سو: سْری ابراہم لِںکّن نیں امرِیکا دے سۄلہویں راشٹرپتی وجۄں 1861-1865 تک آپݨِییاں سیواواں نِبھائیِیاں۔ راشٹرپتی بݨن تۄں بائد جدۄں اُہ سدن وِچّ داکھل ہۄئے تاں وِرۄدھی پارٹی دے اِکّ آگُۄ نیں اُہناں ’تے وِئںگّ کسّدِیاں کِہا٬ “اِسدے پِتا میرِییاں جُتِّییاں تِیار کردے رہے ہن۔” سْری لِںکّن نیں اُسدے بۄل سُݨے اتے پھِر سہِج متے اُسنُۄں جواب دِتّا٬ “مَینُۄں ماݨ ہَے کِہ مَیں اِکّ مۄچی دا پُتّر ہاں۔ آپݨے پِتا جی نُۄں مَیں بینتی کراںگا کِہ اُہ تُہاڈے واستے اِکّ ہۄر جُتِّییاں دا جۄڑا تِیار کرکے دیݨ۔”

دُۄجے آگُۄ لِںکّن جی دی شان وِرُدھّ بۄلے شبداں دا جدۄں تِکھّی سُر وِچّ جواب دیݨ لئی اُٹھّے تاں ابراہم لِںکّن نیں اُہناں نُۄں اِشارے نال بِٹھا دِتّا۔ اُس اُپرںتّ سدن دی کاروائی بِناں ‌کِسے رَۄلے رپّے تۄں سُچجّے ڈھںگّ نال چلدی رہی۔ سدن تۄں باہر آئُںدِیاں جدۄں پْرَیسّ دے پْرتِینِدھِییاں نیں اُہناں نُۄں پُچھِّیا کِہ تُسِیں وِرۄدھی پارٹی دے آگُۄ ولّۄں کہے شبداں ’تے گُسّا کِئۄں نہِیں کِیتا؟ تاں ابراہم لِںکّن دا جواب سی کِہ سدن بڑی پوِتّر سںسّتھا ہَے۔ اِتھّے امرِیکا دے سربپکھّی وِکاس لئی نِیتِییاں گھڑِییاں جاںدِییاں ہن۔ سدن دی کاروائی ’تے ہۄئِیا خرچ لۄکاں ولّۄں دِتّا جاںدا ہَے۔ پھذُۄل دی گلّ ’تے بہِسباذی کرکے مَیں سدن دا سماں اتے لۄکاں دا پَیسا برباد نہِیں سی کرنا چاہُںدّا۔”

اُپرۄکت اِتِہاسک پْرسںگّ یاد کردِیاں پِچھلے سمِیاں وِچّ پںجّاب وِدھان سبھا دے ڈسَیشن دی تسوِیر ساہمݨے آ جاںدی ہَے جِس وِچّ اِکّ دُۄجے ’تے چِکّڑ سُٹّݨ, دُۄشݨباذی٬ گالی گلۄچ اتے مںدّ بھاشا دا پْریۄگ کرکے سدن نُۄں لڑائی دا اکھاڑا بݨائِیا گِیا۔ لۄکاں ولّۄں چُݨے ہۄئے نُمائِںدِیاں نُۄں سدن وِچّ چِیک چِہاڑا پائُݨ, اِکّ دُۄجے نُۄں نِیواں کرن دے یتن اتے اسبھِئک بھاشا بۄلݨ لئی وِدھان سبھا وِچّ نہِیں بھیجِیا گِیا۔ وِدھان سبھا دا آخری بجٹ سَیشن 6 مارچ٬ 2026 تۄں 16 مارچ٬ 2026 تک چلِّیا۔ 11 دِن دے چلّے اِس سَیشن ’تے اںدّاذن 14 کرۄڑ کھرچ ہۄئِیا ہَے اتے اِہ خرچ سرکاری کھذانے وِچّۄں کِیتا گِیا ہَے۔ سرکاری کھذانے وِچّ پَیسا لۄکاں ولّۄں وکھّ-وکھّ ٹَیکساں دے رُۄپ وِچّ دِتّا جاںدا ہَے۔ 9 مارچ اتے 10 مارچ نُۄں جِس ترِیکے نال اِکّ وِدھائِک پِچھّے راج ستّا اتے وِرۄدھی گرُپّ وِچّ کُسَیلے بۄلاں دی ورکھا ہۄئی٬ اِس ترہاں مِہݨۄ مِہݨی ہۄئے جِویں پِںڈّ دِییاں اَۄرتاں گلی دی نالی پِچھّے لڑدِییاں ہن٬ جاں پھِر رُۄڑی پِچھّے گالی گلۄچ ہُںدّی ہَے۔ اِس لڑائی وِچّ بھاویں اِکّ دھِر دُۄجی دھِر نُۄں کھُۄںجے لائُݨا سمجھدی ہۄوے٬ پر گمبھِّیر پْرشن ہَے کِہ اِس رَۄلے رپّے نال کی لۄکاں دے مسلے ہلّ ہۄئے؟

