پرمجِیت دِئۄل کوِتا کۄلھ آ کے دِئۄل پرمجِیت ہۄ جاںدی ہَے۔ اُںجھ اُہ جدۄں وی مِلدی ہَے٬ چھۄٹی بھَیݨ نُۄں مِلݨ ورگا اہِساس ہُںدّا ہَے۔ اُہ کوِتری تاں ہَے ای٬ کلاکار وی ہَے۔ ناٹکاں ’چ آپݨے سُبھاء ورگی بھُۄمِکا نِبھائُںدی کُجھ پںجّابی پھِلماں وِچ وی دِکھائی دِتّی ہَے۔ بچّے وی کلاکار ہن۔ گھر دا مہَۄل کاوِک ہَے۔ رںگّمںچّ نالھ جُڑی اُہ ناٹککاراں دا ستِکار تے سنمان کرنا وی جاݨدی ہَے۔ پںجّاب تۄں برَیمپٹن آئے ناٹککاراں دا سواگت اُہ اگّلھواںڈھے ہۄ کے کردی ہَے۔ کوِتری تاں اُہ ہَے ای٬ کاوِ سںسّار نالھ ساںجھ گںڈھّݨی وی جاݨدی ہَے۔ اُںجھ اِہ ہُنر کئی ہۄراں کۄلھ وی ہَے٬ پر اُنہاں کۄلھ کوِتا نہِیں ہَے۔ اِتھے برَیمپٹن (کَینیڈا) وِچ اپݨی ہۄںد دی پچھاݨ بݨائی رکھّݨ لئی اِکّ پںجّابی لیکھک نُۄں تردّد کرنا پَیںدا ہَے۔ پرمجِیت نیں اپݨی پچھاݨ بݨائی ہَے تے اُسدی کوِتا نیں وی۔ اُسدی پہِلی کاوِ-پۄتھی ’ساہاں دی پتّری‘ تۄں بائد ’مَیں اِکّ رِشم‘ سنّ 2015 وِچ چھپدی ہَے۔ چھۄٹِییاں کوِتاواں والی اِس پُستک وِچّ وڈّے تے گہِرے خِیال ہن۔ اِنہاں کوِتاواں وِچ کݨ ہَے٬ دارشنِکتا ہَے٬ بھاو ہَے تے سرل بھاشا ’چ گہِرے وِچار ہن۔ اِہ کوِتاواں پاٹھک نُۄں آپݨے کۄلھ رۄکدِییاں ہن٬ سںوّاد رچائُںدِییاں ہن تے پاٹھک دے مُۄںہۄں آپ-مُہارے واہ نِکلدی ہَے۔ اُہ آپݨے آپ نالھ سںوّاد رچائُںدی اپݨی مَیں تۄں مُکت ہۄݨا لۄچدی ہَے :

مَیں کُجھ وی نہِیں ہاں

بسّ کھَۄلدے سمُںدّر

دے پاݨِییاں ’چ

نِکّی جِہی مچھّلی ہاں

مَیں ’مَیں‘ تۄں مُکت ہۄݨا لۄچدی…

کوِتا دی سِرجݨا اُس لئی نو-جنمِیاں بال ہَے جِس دا اہِساس اُسنُۄں ماں بݨی اَۄرت دے اہِساس تکّ لَے جاںدا ہَے۔ ’کُکھّ ہری ہُںدّی تاں کِنّا چاء ہُںدّا ماں نُۄں’۔ اُسدِییاں کوِتاواں مہِبُۄب دی یاد دے مٹھّے مٹھّے سیک ’تے پکّدِییاں ہن۔ اِہناں کوِتاواں وِچلی وِچارشِیلتا بہُ-پرتی ہَے۔ اُس دی کوِتا امبّر تے دھرت دی بُکّل وِچ بَیٹھی ترلتا ہَے۔ مُہبّت دا اہِساس اُس کۄلھ سُۄخم بِمبّاں ’چ پرۄئِیا مہِین کاوِ بݨ آئُںدا ہَے:

تیرِییاں لہِراں نیں چھۄہ لِیا

کِنارِیاں ’تے وِچھی ریت نُۄں

تے مَیں جِئُݨ جۄگی ہۄ گئی

مُہبّت دے اہِساس نُۄں سِرجدِییاں بہُت سارِییاں نذماں ہن اِس پُستک وِچ۔ پر ہر نذم وکھّرا دْرِش سِرجدی ہَے٬ وکھّرے انُبھو دی بات پائُںدی اسلۄں وکھّرِییاں پَیڑاں دے نکش اُلِیکدی ہَے۔ اِہ کوِتاواں پھُرنِیاں ورگِییاں ہن٬ ذِںدّگی دے کِسے وی چھِݨ ہۄئے اِلہام نُۄں شبداں وِچ سامبھِیا کھِیال۔ اِہ نذماں گھڑِییاں نہِیں گئیِیاں٬ سِرجِییاں گئیِیاں ہن۔ کوِتا٬ ترلتا٬ جِیون٬ جھَۄلھا٬ کھِچّ٬ بدلاو٬ یاد٬ آہٹ٬ اِںتذار٬ بھید٬ جھِیل ورگی٬ چُپّ٬ رںگّ آدِ اِس انُبھو دِییاں کوِتاواں ہن۔ کُجھ کوِتاواں وِچ سدِیوی سچّ سِرجدِییاں ستراں وی پڑھن نُۄں مِلدِییاں ہن:

