بھْرِشٹاچار دے دۄش وِچّ لمّا سماں جیلہ وِچّ رہِ چُکّا لالُۄ پْرساد یادو وی کہِںدّا ہَے کِہ اُس دا دیش دی نِیاں پالِکا وِچّ ’پُۄرن وِشواس‘ ہَے۔ ہرِیاݨے دے ٹِیچر بھرتی گھُٹالا ماملے وِچّ پُتّر سمیت دس سال لمّی جیلہ بھُگت چُکّا اُتھّۄں دا سابکا مُکھّ مںتّری اۄم پْرکاش چَۄٹالا کہِںدّا ہَے کِہ اُس دا دیش دی نِیاں پالِکا وِچّ ’پُۄرن وِشواس‘ ہَے۔ باکی لۄک وی اِہۄ کُجھ کہِںدّے اتے اِس نال آپݨے من نُۄں کُجھ تسلّی دِںدّے ہۄݨ جاں ناں٬ اِس دیش دے لۄکاں نُۄں اِہ کہِݨ نُۄں پْریردے ہن کِہ ’دیش دی نِیاں پالِکا وِچّ ساڈا پُۄرن وِشواس ہَے۔‘ مَیتھۄں اِہ گلّ نہِیں کہی جاںدی٬ بسّ اِہ کہِ دیݨ تک سِیمت رہِںدّا ہاں کِہ جدۄں دیش دے سِسٹم دے ہۄر سارے اںگّ لۄکاں دا بھرۄسا پُۄری ترہاں کھتم کری جا رہے ہن٬ اِکّۄ نِیاں پالِکا بچی ہَے٬ جِس وِچّ ہالے کُجھ ناں کُجھ وِشواس ہَے٬ پر ’پُۄرن وِشواس‘ والی گلّ مَیں شائِد کدے ہی کہی ہۄوے۔ جدۄں کئی کیساں وِچّ ادالتاں نیں بہُت چںگّے اتے ہر کِسے دی شلاگھا کھٹّ سکݨ والے پھَیسلے دِتّے تاں اسِیں اِسدی شلاگھا کِیتی سی٬ پر ادالتی سِسٹم دے ’پُۄرن وِشواس‘ والی گلّ جدۄں کدے کہِݨی پئی٬ میری ذبان میرا ساتھ نہِیں دِںدّی۔ بھارتی سُپرِیم کۄرٹ دے چِیپھ جسٹِس دھنںجَّے یشوںتّ چںدّرچُۄڑ اُرپھ جسٹِس ڈی وائی چںدّرچُۄڑ دی رِٹائِرمَیںٹ ہۄݨ مَۄکے اِکّ وار پھِر بھارت دی نِیاں پالِکا اُتّے جِس ترہاں دِییاں اُںگلاں اُٹھّݨ لگّ پئیِیاں ہن اتے اِہ سبھ کُجھ ہۄݨ دا مَۄکا اُنہاں آپݨے وِہار نال کھُد پَیدا کِیتا ہَے٬ اُس نال اِکّ وار پھِر نِیاں پالِکا اُتّے بہُت سارے لۄکاں دے وِشواس نُۄں سٹّ وجّی ہَے۔ اگلے مُکھّ ججّ ساہِب کِدّاں دے ہۄݨگے٬ اُنہاں دے پِچھلے کِیتے پھَیسلِیاں کارن اُنہاں اُتّے وِشواس جِتائِیا جا رِہا ہَے تاں مَیں کۄئی کِںتُّۄ نہِیں کر سکدا٬ پر وِشواس پْرگٹاوے لئی کھُد کاہلی کرن نُۄں من نہِیں کر رِہا۔ کارن اِسدا اِہ ہَے کِہ جسٹِس ڈی وائی چںدّرچُۄڑ آپݨے پرِوار وِچّۄں سُپرِیم کۄرٹ تک پُجّݨ دا ماݨ ہاسل کرن والے تِیسرے ججّ سن۔ بھارت وِچّ مُکھّ ججّ وجۄں سبھ تۄں لمّی سروِس دا رِکارڈ وی اُنہاں دے پِتا جی جسٹِس یشوںتّ وِشݨُۄں چںدّرچُۄڑ اُرپھ وائی وی چںدّرچُۄڑ دا سی۔ اُہ بہُت مہتّو بھرے کیساں دا اِہۄ جِہا پھَیسلا دیݨ لئی اجّ تک یاد کِیتے جاںدے ہن٬ جِنہاں واستے سِیاسی وِرۄدھِییاں دی کَۄڑ دے باوجُۄد دیش دے آم لۄکاں نُۄں کدی کۄئی نُکس نہِیں دِسِیا۔ دۄ سال پہِلاں جدۄں اُنہاں دے بیٹے ڈی وائی چںدّرچُۄڑ نیں بھارتی نِیاں پالِکا دی سِکھرلی پدوی سمبھّالی تاں اُنہاں کۄلۄں آم لۄکاں نُۄں اُنہاں دے باپ واںگ نِیاں دیݨ والے ججّ دی جھلک دِکھائی دِتّی سی اتے کُجھ دیر اِہ وِلکھّݨ جھلک کائِم رہی سی۔ آپݨی رِٹائِرمَیںٹ دے اَین نیڑے پُجّ کے اُنہاں نیں اُہ جھلک نہِیں رہِݨ دِتّی اتے آپݨے پھَیسلِیاں نُۄں سںوِّدھان دے مُتابک کہِ کے دیش دے لۄکاں دی شلاگھا کھٹّݨ دی تھاں اِہ کہِ کے وِوادت بݨا دِتّا کِہ رام جنم بھُۄمی ماملے وِچّ اُہ بھگوان ساہمݨے جا بَیٹھے سن تے کیس دا پھَیسلا کرن دا راہ بھگوان نیں دِتّا سی۔ جِہڑا پھَیسلا اِس تۄں پہِلاں ہی وِواد وِچّ گھِرِیا پِیا سی کِہ مُدّا مُکِّیا ہَے تاں مُکّݨ دِئۄ٬ پر اُںج اِکّ دھِر نال دھارمِک پکھّ تۄں اِنساپھ نہِیں ہۄئِیا٬ اُس نُۄں اُنہاں نیں پھِر وِواد وِچّ پھسا چھڈِّیا ہَے۔
سانُۄں یاد ہَے کِہ جسٹِس چںدّرچُۄڑ دے آئُݨ تۄں پہِلاں جسٹِس رںجّن گۄگۄئی دا اِسے ذِمّیواری دے وکت جِدّاں دا تجربا سی٬ اُس نال اُمر بھر دا اُنہاں دا سماج وِچّ بݨِیا سنمانت اکس کھراب ہۄ گِیا سی۔ جسٹِس چںدّرچُۄڑ نُۄں اُہ کَۄڑا تجربا وی بھُلّ گِیا۔ اِکّ سمیں جسٹِس گۄگۄئی اتے اُنہاں نال تِنّ ہۄر ججّ ساہِبان نیں آپݨے چِیپھ جسٹِس دے کھِلاپھ پْرَیسّ کانپھرںسّ کِیتی سی تے بھارتی اِتِہاس وِچّ پہِلی وار سی کِہ سُپرِیم کۄرٹ دے ججّاں نُۄں اُہ پْرَیسّ کانپھرںسّ کرنی پئی۔ جدۄں جسٹِس گۄگۄئی نیں چِیپھ جسٹِس دا اہُدا سمبھّالِیا تاں اُنہاں دے پِچھلے رِکارڈ مُتابک ہر پاسے شلاگھا دے نال اُنہاں تۄں نِیاں پالِکا نُۄں ٹھِیک سیدھ وِچّ اگّے لِجاݨ والی آس پْرگٹ کِیتی جاںدی سی۔ اُنہاں نیں آم لۄکاں دے وِشواس نُۄں اگّے ودھائُݨ والے کُجھ پھَیسلے دِتّے وی٬ پر اُس دے بائد اچانک اُنہاں دا رُکھ بدل گِیا اتے ہر نویں کیس بارے اِہ چرچا چلّݨ لگّ پئی کِہ پھَیسلا ٹھِیک نہِیں آئُݨا٬ کِئُںکِہ ججّ والی کُرسی اُتّے جسٹِس گۄگۄئی ساہِب بَیٹھے ہن۔ پھِر اِہ پتا لگّا کِہ اُنہاں وِرُدھّ دۄہری ہملاوری ہۄئی ہَے تے اُہ دباء تھلّے ہن۔ چرچا سی کِہ اُنہاں دے نِجّ دے کھِلاپھ اِکّ شِکائِت ہۄئی ہَے اتے دُۄسرے پاسے اُنہاں دے پرِوار دے اِکّ جِیء وِرُدھّ کُجھ کیساں دی چرچا وی چلّݨ لگّ پئی تے اُس دے بائد پہِلے جسٹِس گۄگۄئی والی روانگی تے پَیںتڑا نہِیں سی رہِ گِیا۔ پھِر جدۄں رِٹائِر ہۄئے اتے کُجھ دِن بائد اُنہاں نُۄں راج سبھا دی مَیمبری مِل گئی تاں سمُچّے دیش وِچّ اُنہاں بارے جِہڑِییاں ٹِپّݨِییاں کِیتِییاں سُݨِییاں جاݨ لگّ پئیِیاں٬ اُنہاں نیں سِرپھ جسٹِس گۄگۄئی بارے نہِیں٬ بھارت دی نِیاں پالِکا بارے وی کئی لۄکاں اںدّر اُس سۄچ نُۄں کھۄرا لائِیا سی٬ جِس سۄچ ہیٹھ کِہا جاںدا ہَے کِہ دیش دی نِیاں پالِکا وِچّ لۄکاں دا پُۄرن وِشواس ہَے۔
اسِیں اُس دیش وِچّ اتے اُس پْربںدھّ ہیٹھ رہِںدّے ہاں٬ جِتھّے پہِلاں ہی کِسے پاسے بھرۄسییۄگتا دی گلّ نہِیں رہِ گئی اتے ہر دِن اِہ رںگّ ہۄر ودھدا جاںدا ہَے۔ راج پْربںدھّ تۄں جِہڑی وِشواس دی کمی نِیاں پالِکا تک آ پُجّی ہَے٬ اُہ اُس دھارمِک کھیتر تک وی جنتک وِشواس نُۄں ڈھاہ لائی جا رہی ہَے٬ جِس بارے آم لۄک اِہ کہِںدّے ہن کِہ جِس نُۄں کِدھرے نِیاں نہِیں مِلدا٬ اُس نُۄں نِیاں لَیݨ واستے اِیشور تۄں اِسدی آس رکھّݨی چاہِیدی ہَے۔ دکھّݨی بھارت وِچّ ہِںدُّۄ دھرم دے پْرمُکھّ آستھا کیںدر کاںچی کامکۄٹی پِیٹھ دے مُکھی جگت گُرُۄ شںکّراچارِییا جَیئِںدر سرسوتی کھِلاپھ اِکّ کیس بݨِیا سی۔ مُدّا اُس دھرم استھان دے پْربںدھّ نال جُڑے ہۄئے اِکّ ادھِکاری دے کتل دا سی٬ جِس بارے کِہا گِیا کِہ سارا کُجھ شںکّراچارِییا نیں کروائِیا ہَے۔ جِہڑے تامِل ناڈُۄ راج دی پُلِس نیں اِہ جاںچ کِیتی اتے پھِر جگت گُرُۄ شںکّراچارِییا دی گْرِپھتاری تک لَے گئی٬ اُدۄں اُس راج وِچّ مُکھّ مںتّری جَیللِتا ہُںدّی سی٬ جِسدا نیڑ کاںگرس نال سی تے بھاجپا آگُۄیاں اٹل بِہاری واجپائی تے ہۄرناں نیں دۄش لائِیا سی کِہ کاںگرس نال نیڑتا پکّی کرن لئی جَیللِتا نیں اِہ کیس کرائِیا ہَے۔ سبُۄت اتے گواہ بہُت سن٬ پر اںتّ وِچّ اِس کیس دے سارے دۄشی بری کر دِتّے گئے٬ ہالاںکِہ ادالت نُۄں اِہ دسِّیا گِیا سی کِہ ہۄرناں دی گلّ چھڈّۄ٬ جَیئِںدر سرسوتی جی نیں کھُد دۄش منّ لئے ہن۔ ادالت وِچّ پہُںچّ کے ادھّے دے کرِیب گواہ آپݨے پہِلے بِیاناں تۄں مُکّر گئے تاں دۄشی بری ہۄ گئے۔ جِہڑے دۄ اپھسر اِس کیس دی جاںچ کر رہے سن٬ دۄویں جݨے ہِںدُّۄ سن اتے اُنہاں وِچلے سِینِیئر اپھسر نیں پُۄری پُلِس وردی وِچّ کیس دی پھائیِل جا کے اُسے دھرم استھان وِچّ بھگوان دے اگّے رکھّ کے اِہ آشِیرواد کَیمرے دے ساہمݨے مںگِّیا سی کِہ اُہ سچّ دی پہِریداری کر کے دۄشِییاں نُۄں سذا دِوائُݨ دا پھرذ نِبھا سکے۔ مَینُۄں اُس کیس بارے اجّ تک ساپھ شبداں وِچّ اِہ کہِݨ تۄں جھِجک ہَے کِہ لائے گئے سارے دۄش سچّے سن جاں اِہ گلّ کِہ کیس شائِد جھُۄٹھا بݨائِیا گِیا ہۄویگا٬ کِئُںک بہُت سارے کیساں واںگ اِہ کیس وی وِواداں وِچّ پھسِیا پھِردا سی۔ جِہڑی جَیللِتا اُتّے بھاجپا آگُۄیاں نیں جھُۄٹھا کیس بݨائُݨ دا دۄش لائِیا سی٬ اُہ بائد وِچّ بھاجپا گٹھجۄڑ وِچّ شامل ہۄ گئی سی۔ اُس دی مَۄت دے بائد وی بھاجپا آگُۄیاں نیں اُس دی پارٹی نال راجسی ساںجھ نہِیں سی چھڈّی تے اِہ گلّ بھُلا دِتّی سی کِہ پْرمُکھّ ہِںدُّۄ دھارمِک پِیٹھ دے مُکھی سںتّ اُتّے جھُۄٹھا کیس بݨائُݨ دا دۄش اُس پارٹی دی آگُۄ جَیللِتا اُتّے اُنہاں نیں کھُد ہی لائِیا سی اتے اِہ وی کِہ پھِر ادالت وِچّ جا کے اُس کیس دا کی بݨِیا سی!
