اِس سال دے اگست دا آکھری سِرا آ گِیا اتے اگلے مہِینے دے ادھّ وِچکار پںجّاب دی مَۄجُۄدا سرکار دی مِیاد دا ادھّ کھتم ہۄݨ والا ہَے۔ جِہڑا ڈھائی سال سماں بِیت چلِّیا ہَے٬ اُہ سُتّے ہۄئے رات گُذارن والا نہِیں رِہا اتے اِہ وی نہِیں کِہا جا سکدا کِہ جِڈّے وائدے کر کے اِہ سرکار اِس راج دے لۄکاں نیں بݨائی سی٬ اُہ پُۄرے ہۄ گئے ہن۔ اِکّ گلّ بِناں شکّ کہی جا سکدی ہَے کِہ گرِیباں لئی بِجلی مُپھت جاں مُپھت ورگی کر دیݨ دا جِہڑا وائدا مُکھّ مںتّری بھگوںتّ مان نیں سہُں چُکّدے وکت کِیتا سی٬ اُہ پُۄرا کر دِتّا گِیا٬ پر اینا کِیتا کاپھی نہِیں۔ بہُت سارے ہۄر وائدے اجے وی امل دی اُڈِیک وِچّ ہن٬ پر اُس امل دی گھڑی نیڑے دِکھائی نہِیں دیںدی۔ کارن لبھّ سکݨے تاں مُشکل نہِیں٬ پر جِہڑے کارن اِس پِچھّے لبھّدے ہن٬ اُنہاں دا ہلّ کڈھّ سکݨا اِس سرکار لئی ہدّۄں ودھّ اَۄکھ والا ہَے تے اِسے لئی اِہ گلّ یکِین نال کہِݨی اَۄکھی ہَے کِہ باکی رہِںدّی مِیاد وِچّ اِہ سرکار ہتھّاں اُتّے سرہۄں جما دیݨ ورگا کُجھ کھاس کمّ کر وی سکیگی۔ بہُتا کر کے اِس اگّے اڑِکّے پَیسے-دھیلے دی تںگّی نال جُڑے ہۄئے ہن۔
سانُۄں یاد ہَے کِہ مُکھّ مںتّری بیئںتّ سِںگھّ اِہ گلّ کئی واری کہِںدّے ہُںدّے سن کِہ پِچھلے سالاں وِچّ جِہڑا کرذا ساڈے پںجّاب دے سِر چڑھدا گِیا٬ اُہ پَیراں دا سںگّل بݨِیا پِیا ہَے٬ کُجھ کرن نہِیں دیںدا۔ پھِر جدۄں پْرکاش سِںگھّ بادل آئے تاں آئُݨ تۄں پہِلاں کِہا سی کِہ سانُۄں کھذانا بھرن دی اکل ہَے٬ اسِیں آ کے سبھ کمِییاں-کمذۄرِییاں دُۄر کراںگے تے پںجّاب نُۄں ترکّی دی لِیہ اُتّے پا دِیاںگے٬ پر جدۄں اُہی راگ پھِر اُنہاں نیں آرمبھّ کر لِیا تاں اسِیں اِہ گلّ کہی سی کِہ جدۄں اِنہاں کمذۄرِییاں تے کرذے والی مُشکل دا پتا سی تاں پہِلاں سمبھّل کے کُجھ گلّ کرنی چاہِیدی سی۔ اُہ راج دے سِر چڑھے-چڑھائے پُراݨے کرذِیاں دی کہاݨی پائُںدے پںجّ سال کڈھّ گئے تاں اُنہاں والے وائدے نویں شبداں وِچّ دُہرا کے پھِر کاںگرس دے مُکھّ مںتّری کَیپٹن امرِںدّر سِںگھّ نیں سِیٹ سمبھّال لئی۔ امل وِچّ اُہ وی پہِلے دۄ سال پہِلے کرذے ہۄݨ دی کہاݨی پائُںدے رہے٬ اگلے تِنّ سال کاںگرسی مںتّرِییاں نیں اِہۄ جِہی لُٹّ مچا رکھّی کِہ پھِر اکالِییاں دا راج آ گِیا اتے پںجّ سال راج تۄں باہر رہِݨ دا گھاٹا پُۄرا کرن دے لئی اۄورٹائیِم مۄچھے پائۄُ کمّ چھۄہ لَیݨ دا پْربھاو مِلݨ لگّ پِیا۔ ہدّۄں ودھّ بدنامی دے باوجُۄد اُنہاں دے اِکّ آپݨے بںدّے ولّۄں بݨائی پِیپلذ پارٹی ولّۄں وِرۄدھ دِییاں وۄٹاں وںڈّے جاݨ نال جدۄں پںجّ سال ہۄر مِل گئے تاں اُنہاں نیں آپݨی گدّی اینی پکڑ والی سمجھ لئی کِہ سبھ لۄک-لاج چھڈّ بَیٹھے۔ پھِر سِٹّے وجۄں اُہ آپݨے اِتہاس وِچّ سبھ تۄں ماڑے دَۄر وِچّ پھس گئے۔ آم لۄکاں نُۄں کاںگرس جاں اکالِییاں دی چںگّی جاں ماڑی ہالت نال متلب ہۄݨ دی تھاں اۄدۄں اِہ وڈّا جھۄرا سی کِہ آگُۄ آئُںدے اتے آپݨِییاں تِجَۄرِییاں بھر کے کھِسک جاݨ دا امل چلّدا ہَے٬ جنتک بھلے دے کمّ کِسے راج وِچّ ہُںدّے ہی نہِیں۔ اِنہاں ہالات وِچّ اجۄکی سرکار بݨی سی۔
پِچھلے راج-کرتِیاں وِچّۄں اِکّ پارٹی سوا سَۄ سال پُراݨی اتے دُۄسری سدی نیڑے پہُںچّی پئی سی۔ اُنہاں بارے آم لۄک چۄکھا کُجھ ماڑا وی اتے چںگّا وی جاݨدے سن٬ پر اُنہاں دۄواں ولّۄں دُکھی ہۄݨ مگرۄں جدۄں آم آدمی پارٹی نُۄں چُݨِیا تاں اِس دا پِچھلا اِتِہاس ہی نہِیں سی۔ ناں اِس دا چںگّا تے ناں کۄئی ماڑا پکھّ پتا سی۔ دِلّی وِچّ اروِںدّ کیجرِیوال دے وار-وار جِتّݨ تۄں اںدّاذا سی کِہ اِہ پارٹی آئی تاں کُجھ سارتھِک کمّ ہۄݨگے تے شائِد پِچھلِیاں دے وکت والے ماڑے سُپھنِیاں تۄں کھہِڑا چھُٹّݨ دا کۄئی سببّ بݨ جاویگا۔ اجّکلّہ اِہ سرکار وی آپݨے کمّ اۄداں گِݨائی جاںدی ہَے٬ جِویں پِچھلے ہاکم کرِیا کردے سن۔ اِس پکھّۄں کۄئی کھاس پھرک نہِیں پِیا تاں اِہ گلّ وی لۄک بہُتا نہِیں گَۄلھدے۔ پِچھلے راج-کرِتیاں نیں جِہڑی لُٹّ مچائی پئی سی٬ اُس دی چرچا اِس راج وِچّ ہۄئی جاوے تاں لۄکاں نُۄں کۄئی پھرک نہِیں٬ پر اُنہاں واںگ اِہ وی کِیتے ہۄئے وائدِیاں دا چیتا کرن دی تھاں کِیتے کمّاں دی کہاݨی ہی سُݨائی جاݨ تاں آم لۄک اواذار ہۄ سکدے ہن۔ نوِیں سرکار دے پہِلاں-پہِل کُجھ وِدھائِک بدنامی دِییاں پںڈّاں بنّہݨ لگّ پئے تاں گلّ ذِیادا نہِیں سی چُبھدی٬ جدۄں کُجھ مںتّرِییاں بارے مُۄںہۄ-مُۄںہ آم لۄک تے سرکاری اہِلکار کِسّے سُݨائُݨ لگّے ہن تاں اِس پارٹی دی پںجّاب دی لِیڈرشِپّ٬ کھاس کر کے مُکھّ مںتّری نُۄں اِس دی چِںتّا کرنی چاہِیدی ہَے۔ کُجھ لۄکاں دا کھِیال ہَے کِہ لُٹیری دھاڑ وڈّی اتے اِس وہِݨ اگّے ڈکّا لائُݨ لئی مُکھّ مںتّری نال ڈٹے رہِݨ والے تھۄڑھے جِہے ہۄݨ کارن اُہ بہُتا کر نہِیں سکدے۔ پھِر وی اِکّ گلّ ہر کۄئی منّدا ہَے کِہ اجّ تکّ کھُد مُکھّ مںتّری اُتّے بھْرِشٹاچار دا کۄئی سِدھّا دۄش کِسے پاسِئۄں نہِیں لگّ سکِیا اتے اِہۄ گلّ لۄکاں وِچّ آس دی تںدّ اجے ٹُٹّݨ نہِیں دیںدی۔ پر مُکھّ مںتّری اِکلّے آسرے کِشتی پار لگّݨ دی آس کرنی کھُد اُس دے لئی جاں اُس دے پْرشںسّک پںجّابِییاں نُۄں اَۄکھی لگّݨ لگّ سکدی ہَے۔
اِس ماملے وِچّ دۄ راواں نہِیں ہۄ سکدِییاں کِہ سرکار دے وِکاس دے کمّ اِس لئی لٹکی جاںدے ہن کِہ پَیسا اِس کۄل لۄڑ جۄگا نہِیں تے اِس دے بہُت سارے پھںڈّ کیںدر دی سرکار نیں بِناں وجہا اٹکائے ہۄئے ہن۔ ہر چھۄٹی-مۄٹی گلّ لئی٬ ایتھۄں تکّ کِہ پیںڈُۄ وِکاس پھںڈّ دے بکائے لَیݨ واستے وی پںجّاب سرکار نُۄں سُپرِیم کۄرٹ جاݨا پَے رِہا ہَے۔ کُجھ ہۄر راجاں دِییاں سرکاراں نُۄں وی اِہۄ کُجھ کرنا پَیںدا ہَے تے جِس کِسے راج وِچّ بھاجپا دا مُکھّ مںتّری ہُںدّا ہَے٬ اۄتھے اِہۄ جِہی کۄئی مُشکل نہِیں رہِںدّی۔ کیںدر سرکار رجّویں پھںڈّ سِدھّے الاٹ کرن دی تھاں اُس راج دے پْراجَیکٹاں نُۄں سِرے چاڑھن دی ذِمّیواری آپݨے سِر چُکّ کے اُنہاں دا ساہ سَۄکھا کردی رہِںدّی ہَے۔ پںجّاب دی مَۄجُۄدا سرکار دی ادھّی مِیاد اِسے چکّر وِچّ نِکل گئی اتے باکی ڈھائی سال وی کیںدر سرکار اِسے ترہاں مُشکاں کسّݨ دا یتن کر سکدی ہَے۔ جدۄں اِہ گلّ پتا ہۄوے کِہ کیںدر سرکار تۄں بہُتا کُجھ مِلݨ والا نہِیں٬ سگۄں جِنّا پںجّاب دا ہکّ ہَے٬ اُہ وی رۄکِیا جا رِہا ہَے تاں پںجّاب سرکار نُۄں آپݨے وسِیلِیاں نال بُتّا سارن لئی پیٹ اُتّے پیٹی گھُٹّ کے بنّہݨ دے داء واںگ کھرچے سںکّۄچ نال کرنے اتے لۄکاں دے ہِت دے کمّ سِرے چاڑھن نُۄں پہِل دیݨی چاہِیدی ہَے۔ آپݨے ٹِکٹ اُتّے چُݨ کے آئے پْرتِینِدھاں دی نکیل وی کھِچّݨ دی لۄڑ ہَے٬ ورنا اُہ جِس ترہاں ہر پْراجَیکٹ دا کمّ کردے پئے ٹھیکیداراں اتے ادھِکارِییاں تۄں کمِشن لَیݨ اتے پہِلِییاں سرکاراں دے وکت تۄں ودھّ کمِشن لَیݨ دے راہ پئے سُݨِیںدے ہن٬ سرکار دے اُہ آپݨے بںدّے ہی اِس سرکار دے جڑھِیں بَیٹھ سکدے ہن۔
