آپݨے ڈھِڈّ تۄں دۄ-تِنّ دِن پْریشان رہِݨ پِچھّۄں مَیں لبھّ-لبھا کے اِکّ دِن ڈھِڈّ دا (آپݨے جاݨے) مُبائیِل مِلائِیا۔ کِسے نیں اگِّئۄں ستِکار نال ہَیلۄ کِہا پر مَیں اَۄکھا جِہا ہۄ کے پُچھِّیا٬ “سُݨا بئی ڈھِڈّ سِیاں٬ کی ہال اےَ تیرا؟ کئی دِناں تۄں مَینُۄں پْریشان کرِیں جانا اَیں۔”

اگِّئۄں جواب آئِیا٬ “دسّۄ جناب٬ کِیہدے نال گلّ کرنی اَیں؟ ڈھِڈّ وِچّ تاں اسِیں کئی جݨے آں۔ جِگر اےَ٬ گلّ-بلَیڈر اےَ٬ پِتّا٬ مِہدا٬ چھۄٹی آںت٬ گُردا تے ہۄر کئی کُچھ٬ پھیپھڑِیاں تۄں لَے کے تھلّے تک٬ تُہاڈا مۄہرلا ہِسّا سبھ ڈھِڈّ ہَے۔ کۄئی اِس نُۄں پیٹ وی کہِںدّا ہَے تے کۄئی اَیبڈۄمن وی۔”

تھۄڑھی جِہی کِرکِری ہۄئی دیکھ کے مَیں کِہا٬ “اُہ تاں ٹھِیک اےَ٬ میرا متلب اُس بھلے-ماݨس تۄں اےَ٬ جِہڑا میرے کھاݨے نُۄں ہذم کردا اےَ۔”

جواب آئِیا “پر اِہ کمّ وی کۄئی اِکّ جݨا نی کردا٬ اِس کمّ واستے وی کئی اںگّاں دی اِکّ ٹِیم اےَ۔ مُۄںہ تۄں لَے کے تھلّے تک اِس ٹِیم دے کئی اںگّ نیں٬ جِہڑے کھاݨے نُۄں چِتھّݨ تۄں لَے کے مل کھارِج ہۄݨ تک آپۄ-آپݨی بھُۄمِکا نبھائُںدے نیں۔ اِہنُۄں ’پاچن-پْرݨالی‘ جاں ’پاچن-’سِسٹم” کہِںدّے نیں۔ مَینُۄں لگدا اےَ تُسِیں مِہدے دی٬ ’سٹَۄمک‘ دی گلّ کردے اۄں کِئُںکِہ بہُتے لۄک اِسے نُۄں ڈھِڈّ سمجھی جاںدے نیں۔ مَیں تُہاڈی اُہدے نال گلّ کرائُنا۔”

نمۄشی دے مارے دا میرا دِماگ وی تھۄڑھا ٹھِکاݨے آ چُکِّیا سی تے مِہدا وی پُۄری نرمائی نال بۄلِیا٬ “شُکر اےَ جناب٬ مَیں وی تُہانُۄں یاد آئِیا۔ تُسِیں سُݨ ای لِیا اےَ کِہ مَیں تاں کھاݨے دے ’پاچن-سِسٹم‘ دا اِکّ ہِسّا آں۔ سرِیر وِچّ ’پاچن-سِسٹم‘ ورگے دس-گِیاراں ہۄر سِسٹم کمّ کردے نیں: دِماگ دے تاݨے-باݨے دا سِسٹم٬ ساہ دا سِسٹم٬ کھُۄن دے دَۄرے دا٬ ہڈِّییاں دے ڈھاںچے دا٬ پِشاب کھارِج کرن دا سِسٹم آدِ۔ پر تُسِیں گلّ پْریشانی تۄں شُرُۄ کِیتی اےَ۔ پْریشان تُہانُۄں مَیں نہِیں کردا٬ اِہدے ذِمّیوار تاں تُسِیں آپ اۄں۔ جِس نُۄں تُسِیں پْریشانی سمجھدے اۄں اِہ تاں میرے سُنیہے نیں کِہ سمبھّلھ جائۄ ... نالھے سُنیہا وی اُدۄں ای بھیجِیدا اےَ٬ جدۄں گلّ بسۄں باہر ہۄ جاوے۔ جدۄں کدے تُہانُۄں اَیں لگدا اےَ کِہ مَیں پْریشان کر رِہا آں تاں سمجھ لوۄ کِہ اِہ دِکّت کِتے ہۄر اےَ۔ کئی وار تاں لۄک دِل دے دَۄرے تک نُۄں میرا درد سمجھ کے اݨ-گَۄلھِیا کر دِںدّے نیں۔ اِسے ترہاں ’گلّ-بلَیڈر‘ دے درد نُۄں وی لۄک نی سمجھ سکدے۔”

