ٹِبّی اُتے ای٬ اُنہاں دے پِںڈّ دا بھُرُۄ ٹاںگری آپݨی داتی-سِںگّی مجھّ دے سِںگّ تیل نال لِشکائی٬ اُہدِییاں چِچڑِییاں تۄڑݨ مںڈِّیا پِیا سی۔ بِںدّے-جھٹّے اُہ مُۄںہ چُکّ کے٬ ساہمݨے پشُۄیاں تے بںدِّیاں دی بھِیڑ ولّ اِںج جھاکدا جِویں اُہنُۄں اجے وی کِسے گاہک دی آس ہۄوے۔
سںتُّۄ نیں اُس ول ویکھ کے پالے نُۄں کِہا٬ ''ویکھِیں اُئ بائی اِہدِییاں لتّاں ویکھِیں!''
پالا اُس ول جھاک کے ہسّ پِیا۔ بھُرُۄ دِییاں لتّاں سچِّیں ای کٹّے ورگِییاں سن۔
ٹِبّی تۄں ہیٹھ لہِںدِّیاں ای اُہ جِویں کِسے ہۄر دُنِییاں وِچّ آ وڑے ہۄݨ۔ کھُلہے چَۄڑے راہ دے دۄہِیں پاسِیں تمبُّۄیاں وِچّ بھاںت-بھاںت دِییاں دُکاناں سجِییاں ہۄئیِیاں سن۔ سپرِںگّاں والے لاٹُۄ٬ چِٹِّییاں ڈںڈِّییاں والے چاکُۄ٬ ربڑ دے باوے٬ رںگّ برںگِّییاں ڈۄرِییاں٬ دھلِیارے٬ جھاںجراں٬ گھُںگّرالا سبھ کُجھ سی۔ سںتُّۄ نیں کھِیسے 'چ پائی چُیانی ٹۄہ کے ویکھی تے رُکھّے بُلّہاں تے جِیبھ پھیرن لگّ پِیا۔ پھیر کُجھ جیرا کرکے پالے دے مۄڈھے تے ہتھّ دھردِیاں بۄلِیا٬ ''اُئ بائی! کُس کھاݨ والی چِیذ لئیِئے؟''
''کی لئیںگا؟''
'کُس لَے لَینے اَیں؟'' سںتُّۄ نیں سدھرائیِیاں نذراں نال تمبُّۄیاں ول تکّدِیاں کِہا۔
''کُس کی تُۄں اُٹھّ گھۄڑا لئیںگا؟ ڈُۄڈھ آنے دی تاں تیرے کۄل بھان اَیں!''
''کاہنُۄں٬ چُیانی اےَ۔''
''چںگّا۔ گاہاں چلّ کے جلیبِییاں کھاواںگے۔ سامبھ کے رکھِّیں اَیویں بھِیڑ 'چ کِتے ڈیگ بَیٹھیںگا۔''
جلیبِییاں دا ناں سُݨ کے سںتُّۄ نیں پھیر بُلّہاں تے جِیبھ پھیری تے مۄڑ اُتے لگّے وڈّے تمبُّۄیاں ول جھاکݨ لگّ پِیا۔ کِکّر بیری دے پھٹّاں اُتے بَیٹھے جٹّ٬ مُۄہرے اِٹّاں اُتے ٹِکائیِیاں پُراݨِییاں بتِیرِییاں تے دھرے وڈے-وڈّے پِتّل دے تھالاں وِچّ رۄٹی کھائی جاںدے سن۔ سںتُّۄ نُۄں ہَیرانی ہۄئی کِہ رۄٹی کھاݨ دا اِہ کِہڑا ویلا ہۄئِیا؟ پر اُدۄں ای اُہدی نِگاہ وڈّے-وڈّے بُرک ماردے اِکّ دھکّڑ جِہے بںدّے تے جا پئی۔ اُہ اِکّ رۄٹی دی جِویں اِکّۄ بُرکی کردا سی٬ تے اِس بُرکی نال باٹی دی ساری دال وی سمیٹ لَیںدا سی۔ توے جِڑِییاں-جِڑِییاں تںدُّۄر دِییاں رۄٹِییاں دی گِٹھّ اُچّی بہی اُہدے مُۄہرے پئی ہۄئی سی۔
''ویکھِیں بئی٬ اہُ بںدّا رۄٹی کِمیں کھاںدَے!''