سدن دی کاروائی نُۄں سُچارُۄ ڈھںگّ نال چلائُݨ لئی سدن دے سپِیکر٬ مُکھّ مںتّری اتے وِرۄدھی دھِر دے نیتا دی سمُۄہِک ذِمّیواری ہُںدّی ہَے۔ اجِہا ورتارا ورتمان سرکار دے نال نال پِچھلِییاں سرکاراں وِچّ وی ہُںدّا رِہا ہَے۔ اجِہے دِن وِدھان سبھا دے اِتِہاس وِچّ ’کالے دِن‘ وجۄں یاد کِیتے جاݨگے٬ جِتھّے ساڈے چُݨے ہۄئے وِدھانکاراں نیں لۄکاں دا پَیسا لڑائی دے اکھاڑے ’تے کھرچ کرن نُۄں ہی آپݨی بہادری سمجھِیا۔ ستّا وِچّ ہُںدِّیاں راجنِیتک لۄک اِہ بھُلّ جاںدے ہن کِہ اُہ وی سماج دا اِکّ ہِسّا ہۄݨ دے نال نال سماج پْرتی جوابدیہ وی ہن۔ درئسل سِیاست وِچّ پَیسا٬ باہُۄبل اتے اپرادھِیکرن بھارُۄ ہۄݨ کارن نَیتِکتا گُمّ ہۄ گئی ہَے۔ چۄݨاں سمیں وائدِیاں اتے دائوِیاں دی جھڑی لائُݨ اُپرںتّ بہُت سارے وِدھائِک جِتّݨ اُپرںتّ آپݨی ذمِیر٬ سِدھاںت اتے لۄک مسلِیاں نُۄں بھُلّ کے نِجّی ہِتاں وِچّ اُلجھ جاںدے ہن۔ اجِہی ستھِتی وِچّ لۄک اکسر کہِںدّے ہن کِہ راجنِیتی جیکر سیوا ہَے٬ پھِر تنخاہ کِئۄں؟ اتے جیکر نَۄکری ہَے تاں پھِر یۄگتا اتے پْرِیکھِیا کِئۄں نہِیں؟ درئسل چُݨے گئے وِدھائِکاں نُۄں لۄکاں دی سیوا لئی مُپھت گڈّی٬ پَیٹرۄل٬ رِہائِش٬ دپھتر٬ سُرکھِّیا کرمچاری٬ ماݨ بھتّے اتے ہۄر انیکاں سہُۄلتاں مِلِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ پر اِہ دُکھاںتک پہِلُۄ ہَے کِہ اِہ سہُۄلتاں مِلݨ تۄں بائد جِتھّے بہُت ہدّ تک لۄکاں نال سمپّرک ٹُٹّ جاںدا ہَے٬ اُتھّے ہی اتھاہ ذمِیناں٬ پَیٹرۄل پمپّ٬ بسّاں دا کارۄبار٬ سنئتاں وِچّ ہِسّیداری٬ کیبل کارۄبار٬ پںجّ تارا ہۄٹل٬ آلِیشان کۄٹھِییاں٬ وکھّ-وکھّ مافِییا گرُپّاں نال بھائیِوالی اتے سرپْرستی کارن بہُت سارے سِیاسی آگُۄیاں دی آمدنی وِچّ 500-700% دا وادھا ہۄ جاںدا ہَے۔ سِیاسی آگُۄیاں نال سٹیج ’تے سُشۄبھِت وی اجِہے ’بھدّر پُرش‘ ہی ہُںدّے ہن۔

پںجّاب دا اِتِہاس کُربانِییاں نال بھرِیا پِیا ہَے۔ دیش آذاد کروائُݨ لئی جِنہاں 127 دیش بھگتاں نیں ہسّ کے پھاںسی دا رسّا چُمِّیا٬ اُہناں وِچّۄں 87 پںجّابی سن۔ اُمر کَید دی سذا کٹّݨ والے 2626 بھارت دے دیش بھگتاں وِچّۄں 2147 پںجّابی سن۔ بہُت سارے سِیاسی آگُۄیاں دے کِردار٬ پھرذاں تۄں بیمُکھی٬ لُٹّ-کھسُٹّ وِچّ بھائیِوالی تۄں دُکھی ہۄ کے ہی کِسے شائِر نیں دُکھی من نال اِہ بۄل لِکھے سن:

“اِہ پاپی تے جھُۄٹھے آگُۄ٬ کُرسی لَے کے بہِ گئے۔

راجگُرُۄ٬ سُکھدیو٬ بھگت سِںگھّ پھُلّاں جۄگے رہِ گئے۔”