مَیں پھِر تڑی دِکھائُݨی چاہی٬ “کمال کردَیں٬ میرا ای کسُۄر کڈھّی جانَے۔ میرا بہُتا واہ تاں تیرے نال ای پَیںدا اےَ٬ اِسے کر کے کدے تَینُۄں کِسے گلّۄں وِروا نی رکھِّیا۔ دِن دے گھںٹّے چَۄوی ہُںدّے نیں تے بھۄجن تَینُۄں چھتّی پْرکار دے کھوائیِدے نیں۔”

مِہدا میرے ولّ سِدھّا ہۄ گِیا٬ “بہُت بھُلیکھے وِچّ اۄں جناب. جِنہاں نُۄں تُسِیں چھتّی پْرکار دے بھۄجن کہِنے اۄں٬ اۄہی تاں میری جان دا کھَۄء بݨے ہۄئے نیں۔ نالھے اِہ کِہڑا جناب تُسِیں میرے واستے کردے اۄں٬ اِہ تاں تُسِیں آپݨی لاڈلی جِیبھ واستے کردے اۄں۔ اُہنُۄں تُسِیں اَینا سِر چڑھا رکھِّیا اےَ کِہ اُہدی ہر چھۄٹی-وڈّی رِہاڑ پُۄری کرن لئی کَۄڑا-کسَیلا٬ چںگّا-مںدّا مُۄںہ وِچّ تُنّی جاںدے رہِںدّے اۄ۔ جِیبھ نیں تاں کۄئی چِیذ آپݨے کۄل رکھّݨی نی ہُںدّی٬ بسّ سُیاد لِیا٬ اگاںہ میرے ہوالے کر’تی۔ کھَیر رکھّݨا تاں کُچھ مَیں وی آپݨے کۄل نی ہُںدّا پر مَیں آپݨی پُۄری واہ لاکے بݨدی کاروائی کرکے ای سبھ کُچھ اگّے چھۄٹی آںت نُۄں بھیجداں۔”

مَیں ڈھَیلھا جِہا ہۄ کے بۄلِیا٬ “آہ جِیبھ آلھی گلّ تاں تیری ٹھِیک اےَ۔ رِہاڑݨ تاں کھَیر اِہ شُرُۄ تۄں ای اےَ٬ مَیں منّداں٬ پر ہُݨ تاں گلّ میرے وی بسّ تۄں باہر ہۄئی جاںدی اےَ۔”

مِہدا ہۄر کرڑا ہۄ گِیا٬ “چھتّی پْرکار دے بھۄجن کھا-کھا کے کِہڑا اُہ رِہاڑ کرنۄں ہٹ’گی۔ اُہنُۄں تاں جِنّا چمبھّلائی جاوۄںگے٬ اۄنا ای ہۄر چامبھلھُۄ۔ ناں اُہ کِسے نُۄں سِدھّا بۄلدی اےَ٬ اکھے چںگّا کھاݨا تے مںدّا بۄلݨا۔ پر اِہ کمّ ہُݨ بہُتی دیر چلّݨا نی٬ کرڑے ہۄ کے اُہ نُۄں سمجھائُݨا پَیݨا اےَ۔ پر اُہنُۄں سمجھا تد سکۄںگے جے پہِلاں آپݨے-آپ ’تے کابُۄ کرۄںگے۔ میرِییاں گلّاں کَۄڑِییاں نیں پر سرِیر-پرِوار دے بھلے لئی سمجھݨِییاں پَیݨِییاں نیں٬ منّݨِییاں پَیݨِییاں نیں۔”