ڈھلدے سُۄرج نُۄں سِر نِوائِیا

اُس چڑھدے سُۄرج ورگی اسِیس دِتّی

پَیر دی جُتّی دی آپݨی سپیس ہُںدّی

تُۄں مُسافر تاں بݨ, مَیں رستا بݨ جاواںگی

مَیں اجّ وی اُہدے بُلّاں ’چۄں کِردی نذم دی اُڈِیک ’چ ہاں

ماں٬ جھرۄکھا٬ رِیجھ٬ ماں بارے کوِتاواں ہن۔ اِہناں کوِتاواں وِچ ماں ساہمݨے چَۄںکے ’چ بَیٹھی ہَے تے چَۄںکا کوی دے اںدّر۔ اِسے کرکے اِہ دُنِییاں دی ہر ماں دی گلّ کردِییاں کوِتاواں ہن۔ اِس کِتاب دے ٹائیِٹل والھی کوِتا ’مَیں اِکّ رِشم‘ اتے اِس تۄں بائد والِییاں کوِتاواں دی سُر وکھّری ہَے۔ اِہ پْرگتِیوادی دَۄر دِییاں کوِتاواں دے نیڑے جا کھلۄںدِییاں ہن۔ مَیں اِکّ رِشم کوِتا دی پہِلی ستر کِہ مَیں بہُت کُجھ کر سکدی ہاں٬ ستّا نالھ ٹکرائُںدے اِرادے دی دسّ پائُںدی ہَے۔ سوَے سںوّاد جِنہاں دۄ پاتراں وِچکار ہَے٬ اُہ اِکّۄ پاتر دے اںدّر تے باہر نالھ سںوّاد ہَے۔ خَیر ماہی کوِتا وِچّ اُڈدے باذاں دا ذِکر پاش کاوِ تکّ جاںدا ہَے۔ راجے شِیںہ٬ ذرُۄری نہِیں ہُںدّا٬ ذُلم٬ سچّ-جھُۄٹھ٬ تاںگھ٬ لا-پتا٬ پرچھاویں آدِ کوِتاواں اِسے سُر دِییاں ہن۔ جِتھّۄں تکّ پرمجِیت دِئۄل دی سِرجݨ پْرکِرِیا دا سبںدھّ ہَے٬ اُسدی گلّ ’بھال‘ کوِتا کھُلّ کے کردی ہَے

میرے کۄلھ تاں خِیال ہَے

اکھّر اُسنُۄں لِکھ دِںدّے

مَیں کوِتا نہِیں لِکھدی

مَیں تاں شبداں نُۄں

کُچھّڑ چُکّ کھِڈائُںدی پھِردی….

تے جے دِئۄل دی سِرجݨا بارے ہۄر گلّ کرنی ہۄوے تاں اِس سںگّْرہِ دی آخری نذم پڑھ سکدے ہاں

آہ لَے پھڑ میرِییاں نذماں

اَیویں ناں خرل-کھُۄںجے سُٹِّیں

کِتے سلابھِیاں دی مار نالھ

گلھ سڑ جاݨ

جاں پھِر

المارِییاں ’چ پئیِیاں ہی

دم تۄڑ جاݨ

نذماں

سںوّاد رچائُݨا چاہُںدِّییاں

تیرے نالھ…

اِس پُستک وِچ کُجھ ہۄر ذِکریۄگ کوِتاواں وی ہن جِنّہاں وِچ مانوی کدراں کِیمتاں دی گلّ کردے ہۄر وی بہُت سارے وِشے چھۄہے گئے ہن۔ سمِیاں دے ہاݨی٬ وںگّاں٬ رجائی٬ آواگمن٬ پل٬ ڈر٬ چںگِّیاڑی٬ گھر٬ چِڑی٬ لُۄݨ, بُۄہے٬ اُڈاݨ, شبد٬ کِرساݨی٬ دھُۄںیاں٬ بھرم٬ کُدرت٬ جںگّل٬ دیوداسی٬ دستُۄر٬ کُڑی٬ کںدھّاں٬ سمادھی٬ چانݨ, چُپّ٬ آواذاں٬رِجک٬ سِرجݨا نذرِییاں٬ سمپُّۄرݨتا آدِ کوِتاواں شامل ہن۔ اِںجھ اسِیں کہِ سکدے ہاں کِہ مَیں اِکّ رِشم دے کلاوے وِچ وِشِیاں دی بھرمار ہَے۔ مَیں اِکّ رِشم وِچلِییاں کھُلِّییاں کوِتاواں وِچلے کھُلّے وِچاراں دی کاوِکاری تۄں بائد پرمجِیت دِئۄل چھںدّبدھّ کوِتا لِکھݨ ولّ رُچِت ہُںدّی ہَے تے اُسدی اگلی کِتاب ’تُۄں کتّ بِرہا‘ ہۄںد وِچ آئُںدی ہَے۔

