بھارت وِچّ بھرۄسے دی گلّ تاں بہُت چلدی ہَے٬ پر بیبھرۄسگی جاں بھرۄسیہِیݨتا دا امل کِہڑی ہدّ تک ساڈے راہ رۄکݨ دا کمّ کردا رہیگا٬ اِس بارے کۄئی نہِیں جاݨدا۔ اِس مہِینے دی ستّ ترِیک دے دِن مہاراشٹر وِچّ وِرۄدھی گٹھجۄڑ نیں اِکّ چۄݨ اِشتِہار جاری کِیتا اتے اُس وِچّ آپݨی جِتّ دے بائد وۄٹراں نُۄں کُجھ لابھ دیݨ دِییاں گرںٹِّییاں دِتِّییاں سن۔ وۄٹراں واستے وائدے کرن دی بجائے گرںٹِّییاں پیش کرن دا امل ہۄر سارِیاں تۄں پہِلاں دِلّی دے مُکھّ مںتّری بݨن دا سںگھّرش کردے اروِںدّ کیجرِیوال نیں دیش دے لۄکاں مۄہرے پرۄسِیا سی۔ اُدۄں کئی سِیاسی پارٹِییاں اتے آگُۄیاں نیں اِس نُۄں پکھںڈّ اتے وۄٹراں نُۄں بھرمائُݨ دا اِکّ نواں پھارمُۄلا کِہا سی٬ پر اجّ ہر اِکّ پارٹی آپݨے وائدِیاں نُۄں وائدے کہِݨ دے اُس پہِلے سمِیاں دے ڈھںگّ دی تھاں گرںٹِّییاں کہِݨ لگّ پئی ہَے۔ وۄٹر یکِین تاں کُجھ ناں کُجھ کر لَیںدے ہن٬ پر سچائی اِہ ہَے کِہ ناں پہِلاں وائدِیاں دے پُۄری ترہاں لاگُۄ ہۄݨ دا پکّا بھرۄسا ہُںدّا سی تے ناں اجّکلّہ پیش کِیتِییاں جاںدِییاں گرںٹِّییاں وِچّۄں کِسے نُۄں گرںٹّی دی کۄئی گلّ جاپدی ہَے۔ پھِر وی گرںٹِّییاں دی جِہڑی کھیڈ اِہ چلّ تُری ہَے٬ اِس نیں مہاراشٹر وِچّ وی نواں رںگّ وِکھا دِتّا ہَے اتے اُتھّے وِرۄدھی گٹھجۄڑ دِییاں گرںٹِّییاں دے بھرۄسے دا ہاکم گٹھجۄڑ دی مُکھی دھِر بھاجپا نیں واہوا مذاک اُڈائِیا ہَے اتے اِس مذاک بارے شِکائِت چۄݨ کمِشن تک پُجّی ہَے۔ شِکائِت دے لِکھتی مُدّے تاں جۄ کُجھ وی ہۄݨ, دِلچسپ گلّ اِہ ہَے کِہ بھاجپا کھُد گرںٹِّییاں پیش کردی ہَے٬ پر لۄکاں نُۄں اِہ کہِںدّی ہَے کِہ وِرۄدھی گٹھجۄڑ دِییاں گرںٹِّییاں دا بھرۄسا ناں کرۄ٬ اِہ امل نہِیں کردے٬ جدۄں کِہ کئی گرںٹِّییاں دی اُلںگھّݨا اِہ کھُد کر چُکّی ہَے۔

گرںٹِّییاں اتے املاں تۄں بھجّݨ دی شِکائِت نرِںدّر مۄدی دے 2014 دے وائدِیاں نال جۄڑ کے آکھی جاںدی ہَے۔ اسِیں اِس نُۄں اِںدرا گاںدھی ولّۄں ساڈھے پںجّ دہاکے پہِلاں پیش کِیتے ’گرِیبی ہٹائۄ‘ دے نائرے تۄں شُرُۄ کر سکدے ہاں۔ مَینُۄں اِجاذت مِلے تاں اُس تۄں وی دۄ دہاکے پہِلاں میرے پِںڈّ اتے اُس وکت دے اُس کھیتر دے وِدھائِک پْرتاپ سِںگھّ کَیرۄں دے وائدِیاں تۄں اِہ گلّ شُرُۄ کر سکدا ہاں۔ اُہ چۄݨاں دے دِناں وِچّ پِںڈّاں وِچّ بِجلی واستے کھمبھّے اتے پکّی سڑک بݨائُݨ لئی بجّری سُٹّوا دِتّا کردا سی تے چۄݨاں لںگھّدے سار رات دے وکت اُس دی سرکار دے مُلاذم آ کے سارا کُجھ ٹرکّاں وِچّ لدّ کے لَے جاںدے سن۔ اَیمرجَیںسی ٹُٹّݨ دے بائد جَے پْرکاش نارائِݨ دی اگوائی وِچّ جنتا پارٹی گٹھجۄڑ دے آگُۄیاں نیں لۄکاں نُۄں کرذے مُیاپھ کر دیݨ دا بھرۄسا دِتّا سی تے پھِر راجِیو گاںدھی نالۄں وکھّ ہۄئے وی پی سِںگھّ نیں وی بھارت دے پْردھان مںتّری بݨن واستے چۄݨ مُہِمّ دَۄران اِہۄ وائدا کِیتا سی٬ پر کدے مُیاپھ نہِیں ہۄئے۔ اجّکلّہ دے پْردھان مںتّری اتے اُنہاں دے ٹِیم مَیمبر وی سِرپھ اُہ وائدے لاگُۄ کردے ہن٬ جِہڑے وِرۄدھی دھِراں چُکّ لَیںدِییاں ہن٬ وائدِیاں اتے گرںٹِّییاں دی باکی پںڈّ بجھّی رہِ جاںدی ہَے۔ کمال دی گلّ اِہ ہَے کِہ پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی اِکّۄ ساہے لۄکاں نُۄں مُپھت دِییاں رِئۄڑِییاں دی پیشکش وی کردے رہِںدّے ہن تے نال اُہ وِرۄدھی دھِراں اُتّے مُپھت دِییاں رِئۄڑِییاں وںڈّݨ دا دۄش لائُݨ دی وی کسر نہِیں چھڈّدے۔ بھارت دے لۄکاں دی ہِمّت ہَے کِہ اُہ مُپھت دِییاں اسلی رِئۄڑِییاں دا سواد ویکھݨ دی تھاں اُنہاں رِئۄڑِییاں دِییاں گلّاں نال مُۄںہ وِچّ پاݨی بھر جاݨ تۄں سںتُّشٹ ہۄ کے وی کِسے آگُۄ دی جھۄلی وۄٹاں نال بھر دیݨ تک بگَیر سۄچݨ تۄں تُردے جاںدے ہن۔

کُجھ دِن پہِلاں اسِیں نِیاں پالِکا دے اںدّرلی ہالت بارے لِکھِیا سی اتے اِس مہِینے پھِر بھارت دی سبھ تۄں وڈّی ادالت دے اِکّ پھَیسلے نیں اِدّاں دی چرچا دا مُدّا پیش کر دِتّا ہَے۔ سُپرِیم کۄرٹ کہِںدّی ہَے کِہ کِسے وی ترہاں دے مُلاذماں دی بھرتی لئی کۄئی پْرکِرِیا جدۄں اِکّ وار شُرُۄ کر دِتّی جاوے تاں اُس دے نِئماں جاں ہۄر شرتاں آدِ وِچّ وادھا-گھاٹا نہِیں کِیتا جاݨا چاہِیدا۔ اِہ گلّ بہُت وڈّی ہَے تے بہُت اہِم وی٬ کِئُںکِہ بھرتی دے نِئماں وِچّ وادھے-گھاٹے دِییاں بہُت سارِییاں مِسالاں مَۄجُۄد ہن تے ہر مِسال پہِلِییاں تۄں ودھّ ہَیران کرن والی کہی جا سکدی ہَے۔ اِدّاں دے کئی کیس پںجّاب ہرِیاݨا ہائی کۄرٹ وِچّ پںجّاب وِچّۄں وی اتے ہرِیاݨے وِچّۄں وی پہُںچّدے رہے ہن٬ جِتھّے کِسے وِبھاگ دے مُلاذماں دی بھرتی کرن دے اِشتِہار جاری کِیتے جاݨ پِچھّۄں نِئماں اتے شرتاں وِچّ وادھا-گھاٹا کِیتا جاںدا رِہا اتے ادالت نیں ہر واری اِدّاں کِیتے جاݨ اُتّے ناراذگی پْرگٹائی ہۄئی ہَے۔ اِسدے باوجُۄد اِںج کرن دی آدت دۄواں راجاں دے آگُۄیاں اتے ادھِکارِییاں دی جاری ہَے اتے پتا نہِیں کدۄں تک اِدّاں ہی جاری رہیگی!