مَیں گمبھِّیر ہۄ گِیا٬ “جرُۄر منّاںگے٬ پر پہِلاں سمجھا تیرا کمّ کی اےَ؟”

مِہدا سمجھائُݨ لگِّیا٬ “سرل شبداں وِچّ میرا کمّ ماں ورگا اےَ۔ سرِیر دے سارے اںگّاں واستے کھُراک تِیار کرنی۔ اِہ اُۄُرجا وِچّ تبدِیل ہُںدّی اےَ٬ جِس نال سارِیاں نُۄں آپۄ-آپݨا کمّ کرن دی شکتی مِلدی اےَ۔ جۄ کُچھ وی تُسِیں مُۄںہ وِچّ پائُنے اۄں٬ اُہدا کِݨکا-کِݨکا کھاݨے دی نالھی راہِیں میرے وِچّ آئُںدَے تے مَیں اِہنُۄں ’سٹۄر‘ کرداں۔ اِس وِچّ لۄڑِیںدا تجاب تے کُچھ ہۄر رساں نُۄں مِلائُنا۔ اِس اِکٹھّے ہۄئے سارے کھاݨے نُۄں سہِج-متے نال ہِلا-ہِلا کے اِکّ-رس کڑھی ورگا کر لَینا تے اِہنُۄں ہذم ہۄݨ جۄگا کرداں۔ پھِر تھۄڑھا-تھۄڑھا کر کے ہیٹھاں چھۄٹی آںت وِچّ بھیجدا رہِنا تے آپ پُۄرا وِہلا ہۄ جانا۔ ہاجمے دا بہُتا کمّ تاں چھۄٹی آںت وِچّ ہُںدّا اےَ۔ بھاویں مَیں آپݨا سارا کمّ بہُت ودھِییا ڈھںگّ نال کرداں پر کھُراک تِیار تاں اُسے سمگری وِچّۄں کرنی ہُںدّی اےَ٬ جِہڑی تُسِیں کھانے اۄں۔ مَینُۄں دُکھّ ہُںدّا اےَ جدۄں مَیں تُہاڈا کھادھا اولھا-سولھا اگّے بھیجداں۔ کِئُںکِہ مَیں ماں دی بھُۄمِکا نبھائُنا٬ اِسے کرکے مَینُۄں سارے اںگّاں بارے پھِکر اےَ٬ گِیان اےَ۔”

مَیں ہرانی نال پُچھِّیا٬ “آہ تجاب آلھی گلّ تاں بہُت اَۄکھا کمّ اےَ۔ اِہ تَینُۄں نی کُچھ کہِںدّا۔”

مِہدا ہَۄسلے وِچّ بۄلِیا٬ “اَۄکھا کمّ تاں ہَے ای پر ڈِئۄُٹی تاں پھِر ڈِئۄُٹی ای اےَ جناب۔ تجاب تۄں بگَیر کھاݨا ہذم ای نی ہۄ سکدا۔ میرے وِچّ ربّ نیں برکت پائی اےَ کِہ مَیں ایہنُۄں سمبھّالھ سکداں٬ اِہدی ورتۄں کر سکداں۔ جے اِہ تجاب کِتے واپس کھُراک دی نالھی وِچّ جاں ہیٹھاں چھۄٹی آںت وِچّ چلِیا جاوے تاں بہُت کھرابی کردا اےَ۔ اِسے کرکے جدۄں مَیں کھاݨے نُۄں رلھگڈّ کردا آں تاں آپݨے دۄنۄ پاسے دے ’والو‘ بںدّ رکھّداں۔ پر جے اَیں ای دھکّا ہُںدّا رِہا تاں اِہ پُۄرا کمّ کرنۄں ہٹ جاݨگے۔ کھٹّے ڈکار٬ چھۄٹی آںت وِچّ ’السر‘ تے پھِر ہۄر وڈِّییاں بِمارِییاں۔”

مَیں ادھِینگی جِہی نال پُچھِّیا٬ “میری کھادھی کھُراک وِچّ تَینُۄں کی گلت لگدا اےَ؟”

