کئی سالاں بائد اِکّ دِن مَینُۄں آپݨے پُراݨے کالج جاݨ دا سبب بݨِیا۔ دۄستاں دِییاں شرارتاں دِییاں یاداں سجّرِییاں ہۄ گئیِیاں۔ شرتاں لا کے سبھ تۄں ودھ کیلے جاں سمۄسے کھاݨ دے مُکابلے – لگِیا کل دی گل ہَے۔ پْرۄپھَیسر - جِنہاں نُۄں مُںڈِّیاں نیں٬ آپسی گلبات لئی٬ آلفا٬ بِیٹا٬ گاما٬ تھِیٹا دے ناں دِتّے ہۄئے سی۔ اچانک اکھّاں اگّے اُس بذُرگ سیوادار دا چِہرا آ گِیا جِس نُۄں کالج وِچ ہر کۄئی “ربّ جی” کہِ کے بُلأںدا ہُںدّا سی۔ اُس دی ڈِئۄُٹی ہر 45 مِنٹاں بائد تِنّ وار “ٹنّ-ٹنّ” دی گھںٹّی وجائُݨ دی سی جِس نال اِکّ پِیرِئڈ کھتم ہۄ کے دُۄجا شُرُۄ ہۄ جاںدا سی۔ کدی کدی “ربّ جی” کِسے کمّ گئے ہۄݨے تاں کِسے مُںڈّے نیں جا کے 15-20 مِنٹاں بائد ہی گھںٹّی وجا کے بھجّ جاݨا۔

“ربّ جی” بذُرگ سن پر کدی بَیٹھے نہِیں سی دِسدے٬ پھِردے-تُردے رہِںدّے۔ سویرے براںڈِیاں وِچ مشک نال پاݨی دا چھِڑکا کردے٬ پھِر نَۄں وجے اِکّ لمّی گھںٹّی کھڑکا کے پڑھائی شُرُۄ کرن دا اَیلان کر دِںدّے۔ اِٹّاں دے پھرش تۄں تاذگی دی وکھّری مہِک مہِسُۄس ہۄݨی۔ کۄلۄں لںگھّدِیاں ہریک نیں اُنہاں نُۄں پھتِہ بُلائُںݨی اتے ہال-چال پُچھݨا۔ مُسکراںدا جواب مِلݨا – “شُکر ہَے”۔ شامی چار وجے سویر ورگی لمّی گھںٹّی وجا دِںدّے۔پِتّل دے اِکّ گۄل توے جِہے اُتے لکّڑ دے ہتھَۄڑے نال سٹّ مارن دا اُنہاں دا وکھّرا اںدّاذ سی۔

اُہ کالج دِییاں گراںئۄُںڈاں دے لاگے اِکّ کۄٹھڑی وِچ اِکلّے رہِںدّے سن جِتھے لاگے اِکّ ٹِئۄُب-وَیل ّہُںدّا سی۔ کۄٹھڑی وِچ اِکّ ٹِین دا پُراݨا ٹرںکّ پِیا دِسدا سی جِس وِچ اُہ دسدے سن کِہ بدلݨ لئی سِرپھ اِکّ جۄڑا کپڑے تے اِکّ چِٹّی دستار سِیں۔ اِکّ دِن اسِیں پُچھِیا – بابا جی تُسِیں وِیاہ کِئۄں نہِیں کرائِیا؟ کہِںدّے - اِہ کالج میرا پروار ہَے٬ تُسِیں میرے اِس پروار دے ہی جِیء ہۄ۔ وںڈّ ویلے میری مںگّݨی ہۄئی سی۔ ہُݨ ناں اُس بِیبی دا کۄئی پتا ہَے٬ ناں میرے ماں-پِئۄ دا – کی جاݨاں جِیںدے وی ہَیݨ کِہ نہِیں۔ شام نُۄں اُہ لںگّر-ہال وِچ سانُۄں دال٬ سبذی٬ پرشادے ورتائُݨ دی سیوا کرن لگ پَیںدے۔ پْربںدھّکاں نیں آپ ستِکار نال اُنہاں لئی کھاݨا لِیا کے ساہمݨے رکھّݨا۔

اِکّ وار کُجھ پْرۄپھَیسراں نیں اُنہاں نُۄں پُچھِیا - بابا جی تُہاڈا ناں تے بۄہڑ سِںگھّ ہَے پر تُہانُۄں لۄک “ربّ جی” کِئۄں کہِݨ لگ پئے۔ ہسّ کے کہِݨ لگے – مَینُۄں شُرُۄ وِچ لۄک “رِپھُۄجی” کہِںدّے ہُںدّے سن۔ اِتھے آئُݨ تۄں پہِلے مَیں اِکّ بِردھ گھر وِچ کُچھ سال سیوا کردا سی۔ اُتھے ہی اِکّ بہُت بِیمار تے کمذۄر بذُرگ نیں کِتے کہِ دِتّا – تُۄں رِپھُۄجی نہِیں٬ تَینُۄں تے ربّ جی نیں پُتّاں تۄں ودھ ساڈی دیکھبھال کرن لئی ہی ساڈے کۄل بھیجِیا لگدا ہَے۔ اُس دِن تۄں سبھ نیں٬ میرے رۄکݨ دے باوجُۄد٬ مَینُۄں “ربّ جی” کہِݨا شُرُ کر دِتّا۔

