کُجھ وِئکتی اجِہے ہُںدّے ہن جِہناں دی اںدّرُۄنی یۄگتا اُہناں دی باہرلی سرِیرک اسمرتھّا نُۄں اُلںگھّدی ہۄئی سمُۄہ وِشو نُۄں ہَیران کر دِںدّی ہَے۔ اسِیں کِسے دھارمِک چمتکار دی گلّ نہِیں کرن جا رہے سگۄں اِکّ اجِہے وِگِیانک نُۄں یاد کر رہے ہاں جِسدی وِدوتا نیں وِگِیانک جگت وِچّ شاندار پْراپتِییاں دِکھائیِیاں۔ اِس مہِین بُدھّی دے مالِک دا نام سی سٹِیپھن ہاکِنج۔اِہ بھَۄتِک وِگِیان دے اُہ مہان کھۄجی ہن جِہناں نیں کالے چھیک (Black Holes), بْرہِمںڈّ دی شُرُۄیات اتے کواںٹم گرَیوِٹی بارے منُکھّی سۄچ دا رُخ بدل دِتّا۔ اُہناں دی جِںدّگی اتے وِگِیانک جگت نُۄں اُہناں دی دیݨ اتے بھاری بِماری دے باوجُۄد کِیتا سںگھّرش٬ منُکھّی اِرادے دی اِک جِئُںدی جاگدی مِسال ہَے۔

سٹِیپھن ہاکِنج 8 جنوری 1942 نُۄں اِںگلَیںڈ دے شہِر آکسپھۄرڈ وِچّ جنمے۔ اُہناں دا پالݨ پۄشݨ وِدوتاپُۄرن پرِوارک ماہَۄل وِچّ ہۄئِیا جِس نیں چھۄٹی اُمر تۄں ہی وِگِیان اتے ترکشِیل سۄچ دا رُجھان پَیدا کِیتا۔ ہاکِنج نیں شُرُۄیاتی سِکھِّیا سیںٹ اَیلبنج سکُۄل تۄں اتے پھِر آکسپھۄرڈ یُۄنِیورسِٹی تۄں بھَۄتِک وِگِیان وِچ بَیچلر ڈِگری ہاسِل کِیتی جِتھّے اُہ گمبھِّیر پڑھائی نالۄں ودھیرے سۄچ وِچار اتے چرچا وِچ دِلچسپی رکھّدے سن۔ پھیر اُہ کَیمبرِج یُۄنِیورسِٹی چلے گئے اتے اُتھّے کَۄسمۄلۄجی وِچ پی اَیچ ڈی شُرُۄ کِیتی۔ لگّبھگّ 21 سال دی اُمر وِچّ اُہناں نُۄں اے. اَیل. اَیس. (Amyotrophic Lateral Sclerosis - مۄٹر نِئۄُران ڈِسِیج) دی بِماری ہۄ گئی۔ اِس بِماری نیں ہَۄلی ہَۄلی اُہناں نُۄں پُۄری تراں لاچار کر دِتّا پر مانسِک تَۄر تے اُہ بیہدّ سرگرم اتے رچناتمک بݨے رہے۔ اُہ 1960 اتے 1970 دے دہاکے وِچ اُہ کَیمبرِج یُۄنِیورسِٹی وِچ لُۄکاسِیئن پْرۄپھَیسر آپھ مَیتھیمَیٹِکس نِیُکت کِیتا گِیا٬ کدے نِئۄُٹن وی اِس اسامی تے رِہا سی۔ بِماری کارن بۄلݨ دی سمرتھّا کھتم ہۄݨ تۄں بائد کمپِّئۄُٹر سپِیچ سِںتھّیسائیِجر دی سہائِتا نال لَیکچر اتے سںچّار جاری رکھِّیا۔ اُہ سںسّار بھر وِچ وِگِیانک کانپھرںسّاں٬ ٹی وی پْرۄگراماں اتے لَیکچراں راہِیں نَۄجوان پِیڑھی نُۄں پْریرِت کردے رہے۔

