ساںجھ دا ماہَۄل سمُچّے پِںڈّ وِچّ ہی رچِیا وسِّیا ہۄئِیا سی۔ گُرُۄ ہرگۄبِںدّ ساہِب تے بھائی بِدھی چںدّ دی یاد وِچّ ہر سال ساڈے پِںڈّ دۄ وڈّے دھارمِک میلے لگّدے اتے اِہناں میلِیاں اُپّر راگی-ڈھاڈی اتے کوِیشر سِکھّ-اِتِہاس سُݨائُںدے۔ مَیں ڈھاڈِییاں اتے کوِیشراں نُۄں بڑے اُماہ نال سُݨدا۔ سویرے ہی نہِیں رات نُۄں وی مَیں اِہناں دِیواناں وِچّ ہاذری بھردا۔ اِںج میرا سِکھّ-اِتِہاس اتے گُرمتِ-وِچاردھارا دے مانووادی پکھّاں نال لگائۄ ودھدا گِیا۔ ہر میلے اُتّے گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب دی پالکی سمیت کِیرتن کردا جلُۄس سارے پِںڈّ وِچّۄں گُذردا۔ بِدھِیچںدِّیئے بابِیاں دے سِکھّ-سیوک ڈھۄلکی چھَیݨِیاں نال کِیرتن کردے۔ وڈّے ہۄ کے تاں مَیں اِس جلُۄس وِچّ شامل وی ہُںدّا رِہا اتے وکھّ-وکھّ پڑاواں اُتّے جلُۄس دے ٹھہِرن ’تے کوِتاواں وی پڑھدا رِہا٬ پر چھۄٹے ہُںدِّیاں اسِیں آپݨے کۄٹھِیاں ’تے چڑھ کے باذار وِچّۄں لںگھّدے جلُۄس نُۄں ویکھدے۔ اِہ جلُۄس پِںڈّ دے چڑھدے پاسے کھبّے ہتھّ بݨی نِہںگّ-سِںگھّاں دی ’چھائُݨی‘ تۄں نِکلدا اتے پِںڈّ دے کھبّے ہتھّ والے پاسے تۄں پھِرنِیئۄں پھِرنی تُردا٬ وکھّ وکھّ پڑاواں تے رُکدا جدۄں پِںڈّ دی لہِںدّی باہی پہُںچّدا تاں ساڈے گھر دے کۄل دی لںگھّدے تے پِںڈّ نُۄں ادھّ وِچکارۄں٬ چڑھدے-لہِںدّے دۄ بھاگاں وِچّ چِیرن والے باذار دے آخری ہِسّے ’رامگڑھِییاں دے باذار‘ وِچۄں گُذردا پِںڈّ دے اںدّروار نُۄں مُکھّ-بذار ولّ مُڑدا۔ رامگڑھِییاں دے مُہلّے وِچّ گُردوارا بابا بھائی جھاڑُۄ وِچّ جلُۄس دا پڑاء ہُںدّا تے اۄتھۄں تُردا جلُۄس مین-باذار وِچّ داخل ہۄ کے ساڈے گھر کۄلۄں دی لںگھّدا ہۄئِیا پِںڈّ دے ’دیوی-دُیارے‘ دے کھُلّہے اہاتے وِچّ آپݨا پڑاء کردا۔ جدۄں جلُۄس باذار وِچۄں گُذر رِہا ہُںدّا تاں ڈھۄلکی چھَیݨِیاں والے سِںگھّ اکسر اِہ شبد ہی پڑھِیا کردے:
“رںگّ رںگّ دی وجائُںدا بںسّری؛ نالے کاہن گئۄُیاں چاردا…۔”