جِہڑی گلّ اِس سرکار دے پکھّ وِچّ ناں سِرپھ چںگّی ہَے٬ سگۄں جِس بارے کِسے پاسِئۄں کِںتُّۄ کرن دی چرچا بہُتی نہِیں سُݨی٬ اُہ اِس دے راج وِچّ نَۄکرِییاں دی وںڈّ بھْرِشٹاچار تۄں بِناں سِرے چڑھدے جاݨا ہَے۔ اسِیں لۄک پِچھلے تِیہ سالاں تۄں ودھّ سمیں تۄں اِہ ویکھدے آئے ہاں کِہ جدۄں وی کِسے مہِکمے واستے کِسے وڈّے جاں چھۄٹے پدھّر دے کرمچارِییاں دی بھرتی کِیتی جاںدی سی تاں اُس وِچّ بھْرِشٹاچار دے دۄش لا کے ہائی کۄرٹ وِچّ جھٹاپٹ پٹِیشناں دائِر ہۄݨ لگّدِییاں سن۔ مَۄجُۄدا سرکار دے راج وِچّ اجے تکّ بھرتِییاں کرن دا کۄئی ماملا بھْرِشٹاچار دی چرچا وِچّ آئِیا ہۄݨ دی کھاس کھبر نہِیں چلّدی سُݨِیںدی۔ اِنہاں نیں آݨ کے بھرتی کرن والے اپھسر کِسے باہرلے راج جاں کِسے باہرلے دیش تۄں نہِیں لِیا کے لائے٬ اپھسر اُہ ہی ہن٬ سِرپھ نِگرانی والا تںتّر سُدھارِیا ہۄݨ دی گلّ پتا لگّدی ہَے۔ گھٹّۄ-گھٹّ بھرتی والا کارج ہی جے اِس ترہاں کِیتا جاںدا رِہا تاں نیک-نِیتی دے اِکّ سبُۄت وجۄں پیش کرنا اِنہاں لئی اگلِییاں چۄݨاں دے وکت کمّ آ سکدا ہَے۔ تد وی تسوِیر دے چںگّے نالۄں وِگاڑ والے پکھّ لۄکِیں ودھّ نِیجھ نال ویکھݨ دے آدی ہن اتے اُنہاں وِگاڑ والے پکھّاں بارے وکت رہِںدِّیاں ناں سۄچِیا تاں جِدّاں پِچھلے ڈھائی سال گُذر گئے لگّدے ہن٬ اِدّاں ہی باکی ڈھائی سال لںگھّ جاݨگے اتے لۄکاں دی تسلّی کرائُݨی اَۄکھی ہۄ سکدی ہَے۔
چِراں دے پئے وِگاڑ والے جِہڑے پکھّاں دا اجے تکّ پںجّاب دی مَۄجُۄدا سرکار کۄئی اِلاج کر سکݨ وِچّ سپھل نہِیں ہۄئی٬ اُنہاں وِچّۄں اِکّ وڈّا پکھّ نشِیاں دا وہِݨ رۄکِیا ناں جاݨا ہَے۔ سرکار نیں جِنِّییاں ٹِیماں اِس کمّ وِچّ لائیِیاں سن٬ اُہ بہُت وڈّی کامیابی اِہ دسّدِییاں ہن کِہ اَینے تسکراں نُۄں پھڑِیا اتے اَینِیاں دی جائِداد اٹَیچ جاں کُرک کروائی ہَے۔ ذرُۄر کروائی ہۄ سکدی ہَے٬ پر اِس دے نال اِہ سچائی چھُپائی نہِیں جا سکدی کِہ اجّ وی ہر رۄذ پںجّاب وِچّۄں وکھّ-وکھّ تھاںواں تۄں نشِیلے پدارتھ دی ورتۄں نال نَۄجواناں دِییاں مَۄتاں ہۄݨ دِییاں کھبراں آ رہِییاں ہن تے ہر اِہۄ جِہی مَۄت مگرۄں اۄتھۄں دے لۄک سڑکاں رۄکدے اتے تھاݨِیاں دا گھِرائۄ کردے ہن۔ نشِیاں دی ’ہۄم ڈِلِوری‘ دا جِہڑا نَیٹّورک اِس راج وِچّ بِیتے سالاں وِچّ کائِم کر دِتّا جاݨ بارے اسِیں اۄدۄں تۄں سُݨدے آئے ساں٬ اُہ اجے وی کائِم ہَے۔ اُس دی کۄئی کھاس تںدّ کِسے تھاں تۄں ٹُکّی نہِیں جا سکی۔ چھۄٹِییاں مچھِّییاں اتے پُۄںگ جِہے پھڑے جاںدے ہن٬ اِس دھںدّے وِچّ لگّے ہۄئے وڈّے مگرمچھّاں دا کۄئی والھ وِںگّا ہۄݨ دی جھلک لۄکاں نُۄں نہِیں مِلدی۔