''کھاںدا کاہنُۄں اَیں٬ چردَے!'' پالے نیں اۄدھر جھاک کے کِہا٬ تے اُہ مُسکرا پئے۔
آلے-دُیالے جلیبِییاں والی کۄئی دُکان ای نہِیں سی دِسدی۔ اِکّ پاٹے مَیلے-جِہے تمبُّۄ وِچّ مکھاݨے٬ پھِکِّییاں کھِلّاں تے رِئُڑِییاں پتاسِیاں والِییاں لۄہے دِییاں پراتاں رکھّی اِئک کالا دھُۄت , گھۄن-مۄن ہلوائی ذرُۄر بَیٹھا سی۔ پتاسِیاں اُتے مکھِّییاں تے بھرِںڈّاں دا جِویں کھکھّر لگِیا ہۄئِیا ہۄوے۔ اُہ ہلوائی جدۄں اُچا سارا ہۄکا دِںدّا تاں بکّری دے میمݨے واںگُۄں مِیاںکدا لگدا۔ اُہدے کاڑھݨی جِڈّے سِر٬ تے اُۄٹھ ورگے بُلّہاں وِچۄں اینی برِیک جِہی آواذ بڑی اۄپری لگدی۔
''اُئ بائی!'' سںتُّۄ نیں اُبھڑواہِیاں پالے نُۄں کِہا٬ ''اہُ ریڑھی آلے تۄں مِٹھّے چھۄلے لئیِئے٬ پںجّاں پَیسِیاں دے؟''
''جاہ اُئ! بھالِیا پشُۄیاں آلا کھائیِیا۔ گھرے کدے چھۄلے نہِیں ویکھے؟'' پالے نیں اُس ولّ گھُۄر کے تکِّیا۔
سںتُّۄ نیں نِیوِیں پا لئی تے ہتھّ باہر کڈھّ کے کھِیسا باہرۄں گھُٹّ کے پھڑ لِیا۔
اُنہاں دے ساہمݨے ای اِک بںدّے دے دُیالے کٹھّے ہۄئے دس پںدّراں جݨے اِئۄں رَۄلا پا رہے سن جِویں اُہ اُنہاں دا کُجھ چُک چُرا لِیائِیا ہۄوے۔ اُس بںدّے نیں اِکّ ہتھّ نال تاں مُردڑے جِہے وہِڑکے دی نتھّ پھڑی ہۄئی سی٬ پر دُۄجی باہۄں پھڑکے اُہنُۄں دۄ بںدّے جِویں دھُۄݨ لگّے ہۄئے سن۔ اُنہاں وِچۄں اِک وڈِّییاں وڈِّییاں بھُۄرِییاں مُچھّاں تے لال-اکھّاں والا بںدّا وہِڑکے والے نُۄں کُدّ-کُدّ پَے رِہا سی۔
''اُئ تُۄں بںدَّیں کِہ پشُۄ؟ رُپئیِیا پھڑ چُپّ کرکے! کلّہ نُۄں اِہنُۄں کارںگّے نُۄں کِسے نیں پسیری چھۄلِیاں وٹّے نہِیں سِیانݨا-بھالدَے ساڈھے پںجّ سَۄ! تُۄں شُکر کر بماری تیرے مگرۄں لہُۄ!''