ہاکِنج دی سبھ تۄں وڈّی وِگِیانک کھۄج کالے چھیکاں بارے اتے ہاکِنج ریڈِیئیشنج بارے سی۔ کالے چھیکاں بارے اُہناں کِہا کِہ اُہ پُۄری تراں کالے نہِیں ہُںدّے٬ سگۄں کُیاںٹم پْربھاواں کارن اُہ تھۄڑھی تاپ والی ریڈِیئیشن نِکاس کردے ہن٬ جِس نُۄں اجّ ہاکِنج ریڈِیئیشنج کِہا جاںدا ہَے۔ اِس تۄں پہِلاں اِہ منِّیا جاںدا سی کِہ کالے چھیک تۄں پْرکاش تکّ نہِیں نِکل سکدا٬ پر ہاکِنج نیں دسِّیا کِہ اِیوَیںٹ ہۄرائیِجن دے نیڑے کواںٹم اُتھل-پُتھل کارن کݨاں دی جۄڑی بݨدی ہَے جِس دا اِک ہِسّا کالے چھیک تۄں باہر نِکل جاںدا ہَے۔ ہاکِنج ریڈِیئیشن دے سںکّلپ نیں اِہ درسائِیا کِہ کالے چھیک تاپمان اتے اَیںٹرۄپی رکھّدے ہن٬ جِس کارن کالے چھیکاں لئی تھرمۄ ڈائِنامِکس دے نویں نِئم پرِبھاشِت کِیتے گئے۔ اِہ سۄچ گرَیوِٹی٬ کواںٹم مَیکینِکس اتے اُۄرجا تاپ دے نِئماں درمِیان اِکّ ڈُۄںگھی کڑی وجۄں اُبھّری اِکّ تھِئۄُری آپھ اَیورِیتھِںگّ دی بھال نُۄں نوِیں دِشا دِتّی۔ ہاکِنج دی اِہ کھۄج سِرپھ کالے چھیکاں تکّ سِیمِت ناں رہی سگۄں اِستۄں بلَیک ہۄل اِنپھرمیشن پَیراڈاکس جنمِیا جِس وِچ مُکھّ سوال اُٹھِّیا کِہ جے کالے چھیک بھاف بݨ کے کھتم ہۄ جاںدے ہن٬ تاں اُس وِچ پئی جاݨکاری دا کی ہُںدّا ہَے۔ اِہ پَیراڈاکس اجے وی سِدھاںتک بھَۄتِک وِگِیان وِچ اِک کیںدری مُدّا ہَے اتے کواںٹم گرَیوِٹی دی سمجھ لئی اِک چُݨَۄتی بݨِیا ہۄئِیا ہَے۔

ہاکِنج نیں رۄجر پَینرۄج نال مِل کے سِںگُّۄلَیرِٹی تھِئۄُرم وِکسِت کِیتے٬ جِہناں دے انُسار جے بْرہِمںڈّ آم اپیکِشتا دے نِئماں دی پالݨا کردا ہَے تاں پھِر سمیں نُۄں پِچھّے ٹریس کرن تے اِک اجِہا مۄڑ آئُںدا ہَے جِتھّے سارے کانُۄن پھیل ہۄ جاںدے ہن جِسنُۄں سِںگُّۄلَیرِٹی کِہا جاںدا ہَے۔ اِس وِچار نیں بِگ بَیںگّ تھِئۄُری نُۄں مجبُۄت ترک مُہئیِیا کروائِیا کِہ بْرہِمںڈّ کِسے سمیں اِک اتِئںتّ سںگھّݨے اتے گرم بِںدُّۄ تۄں شُرُۄ ہۄئِیا۔ اُہناں نیں دسِّیا کِہ سِںگُّۄلَیرِٹی سِرپھ کالے چھیکاں دے کیںدر وِچ ہی نہِیں٬ سگۄں پُۄرے بْرہِمںڈّ دی شُرُۄیات دا اٹلّ نتِیجا وی ہۄ سکدی ہَے جے کُجھ آم شرتاں پُۄرِییاں ہُںدِّییاں ہن۔ اِس کارن کَۄسمۄلۄجی وِچّ سمیں دی شُرُۄیات اتے بھَۄتِک نِئماں دے جنم بارے ڈُۄںگھی وِگِیانک اتے دارشنِک چرچا شُرُۄ ہۄئی۔ ہاکِنج دی دِلچسپی سِرپھ اِہ دسّݨ وِچ نہِیں سی کِہ بْرہِمںڈّ کِویں شُرُۄ ہۄئِیا٬ سگۄں اِس گلّ وِچّ وی سی کِہ کی سِدھاںتک تَۄر تے سمیں دی کۄئی سِیما جاں بارڈر سۄچِیا جا سکدا ہَے جاں نہِیں۔ اِتھّۄں ہی اُہناں نیں اِک ہۄر مہتّوپُۄرن وِچار نۄ-بائۄُںڈری پْرۄپۄجل دی جڑھ ہَے۔ نۄ-بائۄُںڈری پْرۄپۄجل اتے کواںٹم کَۄسمۄلۄجی جیمذ ہارٹل نال مِل کے ہاکِنج نیں اِک ماڈل پیش کِیتا جِسنُۄں نۄ-بائۄُںڈری ویوفںکّشن جاں ہارٹل-ہاکِنج پْرۄپۄجل کِہا جاںدا ہَے جِس انُسار بْرہِمںڈّ سِیمِت ہَے پر اِسدی سپیس-ٹائیِم سںرّچنا وِچ کۄئی کلاسِیکل بارڈر جاں شُرُۄیاتی کِنارا نہِیں۔ اِس وِچار نُۄں سمجھائُݨ لئی اُہ اکسر دھرتی دی ستہ دی اُداہرݨ دِںدّے ہن کِہ جِویں اُتّری دھرُو تۄں اُتّر ولّ جاݨ دا کۄئی ارتھ نہِیں٬ اُسے تراں بْرہِمںڈّ وِچ اِک اجِہا کواںٹم پڑاء ہَے جِتھّے "سمیں تۄں پہِلاں " دی گلّ مائنے نہِیں رکھّدی۔ نۄ-بائۄُںڈری پْرۄپۄجل نیں کواںٹم کَۄسمۄلۄجی وِچّ اِکّ نواں رُجھان دِتّا٬ جِس وِچّ سارے بْرہِمںڈّ نُۄں اِکّ کواںٹم پْرݨالی وجۄں ویکھ کے اُسدی ویوفںکّشن بارے سۄچِیا جا سکدا ہَے۔ اِہ دْرِشٹِیکۄݨ اِنپھلیمیشن٬ کَۄسمِک پھلکچُئیشناں اتے بْرہِمںڈّ دی وڈّے پدھّر تے سںرّچنا بارے تھِئۄُرِییاں نال جُڑ کے کمّ کردا ہَے۔