مِہدا چڑھت وِچّ بۄلِیا٬ “اجّ دی گھڑی تاں بہُتا گلت ای لگدا اےَ۔ تُسِیں آپݨی پٹرۄل دی کار وِچّ کدے ڈِیذل نی پوائُںدے پر میرے نال اِس ترہاں دا دھکّا رۄذ کردے اۄں۔ جِہڑا کُچھ مَینُۄں درکار اےَ٬ اُہ تُسِیں کھاںدے نی٬ اَیدھرلا-اۄدھرلا کھاںدے رہِنے اۄں تے کھا-کھا کے کُکھّاں باہر کڈھّ لَینے اۄں۔ اِس ترہاں سبھ تۄں ودھّ دھکّا تے بدسلُۄکی تُسِیں میرے نال کردے اۄں۔ اِہ تاں سدکے اُپّر آلھے دے کِہ اُہنے مَینُۄں بݨائِیا ای اَینا سکھت-جان اےَ کِہ مَیں اِہ دھکّا-دھۄڑا برداشت کرن جۄگا ہاں۔ تھۄڑھے کِیتِیاں بھاویں مَینُۄں کُچھ نی ہُںدّا٬ پر میری وی کۄئی ہدّ اےَ۔”

مَیں گلّ اگّے تۄری٬ “پھیر مَیں کی کھاواں تے کی چھڈّاں؟”

اَینے تھۄڑھے سمیں وِچّ مَیں تھۄنُۄں اِہ سبھ نی دسّ سکدا٬ اِہ تاں آپݨے-آپ وِچّ اِکّ وڈّا وِشا اےَ۔ اِس واستے تاں بڑے سِیاݨے سلاہکار٬ ڈاکٹر تے ’ڈائیِٹِیشِیئن‘ مِل جاںدے نیں۔ ہۄر اَینِییاں کِتاباں٬ ناول٬ کِسّے٬ کہاݨِییاں پڑھدے اۄں۔ اَیدھرلِییاں-اۄدھرلِییاں وِیڈِیئۄیاں دیکھدے اۄں٬ کدے میرے بارے جاں میرے ہۄر بھَیݨاں-بھراواں بارے وی کۄئی چںگّی کِتاب پڑھ لِیا کرۄ۔ اِہ تاں تھۄڈی ذِمّیواری اےَ٬ کِسے نیں تھۄنُۄں گھرے بَیٹھِیاں نُۄں تاں دسّݨ آئُݨا نی۔ سِہتمںدّ کھاݨا کھاݨا تے ٹھِیک مِکدار وِچّ کھاݨا تاں تھۄڈی ذِمّیواری اےَ تے تھۄڈے ہتھّ وِچّ اےَ۔ امرِیکا دے مشہُۄر ڈاکٹر اَیںڈرِئۄُ وِیل دا کہِݨا اےَ کِہ دوائی تے ذہِر وِچّ ماترا تۄں بگَیر ہۄر بہُتا پھرک نی ہُںدّا۔ ہپھتے وِچّ اِکّ وار مَینُۄں چھُٹّی مِلجے تاں کمّ باگۄ-باگ اےَ۔”

مَیں بھمبّلھبھُۄسے وِچّ پَے گِیا تے کِہا “تُۄں بڑا کُچھ دسِّیں جاںدا اَیں٬ مَیں کدے اِنہاں گلّاں بارے بہُتا سۄچِیا ای نی٬ ناں اِہ میرے سمجھ وِچّ آ رہِییاں نیں۔”