پر وہِڑکے والا ''اُۄںہُۄں٬ اُۄںہُۄں'' کردا سِر ماری جاںدا سی۔ آلے-دُیالے کھڑۄتے بںدِّیاں 'چۄں کئی گھُۄر-گھُۄر اُس ولّ ویکھ رہے سن٬ کئی چُپّ-کِیتے مُشکڑِیئے ہسّ رہے سن۔
کھبّے پاسے دُۄر تک رُکھّاں ہیٹھ پشُۄ ای پشُۄ کھڑۄتے سن٬مجھّاں٬ بلد٬ گائیِیاں٬ اُۄٹھ۔ چار-چُپھیرِئۄں ہرے-سُکّے پٹھِّیاں تے گۄہے دا رلواں مُشک آ رِہا سی۔ تے اِس نال سںتُّۄ نُۄں جِویں نشا-جِہا چڑھن لگ پِیا۔
ساہمݨے٬ پِپّل ہیٹھ 'باوا جی' دا وڈّا چھتر گڈِّیا ہۄئِیا سی۔ سںتُّۄ نیں پالے نُۄں باہۄں ہلُۄݨدِیاں کِہا٬ ''اۄئ بائی! آ آئُبے درِیائی گھۄڑے ویکھِیئے!''
''چھڈّ اُئ پرہے-لگدا درِیائی گھۄڑِیاں دا اُہ تاں ٹھگّ کٹھّے ہۄئے وے اےَ٬اۄدیں ویکھ کھاں٬ اِںدا چاچا دسدا سی۔''
سںتُّۄ نیں ہِرکھی نذر نال پالے ول ویکھِیا تے پھیر چھتر ول نِگہا گڈّ لئی۔ نِکّے-نِکّے کئی مُںڈّے واہݨ 'چ بَیٹھِییاں بھیڈاں واںگ چھتر دے آلے دُیالے کٹھّے ہۄئے بَیٹھے سن۔ ٹُٹّی بالٹی ورگے لائۄُڈ سپِیکر وِچۄں اِکّ گِیت دی 'چُۄں-چُۄں' سُݨائی دے رہی سی۔ 'باوا جی', دُیائیِیاں والِییاں رںگّ-برںگِّییاں شِیشِییاں مُۄہرے رکھّی٬ وڈّے سارے ٹرںکّ دا ڈھاسݨا لا کے پسرے پئے سن۔ بھارا ڈھِڈّ٬ مۄٹی دھَۄݨ تے گھۄن-مۄن سِر بڑا اۄپرا جِہا لگدا سی۔ (دۄ ورہے پہِلاں جدۄں اُہ دۄئے بھرا اِئۄں ای کپاہ دی رُتّے٬ کھیتۄں چۄرِیئۄں بھجّ کے میلا ویکھݨ آئے سن٬ اُدۄں اِہ 'باوا جی' اینے نرۄئے نہِیں سن دِسّے٬ پر ہُݨ تاں مانا دے بھُۄرے سانہ ورگے ہۄئے لگدے سن) مرِیا ہۄئِیا درِیائی گھۄڑا٬ مگر مچھّ تے سرالہ وی نہِیں دِسّے٬ شائِد اُہ مُںڈِّیاں دے اُہلے سن۔
''بائی! مَیں ویکھ-لاں٬ اہُ٬'', جھکدِیاں جھکدِیاں سںتُّۄ نیں ذۄرا کرکے پالے تۄں پُچھِّیا۔
پر پالے دا دھِیان ساہمݨِئۄں آئُںدے اِکّ گھُںگّرالاں ویچݨ والے ول سی۔ سںتُّۄ نُۄں وی اُہ بںدّا بڑا اجِیب لگِیا۔ تیڑ ڈبّ کھڑبّا بھۄتھا تے پَیرۄں-سِرۄں اُہ نںگّا سی۔ مۄڈھِیاں اُتے دھلِیارے٬ گھُںگّرالاں تے لال ہرے رںگّ دِییاں گانِییاں لمکائیِیاں ہۄئیِیاں سن۔ پسلِییاں تے ہسلی دے ہڈّ وچھّرُۄ دے سِںگّاں واںگ اُبھرے ہۄئے۔ دۄہاں ہتھّاں وِچّ دۄ گھُںگّرالاں پھڑ کے اُہ پہِلاں اُہناں نُۄں ذۄر-ذۄر دی چھݨکائُںدا تے پِچھۄں٬ ''لَے جا بیلِییا٬ لَے جا بیلِییا'' کہِںدِّیاں٬ اُبھڑواہا ''ہئۄُ'' کرکے ڈھٹھّے واںگ بڑھکدِیاں ٹپُۄسی مار کے دۄ کدم اگاںہ آ جاںدا۔ ساہمݨے آ کے اُہنے بڑھک مارن تۄں پہِلاں گھگّی-پاٹی واج نال اِکّ بیمیل گِیت جِہا وی گائِیا-
''ساوا بڑھکاں مارُۄ
تۄر پںجّابݨ دی!''
