ہُݨ کُجھ آرام ۔ مُںڈّا 1 مجھاں٬ مِترۄ٬ کڈھ لئۄ ہُݨ نہِرۄں باہر٬ لَے چلِیئے ہُݨ گھراں نُۄں اِہ ڈںگّر ڈار٬ بابا٬ متھّا ٹیکدے اسِیں نال پِیار٬ کل پھِر ہاذر ہۄواںگے تیرے دربار ۔