اِس ویلے پںجّاب دے سِر ’تے کرذے دی پںڈّ دِن-ب-دِن بھاری ہۄ رہی ہَے۔ مارچ 2026 تک پںجّاب 4 لکھّ کرۄڑ دا کرذائی ہۄ گِیا ہَے۔ سُۄبے دے بجٹ دا تِیجا ہِسّا کرذے دے بِیاج اتے مُۄل کِشتاں نُۄں چُکائُݨ دے لیکھے لگّ جاںدا ہَے۔ پںجّاب دے اِس کرذے کارن ہر وِئکتی اَۄست 1.04 لکھّ دا کرذائی ہَے۔ چںگّا ہُںدّا کِہ اِس بجٹ سَیشن وِچّ پںجّاب دی کرذے سبںدھّی سہی ستھِتی تۄں جاݨُۄ کروا کے کرذا لاہُݨ سبںدھّی سہی وِئُںتبںدّی بݨائی جاںدی۔ پر رَۄلے رپّے نیں اِس اہِم مُدّے نُۄں ہی نِگل لِیا۔

درئسل وِدھان سبھا دا سَیشن پْراںت دِییاں بہُپکھّی اتے بہُپرتی سمسِّیاواں اُتّے وِچار وٹاںدرا٬ اُسارُۄ بہِس اتے سمسِّیاواں دے ہلّ لئی بُلائِیا جاںدا ہَے۔ اِس ویلے کِرسانی سںکّٹ٬ نشِیاں کارن جوانی دا ہۄ رِہا گھاݨ اتے سِوِیاں دی بھِیڑ وِچّ نِرںتّر ہۄ رِہا وادھا٬ بیرُذگاری٬ نَۄجواناں دا وِدیشی رُجھان٬ امن اتے کانُۄن دی سمسِّیا٬ گَیںگسٹرواد٬ پھِرَۄتِییاں کارن دہِشت دا ماہَۄل٬ رِشوتکھۄری٬ ذرکھیذ ذمِیناں نُۄں کھۄرا٬ پاݨی سںکّٹ٬ شاملات ذمِیناں ’تے کبذے٬ اَینّ. آر. آئی. بھراواں دِییاں جائِداداں نُۄں گمبھِّیر خترا٬ کھیتی نِیتی نُۄں بریکاں آدِ مُدّے سَیشن وِچّ وِچارنیۄگ ہن اتے اِناں مُدِّیاں دے ہلّ لئی ٹھۄس یتن وی ذرُۄری ہَے۔ وِکاس نِرۄل سڑکاں٬ گلِییاں٬ نالِییاں٬ درواذِیاں دی اُساری نُۄں ہی نہِیں کِہا جاںدا٬ سگۄں اِنہاں دی ورتۄں کرن والِیاں دی سُرکھِّیا اہِمِیئت رکھّدی ہَے۔ جدۄں لۄک گھراں وِچّ سُرکھِّت ناں ہۄݨ, وِئُپاری تبکا بھَیء-بھِیت ہۄوے اتے کِسان اِکلّا کھیت وِچّ جاݨ تۄں اِس کرکے ڈر رِہا ہۄوے کِہ کِتے ہرل ہرل کردے نشئی کھیت وِچّ مۄٹر چۄری کرن ویلے اُس اُتّے ہی جان لیوا ہملا ناں کر دیݨ اتے پڑھے لِکھے نَۄجوان رُذگار دی بھال وِچّ در در بھٹک رہے ہۄݨ; اجِہی ستھِتی وِچّ ساڈے چُݨے ہۄئے وِدھائِکاں دا اِنہاں سمسِّیاواں دے ہلّ لئی گمبھِّیر ہۄݨا اتِئںتّ ذرُۄری ہَے۔

بھارت دے پْرسِدھّ ہِںدّی کوی٬ سُتںتّرتا سںگّرامی اتے سماج سیوک شْری رامدھاری سِںگھّ دِنکر 1952 تۄں 1962 تک راج سبھا دے مَیمبر رہے سن۔ 1961 وِچّ پارلِیمَیںٹ وِچّ داکھل ہۄݨ سمیں جدۄں اُہ پَۄڑِییاں چڑھ رہے سن تاں اُنہاں دے اگّے اُس ویلے دے پْردھان مںتّری سو: جواہر لال نہِرُۄ جی جا رہے سن۔ اچانک نہِرُۄ جی دا پَۄڑِییاں تۄں پَیر پھِسل گِیا۔ پِچھّے آ رہے دِنکر جی نیں اُہناں نُۄں تُرںتّ سمبھّال لِیا تے اُہ ڈِگݨ تۄں بچ گئے۔ جدۄں نہِرُۄ جی نیں اُہناں دا دھنّواد کِیتا تاں دِنکر جی نیں مُسکرا کے کِہا٬ “جدۄں وی سِیاست تھِڑکدی ہَے٬ تاں لیکھک اُسنُۄں سمبھّالݨ دی ذِمّیواری نِبھائُںدا ہَے۔”

اِس پکھّ تۄں لیکھکاں٬ بُدھِّیجِیوِییاں٬ چِتنّ سماج سیوکاں اتے دیش پْریمِییاں دی اِہ اہِم ذِمّیواری ہَے کِہ اُہ چُݨے ہۄئے نُمائِںدِیاں نُۄں اُنہاں دے دیش٬ پْراںت اتے سماج پْرتی پھرذاں تۄں جاݨُۄ کروائُݨ لئی آپݨی آواذ نُۄں بُلںدّ رکھّݨ۔

* * * * *