سںتُّۄ نُۄں ملّۄملّی ہاسی آ گئی۔ اُس پالے تۄں پُچھِّیا٬ ''اِہ کی کہِںدَّے٬ بائی؟''
پالا مُسکراںدِیاں اُس بںدّے ول ویںہدا رِہا۔ پر اچانک اُہنُۄں ڈر جِہا لگِیا تیئُس سںتُّۄ دی باںہ پھڑ کے آکھِیا٬ ''چھیتی چھیتی ویکھ لَے جِہڑا کُش ویکھݨَیں کںجّرا٬ دِن تاں گِیا!''
سںتُّۄ نیں آسے-پاسے نِگاہ ماری کی ویکھے٬ کی ناں ویکھے! کاہلے-کاہلے تُردِیاں اُنہاں سارے میلے وِچّ دۄ گیڑے ہۄر لائے۔ کِتے-کِتے پل جھٹّ کھڑۄتے وی۔ سںتُّۄ نیں دۄ تِنّ واری پالے تۄں چُیانی کھرچݨ دی سلاہ پھیر پُچھّی٬ پر کھرچݨ ناں دِتّی۔ بھُکھّ دۄہاں نُۄں بڑی لگّی ہۄئی سی جدۄں 'گھُںگّرُۄیاں والی' شردائی والے کۄل آ کے کھلۄتے تاں تِہ وی لگ آئی۔
''ہَیں اُئ بائی٬ اِہنُۄں 'گھُںگّرُۄیاں آلی شردائی' کِئۄں کہِںدّے اےَ؟'' سںتُّۄ نیں پُچھِّیا۔
''تَینُۄں آپ نہِیں دِیںہدا؟, اِہ گھُںگّرُۄیاں آلے گھۄٹے نال رگڑ کے پِئُںدَے۔''
سںتُّۄ نُۄں پھیر ہاسی آ گئی۔ شردائی رگڑݨ والا بںدّا گھۄٹے نال بنّہے گھُںگّرُۄیاں دی بھال نال ای آپݨِییاں وِںگّڑ تے سُکڑُۄ لتّاں اِئۄں ہِلائُںدا سی جِویں وہِڑ دے مکھّ لڑدی ہۄوے۔
''ویکھِیں اُئ بائی٬ ہیٹھۄں چھڑاں-جِییاں کِمیں ماردَے٬ آپݨے وچھرُۄ آںگُۄں!'' سںتُّۄ نیں ٹھہاکا مار کے کِہا۔
پر جِویں جِویں سُۄرج ہیٹھاں لہِںدّا جا رِہا سی۔ پالے نُۄں فِکر پَیںدا جاںدا سی۔ اُس سںتُّۄ دی باںہ پھڑ کے کھِچدِیاں کِہا٬ ''چلّ ہُݨ پِںڈّ نُۄں چلِیئے نہِیں تاں باپُۄ ساری رات گھمٹٹُّۄ بݨا کے وِہڑے 'چ کِیڑِیاں آلے بھَۄݨاں تے سِٹ چھڈُۄ٬ کِسے نیں گۄت نِیں پُچھّݨا!''
