آپݨے لاڈلے لاڈلِییاں دی پڑھائی نُۄں لَے کے اجّ کلّہ ماپے چۄکھے پھِکرمںدّ رہِںدّے ہن۔ اِہ چںگّی گلّ ہَے۔ پر سکُۄلاں دِییاں مݨاں مُۄںہِیں پھِیساں اتے مہِںگِّییاں کِتاباں-کاپِییاں نیں ماپِیاں دا آرتھِک دِوالا کڈھّݨ وِچّ کۄئی کسر نہِیں چھڈّی۔ جگہا جگہا امرویل واںگ اُگّے پْرائیِویٹ سکُۄل پڑھائی گھٹّ تے وِکھاوے نُۄں ودھّ ترجِیہ دے رہے ہن٬ جِنہاں دے پْربھاو تھلّے آئُݨ والے ماپِیاں دِییاں سکُۄل پْربںدھّکاں ولّۄں جیباں کُترِییاں جا رہِییاں ہن۔ تھۄڑھے ماپے ہی اجِہے ہن٬ جِہڑے آپݨے بچِّیاں نُۄں سرکاری سکُۄل وِچّ داکھل کروائُݨ نُۄں پہِل دِںدّے ہن٬ نہِیں تاں بہُتات سرکاری سکُۄل وِچّ بچّے پڑھائُݨ نُۄں پسںدّ نہِیں کردے جاں آپݨی ہیٹھی سمجھدے ہن۔ ویکھۄ ویکھی ماپے بچِّیاں نُۄں پْرائیِویٹ سکُۄل وِچّ داکھل کروائُݨ نُۄں آپݨی شان اتے سٹیٹس سمجھدے ہن٬ بھاویں اِس لئی اُہ وِتّی تَۄر ’تے اَۄکھے ہی کِئۄں ناں ہۄݨ۔ نواں سال شُرُۄ ہُںدّے ہی پْرائیِویٹ سکُۄلاں ولّۄں کِتاباں کاپِییاں دے ناں ’تے ماپِیاں دی کھُلّہیئم آرتھِک لُٹّ کِیتی جاںدی ہَے۔ اِس تۄں ماپے ڈاڈھے خفا ہن کِئُںکِہ سکُۄل پْربںدھّکاں ولّۄں بچِّیاں نُۄں نِشچِت دُکانداراں تۄں ہی کِتاباں خرِیدݨ دی ہدائِت کِیتی جاںدی ہَے٬ جِتھّے دُکانداراں ولّۄں کِتاباں دا اِکّ سَیٹّ 8 تۄں لَے کے 10 ہذار وِچّ دِتّا جاںدا ہَے۔ جِسدے دۄ بچّے ہۄݨ اُس ماں پِئۄ دی جیب وِچّۄں 15 تۄں 20 ہذار رُپئِیا جاݨا سُبھاوِک ہَے۔ جِہڑی کِتاب 40-45 رُپئے وِچّ چھپ جاںدی ہَے٬ اُسدی کِیمت 200-300 تَیء کِیتی ہُںدّی ہَے۔ اِسدی وجاہ اِہ ہَے کِہ کِتاباں وِچّۄں 50 پھِیسد کمِشن سکُۄل پْربںدھّکاں نُۄں جاںدا ہَے۔

