بھارت دے اِکّ سابکا چۄݨ کمِشنر اتے دھڑلّے والی ہستی گِݨے جاںدے مُکھّ چۄݨ کمِشنر ٹی اَینّ شیشن نیں اِکّ واری اِس دیش دے اُچّ درجے دے اپھسراں دی تُلنا ویسواواں نال کِیتی تاں سِیاسی تُپھان اُٹھّ پِیا سی۔ اُس نُۄں پُچھِّیا گِیا کِہ تُسِیں کھُد وی اِنہاں وڈّے اپھسراں وِچّۄں اِکّ رہِ چُکّے ہۄ تاں اُنہاں نیں بیباکی نال اگّۄں اِہ کِہا سی کِہ اُس وکت اُہ کھُد وی اِہۄ کُجھ ہُںدّے سن٬ کِئُںکِہ کِسے سِیاسی آگُۄ دے مۄہرے اِنکار کرن دی ہِمّت نہِیں سن کرن جۄگے۔ جدۄں پھِر اُہ دیش دے مُکھّ چۄݨ کمِشنر بݨ گئے تاں اُنہاں نیں سِیاسی آگُۄیاں اتے سرکاری تںتّر دِییاں اِہۄ جِہِییاں دَۄڑاں لوائیِیاں سن کِہ اُس وکت دِییاں سرکاراں چلائُݨ والے وی اتے وِرۄدھی دھِر وِچّ بَیٹھے آگُۄ وی اُنہاں دے ناںء تۄں تْرہِکدے سن۔ ہالات اِس ہدّ تک چلے گئے کِہ کیںدر سرکار نُۄں مُکھّ چۄݨ کمِشنر ٹی اَینّ شیشن دے سکھت پھَیسلِیاں دا راہ رۄکݨ لئی اِکّ مَیمبری چۄݨ کمِشن نُۄں تِنّ مَیمبری بݨا کے اِس وِچّ اِہۄ جِہے دۄ ہۄر چۄݨ کمِشنر جۄڑن دی لۄڑ پَے گئی٬ جِنہاں راہِیں اِس سکھتی دا راہ رۄکِیا جا سکے۔ جِنہاں سِیاسی آگُۄیاں نُۄں اِکّ جاں دُۄسرے وکت مُکھّ چۄݨ کمِشنر ٹی اَینّ شیشن دی سکھتی نال سٹّ وجّی ہۄئی سی٬ جدۄں چۄݨ کمِشن اِکّ مَیمبری دی تھاں تِنّ مَیمبری بݨائِیا گِیا تاں اُنہاں نیں وی اِس پھارمُۄلے دا اِہ کہِ کے وِرۄدھ کِیتا سی کِہ سرکار اِس بہانے نال چۄݨ کمِشن نُۄں آپݨی مرذی نال ورتݨ دا راہ کڈھّݨ دا یتن کردی پئی ہَے۔ اِہ گلّ ہَے وی سچّ سی اتے بائد دے چۄݨ کمِشن اتے چۄݨ کمِشنر سمیں دِییاں سرکاراں دے ہکّ وِچّ جِہڑی بیپرد لِہاجُۄ بھُۄمِکا نِبھائُںدے رہے٬ اُسنے اِہ دۄش سچّا سِدھّ کِیتا ہۄئِیا ہَے۔ اجۄکے سمیں دے چۄݨ کمِشن نیں تاں سرکار چلائُںدی دھِر دی ترپھداری دے داگ ہدّۄں ودھّ ودھا چھڈّے ہن۔
سانُۄں لۄکاں نُۄں اُہ وکت یاد ہَے جدۄں پہِلاں راجاں وِچّ وۄٹِںگّ والے دِن تک چۄݨ ہۄݨ جاں ناں ہۄݨ دا شکّ جِہا رہِںدّا سی کِہ مُکھّ چۄݨ کمِشنر ٹی اَینّ شیشن کِسے وکت وی چۄݨ رۄک سکدے ہن۔ پںجّاب وِچّ اِدّاں کِیتا گِیا٬ بِہار وِچّ وی اتے کُجھ ہۄر تھاںئیِں وی اتے اُدۄں دی نرسِمہا رائۄ والی کیںدر دی سرکار وی اِس تۄں اواذار ہۄئی پئی سی۔ اِسدا راہ رۄکݨ لئی چۄݨ کمِشن وِچّ دۄ ہۄر مَیمبر جۄڑن دا پھَیسلا کِیتا گِیا تاں آس سی کِہ ٹی اَینّ شیشن تۄں ناراذگی کارن اِس پھَیسلے دی ہِمائِت وِرۄدھی دھِر وی کر دیویگی٬ پر وِرۄدھی دھِر نیں اِہ کِہا کِہ اِکّ ادھِکاری دا وِہار آپݨی تھاں ہَے٬ اِہ بہانا ورت کے چۄݨ کمِشن نُۄں آپݨی مرذی دا گُلام بݨائُݨ دا راہ کڈھّݨا گلت ہَے۔ جدۄں سرکار آپݨی تاکت دے ذۄر نال دۄ ہۄر کمِشنر جۄڑن وِچّ سپھل ہۄ گئی تے سُپرِیم کۄرٹ نیں وی اِس نُۄں ٹھِیک کرار دے دِتّا تاں ٹی اَینّ شیشن نُۄں اِہ پھَیسلا منّݨا پِیا٬ پر اڑِکّے پھِر وی پیش ہُںدّے رہے سن۔ شیشن جدۄں اُس پدوی تۄں سیوا مُکت ہۄ گئے اتے اُنہاں نال لائے دُۄسرے دۄ کمِشنراں نُۄں اِہۄ پْرکِرِیا چلائُݨ دا مَۄکا مِلِیا تاں اُنہاں نیں وی سرکاراں دے گُلام بݨن دی تھاں آپݨی ہَیسِیئت جتائُݨی جاری رکھّی سی۔ جِتھّے وی چۄݨ نِئماں دی اُلںگھّݨا دیکھدے٬ اُہ کیںدر اتے راج سرکاراں نُۄں سکھتی نال جھِڑک دِںدّے سن۔
ہَۄلی-ہَۄلی اِہۄ جِہی ہِمّت کھُرن لگّ پئی تے مَۄکے دِییاں سرکاراں آپݨے پکّے وپھادار سمجھے جاںدے نَۄکری دا سماں پُۄرا کر چُکّے وڈّے اپھسراں نُۄں چۄݨ کمِشنر بݨائُݨ لگّ پئیِیاں۔ اجّ والے پْردھان مںتّری اتے اُنہاں دی ٹِیم دے وکت اِہ وِہار سِکھراں چھۄہݨ لگّ پِیا ہَے۔ جدۄں دُہائی پَیݨ لگّی کِہ چۄݨ کمِشن دی دُرورتۄں کرن لئی اِسدے کمِشنراں دی نِیُکتی وِچّ وی اپھسراں دی یۄگتا دیکھݨ تۄں ودھّ سرکار دے وپھادار ہۄݨ نُۄں پہِل دِتّی جاںدی ہَے تاں دیش دی سُپرِیم کۄرٹ نیں اِدّاں ہُںدّا رۄکݨ لئی چۄݨ کمِشنراں دی نِیُکتی لئی اِکّ پھارمُۄلا پیش کِیتا سی٬ جِس نُۄں نرِںدّر مۄدی سرکار نیں پارلِیمَیںٹ وِچلی آپݨی بہُ-گِݨتی دے ذۄر نال کُجھ دِناں وِچّ ہی بدل کے اِکّ نواں پھارمُۄلا بݨا دِتّا سی٬ جِس مُتابک اِہ چۄݨ پْردھان مںتّری دی مرذی دی مُتھاج ہۄ گئی۔ سرکار اِس نویں پھارمُۄلے نال آپݨی مرذی ورتݨ وِچّ کِس ہدّ تک جا سکدی ہَے٬ پِچھلی واری دۄ چۄݨ کمِشنر چُݨن والے ترِیکے نیں اِسدا اۄہلا نہِیں رہِݨ دِتّا۔ پہِلاں اِکّ چۄݨ کمِشنر رِٹائِر ہۄ گِیا٬ پھِر کمِشن دے اِکّ مَیمبر نیں استِیپھا دِتّا اتے گھر چلا گِیا۔ اُدۄں کیںدر والی سرکار نُۄں جھٹاپٹ نویں چۄݨ کمِشنر چُݨن دی پْرکِرِیا پُۄری کرنی چاہِیدی سی٬ پر اِدّاں نہِیں کِیتا گِیا۔ گلّ لٹکائی رکھّی اتے جدۄں لۄک سبھا چۄݨاں دی پْرکِرِیا اتے سماں سُۄچی دیش اگّے رکھّݨ دا اَیلان کرن وِچّ تھۄڑھے دِن باکی رہِ گئے٬ پْردھان مںتّری نیں اچانک مِیٹِںگّ سدّی اتے کھڑھے پَیر چۄݨ کمِشن دِییاں دۄ کھالی سِیٹاں لئی اپھسر نِیُکت کرن دا کمّ سِرے چاڑھ دِتّا۔ اِنہاں نِیُکتِییاں بارے لۄکاں دے مناں وِچّ کئی ترہاں دے شںکّے سن۔ ماملا سُپرِیم کۄرٹ وِچّ گِیا تاں اُس وکت تک اگلِییاں چۄݨاں دے چۄݨ ذابتے دا اَیلان کروا دِتّا گِیا٬ تاں جۄ سُپرِیم کۄرٹ چۄݨ پْرکِرِیا شُرُۄ ہۄݨ مگرۄں دکھل ناں دیݨ بارے آپݨے اِکّ پہِلے پھَیسلے مُتابک اِس نِیُکتی دی کِسے چُݨَۄتی بارے پھَیسلا جاں سُݨوائی کرن جۄگی ناں رہِ سکے۔ اُس ویلے اِس دیش دے لۄک مایُۄسی دی ہدّ تک چلے گئے۔
کُجھ ہپھتے پہِلاں کاںگرس دے سابکا پْردھان اتے لۄک سبھا وِچّ وِرۄدھی دھِر دے آگُۄ راہُل گاںدھی نیں اِکّ لِکھت راہِیں اِہ تتھّ پیش کِیتے سن کِہ مہاراشٹر وِدھان سبھا چۄݨاں دے وکت اچانک اُس راج دی وۄٹر لِسٹ وِچّ لکھّاں ناںء تھۄڑھے جِہے دِناں وِچّ شکّی ڈھںگّ نال ودھا دِتّے گئے سن۔ چۄݨ کمِشن نیں اِسدا کھںڈّن کرن وِچّ پل وی نہِیں سی لائِیا اتے جدۄں دیش وِچّ اِسدی چرچا چھِڑ گئی تاں راہُل گاںدھی نُۄں آ کے پکھّ پیش کرن لئی سُنیہا بھیج دِتّا۔ بِناں کۄئی جاںچ کِیتے تۄں اُسدے دۄشاں دا جواب بھارت دے چۄݨ کمِشن نیں جدۄں مِیڈِیئے وِچّ پیش کر دِتّا سی تاں پھِر جاںچ دی لۄڑ ہی نہِیں سی رہِںدّی تے سارِیاں نُۄں ساپھ سی کِہ راہُل نُۄں بُلائِیا جاݨا سِرپھ اِکّ ناٹک واںگ ہَے۔ اُس پِچھّۄں بِہار وِچّ وِدھان سبھا چۄݨاں لئی جدۄں پْرکِرِیا شُرُۄ ہۄ گئی تاں اچانک چۄݨ کمِشن نیں اُس راج وِچلے وۄٹراں دی تسدِیک (وَیرِیپھِیکیشن) کروائُݨ لئی اِکّ پھارم جاری کر کے ہر وۄٹر نُۄں جائِذ وۄٹر ہۄݨا سابت کرن دا ہُکم چاڑھ دِتّا۔ اِس کمّ لئی سماں اِنا تھۄڑھا اتے دس کالماں والے دسّے جاںدے اِس پھارم وِچلے بہُتے سوال اِدّاں دے ہن کِہ جواب دیݨا آم لۄکاں لئی ٹیڈھی کھِیر بݨ گِیا۔ جے لۄک اِس کمّ لئی جاںدے ہن تاں گھر-پرِوار لئی رۄٹی دی چِںتّا پَیدا ہۄ جاںدی ہَے اتے جے نہِیں جاںدے تاں سِرپھ اِہۄ نہِیں کِہ وۄٹ کٹّی جا سکدی ہَے٬ سگۄں اِس پِچھّۄں اِہ جاںچ شُرُۄ ہۄ سکدی ہَے کِہ جِسنے کاگذ پیش نہِیں سن کِیتے٬ اُسدا شکّی کیس ہۄویگا۔ اِدّاں دی کۄئی جاںچ شُرُۄ کر دِتّی گئی تاں اُسدے لئی کِنّے دِنے گیڑے لگّݨگے٬ اِسدا وی پتا نہِیں۔