کالج دے اِکّ پُراݨے مُلاذم نُۄں مَیں پُچھِیا – اُہ بابا جی کِتھے نیں جِنہاں نُۄں لۄک “ربّ جی” کِہا کردے سن۔ بڑے دُکھ بھرے لہِذے وِچ اُس نیں جواب دِتّا – جی٬ اُنہاں دی ساری اُمر دی مِہنت دی کمائی تاں کِسے نیں ڈاکا مار کے لُٹّ لئی۔۔ میری ہَیرانی دی ہدّ ناں رہی۔ میرے مُۄہۄں نِکل گِیا - بھائی اُہ تاں کۄئی ستجُگی جِیو سی٬ اُس نال وی اِس ترہاں ہۄ سکدا ہَے؟ بھری اواذ وِچ اُہ مُلاذم بۄلِیا – ستجُگی جِیواں نال کلجُگ وِچ اِہۄ ہۄ رِہا ہَے۔ کالج دے لاگے اِکّ دِن اُہ اِکّ پںسّاری دی دُکان تۄں کُجھ کھرِیدݨ گئے۔ دُکاندار نیں گلّاں کردِیاں اَیویں پُچھ لِیا – بابا جی کھرچا تاں تُہاڈا کۄئی کھاس نہِیں٬ پھِر تنکھاہ دا کی کردے ہۄ۔ بابا جی کہِݨ لگے –, سۄچِیا ہَے کِسے دِن امْرِتسر جا کے جۄ کُجھ کۄل ہَے پِںگّلواڑے دے آواںگا۔ مَیں پَیسے کی کرنے؟

لاگے اِکّ اجنبی جِہا بںدّا کھڑا سی۔ دُکاندار نُۄں کہِݨ لگا – مَیں اِتھے نواں آئِیا ہاں٬ نَۄکری لبھّ رِہا ہاں۔ بچِّیاں لئی کُجھ ذرُۄری سَۄدا لَیݨا ہَے٬ اُدھار دے دِئُگے؟ مَیں جلدی تۄں جلدی تُہاڈے پَیسے دے دِیاںگا۔ دُکاندار دے ساف اِنکار کرن تے اُہ مُڑن ہی لگا تاں بابا جی دُکاندار نُۄں بۄلے – کۄئی لۄڑوںدّ گرِیب جاپدا ہَے٬ چلۄ دے دِئۄ۔ نہِیں دویگا تاں کۄئی پھِکر ناں کرنا٬ مَیتھۄں لَے لَیݨا۔ بابا جی دے پَیرِیں ہتھ لا کے دھنّواد کردا ہۄئِیا اُہ آدمی سمان کھرِید کے چلا گِیا۔ اُسے دِن شام نُۄں جد بابا جی آپݨی کۄٹھڑی وِچ پُجّے تاں ویکھِیا سارا سمان کھِلّرِیا ہۄئِیا سی۔ گراںئُںڈا نُۄں پاݨی لائُݨ گئے مُلاذم نیں آ کے دسِّیا کِہ بابا جی دی کۄٹھڑی وِچۄں کۄئی اُنہاں دا سارا پَیسا لَے گِیا ہَے۔ اِکّ دم چار چُپھیرے سنّاٹا پھَیل گِیا تے کالج دا ہر بںدّا اُنہاں دی کۄٹھڑی ول دَۄڑ اُٹھِیا۔ پتا لگِیا کِہ بابا جی دی تنکھاہ دے سارے جماں کِیتے پَیسے کۄئی دِنے-دِہاڑے لُٹّ کے لَے گِیا ہَے۔ لۄک کہِ رہے سن کِہ 90 سال دے اِکّ نیک بُڈھّے بابے تے وی اُس بںدّے نُۄں دئِیا نہِیں آئی۔ پُلس دا کہِݨا سی اِہ ڈاکا اُس اجنبی آدمی دا کمّ سی جِس دی اِکّ دِن پہِلے بابا جی نیں مدد کِیتی سی۔ اکھِیر٬ پُلس ولۄں پھڑے کُجھ شکّی نشیڑِییاں وِچۄں اُس اجنبی دی دُکاندار دی مدد نال پچھاݨ ہۄ ہی گئی۔ اِکّ دِن بابا جی نیں کِسے نال گلّاں کردِیاں کِہا – مَینُۄں پَیسے جاݨ دا دُکھ نہِیں٬ مَینُۄں پَیسے دی لۄڑ نہِیں سی۔ دُکھ سِرپھ اِس گل دا ہَے کِہ مَیں آپݨی بچت اُنہاں لاوارِساں تک نہِیں پُجا سکِیا جِنہاں نُۄں اسل وِچ اِس دی ذرُۄرت سی۔ کُجھ دِناں بائد “ربّ جی” دُنِییاں چھڈ کے آپݨے اسلی گھر پُج گئے۔

اج ہۄرنا واںگ مَیں وی ہَیران ہاں - کی سچمُچ “ربّ جی” دے گھر وِچ وی چۄری ہۄ سکدی ہَے؟