اِکّ اںدّاذے مُتابک پںجّاب دے پْرائیِویٹ سکُۄلاں وِچّ اِس سمیں 30 لکھّ دے کرِیب وِدِیارتھی پڑھ رہے ہن۔ منّ لئۄ اُنہاں وِچّۄں 25 لکھّ وِدِیارتھی وی سکُۄل ولّۄں سِپھارِش کِیتِییاں کِتاباں کھرِیددے ہن تاں اِہ لگبھگ ساڈھے 12 ارب دِییاں بݨدِییاں ہن٬ جِس وِچّۄں سکُۄل پْربںدھّکاں نُۄں سوا 6 ارب کمِشن دے رُۄپ وِچّ جاںدا ہَے۔ اِس وِچّۄں کُجھ ہِسّا دُکاناں والِیاں تے کُجھ پبلِشراں نُۄں جاںدا ہَے۔ سکُۄل پْربںدھّکاں ولّۄں جاݨ بُجھّ کے ہر ورہے کِتاب دا اِکّ ادھّا چَیپٹر پبلِشر تۄں اگّے پِچھّے کروا کے سلیبس بدلݨ دا بہانا بݨا دِتّا جاںدا ہَے تاں کِہ وِدِیارتھی پُراݨِییاں کِتاباں ناں کھرِیدݨ, جدۄں کِہ پُراݨے وکتاں وِچّ پاس ہۄݨ والے بچِّیاں دِییاں کِتاباں آںڈھ گُیاںڈھ دا بچّے ورت لَیںدے سن۔ اجّ سکُۄل پْربںدھّکاں ولّۄں ماپِیاں نُۄں نِشچِت دُکاناں تۄں کِتاباں خرِیدݨ لئی مجبُۄر کِیتا جاںدا ہَے۔ اُنہاں دُکانداراں ولّۄں کِتاباں دِییاں جۄ کِیمتاں لائیِیاں جاںدِییاں ہن٬ اُہ پُچھّۄ کُجھ ناں۔ کِئُںکِہ ماملا کمِشن دا ہُںدّا ہَے۔ سبھ تۄں سِتم والی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ پْرائیِویٹ سکُۄلاں دا بۄرڈ اِکّ ہَے (سِیبِیئَسّسی) پر سکُۄلاں وِچّ کِتاباں وکھّۄ وکھّرِییاں ہن۔ دۄںہ سکُۄلاں دِییاں کِتاباں اِکّ دُۄجے نال نہِیں مِلدِییاں۔ اِسدا متلب اِہ ہۄئِیا کِہ بۄرڈ دا کۄئی سِلیبس ہی نہِیں ہَے۔

اِتھّے ہی بسّ نہِیں٬ وردِییاں وِچّ وی سکُۄل پْربںدھّک گھٹّۄ گھٹّ 100 رُپئے پْرتی وردی سِدھّا کمِشن کھاںدے ہن کِئُںکِہ بچِّیاں نُۄں سکُۄل وردی وی نِشچِت دُکان تۄں خرِیدݨ نُۄں ہی کِہا جاںدا ہَے۔ سکُۄل دا لۄگۄ لگّا ہۄݨ کرکے تُسِیں ہۄر دُکان تۄں وردی نہِیں کھرِید سکدے۔ اِس ترہاں سکُۄل پْربںدھّکاں نُۄں ڈھائی ارب دے کرِیب وردِییاں وِچّۄں کمِشن مِلدا ہَے۔ اِس تۄں اگّے اَیڈمِشن پھِیس اتے سلانا پھںڈّاں دی پںڈّ وکھّری ہَے۔ اَیڈمِشن دے ناں ’تے ہر سال ماپِیاں دِییاں جیباں کُتردِیاں 8 تۄں 10 ہذار مُڑ کڈھّ لئے جاںدے ہن جدۄں کِہ اِکّ وار داکھل ہۄئے بچّے تۄں دُبارا نویں سال داکھلا لَیݨ دی کۄئی تُک نہِیں بݨدی۔ ہاں٬ مہِینیوار پھِیس تے کُجھ کُ پھںڈّ لَیݨے ہی جائِذ بݨدے ہن۔ پر سکُۄلاں ولّۄں ہر سال نویں سِرے تۄں بہُت سارے پھںڈّ٬ جِویں بِلڈِںگّ پھںڈّ٬ سپۄرٹس پھںڈّ آدِ اُگراہے جاںدے ہن۔ اِسدے باوجُۄد سرکار مُۄک درشک بݨی سبھ کُجھ دیکھ رہی ہَے۔ مُکھّ مںتّری دے ہُکماں نُۄں سکُۄلاں والے ٹِچّ جاݨدے ہن٬ جِس تہِت تِنّ دُکانداراں دی سُۄچی سکُۄل اگّے لائُݨی لاذمی ہَے۔ پر کِسے سکُۄل ولّۄں اِہ سُۄچی نہِیں لائی جاںدی۔ کۄئی سماں سی جدۄں پڑھائی سکُۄل وِچّ اتے کِتاباں بذار وِچّۄں مِلدِییاں سن پر اجّ کِتاباں سکُۄلاں وِچّۄں اتے پڑھائی بذار وِچّ وِکدی ہَے۔