تُۄں کتّ بِرہا : تُۄں کتّ بِرہا سںگّْرہِ وِچ گِیت٬ گذلاں اتے کوِتاواں شامل ہن۔ اِس سںگّْرہِ دِییاں بہُت سارِییاں کوِتاواں پرمجِیت دِئۄل نُۄں جبانی یاد ہن۔ پںجّابی وِچ کوِتا لِکھݨ والے اجِہے اُںگلاں تے گِݨن جۄگے لۄک ہن جِہناں نُۄں آپݨِییاں کوِتاواں جبانی یاد ہن۔ مَینُۄں لگّدا ہُںدّا کِہ کوِتاواں اِنہاں دے اںدّر وسّدِییاں ہن٬ اِنہاں دے ساہاں وِچ شامل ہن۔ اِہ لۄک ہر چھِݨ اپݨی کوِتا جِئُںدے ہن۔ اِہ کوی تے کوِتا دۄہاں دی وڈتّݨ ہَے۔ ’تُۄں کتّ بِرہا‘ وِچ سُۄفی کاوِ دا جھلکارا ہَے۔ شِو کُمار بٹالوی نُۄں بِرہا دا سُلتان کِہا گِیا ہَے۔ شیکھ پھرِید نیں کِہا سی ’بِرہا بِرہا آکھِیئَے بِرہا تُۄ سُلتان’۔ پرمجِیت دِئۄل لِکھدی ہَے ’بِرہا کِہڑا سَۄکھِیاں کتِّیا جاںدا۔ رِیجھاں دی بۄلی لائی جاںدی تے چاواں نُۄں گہِݨے دھرِیا جاںدَے’۔ اِہ اَۄرت دی ہۄݨی ولّ سںکّیت ہَے۔ اِس ہۄݨی نُۄں کوِتا اںدّر انُواد کردِیاں کوِتری دا من لۄک من دے نیڑے جا ڈھُکّدا ہَے اتے اُسدے کاوِک بۄلاں ’چ لۄک گِیتاں دی رُۄہ ساہ لَیںدی جاپدی ہَے:

لاہ لاہ گلۄٹے پچھّی دھر لئے

گُچھّے کرکے سںدُّۄکی دھر لئے

ہُݨ آوے ناں سںدُّۄکڑی نُۄں ساہ

نی تُۄں کتّ بِرہا تَینُۄں بِرہا…

اِہناں کوِتاواں وِچ پںجّاب دے پیںڈُۄ کلچر وِچلے ٹھیٹھ شبداں دی ورتۄں اِہناں نُۄں ہۄر وی بھاوپُۄرت بݨائُںدے ہن۔ اِہ اُہ شبد ہن جِہڑے ہَۄلی-ہَۄلی ساڈے شبدکۄش وِچۄں الۄپ ہۄ رہے ہن۔ اجِہے بہُت سارے شبداں دا ہوالا دِتّا جا سکدا ہَے۔ کُجھ شبد پڑھدے ہاں جِویں گلۄٹے٬ پچھّی٬ گُچھّے٬ سںدُّۄکڑی٬ بتّی٬ کںدھّاں-کَۄلِیاں٬ چِتوݨی٬ بۄہل٬ لِپݨا٬ دسُۄتی٬ کُۄچی٬ کاہی آدِ:

