اِکّ بھاجپا آگُۄ ہُںدّا سی جسوںتّ سِںگھّ۔ اُہ اٹل بِہاری واجپائی دے نال بھارت دا وِتّ مںتّری ہُںدّا سی تے کھذانا سمبھّالݨ بہانے جِدّاں دا کمّ اُس نیں کِیتا سی٬ اُس نال سہِمتی بارے مَیں کدی سۄچ وی نہِیں سکدا۔ پھِر اُہ بھارت دا وِدیش مںتّری بݨائِیا گِیا سی اتے اِہ ذِمّیواری اُس کۄل ہُںدِّیاں ہی بھارت دی سرکاری ہوائی سیوا ایئر اِںڈِییا دا اِکّ ہوائی جہاذ اگوا ہۄئِیا تے اپھگانِستان دے شہِر کںدھّار وِچّ لِجا کے بھارت نُۄں شرتاں منّݨ لئی مجبُۄر کِیتا گِیا سی۔ سمجھَۄتا سِرے چڑھن پِچھّۄں جہاذ اتے جہاذ دے مُساپھراں نُۄں چھڈائُݨ بدلے پںجّ اتّوادی نال لَے کے جہاذ دے اگواکاراں نُۄں سَۄمپݨ لئی کںدھّار وِچّ وی اُہۄ گِیا سی۔ اُس نیں بھاویں اِہ سبھ کھُد نہِیں سی کِیتا٬ اُس وکت دے پْردھان مںتّری اتے کیںدری کَیبنِٹ ولّۄں سرب سمّتی نال لائی ڈِئۄُٹی وجۄں اُس نُۄں کرنا پِیا سی٬ پر دیش دے بہُت سارے بُدھِّیجِیوِییاں٬ کُۄٹنِیتی ماہراں اتے وِرۄدھی دھِر دے سِیاسی آگُۄیاں نیں اِس نُۄں کدے وی بھارت دے لئی جائِذ کدم نہِیں سی منِّیا۔ مَیں کھُد وی اِس پَیںتڑے نُۄں گلت منّدا ساں اتے جسوںتّ سِںگھّ نیں اُدۄں جۄ کُجھ کِیتا سی٬ اُس نال بھارت دیش دی ساکھ بُری ترہاں مِٹّی وِچّ مِل جاݨ والی گلّ ہۄ گئی سی۔
اُس آگُۄ دِییاں اِدّاں دِییاں کئی گلّاں مَیں گِݨا سکدا ہاں٬ جِس کر کے اُس دی اِذّت کرن دا کۄئی سوال پَیدا نہِیں ہۄ سکدا٬ پر اُس دی لِکھی جِہڑی کِتاب نُۄں پڑھن تۄں بگَیر دیش وِرۄدھی کہِ کے اُس دی پارٹی نیں اُس نُۄں کڈھّ دِتّا سی٬ اُس وِچلی اِکّ لِکھت نُۄں مَیں اکھّۄں پرۄکھے نہِیں کر سکدا۔ اُس نیں کِتاب لِکھی سی ’جِناہ: اِںڈِییا – پارٹِیشن - اِںڈِیپَیںڈَیںس‘ (جِناہ: بھارت – بٹوارا - آذادی) اتے اُس کِتاب وِچّ اُس نیں آذادی تۄں پہِلاں دے اُس گھٹناکرم دا ذِکر کِیتا سی٬ جِس نیں دیش دی وںڈّ سمیں دںگِّیاں دی بھیٹ چڑھ کے بھارت دے لکھّاں لۄکاں دے مرن دے ہالات بݨائے سن۔ اِہ لِکھݨ تۄں وی اُس نیں گُریذ نہِیں سی کِیتا کِہ دیش دی وںڈّ دے ہالات پَیدا کردے ہِںدُّۄ-مُسلِم وںڈّ دے بِیج بِیجݨ دا کمّ کِسے وی مُسلِم تۄں ودھّ ہِںدُّۄ مہا سبھا دے اِکّ آگُۄ نیں کِیتا سی٬ جِسدی اجۄکے پاکِستان دے اِلاکِیاں دی پھیری دے کارن اِکّدم دںگّے پھَیل گئے سن۔ اِہۄ نہِیں٬ بھارت دی آذادی اتے پاکِستان بݨ جاݨ ویلے اُس پاسے جاݨ تۄں اِنکار کر گئے مُسلماناں اںدّر پھَیلی ہۄئی دہِشت دے ماہَۄل وِچّ دِلّی دی جاما مسجِد وِچّ اُدۄں دے کیںدر دے پْرمُکھّ مںتّری مَۄلانا ابُل کلام آذاد ولّۄں کِیتے بھاشݨ دا سار وی چھاپِیا سی۔ جِہڑا کُجھ ہِںدُّۄ مہا سبھا دے آگُۄ نیں اُدھّر جا کے کِیتا سی٬ لگبھگ اُہۄ کُجھ جدۄں دِلّی اتے ہۄر تھاںئیِں اُنہاں مُسلِم آگُۄیاں نیں کِیتا سی٬ جِہڑے مَۄکا تاڑ کے اُدھّر کھِسک گئے اتے اُس نویں دیش دے آگُۄ جا بݨے سن٬ اُہ وی مَۄلانا ابُل کلام آذاد نیں آپݨے بھاشݨ وِچّ چیتے کرائِیا سی۔ نال اُس نیں بھارت دے مُسلماناں نُۄں اِہ سُنیہا دِتّا سی کِہ تُہاڈے وڈّے-وڈیرے بھاویں باہرۄں آئے تے بھاویں اِتھّۄں دھرم بدل کے اُنہاں نال رلے سن٬ اُنہاں نیں وُذُۄ جمنا دے پاݨِییاں کںڈھّے کِیتا سی تے تُہاڈے آگُۄیاں نیں اُس گںگّا-جمنی تہِذِیب نُۄں بھُلا کے بھارت نال وی دھْرۄہ کمائِیا سی تے تُہانُۄں بلی دے بکّرے بݨا کے کھِسک گئے ہن۔ آپݨی کِتاب وِچّ اُس بھاجپا آگُۄ نیں اِس گلّ اُتّے ذۄر دِتّا سی کِہ جے بھارت نیں اگّے ودھݨا ہَے تے آپݨے بچِّیاں دے بھوِکھّ نُۄں دھُںدّلا نہِیں کرنا تاں سانُۄں سبھ نُۄں گںگّا-جمنی تہِذِیب دی پالݨا کرنی سِکھّݨی چاہِیدی ہَے۔
مَینُۄں اِہ گلّ دُکھّ نال کہِݨی پَیںدی ہَے کِہ اُس وکت اُس کِتاب دے لیکھک نُۄں بھاجپا لِیڈرشِپّ نیں کِتاب پڑھے بِناں ہی کڈھّ دِتّا اتے پھِر واپس لَے لِیا تے اُس دی کِتاب اُتّے لائی پابںدّی ہٹا دیݨ دا کمّ وی کِیتا سی۔ اجّ اُسے بھاجپا دی لِیڈرشِپّ گںگّا-جمنی تہِذِیب دے اُلٹ چلّ تُری ہَے۔ شُرُۄیات تاں رام جنم بھُۄمی مںدّر بݨائُݨ لئی ایُدھِّیا والی بابری مسجِد نُۄں ڈھاہُݨ دے نائرے تۄں کِیتی اتے پھِر اُس مُہِمّ وِچّ کدے بریک نہِیں لگّݨ دِتّی۔ وِرۄدھی پارٹِییاں دے آگُۄ پہِلاں دبّوِیں سُر رکھّ کے بھاجپا اتے اِسدے پِچھّے کھڑھِییاں ہِںدُّۄتوی سںسّتھاواں دے پَیںتڑے دی نُکتاچِینی کردے رہے تے پھِر اُنہاں پارٹِییاں دے آپݨے بہُت سارے آگُۄ وی بھوِکھّ وِچّ ستّا دی جھاک کارن اُنہاں نال جا جُڑے سن۔ جِہڑے کُجھ پِچھّے رہِ گئے٬ اُہ وی اجّ ستھِتی دی گمبھِّیرتا نُۄں جاں تاں سمجھ نہِیں رہے جاں پھِر سمجھدے وی ہن تاں جِدّاں دے ہالات دا وہِݨ چلّ تُرِیا ہَے٬ اُس دی ہکِیکت دا ذِکر کرن لگّے ڈری جاںدے ہن۔ راجسی کھیتر دے بہُت سارے دھنںتّراں بارے سانُۄں اِہ پتا ہَے کِہ اُہ ناں سِرپھ آپ ہکِیکت دا ذِکر کرنۄں جھِجکدے ہن٬ سگۄں ہۄرناں نُۄں وی اِدّاں دا کھترا ناں سہیڑن لئی سمجھائُݨِییاں دِںدّے رہِںدّے ہن۔ نِجّی مِلݨِییاں وِچّ اُہ منّدے ہن کِہ بھارت اُس گلت لِیہ اُتّے چڑھ چُکّا ہَے٬ جِس وِچّ اِس دیش وِچّ دھرم نِرپکھّتا لئی سِرپھ کھترے نہِیں٬ اُس دی ہۄںد وی بھوِکھّ وِچّ کائِم رہِݨ دی ہر سمبھّاونا کھتم ہُںدّی جاپدی ہَے٬ پر اِہ گلّ مُۄںہ تۄں کڈھّݨ لگِّیاں اُنہاں نُۄں شائِد ’کںدھّاں دے وی کنّ ہُںدّے‘ والا ڈر ستائُݨ لگدا ہَے۔