ساڈے کۄل گواںڈھی راج ہرِیاݨے دی مِسال ہَے کِہ اِکّ مُکھّ مںتّری نُۄں اُس دے پُتّر اتے کُجھ ہۄرناں دے نال دس سال جیلہ وِچّ گُذارنے پئے سن۔ کارن اِہۄ سی کِہ بھرتِییاں دے بہانے نۄٹ کمائُݨ لئی اُس راج وِچّ چلدی بھرتی پْرکِرِیا نُۄں مذاک بݨا دِتّا سی۔ ٹِیچر بھرتی کِیتے جاݨے سن اتے اِس کمّ لئی سارے ٹَیسّٹ اتے اِںٹروِئۄُ ہۄ چُکّݨ مگرۄں جدۄں چُݨے جا چُکّے اُمِیدواراں دی سُۄچی وی بۄرڈاں اُتّے لائی جا چُکّی سی تاں اچانک نِئم بدلݨ دے ناںء اُتّے راتۄ-رات چُݨے ہۄئے نَۄجواناں دی تھاں نویں چُݨے گِیاں والی سُۄچی جاری کر دِتّی سی۔ اگلے دِنِیں اُہ سُۄچی پاسے رکھّ کے دُۄسری اتے پھِر تِیسری بھرتی سُۄچی جاری کر دِتّی گئی تاں رَۄلا پَے گِیا کِہ پہِلِیاں دے پَیسے مۄڑے نہِیں گئے تے نوِیاں تۄں پَیسے بٹۄر کے نوِیںیاں سُۄچِییاں جاری کِیتِییاں جا رہِییاں ہن۔ جِس اپھسر نیں اِہ سارا کِسّا آم لۄکاں تے دیش دِییاں ادالتاں اگّے کھۄلہ کے کھِلارِیا تے واہ-واہ کھٹّدا رِہا سی٬ پِچھّۄں اِہ پتا لگّا کِہ اُہ کھُد اِس گںدّے دھںدّے وِچّ شامل سی٬ سِرپھ ہِسّا گھٹّ مِلݨ تۄں رُسّ گِیا سی۔ سارِیاں نُۄں ادالت نیں سذا دے دِتّی٬ پر جِہڑا پاپ اُنہاں نیں کِیتا اتے پھِر کِیتے پاپ دا پھل بھُگتِیا سی٬ اُہ کمّ اجّ تک وی چلّی جاںدا ہَے٬ کِسے ترہاں دا پھرک ہی نہِیں پِیا٬ کِئُںکِہ بھارت وِچّ اِکّ کِسّا سِرے لگّݨ تک چار ہۄر کیس واپر جاںدے ہن۔ بھرتی دی پْرکِرِیا وِچّ اِدّاں دے گھالے-مالے کُجھ کِیتے جاںدے ہن٬ کُجھ سہِج سُبھاء ہۄ جاںدے ہن٬ پر جِدّاں وی ہُںدّا ہۄوے٬ آکھر تاں آم لۄکاں دے اݨبھۄل پُتّر-دھِییاں ہی اِسدا کھمِیاذا بھُگتدے دِکھائی دِںدّے ہن۔

لِیڈر کرن جاں ادھِکاری کرن٬ جے اُہ کِسے سرکار نال جُڑے ہۄئے ہۄݨ تاں دُہائی پَے جاںدی ہَے٬ پر اِدّاں دا کمّ ادالتاں وِچّۄں وی کئی وار ہۄ جاںدا ہَے۔ پںجّاب ہرِیاݨا ہائی کۄرٹ وِچّ اِکّ واری اِدّاں دی بھرتی دے پیپر لِیک ہۄݨ دا رَۄلا پِیا سی اتے جِہڑا ادھِکاری پْرکِرِیا دی سُچّتا سمبھّالݨ اتے سمُچّی پْرݨالی دا سرپْرست ہۄݨا چاہِیدا سی٬ اُہ وی کھرابی کرن دی کھیڈ وِچّ شامل نِکلِیا سی۔ اِس ترہاں دا نہِیں٬ پر اِکّ کِسّا اِس مہِینے پہِلے ہپھتے راجستھان دی ہائی کۄرٹ دے انُواد کرتِیاں دی چۄݨ وِچّ وی واپر گِیا اتے جدۄں کیس سُپرِیم کۄرٹ گِیا تاں اُتھّے ناں سِرپھ اِہ ردّ کِیتا گِیا٬ سگۄں بھارت دے ہر راج دی ہر سرکار اتے ہر وِبھاگ نُۄں اگّۄں لئی سُچیت کِیتا گِیا ہَے۔ راجستھان ہائی کۄرٹ وِچّ جدۄں بھرتی پْرکِرِیا شُرُۄ ہۄ چُکّی سی تاں مُکھی ججّ ساہِب نیں اچانک نِئماں وِچّ تبدِیلی کر کے نوِیں شرت جۄڑ دِتّی٬ جِس نال بہُت سارے بچّے مُکابلے تۄں لامبھے ہۄ گئے۔ سُپرِیم کۄرٹ نیں ہۄر کۄئی سکھتی تاں بھاویں نہِیں وِکھائی٬ پر ہائی کۄرٹ دے مُکھّ ججّ ساہِب ولّۄں لائی شرت گلت کرار دے دِتّی ہَے اتے اِسدے نال بھارت دے ہر سُۄبے تے ہر وِبھاگ نُۄں سںدّیش دے دِتّا ہَے کِہ کِسے وی کِسم دی بھرتی دی پْرکِرِیا دے شُرُۄ ہۄݨ مگرۄں اِسدے نِئماں دی کِسے کِسم دی تبدِیلی نہِیں کِیتی جاویگی۔ کِسے کھاس وِئکتی نُۄں دۄشی بھاویں نہِیں کِہا گِیا٬ اِس کارن کۄئی سذا وی نہِیں دِتّی٬ پر اِس پھَیسلے نال بھارت دے لۄکاں وِچّ اِہ گںڈھّ بجھّ گئی ہَے کِہ گلتِییاں نِیاں پالِکا دے کھیتر وِچّ وی چۄکھِییاں ہۄ جاںدِییاں ہن۔

اِدّاں دے ہالات وِچّ جدۄں سانُۄں دیش دے ہر کھیتر وِچّ بیبھرۄسگی دا امل دِکھائی دِںدّا ہَے٬ سُپرِیم کۄرٹ دے مُکھی ججّ جسٹِس چںدّرچُۄڑ دے اِس اہُدے اُتّے اںتّلے ہپھتِیاں وِچّ اُس دی نُکتاچِینی ہۄݨ دا جِہڑا ماہَۄل بݨ گِیا سی٬ اِس کھیتر وِچّ بیبھرۄسگی نُۄں اُس نیں ہۄر گہِرا کِیتا ہَے۔ بھارت دی سبھ تۄں وڈّی نِیائِک پدوی دے آکھری ہپھتے بیبھرۄسگی اتے اِس تۄں اگّے ودھ کے کُڑتّݨ ورگا پْربھاو دیݨ والی اِکّ ہۄر چرچا وی چھِڑی ہَے۔ پتا لگّا ہَے کِہ نَۄں ججّاں دے بَیںچ نیں جدۄں دۄ ججّاں ولّۄں وِرۄدھ تے ستّ ججّاں ولّۄں پکھّ وِچّ وۄٹ والا پھَیسلا اَیلانِیا تاں چِیپھ جسٹِس چںدّرچُۄڑ نیں اِسے مُدّے اُتّے کئی سال پہِلاں اِکّ اِدّاں دا پھَیسلا دیݨ والے ججّاں بارے کُجھ ٹِپّݨی کِیتی سی۔ اُنہاں دی ٹِپّݨی باہلی بُرائی کرن والی نہِیں٬ اُس سمیں اتے اجّ دے دَۄر دے پھرک وِچّ آم آدمی ہی نہِیں٬ ججّ ساہِبان دی سۄچ دا پھرک دسّݨ والی کہی جا سکدی سی۔ چرچا سُݨی گئی ہَے کِہ اِکّ ججّ ساہِب نیں اِس ٹِپّݨی مگرۄں چِیپھ جسٹِس چںدّرچُۄڑ ساہِب نُۄں کہِ دِتّا کِہ تُہاڈی اِہ ٹِپّݨی ٹھِیک نہِیں تے جسٹِس چںدّرچُۄڑ نیں اِہۄ جِہی گلّ سُݨ کے اِہ جِتائُݨ دا یتن کِیتا کِہ تُسِیں دیش دے مُکھّ ججّ نال گلّ کر رہے ہۄ تاں تُہانُۄں ہدّ وِچّ رہِݨا چاہِیدا ہَے۔ اِس تۄں اِہ وی بہِس چھِڑ گئی کِہ چِیپھ جسٹِس کۄئی بہُت وِلکھّݨتا والا نہِیں منِّیا جا سکدا٬ مَۄجُۄدا ججّاں دا اِکّ ترہاں پْردھانگی کرن والا اِکّ ججّ ہُںدّا ہَے٬ اِس کر کے اُس بارے اِہۄ جِہی ٹِپّݨی کۄئی ماݨہانی کرن والی گھٹنا نہِیں۔ اُنہاں دی اِہۄ جِہی بہِس بارے کِسے چَینل اُتّے ہۄ رہی چرچا دی وِیڈِیئۄ اسِیں نہِیں ویکھ سکے٬ پر کُجھ یُۄٹِئۄُب چَینلاں اُتّے اُس مِیٹِںگّ وِچّ اِدّاں دا کُجھ واپرن دے بارے چرچا بڑی وِستھار والی ہُںدّی سُݨ لئی ہَے۔ جِہڑے جسٹِس چںدّرچُۄڑ دا نِیاں پالِکا دی سِکھرلی پدوی تک پہُںچّݨ اتے اُس دے بائد وی کئی چِراں تک اِکّ کھاس ترہاں دا ستِکار ہۄݨ دی گلّ ہر پاسے کہی جاںدی سی٬ اُس دی سروِس دے آکھری ہپھتے وِچّ اِدّاں دی بد-مذا بہِس دا ہۄݨا اِہ ذاہر کردا ہَے کِہ اِکّ دُۄسرے بارے کُڑتّݨ اتے بیبھرۄسگی نِیاں پالِکا دے سِکھر تک وی پہُںچّ چُکّی ہَے۔

اسِیں اگّے کئی وار لِکھ چُکّے ہاں کِہ جدۄں دیش دی ہر شاکھ اُتّے اُلُّۄ بَیٹھے ہۄݨ دِییاں کنسۄیاں سُݨ رہِییاں ہن٬ دیش دی پھَۄج تے دیش دی نِیاں پالِکا اجے وی وڈّی ہدّ تک اۄداں دی بدنامی کھٹّݨ تۄں بچِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ جۄ کُجھ پِچھلے دِنِیں سُپرِیم کۄرٹ وِچّ ہُںدّا چرچا وِچّ آئِیا ہَے٬ اُس دے نال من وِچّ کھِیال آئُںدا ہَے کِہ جے اِہ دۄویں کھیتر وی بچے ناں رہِ سکے تاں بھارت دا بݨیگا کی؟