چھۄٹا ہۄݨ کرکے کئی سال تاں میرے من وِچّ اِہۄ ہی رِہا کِہ شائِد جلُۄس وِچّ سارے راہ اِہۄ اِکّۄ شبد ہی گائِیا جاںدا ہۄوے۔ پر تھۄڑھی سۄجھی آئُݨ ’تے مَیں مہِسُۄس کِیتا کِہ اِہ تاں ’ہِںدُّۄ اِلاکے‘ وِچّۄں لںگھّدِیاں ہِںدُّۄ بھائیِچارے پْرتی آپسی ساںجھ اتے پِیار پْرگٹائُݨ دا اِکّ سُۄخم اِشارا سی اتے اِہ دسّݨ دا یتن سی کِہ ’بںسّری والا وی اُہناں دا آپݨا ہی ہَے۔‘ اُںج وی پِںڈّ دے ادھّ وِچکارۄں ہی جلُۄس دا باذار ولّ مُڑ پَیݨ دا اِہۄ کارن سی کِہ پالکی نُۄں اُڈِیک رہے ہِںدُّۄ بھائیِچارے نُۄں آپݨا آدر پْرگٹائُݨ دا مَۄکا مِل سکے۔ باذار وِچّ آپݨے پڑاء تۄں بائد جلُۄس پھِر پِںڈّ دے وِچۄ-وِچ دی باہرلی پھِرنی ولّ پرت جاںدا سی۔
جِس دِن جلُۄس لںگھّݨا ہُںدّا اُس دِن باذار والِیاں ولّۄں سارے باذار دی اُچیچی سفائی کروائی جاںدی۔ پاݨی ترَۄںکِیا جاںدا۔ گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب دی بِیڑ لںگھّدی تاں دُکاناں وِچۄں باہر نِکل کے ہتھّ جۄڑی کھلۄتے ہِںدُّۄ دُکاندار اگّے ودھ کے٬ سِر جھُکا کے٬ گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب نُۄں متھّا ٹیکدے۔ جِنّا چِر جلُۄس لںگھّ ناں جاںدا٬ اُہ ہتھّ جۄڑ کے ادب وِچّ کھلۄتے رہِںدّے۔ جدۄں جلُۄس ’دیوی-دُیارے‘ والے پڑاء ’تے پہُںچّدا تاں اگّے پِںڈّ دے مُکھی ہِںدُّۄ سِر اُتّے چِٹِّییاں پگّاں بنّہ کے سُیاگت لئی ہاذر ہُںدّے۔ گُردُیارے لئی مائِیا ارداس کرائُںدے۔ کوِیشر اتے ڈھاڈی سِںگھّ ہِںدُّۄ-مِتھِہاس وِچّۄں کِسے ناں کِسے کتھا دا گائِن کردے۔ آم تَۄر ’تے دْرۄپدی دے چِیر-ہرݨ اتے بھگوان کْرِشن ولّۄں اُسدی رکھِّیا کِیتے جاݨ جاں رام جی ولّۄں بھِیلݨی دے بیر کھاݨ والی کتھا سُݨائی جاںدی۔ اُس تۄں بائد جَیکارے چھڈّدا جلُۄس اگلے پڑاء لئی تُر پَیںدا۔
دیوی-دُیارے وِچّ ہر سال جنم-اشٹمی منائی جاںدی۔ شہِراں چۄں مںگّوائے پْرسِدھّ ہِںدُّۄ کِیرتنِیئیں دِیوان لائُںدے۔ بھگوان کْرِشن دے جِیون-سماچار اتے بھگتی-گائِن سُݨن لئی پِںڈّ دے کِسان اتے ہۄر جاتاں دے لۄک دِیوان وِچّ پُجّدے۔ اُگراہی وی دِںدّے۔ اِسترہاں جنم-اشٹمی وی پِںڈّ دا ساںجھا تِئۄہار ہۄ نِبّڑدا۔ اینا ہی نہِیں باذار وِچّ چمڑے دا کمّ کرن والے کارِیگر ہر سال بھگت روِداس جی دا جنم-دِہاڑا منائُںدے۔ اُہ باذار وِچّ ہی کِسے کھُلّہے تھاں ’تے شامِیانے تے کناتاں لا کے گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب دا پْرکاش کردے اتے اُہناں ولّۄں سدّے بُلارے اتے کِیرتنِیئیں بھگت روِداس جی دی باݨی دا گائِن وی کردے تے سںگّتاں نُۄں اُہناں دے جِیون-سماچار وی سُݨائُںدے۔ ایتھے وی پِںڈّ دے سارِییاں ذاتاں دے لۄک ستِکار وجۄں ہاذری بھردے۔
مَیں تاں اِہناں سبھ تھاواں ’تے بچپن تۄں ہی ہاذری بھردا رِہا۔ اِںج ہی ساڈے پِںڈّ بابے شاہ مالک اتے بابے شاہ جمال دِییاں کبراں ’تے وی دیش-وںڈّ تۄں پہِلاں میلے لگّدے ہُںدّے سن۔ ہُݨ بھاویں مُسلمان چلے گئے سن پر کدی کدی کۄئی کھُلّہ-دِلے فکِیری رُۄہ والے لۄک اِہناں پِیراں دی جگہا تے وی کدی کدی اُگراہی کرکے میلا-گیلا کرا دِںدّے۔ اُہ کوالاں نُۄں سدّدے اتے کوی-کوِیشراں نُۄں وی۔ مِٹھّے چَۄلاں دِییاں دیگاں چڑھدِییاں تے لںگّر لائِیا جاںدا۔ پِںڈّ وِچّ اِکّۄ اِکّ مُسلماناں دا گھر داراں مراسݨ دا سی۔ داراں نیں سںتّالی دے رَۄلِیاں ویلے آپݨے جدّی پِںڈّ نُۄں چھڈّݨا اپْروان کر دِتّا سی تے اُہ آپݨے باکی پرِوار نال پاکِستان جاݨ تۄں اِنکاری ہۄ گئی سی۔ اُسدا مُںڈّا سدِیک ساڈا ہاݨی سی تے اُسدی آواذ وِچّ لۄہڑے دی مِٹھاس اتے سۄذ سی۔ داراں پِںڈّ دے ہریک وِیاہ تے ڈھۄلکی لَے کے ہاذر ہُںدّی اتے آپݨے گِیتاں دی چھہِبر نال خُشی دے ماہَۄل نُۄں ہۄر راںگلا بݨا دِںدّی۔ اُہ ہُݨ سارے پِںڈّ دے وڈِّیاں دی دھی-بھَیݨ اتے ساڈی اُمر دِیاں دی ’بھُۄیا‘ وجۄں پِیاری-ستِکاری جاںدی سی اتے پِںڈّ دے لۄک اُسدا بہُت آدر کردے۔ اُہ وِچھّڑ گئے مُسلمان بھراواں دی آخری یاد-نِشانی وجۄں وی ستِکار-پِیار دی ادھِکاری بݨی ہۄئی سی۔
ہریک سال ’بْرہمچاری‘ نام دا اِکّ بذُرگ وِئکتی ساڈے پِںڈّ آئُںدا۔ اُہ اکسر لالا ہُکم چںدّ دے گھر ٹھہِردا۔ ساڈے گھر تۄں تھۄڑھی ہی دُۄر باذار وِچّ شِو-دوالا سی۔ رات نُۄں شِو-دوالے دے ساہمݨے باذار وِچلے تھاں اتے ہُکم چںدّ دے گھر دے ساہمݨے تھۄڑھی کُ بچی کھالی تھاں نُۄں مِلا کے چھۄٹا جِہا پںڈّال بݨ جاںدا۔ اِسے تھاں نِرمل شاہ دی دُکان دی وکھّی نال لگّا چھۄٹا جِہا تختپۄش ہُںدّا سِیے٬ جِتھّے سویرے سُچّا نائی لۄکاں دِییاں ہجامتاں کردا؛ اۄسے تختپۄش نُۄں سٹیج بݨا کے٬ رات نُۄں بْرہمچاری رمائِݨ اتے مہامبھارت دی کتھا سُݨائُںدا۔ ہارمۄنِیئم اُہ آپݨے نال لَے کے آئُںدا پر گائُںدے سمیں ڈھۄلک تے ساتھ دیݨ لئی بابا تارا سِںگھّ پَیںچ اُہدی مدد کرن لئی ہر سال بہُڑدا۔ بْرہمچاری دی کِیتی کتھا نُۄں سُݨن وی نیڑلِییاں پتِّییاں دے جٹّ-ذِمِیںدار اتے ہۄر لۄک ہاذر ہُںدّے۔ مَیں تاں ہاذر ہۄݨا ہی ہُںدّا۔ بْرہمچاری رمائِݨ جاں مہامبھارت دی کِسے وارتا نُۄں چھُۄںہدا اتے بڑے لٹکائۄ اتے کِیل لَیݨ والے اںدّاذ نال تڑھکے پہِر تکّ اُسنُۄں مُکائُںدا۔ اُسنُۄں سُݨدِیاں سرۄتے ہسّدے وی٬ اُہناں دِییاں اکھّاں وِچّ پاݨی وی سِمّدا؛ اُہناں اںدّر گُسّے٬ ہمدردی اتے دُکھ-سُکھ دے بھاو وی جاگدے۔ کتھا-رس وِچّ مُگدھ ہۄئے لۄک اگلی رات فِر چھیتی تۄں چھیتی پںڈّال وِچّ پُجّ کے چںگّی تھاں ملّݨ دی کۄشِش کردے۔ رمائِݨ اتے مہامبھارت تۄں اِلاوا ہِںدُّۄ مِتھِہاس نال جُڑِییاں ہۄر کتھاواں اتے لۄک-کتھاواں وی بْرہمچاری سُݨائِیا کردا۔ مہِینا بھر کتھا کرن تۄں بائد جدۄں اُسدا آپݨے ’وتن‘ واپس پرت جاݨ دا ویلا آئُںدا تاں ہریک دُکان تۄں اُس نُۄں بھیٹا کرن لئی اُگراہی کِیتی جاںدی۔ سِکھّ دُکاندار تاں بھیٹا دِںدّے ہی پر دِیوان وِچّ آئُݨ والے ہۄر جٹّ-سِکھّ وی بْرہمچاری نُۄں بھیٹا دِںدّے۔ بْرہمچاری دے تُرن والے دِن میرے دِل نُۄں کھۄہ پَیݨی شُرُۄ ہۄ جاݨی اتے مَیں اُس دِن تۄں ہی بْرہمچاری دا اگلے سال آئُݨا اُڈِیکݨا شُرُۄ کر دِںدّا۔
ہِںدُّۄ اِتِہاس اتے مِتھِہاس نال میری مُڈھّلی اتے وِستْرِت جاݨکاری دا مُڈھّلا سرۄت بْرہمچاری ہَے جد کِہ سِکھّ اِتہاس نال میری پہِل-پلکّڑی مُہبّت پِںڈّ دے سالانا-جۄڑ میلِیاں ’تے لگّدے دِیواناں وِچّ سُݨائے جاںدے پْرسںگّاں دے ہوالے نال ہۄئی۔ اِس وِچّ رامگڑھِییاں دے مُہلّے گُردوارا بابا بھائی جھاڑُۄ وِکھے بھائی رام سِںگھّ دُیارا امّْرِت ویلے سُݨائی جنم-ساکھِییاں دی کتھا دا اسر وی شامل ہَے۔ ایتھے مَیں آپݨے باپُۄ چںدّا سِںگھّ نال نِکّا ہُںدّا سویر ویلے کتھا سُݨن جاںدا ہُںدّا ساں۔ اُس اُمر وِچّ جدۄں اجے بچِّیاں نُۄں نِیںد پِیاری ہُںدّی ہَے مَیں کتھا سُݨن دے لالچ وِچّ ویلے سِر جاگ پَیںدا۔ بچپن وِچّ سُݨے اِہناں بُلارِیاں دے کتھا-رس راہِیں سرۄتِیاں نُۄں کِیل لَیݨ والے اںدّاذ دی جھلک میرِییاں کہاݨِییاں وِچّ وی کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچّ ویکھی جا سکدی ہَے۔
اجِہے ساںجھا اتے اپݨتّ بھرے ماہَۄل وِچّ ہِںدُّۄ مِتھِہاس وی مَینُۄں آپݨی ہی سںسّکْرِتک وِراست لگّدا۔ بھگت روِداس دی مِٹھّی باݨی اگّے وی میرا سِر جھُکدا۔ سِکھّاں دا جُجھارُۄ تے اݨخِیلا پر آپسی مانوی برابری دا اِتِہاس میری رُۄہ دا ہِسّا بݨ رِہا سی اتے ’ایکُ پِتا ایکِس کے ہمُ بارِک‘ انُسار مَیں ذاتاں-پاتاں تۄں پار جا کے منُکھّ نُۄں منُکھّ وجۄں پچھانݨ دی نذر ہاسل کر لئی سی۔ میری سۄچ وسِیہ ہۄ رہی سی؛ کِسے وی کِسم دی دھارمِک تںگّ-دِلی تۄں مُکت۔ اِسے کرکے مَیں آپݨے بچپن دے دۄستاں؛ جۄگِںدّر نال مجہبی سِںگھّاں دی ٹھٹھّی وِچّ اتے پھَۄجُۄ ساںہسی دے گھر بیرۄک ٹۄک جا سکدا ساں اتے کدی کدی اُہناں نال کھا پی وی لَیںدا ساں۔ اِسدا اِکّ کارن شائِد اِہ وی سی کِہ ساڈے گھر وِچّ کۄئی وی جِیء دھارمِک کٹّڑتا دا شِکار نہِیں سی۔ میری دادی ہرنام کَۄر تاں اکسر سِکھّ گُرُۄیاں دے مانوی سُنیہے دِییاں کتھاواں سُݨائُںدی رہِںدّی سی۔ مَینُۄں یاد ہَے جدۄں ساڈے گھر دے ساہمݨے دِیوان شاہ ہُراں دے چُبارِیاں وِچّ جُتِّییاں سِیئۄُݨ والا کارِیگر کرم چںدّ اتے اُسدا پرِوار رہِںدّا سی تاں اُسدی گھروالی باوی سُتھرے کپّڑے پا کے میری ماں جاں دادی نال اُہناں دی مںجّی اُتّے بَیٹھ کے گپّ-گۄشٹ وی کردی رہِںدّی تے نال نال جُتِّییاں دے پلِّیاں ’تے تِلّے دی کڈھائی وی کری جاںدی۔ گھر دے کِسے جِیء نُۄں اُس ولّۄں مںجّے ’تے کۄل بہِ کے چمڑے دا کمّ کرنا اسہِج نہِیں سی لگّدا۔ اِتھے مںجّے تے بَیٹھِیاں ہی کدی کدی کۄئی جݨا رۄٹی وی کھاںدا تے چاہ تاں اکسر پِیتی جاںدی۔ کِسے سُچّ-بھِٹّ دا ناں ہی خِیال سی تے ناں ہی کۄئی سوال۔