کُجھ دِن پہِلاں بںگّلا دیش تۄں ادھّی درجن دے کرِیب لۄک پچھّمی بںگّال وِچّ اِہۄ جِہے آئے ہن٬ جِہڑے کِسے وکت مہاراشٹر دے پْرمُکھّ کارۄباری نگر مُمبّئی وِچّ رۄذی کمائُݨ گئے سن۔ اُتھّے اُنہاں دی کِسے نیں شِکائِت کر دِتّی کِہ اِہ بںگّلادیشی ہۄ سکدے ہن اتے پُلِس نیں بںگّلادیشی کہِ کے اُس دیش وِچّ بھیج دِتّے سن۔ بائد وِچّ پچھّمی بںگّال وِچّ وسدے اُنہاں دے پرِواراں نیں اُتھّۄں دی سرکار نُۄں اِسدی شِکائِت کِیتی٬ بھارت دے وِدیش اتے گْرہِ مںتّرالِیاں نیں جاںچ کروائی تے اںتّ نُۄں اُہ سبُۄت پُۄرے سابت ہۄݨ دے بائد پچھّمی بںگّال پرتے ہن۔ بِہار وِچّ چۄݨ کمِشن جِہڑے کاگذ مںگّدا ہَے٬ اُہ کۄئی بائی سال دے کرِیب پُراݨے رِکارڈ نال سمبّںدھّت ہن اتے آم لۄک اِنے پُراݨے کاگذ کدے وی آپݨے گھر نہِیں رکھّدے ہُںدّے اتے جِتھّۄں اِہ رِکارڈ دُبارا مِل سکدے ہن٬ اُنہاں دپھتراں وِچّ بَیٹھے بابُۄ جیباں گرم کِیتے بگَیر کِسے دے پلّے کُجھ پائُںدے نہِیں۔ جِہڑے لۄک کاگذ پُۄرے ناں کر سکݨگے٬ اُنہاں دا کی بݨیگا٬ اِسدی چِںتّا چۄݨ کمِشن نُۄں نہِیں٬ چۄݨ کمِشن کِہڑی تاکت دے اِشارے اُتّے اِہ بھاجڑ پائی جاںدا ہَے٬ کۄئی وی نہِیں جاݨ سکدا۔ اِسدے کھِلاپھ کُجھ لۄکاں نیں سُپرِیم کۄرٹ وِچّ پٹِیشناں پائیِیاں سن٬ پر سُݨوائی ہۄݨ تۄں پہِلاں ہی جواب پتا سی کِہ چۄݨاں لئی وکت اِنا تھۄڑھا رہِںدّا ہَے کِہ اِس وکت چلدی پْرکِرِیا وِچّ سُپرِیم کۄرٹ آپݨے پُراݨے پھَیسلے کارن دکھل نہِیں دیویگی۔ ہۄئِیا وی اِہۄ کُجھ اتے جِنہاں نیں پٹِیشناں پائیِیاں سن٬ ہتھّ ملدے پرت آئے ہن۔ اِس پِچھّۄں وۄٹراں دی تسدِیک دی پْرکِرِیا نِروِگھن جاری ہَے۔
اِتھّے آݨ کے اِہ سۄچݨ دی لۄڑ پَے جاںدی ہَے کِہ جے اجّ کِدھرے ٹی اَینّ شیشن ورگا اڑبںگّ اپھسر مُکھّ چۄݨ کمِشنر دی کُرسی اُتّے ہُںدّا تاں کیںدر سرکار دی اِہ جُرئت نہِیں سی پَے سکݨی کِہ ہر وار ہر گلّ اُدۄں کردی رہِںدّی٬ جدۄں کۄرٹ وِچّ چُݨَۄتی دیݨ دا وکت وی باکی نہِیں رہِںدّا۔ اجّکلّہ جِہڑے لۄک چۄݨ دپھتر وِچّ بَیٹھدے ہن٬ سماجی اتے سِیاسی جِیون وِچّ وِچرن والے بہُت سارے پْرمُکھّ لۄک وی اتے کھُلّہ کے بۄلݨ والے مِیڈِیئے دے بُلارے اتے لیکھک وی سمجھدے ہن کِہ اُہ سِرپھ کاگذی شیراں ورگے ہن اتے پھَیسلے جِدّاں اَیلانے جاںدے ہن٬ اُنہاں تۄں کماںڈ چۄݨ کمِشن کۄل نہِیں٬ کِسے ہۄر ہتھّ جاپدی ہَے۔ بھارت دی بدکِسمتی ہَے کِہ جدۄں دُنِییا وِچّ چرچے ہن کِہ بھارت وِشو-گُرُۄ بݨن دی دَۄڑ وِچّ ہَے٬ بھارت دی سرکار چلائُںدی پارٹی اتے اِس پِچھّے کھڑھے کھاس جتھیبںدّی دے لۄک وی اِہۄ گلّاں کردے ہن٬ اُدۄں بھارت دی ہالت اِہ ہَے کِہ لۄکتںتّر دِییاں کدراں نُۄں لۄکتںتّر دے پہِریدار ڈھاہ لائُںدے دِسدے ہن۔ کۄئی اِکّ وی چۄݨ اِہۄ جِہی نہِیں ہُںدّی٬ جِس نال اِہۄ جِہے وِواد ناں جُڑے ہۄݨ اتے اِنہاں وِواداں وِچّۄں کیںدر سرکار نُۄں چلائُݨ والی دھِر واستے چۄݨ کمِشن دا لِہاجُۄ ہۄݨ دا پْربھاو ناں مِلدا ہۄوے۔ اِہ سچّمُچّ چِںتّا دی ستھِتی ہَے٬ پر چِںتّا سِرپھ وِرۄدھی دھِر جاں آم لۄکاں نُۄں ہۄویگی٬ چۄݨ کمِشنراں نُۄں نہِیں جاپدی۔
اگلی گلّ اِہ کِہ چۄݨ کمِشن نیں اَیلان کر دِتّا ہَے کِہ بِہار دا تجربا سپھل رِہا تاں اِسدے بائد آسام اتے پچھّمی بںگّال وِچّ وی اِہۄ کِیتا جاویگا۔ شکّ اِہ پْرگٹ کِیتا جا رِہا ہَے کِہ جِویں مہاراشٹر وِچّ چۄݨاں نیڑے لکھّاں وۄٹاں دا وادھا اچانک ہۄئِیا سی٬ بِہار وِچّ وی اِہی کُجھ ہۄ سکدا ہَے اتے ہاکم دھِر دی سرکار پھِر بݨن دا راہ کڈھِّیا جا سکدا ہَے۔ جِویں مہاراشٹر دے سپھل تجربے دا لابھ بِہار وِچّ لِیا جا سکدا ہَے٬ اُویں بِہار دے سپھل تجربے دا لابھ پچھّمی بںگّال اتے آسام وِچّ لِیا جا سکدا ہَے تے چۄݨ کمِشن نیں اِہ وی کہِ دِتّا ہَے کِہ اُس پِچھّۄں سمُچّے دیش وِچّ اِہۄ کُجھ کِیتا جاویگا۔ اُنہاں نیں اِہۄ کُجھ کرن دی گلّ کہی ہَے٬ اگلی گلّ ہَے کِہ اَین چۄݨاں نیڑے پُجّ کے اِہ کُجھ کرن دی گلّ بھاویں نہِیں کہی٬ پر لگدا ہَے کِہ اِہ کمّ کِیتا چۄݨاں نیڑے ہی جاویگا تاں کِہ سُپرِیم کۄرٹ وِچّ جا کے چُݨَۄتی دیݨ دی کۄئی سمبھّاونا ناں رہِ جاوے اتے راج کردی دھِر دا سپھل تجربا اگّے تۄں اگّے لاگُۄ ہُںدّا رہے اتے جِتّاں دے جھںڈّے جھُۄلݨ دی گرںٹّی ہُںدّی رہے۔ جدۄں اِدّاں ہۄݨ لگّ پوے تاں لۄکتںتّر وِچّ لۄکاں تۄں جِتّ دا پھتوا اُڈِیکݨ دی بجائے پھتوا مِلݨا یکِینی کرن دی اگلی کھیڈ چلّ پویگی٬ جِس مگرۄں اِس دیش دا بھوِکھّ کِدّاں دا ہۄویگا٬ سۄچݨ والے کِسے وی بںدّے دی نِیںد اُڈ سکدی ہَے۔