اجّ دے بھارت دا سِیاسی تے سماجی ماہَۄل اِہ بݨِیا پِیا ہَے کِہ اِکّ کھاس دھرم دے کھِلاپھ کۄئی کُجھ وی کہِ سکدا ہَے تے جے اُنہاں ولّۄں جواب وِچّ کۄئی کُجھ کہِ دِںدّا ہَے جاں اُنہاں دے پکھّ وِچّ کۄئی چار اکھّر کہِݨ دا ہَۄسلا کر لوے تاں اُس دی شامت آ سکدی ہَے۔ اجّ تۄں پَیںتی کُ سال پہِلاں جدۄں اُتّر پْردیش دے مُکھّ مںتّری مُلائِم سِںگھّ یادو نُۄں اِہۄ کُجھ کہِݨ دی ہِمّت کرن پِچھّۄں ’مُلّاں مُلائِم سِںگھّ‘ تک کِہا گِیا سی٬ اُدۄں دھرم نِرپکھّ دھِراں اِکّ سُر وِچّ کُجھ بۄلدِییاں تاں اِہ وہِݨ رُک سکدا سی٬ پر وکت دے نال اِنا پاݨی پُلاں ہیٹھۄں نِکل گِیا کِہ مۄڑے دی کۄئی وی گُںجّائِش شکّی جاپدی ہَے۔ اُلٹا دیش دی سرکار اتے راجاں وِچلِییاں اُسے سُر والِییاں سرکاراں آئے دِن لگاتر اِدّاں دے پھَیسلے کردِییاں اتے نالۄ-نال لاگُۄ کری جاںدِییاں ہن تے ادالتاں تۄں وی اُنہاں دی اِس مُہِمّ اگّے کۄئی اڑِکّا لا سکݨ دی کھبر گھٹّ آئُںدی ہَے۔ نَیشنل رجِسٹر آپھ سِٹِیذنشِپّ دا سۄدھِیا اَیڈِیشن وی اِسے دِشا ولّ جاݨ والی گلّ ہَے٬ پر جِہڑی گںگّا-جمنی تہِذِیب نُۄں اٹل بِہاری واجپائی دے دَۄر تک کاپھی وڈّی ہدّ تک مانتا ہاسل سی٬ اُہ اجّ وکت وِہاء چُکّی دھارنا سمجھی جاݨ لگّی ہَے۔ ہِںدُّۄتو دے کٹّڑ سمرتھک تے اُنہاں دے آگُۄ بِناں جھِجک ناں سِرپھ اِہ کہِ رہے ہن کِہ دیش نُۄں آذادی بْرِٹین دی سرکار دے کرِںدِّیاں دی سپھ سمیٹے جاݨ ویلے نہِیں مِلی٬ اسل آذادی نرِںدّر مۄدی دے پْردھان مںتّری وجۄں واگ سامبھݨ دے نال مِلی سی٬ سگۄں اِہ وی کہِںدّے ہن کِہ اٹھّ سَۄ سال بائد ساڈا راج واپس مِلِیا ہَے۔
آپݨی اِس دھارنا ہیٹھ ہِںدُّۄتو دے ٹکسالی پْرچارکاں اتے پَیرۄکاراں نیں تاں چلّݨا ہی ہۄئِیا٬ جِنہاں آگُۄیاں نیں کئی-کئی سال اِس تۄں پہِلاں راجنِیتی دی مُکھّ دھارا منّی جاںدی رہی کاںگرس وِچّ کُرسِییاں دا نِگھّ ماݨِیا ہۄئِیا سی٬ اُہ دُۄجِیاں تۄں ودھّ اِس نوِیں دھارا دے اگوانُۄں بݨے دِسدے ہن۔ رُکھ بدلی دے اِس رُۄپ نُۄں سِرپھ ستّا لئی ذمِیر دی سَۄدیباذی کہِ کے نہِیں ٹالِیا جا سکدا٬ اِہ منّݨ دے واستے ہِمّت کرنی چاہِیدی ہَے کِہ اِہ لۄک کاںگرس جاں دھرم نِرپکھّ اکھوائُںدِییاں ہۄر دھِراں وِچّ ہُںدّے ہۄئے وی اںدّرے-اںدّر پھِرکُۄپُݨے دی وِس-گںدّل سن٬ سِرپھ باہرۄں سائۄُ بݨے دِسدے سن۔ اِدّاں اچانک پھِرکُۄپُݨے دے پْرگٹاوے وِچّ پہِلے ہِںدُّۄتوِییاں نُۄں پچھاڑن والِیاں وِچّ سِرپھ کاںگرسی نہِیں٬ سماجوادی وی تے پچھّم بںگّال دے اُنہاں کھبّے پکھِّییاں وِچّۄں وی کُجھ للکارے ماردے پھِردے ہن٬ جِہڑے جۄتی باسُۄ دے راج تک بھارت دی دھرم نِرپکھّتا سِرپھ آپݨے سِںگّاں اُتّے ٹِکی ہۄئی ہۄݨ دا پْربھاو دِتّا کردے سن۔ کۄئی مارکسواد دا گِیان اُنہاں نُۄں ناں ہۄوے٬ اِہ کہِݨا گلت ہَے٬ سارا کُجھ پتا ہۄݨ دے باوجُۄد اُہ دھرم نِرپکھّتا دی بُکّل وِچّ اۄداں دے پھِرکُۄپُݨے پالدے رہے سن٬ جِدّاں رُۄس دے کمِئۄُنِسٹ راج وِچّ بۄرِس ییلتسن ورگے کمِئۄُنِذم تے سماجواد دے وِرۄدھی بںدّے آپݨی کُںجّ ہیٹھ وِشواسگھات نُۄں دبّی بَیٹھے رہے سن۔ سارا کُجھ گوا لَیݨ مگرۄں اُنہاں دا کسُۄر کڈھّݨا بیلۄڑا جاپدا سی٬ جدۄں کِہ اسل کسُۄر اُس وکت دی لِیڈرشِپّ دا سی٬ جِہڑی اگائۄُں سںکّیت مِلدے رہِݨ دے باوجُۄد اکھّۄں پرۄکھے کردی رہی سی تے اِہۄ گلّ بھارت دے سمبّںدھّ وِچّ کہی جا سکدی ہَے۔ جِہڑِییاں دھِراں نُۄں دھرم نِرپکھّتا دی راکھی اکھّ دی پُتلی واںگ کرنی چاہِیدی سی٬ اُہ گاہے-بگاہے جدۄں پھِرکُۄ سۄچ تے پہُںچّ دِییاں پارٹِییاں نال چۄݨ سمجھَۄتے کردِییاں سن تاں اِہ سۄچݨ دی لۄڑ نہِیں سی منّدِییاں کِہ کُجھ وکت پا کے اِہ دیش دے جڑھِیں تیل دیݨ والی گلّ ہۄ سکدی ہَے۔ ناں رُۄس دی گلتِییاں کرن والی لِیڈرشِپّ سِٹّے بھُگتݨ ویلے تک کِتے لبھّی سی تے ناں بھارت وِچّ دھرم نِرپّکھتا دی سۄچ دا نائرا لا کے اِس تۄں اُلٹ وہِݨ دی راجنِیتی دا اںگّ بݨن لئی پھلسپھے پیش کرن والِیاں دی اُہ پِیڑھی اِس ویلے سِٹّے بھُگتݨ دے سںکّیت ویکھݨ واستے بھارت دے لۄکاں ساہمݨے مَۄجُۄد ہَے۔
اِکلّا بھارت دیش نہِیں٬ اِس ویلے دُنِییا دے بہُت سارے دیشاں وِچّ اِدّاں ہی بہُ-گِݨتِییاں وِچلی اِکّ کھاس مانسِکتا نُۄں ورت کے راج ستّا ماݨن والی لِیڈرشِپّ اگّے آئی جا رہی ہَے۔ کہِݨ نُۄں بہُت واری اسِیں ڈَۄنالڈ ٹرمپّ ورگِیاں دے مُۄںہۄں سُݨ سکدے ہاں کِہ اُہ سںسّار جںگّ لگّݨ تۄں رۄک سکدے ہن اتے بیشک اُہ رۄک سکدے ہۄݨ, پر رۄکݨ دا یتن وی کرنگے٬ اِسدی گرںٹّی نہِیں۔ سںسّار اجۄکے سمیں وِچّ اِکّ کھاس دِشا وِچّ ودھ رِہا ہَے٬ جِتھّے گُٹّ-نِرپکھّتا دی سرداری کرن والا دھرم نِرپکھّ بھارت اِکّ بھُۄمِکا ادا کر سکدا سی۔ اجّ جدۄں بھارت دے آپݨے اںدّر ہی اِسدی بُنِیاد بݨن والی گںگّا-جمنی تہِذِیب سمیت ساںجھ دی ہر اِکّ تںدّ ٹُکّی جاݨ والا کھترا پَیدا ہۄ رِہا ہَے٬ سںسّار دی منُکھّتا دی چِںتّا کرن والا المبّردار لبھّݨا اَۄکھا ہَے۔ ستھِتی دی نذاکت کِسے رہِبر دا اُٹھّݨا لۄڑدی ہَے۔