جِدّاں رِٹائِرمَیںٹ دے نیڑے پُجّ کے جسٹِس رںجّن گۄگۄئی دا اکس پہِلاں والا نہِیں سی رہِ گِیا٬ اجّ کئی لۄک کہِ رہے ہن٬ اُویں ہی جسٹِس چںدّرچُۄڑ دا اکس وی رِٹائِرمَیںٹ ویلے پہِلاں ورگا نہِیں رِہا۔ جسٹِس چںدّرچُۄڑ کہِںدّے ہن کِہ مَیں پھلاݨے کیس دا پھَیسلا کرن تۄں پہِلاں بھگوان دی شرݨ گِیا ساں کِہ کۄئی راہ نہِیں لبھّ رِہا اتے میری آستھا کارن بھگوان نیں مارگ دِکھائِیا سی٬ تامِل ناڈُۄ وِچّ شںکّراچارِییا جَیئِںدر سرسوتی دے کھِلاپھ کیس بݨائُݨ والے پُلِس اپھسر نیں وی کیس دی پھائیِل اۄویں ہی بھگوان اگّے جا کے رکھّی تے کہِںدّا سی کِہ اُس نُۄں بھگوان نیں راہ وِکھائِیا ہَے۔ مارگ درشن کرن لئی بھگوان دا دھنّواد کۄئی کریگا تاں اُس دی آستھا اُتّے کِںتُّۄ کرن دا مَینُۄں کۄئی ہکّ نہِیں ہۄ سکدا٬ پر لۄکاں نُۄں بھگوان ولّۄں وِکھائے دسّے جاںدے مارگ اُتّے کہاݨی اُتھّے پہُںچّدی دِسݨی چاہِیدی ہَے٬ جِس نُۄں کۄئی اِنساپھ دی مںذّل کہِ سکے۔ آپݨے کِیتے چںگّے-ماڑے ہر کمّ واستے بھگوان دی آستھا دا آسرا لَیݨ دی کہاݨی اسل وِچّ اُس کمّ بارے کِںتُّۄ کرن والِیاں نُۄں اِہ کہِ کے چُپّ کرائُݨ دا یتن ہُںدّا ہَے کِہ مَیں تاں کُجھ کِیتا ہی نہِیں٬ سارا بھگوان دا کِیتا-کرائِیا ہَے۔ جسٹِس چںدّرچُۄڑ ساہِب تاں اُدۄں اِس تۄں وی بہُت اگّے نِکل گئے٬ جدۄں آپݨے گھر پُۄجا دے وکت آپݨے پرِوار ولّۄں کِیتی جا رہی پُۄجا والی تھالی اُتھّے آئے ہۄئے٬ جاں اُچیچے بُلائے ہۄئے٬ پْردھان مںتّری نرِںدّر مۄدی دے ہتھّ دِتّی سی۔ بھارت دے لۄکاں نُۄں اُس دِن اُس تھالی اتے اُس پُۄجا وِچّۄں جسٹِس چںدّرچُۄڑ دے بھوِکھّ دی مںذّل اۄداں ہی دِکھائی دیݨ لگّ پئی ’تے کِںتُّۄ ہۄݨ لگّ پئے سن٬ جِدّاں جسٹِس رںجّن گۄگۄئی بارے ہُںدّے سُݨدے رہے سن۔ اِس دیش دی نِیاں پالِکا بارے جِہڑے چںگّے لۄک وی اتے پاپ دِییاں سذاواں بھُگت چُکّے لۄک وی اِہ کہِںدّے ہن کِہ نِیاں پالِکا وِچّ اُنہاں دا ’پُۄرن وِشواس‘ ہَے٬ اُنہاں دا پیش کِیتا اکس لۄک یاد رکھّݨگے جاں نہِیں٬ پر مُلک دے مُکھّ ججّ دی ستِکارت پدوی والے ججّ ساہِب بارے ٹِپّݨِییاں دی اجۄکی نَۄبت نہِیں سی آئُݨی چاہِیدی۔
اِہ سارا کُجھ ہُںدّا آپݨے سمِیاں اتے آپݨِییاں اکھّاں نال ویکھݨ دے بائد وی مَینُۄں اِہ کہِݨ دی کۄئی جھِجک نہِیں کِہ دیش دی نِیاں پالِکا وِچّ وِشواس ہَے٬ پر اِہۄ کارن ہَے کِہ مَیں وِشواس تۄں اگاںہ ودھ کے ’پُۄرن وِشواس‘ دی گلّ کہِݨ تۄں جھِجک جاںدا ہاں۔ پتا نہِیں اِس دیش وِچّ کِنّے لۄک ہۄر اجِہے ہۄݨگے٬ جِہڑے سۄچدے تاں اِدّاں ہی ہۄݨگے٬ پر شائِد اِہ کہِݨ دی ہِمّت نہِیں کردے ہۄݨگے۔