مِہدے نیں دِلاسا دِتّا٬ “میرے اںدّر کی کُدرتی ورتارے ورتدے نیں اُہ تُہانُۄں سمجھ نی آ سکدے٬ اِہ تاں ڈاکٹراں دا کمّ اےَ۔ تے تُہانُۄں اِہ سبھ سمجھݨ دی لۄڑ وی نی۔ اُداہرݨ وجۄں کار دی اںدّرلی مشِینری بارے کِہڑا تُسِیں کُچھ جاݨدے اۄں۔ اُہدے سِرپھ پںجّ-ستّ جںتّراں نُۄں جاݨدے اۄں٬ اۄنہاں دے سِر ’تے کار بھجائیِں پھِردے اۄں۔ مُبائیِل دی اُداہرݨ وی ڈھُکدی اےَ۔ اِہی گلّ سرِیر دی اےَ٬ تھۄنُۄں ایہدے بارے کھۄجاں کرن دی لۄڑ نی۔ جاݨکاراں نیں پہِلاں ای بتھیرِییاں کر رکھِّییاں نیں جِہڑے سرِیر نُۄں تںدّرُست رکھّݨ دے گُر دسّدے آ رہے نیں٬ اُنہاں نُۄں جاݨۄ تے پُۄرا پہِرا دِئۄ۔”

مَیں ہۄر جاݨن لئی کاہلھا ہۄ گِیا٬ “اِہ گلّ تاں مَیں سمجھ گِیا٬ اگّے دسّ کِہ میرے ہتھّ-بسّ ہۄر کی اےَ؟”

مِہدے نیں اگلی متّ دِتّی٬ “تُسِیں کھاݨے نُۄں چںگّی ترہاں چِتھّ سکدے اۄں۔ ماہراں دا کہِݨا ہَے کِہ اِکّ بُرکی نُۄں 40-45 وار چِتھّۄ پر تُسِیں بُرکی نُۄں پںجّ-ستّ بار درڑ-پھرڑ کر کے میرے ہوالے کر دِںدّے اۄں۔ پہِلی بُرکی مُۄںہ وِچّ چِتھّ ہۄ رہی ہُںدّی اےَ٬ دُۄجی تُسِیں ہتھّ وِچّ پھڑ کے مُۄںہ کۄل پہُںچّائی ہُںدّی اےَ۔ سمجھݨ دی لۄڑ اےَ کِہ میرے اںدّر کۄئی بِجلی دی مدھاݨی تاں لگّی نی ہۄئی کِہ وڈّے-وڈّے ٹُکڑِیاں نُۄں پِیہ سکاں۔ نالھے اِہ کمّ میرا ہَے ای نی٬ میرے کرن آلھے میرے آپݨے کمّ بتھیرے نیں۔ مَیں آپݨے کمّ کراں کِہ دںدّاں دا کمّ کراں؟ مَیں تاں آئے کھاݨے نُۄں سہِج-متے نال مِلائُنا آں جِویں کِہ ہتھّ دِییاں چار اُںگلاں تے اںگُّۄٹھے وِچالھے کِسے گِلّی چِیذ نُۄں پۄلے-پۄلے مسلھِیدا اےَ۔”

مَیں آپݨی جاݨکاری لئی پُچھِّیا٬ “تُۄں شُرُۄ وِچّ سرِیر دے 11-12 سِسٹماں دی گلّ کِیتی سی٬ اُنہاں بارے وی کُچھ سمجھا دے۔”

مِہدا آپݨی گلّ سمجھائُݨ لگّا٬ “اِہ سبھ ’سِسٹم‘ بݨائے تاں کُدرت دے ہۄئے نیں٬ ڈاکٹراں نیں سرِیر دی ’اناٹمی‘ سمجھݨ-سمجھائُݨ لئی اِنہاں نُۄں 12 سِسٹماں وِچّ وںڈّ لِیا ہَے۔ ہر ’سِسٹم‘ دے اگّے انیکاں اںگّ نیں تے سارے اںگّاں دا آپس وِچّ پُۄرا تالمیل اےَ۔ اگّے سارے سِسٹماں دا آپس وِچّ پُۄرا تال-میل اےَ۔ منُکھّی سرِیر دا ساری سْرِشٹی وِچّ کۄئی جۄڑ نی۔ اِہ تاں کُدرت دی ادُتّی بݨت اےَ٬ لَۄکِک پکھّۄں وی تے الَۄکِک پکھّۄں وی۔ سرِیر دی تاں گلّ ای وڈّی اےَ٬ اِہدے کِسے اِکّ اںگّ دا وی کۄئی جۄڑ نی۔ تُسِیں ستِںدّر سرتاج دا گاݨا سُݨدے ای اۄں کِہ ’بںدّے دے ہتھّاں ورگا کۄئی اَۄذار نی بݨِیا …’ سرِیر دے ہر اںگّ واستے اِس ترہاں دا گاݨا لِکھِیا جا سکدا اےَ۔”