سںتُّۄ وی باپُۄ دا ناں سُݨ کے تْرہِ گِیا۔ باپُۄ جدۄں وی اُنہاں نُۄں کُٹّݨ لگدا اِکّ ادھی پراݨی تۄڑے بِناں نہِیں سی ہٹدا۔ سںتُّۄ نُۄں اِںج لگدا جِویں اُہنے اُنہاں دۄہاں بھراواں اُتے٬ بلداں نالۄں ودھیرے پراݨِییاں تۄڑِییاں سن۔
دِن چھِپ چلِیا سی۔ اُہ کاہلے پَیرِیں مُڑ پئے۔ پر پالے نیں داݨِیاں والی ریڑھی کۄل آ کے آپۄ ای آکھِیا٬ ''بھُۄکڑے چبّݨے اَیں؟''
سںتُّۄ نیں کھِیسے 'چ چُیانی رڑکائی تے سِر ہِلا دِتّا۔ پر جدۄں ریڑھی والا داݨے تۄلݨ لگِّیا تاں پالے نیں نِمکی جِہی نال اُہنُۄں کِہا٬ ''بائی٬ ہاء ماڑے جے مِٹھّے بھُۄکڑے وی پا-دِیں پںجّ پَیسِیاں دے!''
''آہا! مُۄںہ تاں ویکھ مِٹھّے بھُۄکڑے کھاݨ آلِیاں دا!'' داݨِیاں والے نیں اُنہاں نُۄں ٹِچّر کردِیاں کِہا٬ پر مِٹھّے چھۄلے پھیر وی ناں پائے۔
''مامے میرے نیں کُش وی نہِیں اُئ دِتّے!'' اگاںہ آ کے جھۄلی 'چ پائے بھُۄکڑِیاں ولّ جھاکدِیاں٬ ریڑھی والے ول گھُۄر کے پالے کِہا تے ڈُۄڈھ-ڈُۄڈھ لپّ داݨے اُناں وںڈّ لئے۔ پھیر اُتھے ای کھڑۄ کے لپّ-لپّ دا پھکّا مار کے مُۄںہ بھر لئے تے ہابڑِیاں واںگ ادھّ نِگلے کر کے نگھاردِیاں پِںڈّ نُۄں بھج تُرے۔ رہِںدّی ادھّی لپّ اُنہاں دۄ واری کرکے بھجدِیاں ای چبّی۔ پالے نیں چار کُ داݨے اُس 'چۄں وی بچا کے جیب 'چ پا لئے۔ اُنہاں 'چۄں ادھّے رِہاڑ کر کے سںتُّۄ لَے گِیا۔ پھیر اُہ چبۄلدِیاں کھاسی واٹ اُویں چھِتّر گھسائۄُ ریوِییا چال بھجّے گئے۔ تے اِںج داݨے چبۄلدِیاں پالے نُۄں کھُرلی دے کھُۄںجِیاں وِچۄں چرہی دے کُترے دِییاں بچِییاں-کھُچِییاں گںڈھّاں نُۄں مُۄںہ ماردا آپݨا کٹّا چیتے آ گِیا۔ اُس مُسکرا کے پِچھاںہ ویکھِیا٬ پر سںتُّۄ کِدھرے ناں دِسِیا۔ اُچّی اُچّی دۄ تِنّ واجاں مارِییاں تاں سںتُّۄ اِکّ مَۄلے بلد دے کۄلۄں دی٬ بتارُۄ واںگ تڑاپھے ماردا نِکلِیا۔ ''اۄ بائی٬ اۄ بائی۔ اہُ ڈںگّرہاں آلے ہسپتال دی کںدھّ تے اِکّ اکبار لگِّیا وِئَے۔ اُس تے لِکھِئَے 'میلا مبیسِییاں٬ نالے بلد تے مَیس دی مُۄرت بݨی وی اےَ٬ اِہ 'میلا مبیسِییا' کی ہۄئِیا؟'' سںتُّۄ نیں پالے دے برابر آ کے پُچھِّیا۔