وِچّ تْرِجھݨاں کڈھّاں دسُۄتی

پںجّاں نُۄں پھڑھ لاہ داں کُۄچی

جۄ پا کے بَیٹھے گاہ

نی مَینُۄں پِییا مِلݨ دا چاء

پِییا…

اِہ مُہبّت دے گِیت نہِیں ہن۔ اِہ اِکّ پںجّابی نار دے ذذبات ہن۔ اُسدِییاں بھاوناواں دا کاوِک اِذہار ہَے۔ اِہ اُہ گِیت ہن جۄ گھر دے کمّاں کاراں وِچ رُجھّی مُٹِیار دِیاں پھُرنِیاں وِچ اںگّڑائیِیاں لَیںدے رہِںدّے ہن۔ جد اِہ اںگّڑائیِیاں ورکِیاں ’تے آکار گْرہِݨ کردِییاں ہن تاں گِیت دا جنم ہُںدّا ہَے۔ گِیت٬ نذم٬ گذلھ کِس وِدھا دا سرُۄپ سِرجِیا جاݨا ہَے٬ اِہ پھُرنا آپݨے نالھ لَے کے آئُںدا ہَے۔ اِہ گِیت سُتّے-سِدھ ہی سماجک٬راجنِیتک اتے بھُگۄلِک سرۄکاراں نُۄں مُخاتب ہۄ جاںدے ہن:

دھرم دے ناں ’تے ودھدا پاڑا

دیکھِیا مَیں اخباراں ’تے

شرم ہیا تے کُۄچی پھیری

نالھ بݨے سںسّکاراں دے

اُہی گھڑے اجّ ڈُلّہدے ویکھے

جۄ سںسّکاراں نالھ بھرے

مَیں اُس گرِیب دا وِرسا

جِہدے گلھ پَیںدی پھاہی

مَیں دھرتی پںجّ درِیاواں دی

جۄ مُدّتاں تۄں تْرِہائی

تُۄں کتّ بِرہا وِچلِییاں رچناواں اُہناں چُلِّیاں دی گلّ وی کردِییاں ہن جِنّہاں وِچ گھاہ اُگّ آئُںدا ہَے۔ گھاہ اُنہاں گھراں دے چُلِّیاں وِچ ہی اُگّدا ہَے جِنہاں دے آٹے والے پِیپے خالی ہُںدّے ہن۔ اِہناں رچناواں کۄلھ دُۄشِت ہوا دا پھِکر وی ہَے تے نشِیاں لیکھے لگّ رہی جوانی دا وی۔ مُرجھائیِیاں رُتّاں دا سچّ وی تے کھُۄہ وِچّۄں خالی مُڑِییاں ٹِںڈّاں دا وی۔ دِئۄل آپݨی شائِری وِچ کُدرت دے بِمبّاں دی ورتۄں بڑے سلِیکے نالھ کردی ہَے۔ پںچھّی آپݨے گراں نُۄں مُڑ گئے٬ مۄر پرکھدے گھٹا اداواں٬ تۄتے امبِّییاں ٹُکّݨ لگّے٬ کۄئِل دا سِرناواں لبھّدے آدِ بہُت سارے ہوالے دِتّے جا سکدے ہن۔ اُہ وِہڑے دے رُکھّ نالھ وی سںوّاد رچائُںدی ہَے۔ پرواسی جِیون ہںڈھّا رہی اُہ وتناں نُۄں جاݨ والھے دے ہتھّ ماں-باپ٬ وِیر تے بھابی لئی سُنیہا بھیجدی ہَے:

وتناں نُۄں جاݨ والِیا

لَے جا اِکّ سُنیہا میرا

ماں دِییاں اکھِّییاں وِچۄں

دیکھِیں جا میرا چیہرا

پھۄن ’تے ما دسّدی سی

گۄڈِیاں ’چ درد بڑا اے

باپُۄ وی دسّدا سِیگا

نِگہا ہُݨ گھٹّگی میری

گِدھّے وِچ٬ سُݨ وے رُکھّا٬ کھِلّرے ہۄئے ہئُکے٬ بلدی شماں٬ چانݨی وِچ٬ رُتّ بسںتّی٬ رںگّ سراپے٬ رِیجھاں٬ پِیڑ میری اِکّ کہاݨی٬ ساہاں دی چۄری تے چُپّ اجِہِییاں رچناواں ہن جِہناں نُۄں اݨگَۄلِیاں نہِیں کر سکدے۔ جِویں پہِلاں وی ذِکر کِیتا کِہ اِہ رچناواں پیتلے جِہے اِشک دی ترجمانی کردِییاں چِپچِپِییاں کوِتاواں نہِیں ہن۔ اِہ اِکّ مُٹِیار دِییاں بھاوناواں٬ خاہِشاں٬ اِچھاواں اتے ذذباتاں دی سُۄخم پیشکاری ہن۔ اِہناں وِچ کوِتّری دے ہںڈھّے ورتے انُبھو دی جھلک پَیںدی ہَے۔ پرمجِیت دِئۄل دی اِہ کاوِ-سادھنا اُس دی سِرجݨا نُۄں اگلے پڑھاء ’تے لَے کے جاݨ دی دسّ پائُںدی ہَے۔ اگلی کِسے کاوِ-پۄتھی دی اُڈِیک کردے اسِیں دِئۄل نُۄں ہُݨ تکّ کِیتے کارج لئی شاباش دِںدّے ہاں۔