مَیں پُچھِّیا٬ “اَینی مِہنت کرکے کِنّا کُ پھَیدا ہۄجُۄ؟”

مِہدا بۄلِیا٬ “میری گرںٹّی اےَ کِہ جے میرے آکھے لگّ جاوۄں تاں تُہاڈِییاں کئی بِمارِییاں دا اِلاج ہۄ سکدا اےَ۔”

مَیں ہَیران ہۄکے کِہا٬ “اَینا کُچھ کرکے تاں سرِیر دِییاں سبھ بِمارِییاں دا اِلاج ہۄݨا چاہِیدَے؟”

مِہدے نیں اسلِیئت سمجھائی٬ “نہِیں٬ نہِیں٬ اِس واستے تاں ہۄر وی بڑا کُچھ کرنا پَیںدا اےَ۔ اِہ گلّ پلّے بنّہ لوۄ کِہ چںگّی کھُراک دی پُۄری سِہت لئی ’لۄڑ‘ اےَ پر ’مُکمّل‘ نی۔ سرِیر دے ہر اںگّ دی یتھایۄگ کسرت تے من دی سادھنا وی اِنِییاں ای ذرُۄری گلّاں نیں۔ اِہناں تِنّے گلّاں نال تُہاڈا کائِیا-کلپ ہۄ جائۄُ تے تُسِیں سرِیرک پکھّۄں وی تے مانسِک پکھّۄں وی اِکّ دے دۄ بݨجۄںگے۔”

مَیں آپݨے اںدّر دا پالھا ساںجھا کِیتا٬ “تیرِییاں گلّاں نیں تاں میرِییاں اکھّاں کھۄلہتِییاں پر آدتاں بدلݨِییاں بہُت اَۄکھِییاں لگّدِییاں نیں۔”

مِہدے نیں سِرے دی سلاہ دِتّی٬ “کۄئی اَۄکھِییاں نی٬ سِرڑ تے ابھِیاس نال کۄئی کمّ اِکّ مہِینا کر لئۄ٬ اۄہی نوِیں آدت بݨ جاںدی اےَ۔ نالھے آپݨے واستے کرنَے۔ ’مںدّا چںگّا آپݨا آپے ہی کِیتا پاوݨا۔‘ اِکّ ذرُۄری بینتی ہۄر اےَ کِہ جِویں میرے نال اجّ گمبھِّیرتا نال گلّ کِیتی اےَ٬ اۄویں ہۄر اںگّاں نال وی ذرُۄر کرِیا کرۄ۔ اِہنُۄں نیم ای بݨا لئۄ تے سِکھّے سبکاں ’تے امل وی کرۄ۔ تھۄڈا لۄک تاں سںوّرُۄ ای سںوّرُۄ٬ ربّ نُۄں مِلݨ دا راہ وی پدھّرا ہۄ جُۄ۔”

اکھِیر وِچّ مَیں ٹِچّر کِیتی٬ “تُۄں تاں بہُت ودھِییا پںجّابی بۄلدا اَیں تے اںگّریذی وی کھاسی جاݨدَیں۔”

مِہدے نیں پھڑکّ جواب دِتّا٬ “چَۄوی گھںٹّے تُہاڈے نال رہِیدَے جناب۔ کھربُۄجے نُۄں دیکھ کے کھربُۄجا رںگّ پھڑ ای لَیںدا اےَ۔ تُسِیں دیکھِئۄ٬ تُہانُۄں دیکھ کے تُہاڈے سںگّی-ساتھی٬ ہاݨی-بیلی وی تُہاڈے والے راہ ’تے چلّ پَیݨگے ...۔”

پر مَیں پُۄری ترہاں گمبھِّیر تے سرِیر دی ربّی رہِمت دی سُہِردا نال سمبھّالھ کرن لئی دْرِڑھ-سںکّلپ سی۔