''پہِلاں تُۄں ساہ لَے لَے۔ لگدا کُش میلے مبیسِییاں' دا ڈُۄڈھ اکھّر پڑھ کے وڈّا پڑاکُۄ بݨِیاں پھِردَے۔'' پالا چلاکی نال آپݨا اݨجاݨپُݨا لُکا گِیا۔
ٹِبّی تے آ کے اُہ ہَۄلی ہۄ گئے تے بِںدّ دا بِںدّ کھڑۄ کے پِچھاںہ تکّݨ لگّ پئے۔ دُۄر تک٬ کالے-گھسمَیلے رںگّ دے پشُۄیاں تے بںدِّیاں دِییاں شکلاں اڈۄ-اڈّ پچھاݨِییاں نہِیں سن جاںدِییاں۔ سںتُّۄ جِویں گہُ نال ویکھ کے جاچݨ دا یتن کر رِہا سی کِہ بںدّے پشُۄیاں نُۄں دھُۄہی پھِردے سن جاں پشُۄ بںدِّیاں نُۄں۔ کئی جٹّ بھُںجّے چادرے وِچھا کے لمّے وی پَے گئے سن۔ اُنہاں دے کٹّے وچھّے اِئۄں کۄل کھڑۄتے سن جِویں اُنہاں تے پہِرا دے رہے ہۄݨ۔ اسمان دُۄر تک دھُۄڑ نال اٹِیا ہۄئِیا سی۔ دھُۄڑ اُتے پسری گھسمَیلی لالی بڑی ڈرائُݨی لگدی سی۔
''اُئ تُۄں گاہاں تُر٬ اجے ویکھ-ویکھ رجِّیا نہِیں؟ باپُۄ دا پتَے کِہ نہِیں٬ پتںدّر دا؟ مار-مار سُجا دُۄ! پھیر تاں ادھا-ادھا پہِر تھُۄکہݨۄں نہِیں ہٹدا ہُںدّا!'' پالے نیں اُہنُۄں مَۄج نال کھڑۄتا ویکھ کے جھِڑکِیا۔
سںتُّۄ دِییاں دھُۄڑ بھرِییاں لتّاں کمبّݨ لگّ پئیِیاں۔ نںگّے پَیراں دِییاں پاتلِییاں وِچۄں سیک نِکلدا جاپِیا۔ اُہ بھجّ کے پالے دے نال جا رلِیا۔
پھیر جِئۄں جِئۄں اُہ واہۄ داہی پِںڈّ دے نیڑے ہُںدّے گئے اُنہاں نُۄں میلے دِییاں گلّاں بھُلّݨ لگ پئیِیاں۔ ہَۄلی-ہَۄلی کھلاء وِچّ٬ سںگھّݨے-بھارے٬ پریتاں ورگے رُکھّاں دِییاں ٹِیسِییاں اُتۄں دی٬ بھُۄت واںگ باپُۄ دا پرچھاواں پسردا دِسِّیا۔
''اِہ چُیانی تُۄں کِتھۄں لئی سی اُئ؟-باپُۄ دی جیب 'چۄں کڈھّی سی؟'' سُۄئے دے پُل تے آکے پالے نیں پُچھِّیا۔
''کاہنُۄں٬ کپاہ ویچی سی۔''
''اجّ تیرِییاں ٹںگّاں تاں پھیر سابت ہَے نِیں سمجھ...!''
سںتُّۄ دا پِںڈّا جِویں نال دی نال سُنّ ہۄ گِیا۔ پر دُۄجے پل ای اُہدے اںدّر بھبُۄکے واںگ کُجھ مچّ پِیا۔ اُس وہِڑکے واںگ مچھّردِیاں بڑھک جِہی مار کے کِہا٬ ''دیکھی جائۄُ پھیر٬ مَیں وی اُہنُۄں....اُہنُۄں پھیر اجّ دیئۄُں دھنیسڑی!...اسِیں کۄئی میلا مبیسی اَیں!''
تے سںتُّۄ خالی کھِیسے تے جیب نُۄں ہتھّ پائیِں میمݨے واںگ کُداڑِییاں ماردا پالے دے مُۄہرے بھجّ تُرِیا۔ پالا ہَیران ہۄئِیا اُس ول ویںہدا٬ پِچھاںہ رہِ گِیا۔
('مستی بۄتا' وِچۄں)