ساڈے گُیاںڈھ کرِیانے دی دُکان کرن والا چاچا وید پْرکاش اںگِّیٹھی بھخا کے دُکان دے وِچکار رکھّ لَیںدا۔ رات نُۄں کِسے ذنانا چُںگّ دے آئُݨ دی گُںجّائِش تاں ہُںدّی نہِیں سی۔ کدی کدی کۄئی مرد گاہک ہی آئُںدا اتے اُہ اُٹھّ کے سَۄدا جۄکھ دِںدّا نہِیں تاں اںگِّیٹھی دُیالے دۄ–چار بںدِّیاں نال بَیٹھ کے اُہ دیر رات تکّ گلّاں-گپّاں مارن دا ماہَۄل بݨائی رکھّدا۔ مَیں آپݨے پِئۄ نال ہی گلّاں دے کنّ-رس دا مارِیا٬ بچپن وِچّ٬ دیر رات تکّ دُکان وِچّ بَیٹھِیا رہِںدّا۔ تائِیا لابھ-چںدّ وی شام نُۄں آپݨی بجاجی دی دُکان ودھا کے اِتھّے آ بَیٹھدا۔ پاکِستان بݨے نُۄں اجے تھۄڑھے سال ہی ہۄئے سن اتے اُہناں دِییاں گلّاں دا وِشا اکسر ہی پِںڈّ چھڈّ کے پاکِستان تُر گئے اُہناں دے مُسلمان گِرائیِں ہُںدّے۔ اُہ آپݨے جماتِییاں٬ یاراں اتے ہۄر چںگّے مُسلماناں نُۄں یاد کرکے٬ اُہناں دِییاں خُۄبِییاں گِݨ کے ہۄئی دیش-وںڈّ اتے کتلۄغارت اُتّے جھُۄردے رہِںدّے۔ مَینُۄں اُہناں دِییاں گلّاں سُݨ کے اُہناں واںگ ہی بڑا دُکھّ ہُںدّا کِہ مُسلمان اِتھّۄں کِئۄں چلے گئے۔ مَیں مُسلماناں سمیت وںڈّ تۄں پہِلاں وسّدے پِںڈّ دی کلپنا کر کے رۄماںچِت ہۄ اُٹھّدا۔ اُہناں سارِیاں دِییاں گلّاں وِچّ تُر گئے بھراواں دے وِچھۄڑے دا ہیروا اتے وِگۄچا ہُںدّا۔ اُہ اُس سمیں پَیدا ہۄئے نفرت دے ماہَۄل اُتّے وی ٹِپّݨی کردے۔
بھاویں پِںڈّ دے مُسلامناں نُۄں بچائُݨ دے یتن کِیتے گئے پر فِر وی مَینُۄں اِہناں بذُرگاں دِییاں گلّاں تۄں ہی پتا لگّا کِہ ساڈے ہی پِںڈّ دے دۄ بںدِّیاں نیں کُجھّ مُسلماناں نُۄں لبھّ لبھّ اتے چُݨ چُݨ کے مارِیا۔ اُہ دۄویں بںدّے اجے جِئۄُںدے سن۔ مَیں اُہناں بںدِّیاں نُۄں ویکھ کے سہِم جاںدا۔ اُہناں وِچۄں اِکّ تاں میرے جماتی دا ہی پِئۄ سی اتے اُس جماتی نال میرا اُہناں دے گھر آئُݨ-جاݨ سی۔ دُۄجا تاں ہَے ہی ساڈے سکِیاں وِچۄں سی۔ پڑھِیا-لِکھِیا اتے آذاد ہِںدّ پھَۄج دا سابکا سِپاہی۔ اُہدی پتنی وی ساڈے پُراݨے پِںڈّ بھڈاݨے تۄں ہۄݨ کرکے ساڈی بھُۄیا لگّدی سی۔ بڑا ہی پِیار کرن والی نیک-رُۄہ اَۄرت۔ اُہناں دا اِکلَۄتا مُںڈّا وی میرا یار سی۔ اِس لئی اُہناں دے گھر وی اکسر جاںدا آئُںدا رہِںدّا ساں۔ بھاویں اِہناں بںدِّیاں دا وتِیرا آم بںدِّیاں ورگا ہی ہُںدّا پر مَینُۄں فِر وی اُہناں اںدّر لُکے دَیںت تۄں خَۄف آئُںدا ہی رہِںدّا۔ جِنّا چِر اُہ جِئۄُںدے رہے٬ مَیں اُہناں نُۄں کدی سہِج-بھاو نال نہِیں ویکھ سکِیا۔ میری کہاݨی ’پرچھاویں‘ وِچّ اِہناں وِچّۄں اِکّ دا ذِکر ہۄئِیا ہَے۔ اِس پاتر دا نام ’بلبِیر سِںگھّ‘ ہَے۔ اُہدے دُیارا کِیتے ’فذل ہُسَین‘ ناں دے پاتر دا کتل میرے پِںڈّ دی ہی کہاݨی سی۔ اِہ ’بلبِیر سِںگھّ‘ اُہۄ سی جِس دی پتنی نُۄں پِچھلے پِںڈّ دے ساک وجۄں ’بھُۄیا‘ آکھدا ساں اتے جِسنُۄں اِس پِںڈّ دے بھائیِچارے وِچۄں سکِیاں وِچۄں ہۄݨ تے ’تائِیا‘ آکھدا ساں۔ جدۄں مَیں وڈّا ہۄ کے لِکھݨ-چھپݨ لگّ پِیا تاں اُسنے مَینُۄں آپݨے آذاد ہِںدّ پھَۄج دے دِناں دی لِکھی ڈائِری دے کے آپݨے بارے کُجھّ لِکھݨ لئی وی کِہا سی۔ اجّ وی اِہ سۄچ کے ہَیران ہُںدّا ہاں کِہ آذاد ہِںدّ پھَۄج وِچّ رہِ کے وی٬ جِتھّے ہِںدُّۄ٬ سِکھّ تے مُسلمان٬ مِل کے بھراواں واںگ اںگّریذ ہکُۄمت دے خِلاف جُۄجھے سن٬ اُہ رَۄلِیاں ویلے کِویں ’دَیںت‘ بݨ گِیا سی!
ساںجھ دے ماہَۄل وِچۄں رس چۄݨ لئی میری سںوّیدنشِیلتا تے میرے کنّ-رس نیں بڑی سہائِتا کِیتی۔ وڈّا ہۄݨ ’تے سکُۄل ادھِیاپک بݨ جاݨ تۄں بائد وی مَیں وِہلے سمیں وِچّ تائے لابھ چںدّ دی دُکان ’تے اُس کۄل جا بہِںدّا اتے اُس کۄلۄں ’اُہدے ویلِیاں دِییاں‘ پُراݨِییاں گلّاں سُݨدا۔ اِںج ہی دھنّا سِںگھّ مۄچی کۄل وی لۄک-کتھاواں دا خذانا ہُںدّا سی۔ اُہ دسوِیں تکّ میرے جماتی رہِ چُکّے ترسیم دا پِئۄ سی پر میرا اُس نال بُلارے اتے سرۄتے والا یرانا سی۔ اُہ جُتِّییاں سی رِہا ہُںدّا تے مَیں اُسدے ساہمݨے چَۄکی ’تے بَیٹھ کے اُستۄں جگّ-جہان دِییاں گلّاں سُݨدا۔ بھگت روِداس دی سِلھ ہیٹھاں وگدی گںگّا واںگ دھنّا سِںگھّ دی ’سِلھ‘ ہیٹھاں کتھا-کہاݨِییاں دی گںگّا وگدی سی۔ دِلچسپ گلّ اِہ ہَے کِہ اِہناں وِچۄں تائِیا لابھ چںدّ تتھا-کتھِت اُچ-جاتی بْراہمݨ سی اتے دھنّا سِںگھّ کتھِت نِمن-جات نال سمبّںدھّت۔ پر میرے لئی دۄویں ہی میرے آدریۄگ بذُرگ سن۔ اجّ وی اُہناں نُۄں یاد کرکے سِر آدر نال جھُک جاںدا ہَے۔