اِسے ترہاں دا دُۄسرا ناجائِذ دھںدّا مائیِنِںگّ دا ہَے٬ جِہڑا چلّدا بھاویں بھارت دے ہر راج وِچّ پِیا ہَے٬ سانُۄں اِس دے نال کۄئی متلب نہِیں کِہ کِس راج وِچّ ایداں دا کی ہُںدّا ہَے٬ پںجّاب دے لۄکاں نُۄں اِس دا پھِکر ہَے کِہ ساڈے پںجّاب وِچّ اِس نُۄں ہالے تکّ نتھّ نہِیں پائی جا سکی۔ تِیہ کُ سال پہِلاں تکّ اِس دھںدّے وِچّ گڑُچّ لۄک سِرپھ راج کردی پارٹی دے آگُۄیاں واستے ہِسّا کڈھِّیا کردے سن٬ پھِر مَۄجُۄدا ہاکماں دے نال راج کر چُکّے آگُۄیاں دا وی ہِسا کڈھّݨ لگّ پئے کِہ بھلک نُۄں اِنہاں دا راج آ گِیا تاں تںگّ کرنگے۔ اجّکلّہ اِس تۄں اگّے گلّ ودھ گئی تے راج کر چُکِّییاں دۄ دھِراں دے نال مَۄجُۄدا دھِر دے کئی وِدھائِکاں٬ کُجھ کُ مںتّرِییاں اتے کُجھ چُݨویں چیئرمَیناں دا ہِسّا کڈھِّیا جاںدا اتے پھِر رات دے وکت اُنہاں دے گھرِیں پُچائِیا جاݨ لگّا ہَے۔ اِہۄ جِہا وِہار آم لۄکاں تۄں لُکِیا نہِیں رہِںدّا٬ اُہ اِس بارے مُۄںہۄں-مُۄںہ گلّاں کردے پئے ہن۔
گلّ مُڑ کے اُسے تھاں آ جاںدی ہَے٬ جِتھّۄں شُرُۄ کِیتی گئی سی۔ سرکار دی ادھّی مِیاد لںگھّی جا رہی ہَے اتے جِدّاں اِس ڈھائی سال دے ارسے دَۄران آم لۄکاں دی چرچا دا کئی سالاں تۄں وِشا بݨدے آئے مُدِّیاں بارے ذِیادا کمّ نہِیں ہۄئِیا٬ جے باکی سمیں وِچّ اِہی ہال رِہا تاں سرکار دا بݨیگا کی؟ لۄک کِسے نُۄں دۄبارا پیپر دیݨ دا چاںس دیݨ دے آدی نہِیں تے اِکّ واری جدۄں اُنہاں نیں اکالی-بھاجپا سرکار دُہرا کے انرتھ ہُںدّا بھُگتِیا ہۄئِیا ہَے٬ اُس دا چیتا سبھ نُۄں رکھّݨا چاہِیدا ہَے۔ لۄک پہِلے سمیں واںگ سِدھّڑ نہِیں رہے٬ اُہ ہُںدّا سبھ کُجھ اکھِّیں ویکھدے اتے جِہڑا کُجھ اکھّۄں پرۄکھے ہُںدّا سُݨِیا جا سکدا ہَے٬ اُس دی چرچا بارے وی ’ہۄئۄُ پرے‘ کہِݨ اتے اکھّاں پھیر لَیݨ والے نہِیں رہِ گئے۔ اگلی چۄݨ دَۄران لۄک بِیتے ساڈھے تِنّ دہاکِیاں دے ہڈِّیں ہںڈھّائے تجربے بھُلّݨ نہِیں لگّے۔ اِہ کُجھ اگیتا سۄچ لَیݨا چاہِیدا ہَے۔