ہاکِنج نیں ڈُۄںگھے گݨِتک پیپراں تۄں بِناں لۄکپْرِء وِگِیان دِییاں کِتاباں لِکھ کے کَۄسمۄلۄجی اتے بھَۄتِک وِگِیان نُۄں آم پاٹھک تکّ پہُںچّائِیا۔ 1988 وِچّ پْرکاشِت ہۄئی "A Brief History of Time " نیں کالے چھیکاں٬ بِگ بَیںگّ٬ سمیں دی سُبھاء اتے اِکجُٹّ سِدھاںت دی بھال ورگے مُشکِل وِشِیاں نُۄں سدھارن بھاشا وِچ وِشو بھر دے لکھّاں پاٹھکاں تکّ پہُںچّائِیا۔ اِستۄں بائد "The Universe in a Nutshell" اتے "The Grand Design" ورگِییاں کِتاباں راہِیں اُہناں نیں اپڈیٹ ہۄ رہِییاں تھِئۄُرِییاں جِویں کِہ سٹرِںگّ تھِئۄُری٬ M-تھِئۄُری٬ اتے کواںٹم گرَیوِٹی دے نویں رُخ بارے آم لۄکاں نُۄں جاݨکاری دِتّی۔ "On the shoulder of Giants" وِچّ اُہناں نیں کاپرنِکس٬ گَیلِیلِیئۄ٬ کَیپلر٬ نِئۄُٹن اتے آئیِنسٹائیِن ورگے مہان وِگِیانکاں دے کلاسِکی پیپر اِکٹھّے کِیتے اتے اُہناں وِچّ اُناں بارے جِیونِییاں اتے لیکھ وی شامل کِیتے۔ بچِّیاں وِچّ جگِیاسا جگائُݨ لئی آپݨی دھی لُۄسی دے نال مِل کے "George's Secret Key to the Universe" اتے اِستراں دِییاں ہۄر کِتاباں لِکھِییاں جِناں وِچ کلپناتمک کہاݨِییاں راہِیں کَۄسمۄلۄجی اتے کھگۄل وِگِیان دے سںکّلپ سمجھائے گئے ہن۔ اِہ اُہناں دی اِس تِیبر اِچھّا نُۄں درسائُںدا ہَے کِہ اگلی پِیڑھی وِگِیان نُۄں ڈر نال نہِیں٬ سگۄں رۄماںچ اتے ہَیرانی دے بھاو نال دیکھے۔

اُہناں دے وِگِیانک یۄگداناں دی مانتا وجۄں اُہناں نُۄں کئی اںتّرراشٹری سنمان مِلے جِنہاں وِچ رَۄئِل سۄسائِٹی دی پھَیلۄشِپ٬ کماںڈر آف د آرڈر آپھ د بْرِٹِش اَیمپائِر (CBE) اتے ہۄر اُچّے پدک شامل ہن۔ بھاویں اُہناں نُۄں نۄبل اِنام نہِیں مِل سکِیا٬ پر کالے چھیکاں سِںگُّۄلَیرِٹی اتے کَۄسمۄلۄجی وِچ کِیتے کمّ نیں اُہناں نُۄں وِگِیان دے اِتِہاس وِچ سدا لئی اِکّ امر ناں بݨ چُکّا ہَے۔ اُہناں دی دیݨ آئُݨ والے سمِیاں وِچ کھۄجِییاں نُۄں راہ دِکھائُںدی رہیگی۔ وِگِیان دا اِہ سپُۄت 14 مارچ 2018 نُۄں کَیمبْرِج وِچ آپݨا سرِیر چھڈّ گِیا پر اُہ وِگِیان جگت نُۄں سدا چانݨ دِںدّا رویگا۔