پِچھلے ستّر کُ سالاں وِچّ جِئۄں-جِئۄں٬ وڈّے پدھّر تے پںجّاب دی دھرت دے جائے آپݨا دیش چھڈّ دُنِییا دے وکھّ وکھّ دھراتلاں تے کھِںڈّدے گئے تاں پںجّابی بۄلی٬ ساہِت تے سبھِیاچار نیں وی اِہناں پردیسی ہۄ رہے باشِںدِّیاں دِییاں گٹھڑِییاں دے نال نال سمُںدّراں تۄں پار دا سپھر تَیء کرنا شُرُۄ کِیتا۔

جے سۄچِیئے تاں پِچھلے پںجّاہ سال پںجّابی بھاشا لئی کُجھ وکھّرے تے خاس رہے ہن۔ اِس سمیں درمِیان پںجّابی بۄلی اِکّ کھِتّے دِییاں ہدّاں تکّ سِیمت ناں رہِ٬ دُنِییا بھر وِچّ پھَیل گئی۔ پںجّابی بھاشا دی اُتپتی تۄں لَیکے ہُݨ تکّ اِہ پہِلی وار ہَے کِہ دُنِییا دا شائِد ہی کۄئی اجِہا مُلک ہۄوے جِتھّے پںجّابی بۄلدا کۄئی گھر جاں بںدّا ناں وسدا ہۄوے۔

سمُںدّراں تۄں پار پرواسی ہۄئی پںجّابی بھاشا نُۄں وی اِس دے بۄلݨ, پڑھن تے لِکھݨ والِیاں واںگُۄں اۄپرے دیشاں وِچّ بتھیرے کشٹ جھلّݨے پئے۔ آپݨے دیش دی راݨی پںجّابی بۄلی باہرلے مُلکاں وِچّ جا بہُگِݨتی تۄں دِنۄ دِن گھٹّ-گِݨتی لۄکاں دی بۄلی جۄ بݨ گئی۔ پر آپݨی بۄلی نُۄں ماں واںگ پِیار کرن والے کئی دْرِڑھ پںجّابِییاں نیں نِماݨی پںجّابی بھاشا نُۄں اَۄکھے سمِیاں وِچّ سِرپھ جِئُںدے ہی نہِیں رکھِّیا سگۄں اِس نُۄں ہۄر شِںگّارِیا وی۔ پںجّابی نُۄں وِدیشاں وِچّ شِںگّارن دا بہُتا کمّ سمُۄہِک نالھۄں وِئکتِیگت پدھّر تے ہۄئِیا۔ جے خاس تَۄر تے اِںگلَیںڈ دی گلّہ کرِیئے تاں اِتھّے 1970 وِیاں تۄں ہُݨ تکّ دا سماں پںجّابی بھاشا لئی سُنہِری کال کِہا جا سکدا٬ جِس دا مُکھّ کارن کئی پںجّابِییاں دی ورہِیا بدھّی چۄکھی مِہنت ہَے۔ اُںج اِہ سُنہِری کال دِنۄ دِن ڈھلدا جاپدا٬ جِسدے بہُت سارے سماجِک٬ آرتھِک تے راجنِیتِک کارن ہن۔ اِںگلَیںڈ (جاں وِدیشاں وِچّ) پںجّابی بھاشا دی دشا تے دِشا دی پھیر کِسے دِن کھُلّ کے گلّہ کراںگے۔ اجّ مَیں تُہاڈا دھِیان دِوائُݨا چاہُںدّا ہاں اِک اجِہی شخسِیئت ولّ٬ جِس نیں پںجّابی بھاشا نُۄں وِئکتِیگت تۄر تے اِںگلَیںڈ وِچّ آپݨی مِہنت٬ لگن تے سُۄجھ نال سمیں دی ہاݨ دا بݨائُݨ لئی بڑے سِرڑ تے ہلِیمی نال کارج کِیتے۔ اِہ اِنسان ہن٬ بہُت ہی سُلجھے منُکھّ گُردِیال سِںگھّ رائے جی جۄ اِکلّے دھڑھ پُۄرے دۄ دہاکِیاں تۄں لِکھاری دے سِرلیکھ ادھِین پںجّابی ساہِت دی اِکّ مِیاری تے گَیر وپارک وَیبسائیِٹ چلا رہے ہن۔ اجّ-کلّہ اِس وَیبسائیِٹ دا پْرکاشن ہیٹھلے لِںکّ تے ہۄ رِہا ہَے (https://likhari.net)۔ اچمبھّے والی گلّہ تاں اِہ ہَے کِہ رائے جی نیں اِہ کمّ اُدۄں شُرُۄ کِیتا جدۄں اِںٹرنَیٹ اُتے پںجّابی بھاشا دا ڈِذِیٹل وِکاس ساڈے بہُتِیاں دے چِتّ چیتِیاں وِچّ وی نہِیں سی۔ خُد تکنالۄجی بارے سِکھّ کے اُسنُۄں آپݨی بھاشا دی پرپھُلتا دے لئی ورتنا اِکّ اُدّم والا سلاہُݨیۄگ کمّ ہَے۔