چںگّی سِکھِّیا دِوائُݨ دے ناں ’تے ماپے آپݨے بچِّیاں نُۄں سرکاری سکُۄلاں وِچّ پڑھائُݨ دی جگہا پْرائیِویٹ سکُۄلاں نُۄں ترجِیہ دِںدّے ہن٬ جدۄں کِہ سرکاری سکُۄلاں وِچّ گھٹّ پھِیس اتے مُفت کِتاباں دی سہُۄلت اُپلبدھ ہَے۔ ماپِیاں دی آرتھِک لُٹّ دی اِکّ وجاہ پْرائیِویٹ سکُۄلاں نُۄں ترجِیہ دیݨا وی ہَے۔ متلب اِہ کِہ ماپے وی کُجھ ہدّ تک آپݨی آرتھِک لُٹّ لئی کھُد ذِمّیوار ہن۔

ٹِیچر گھٹّ تنکھاہاں اُتّے رکھّ کے اُنہاں دا شۄشݨ کِیتا جاںدا ہَے۔ کُجھ سکُۄل تاں پُۄری یۄگتا والے ٹِیچر وی نہِیں رکھّدے۔ مِیاری سِکھِّیا دے ناں ’تے سِکھِّیا دا گھاݨ کِیتا جا رِہا ہَے۔ اِہ اِکّ وڈّا سکَیںڈل ہَے٬ جِس ولّ سرکار نُۄں دھِیان دیݨ دی ذرُۄرت ہَے۔ پْرائیِویٹ سکُۄلاں ولّۄں لئیِیاں جاںدِییاں پھِیساں اتے نِشچِت جگہا تۄں ہی کِتاباں خرِیدݨ لئی ماپِیاں نُۄں مجبُۄر کِیتے جاݨ نُۄں لَے کے مُکھّ مںتّری ولّۄں جاری ہُکماں نُۄں لاگُۄ کروائُݨ واستے سخت کدم چُکّݨ دی ذرُۄرت ہَے کِئُںکِہ ڈھیر سارِییاں پھِیساں اتے مہِںگِّییاں کاپِییاں کِتاباں اتے پھںڈّ اُگراہ کے پْرائیِویٹ سکُۄلاں ولّۄں بچِّیاں تۄں سِکھِّیا دا ادھِکار کھۄہِیا جا رِہا ہَے۔ اِہ گَیر کانُۄنی ہی نہِیں سگۄں ماپِیاں دی لُٹّ کھسُٹّ اتے آرتھِک شۄشݨ وی ہَے٬ جِس اُتّے لگام لگّݨی بیہدّ ذرُۄری ہَے۔ سرکاری سکُۄلاں واںگ پْرائیِویٹ سکُۄلاں دِییاں پھِیساں اتے کِتاباں دِییاں کِیمتاں نِشچِت کِیتِییاں جاݨِییاں چاہِیدِییاں ہن تے بیلۄڑے پھںڈّ بںدّ کروا کے سکُۄلاں دے آڈِٹ کِیتے جاݨ دی ذرُۄرت ہَے تاں جۄ ماپِیاں دی ہۄ رہی لُٹّ کھسُٹّ نُۄں رۄکِیا جا سکے اتے مِیاری سِکھِّیا مُہئیِیا کاروائی جا سکے۔

* * * * *