اذادی تۄں پہِلاں 1937 وِچّ آسام دے جنمے رائے جی جدۄں پںجّاب پرتے تاں پںجّابی وِچّ گِیانی تے اَیم اے پںجّابی کرن دے نال نال اُتھّے اکالی پتْرِکا وِچّ وی کمّ کِیتا۔ جدۄں 1963 وِچّ اِںگلَیںڈ پردیسی بݨ آئے تاں کُجھ سالاں بائد UCL تۄں ادھِیاپن دی وِدِّیا ہاسل کر اِس نُۄں مُکھّ کِتّے وجۄں اپݨا لِیا۔ ہُݨ سِکھِّیا دے کھیتر وِچّۄں سیوا مُکت 85 ورہِیاں دے نَۄجوان رائے جی بڑی مِہنت تے لگن نال اجّ وی لِکھاری دی وَیبسائیِٹ دا پْربںدھّ خُد کر رہے ہن۔

رائے جی خُد پںجّابی دے اُگھّے چِںتّک تے ساہِتکار ہن۔ ڈا. گُردِیال سِںگھّ رائے دِییاں ہُݨ تک آئیِیاں پُستکاں وِچ ’اگّ‘ (کوِتاواں), ’مۄئے پتّر‘ تے ’گۄرا رںگّ کالی سۄچ‘ (کہاݨِییاں), ’لیکھک دا چِںتّن‘ (آلۄچنا), ’گُیاچے پلاں دی تلاش‘ (نِبںدھّ), ’برتانوی پںجّابی کلما (نِبںدھّ/آلۄچنا), ’اکھِّییاں کُۄڑ ماردِییاں‘ (اُردُۄ کہاݨِییاں دا پںجّابی انُواد) تے برتانوی اِستری لیکھِکاواں دِییاں اُردُۄ کہاݨِییاں (انُواد/سمپّادن) شامل ہن۔ گلّہ کی اِکّ سمپُّۄرن پںجّابی ساہِتکار تے اَیڈِیٹر۔

لِکھاری اِک نِرپکھّ مںچّ ہَے٬ جِسنے ہر دھارا دے لِکھارِییاں نُۄں پاٹھکاں تکّ پُجّݨ لئی تھاں دِتّی تے نال نال نویں لِکھاری پَیدا کرن دا ہِیلا کِیتا۔ مَینُۄں لگّدا اِس لِکھاری وَیبسائیِٹ دی سپھلتا دے پِچھّے سبھ تۄں وڈّا کارن ہَے رائے جی دا خُد سُہِرد لیکھک تے پاٹھک ہۄݨا اتے اُہناں دا پںجّابی دے اُگھّے لیکھکاں نال سنیہ۔ لِکھاری اُتے پِچھلے دۄ دہاکِیاں وِچّ اجِہِییاں وِلکھّݨ تے کدِیم لِکھتاں چھپدِییاں آ رہِییاں ہن جِنّا نُۄں کِتے ہۄر لبھّݨا لگّبھگ اسمبھّو ہَے۔ جے کِسے نیں آئُݨ والے سمیں وِچّ خاس تۄر تے برتانوی پںجّابی ساہِت بارے کۄئی کھۄج کرنی ہۄوے تاں لِکھاری دی وَیبسائیِٹ اِکّ وڈّمُلّا سرۄت بݨ سکدی ہَے۔ پِچھلے سال کِسے کارن وَیبسائیِٹ دی تکنِیکی سَیٹّئپّ بدلݨی پئی تاں پُراݨِییا رچناواں نُۄں سُکںچِّت کرنا پِیا سی٬ پر ہُݨ اُہناں لِکھتاں نُۄں مُڑ تۄں پْرکاشت کرن دا کمّ شُرُۄ ہۄ گِیا ہَے جۄ کے ہذاراں لِکھتاں دا اِکّ خذانا ہَے۔

دۄستۄ جے تُسِیں چںگّا پںجّابی ساہِت پڑھن تے سمجھݨ دے شۄکِین ہۄ تاں کُجھ سماں کڈھّ کے ہر ہفتے لِکھاری دی اِس وَیبسائیِٹ تے ذرُۄر گیڑا مارِیا کرۄ۔ کِرپا کرکے آپݨے سنیہِییاں نال وی اِس لِںکّ نُۄں شیئر کرۄ تاں جۄ چںگّا پںجّابی ساہِت ہۄراں تکّ وی پہُںچّ سکے۔