اجّ آم آدمی دا جِیئُݨا مُشکل ہۄ رِہا ہَے۔ مہِگائی٬ بھُکھّ مری٬ غرِیبی٬ بیرُذگاری تے بھرِشٹاچار نیں مِل کے بھارت ورگے وِشال دیش اُپر پُۄری تر•اں نال کبجا کِیتا ہۄئِیا ہَے۔ امِیر غرِیب دا پاڑا ہَیرانی جنک ہدّ تکّ ودھّ گِیا ہَے۔ اجّ دیش دی آبادی نُۄں دۄ ورگاں وِچ بڑی ہی آسانی نال وںڈِّیا جا سکدا ہَے۔ اِک اُہ ہن جِن•اں نُۄں بھر پیٹ کھاݨ نُۄں نہِیں مِل رِہا دُۄسرے اُہ ہن جِن•اں دِییاں دَۄلتاں دے امبّار وِدیشاں دِییاں بَیںکاں وِچ وی لگّدے جا رہے ہن۔ گھٹ رہے رُذگار دے مَۄکِیاں تے ودھّ رہے کھرچِیاں نیں اجّ مدھّ ورگی لۄکاں دا جِیئُݨا وی دُبّر کر دِتّا ہَے۔ بھارت دی ادھّی تۄں ودھّ آبادی تاں پہِلاں ہی نرک ورگی ذِںدّگی جِیئُݨ لئی مجبُۄر سی وِشوِیکرن دِییاں نِیتِییاں نیں لۄکاں دا ہۄر وی کچُۄمر کڈھّ دِتّا ہَے پر اِس دے باوجُۄد وی جدۄں اسِیں بھارت دے ہاکماں ولّۄں دِتّے گئے بِیاناں دی اسلِیئت دا مُلاںکݨ کردے ہاں ستھِتی دا ادھّا پکھّ سمجھ وِچ آئُںدا ہَے۔ وِشوِیکرن دے لُبھاونے سُپنِیاں دی اسلِیئت نُۄں بھُکھّ مری دے سوال راہِیں وی سمجھِیا جا سکدا ہَے۔ سماجوادی رُۄس دے ڈھہِ ڈھیری ہۄ جاݨ دے نال امرِیکا سںسّار دی اِکّۄ اِک شکتی بݨ کے رہِ گِیا جِس نال اُس دِییاں نو سامراجوادی نِیتِییاں نُۄں چنَۄتی دیݨ والا کۄئی نہِیں رہِ گِیا جِس دے سِٹّے وجۄں اُہ آپݨِییاں نِیتِییاں نُۄں دھَۄںس دے نال لاگُۄ کروائُݨ تۄں وی نہِیں جھِجکدا۔ وِشوِیکرن دِییاں نِیتِییاں دے لاگُۄ ہۄݨ تۄں بائد دیش دے لۄکاں دی ہالت ہۄر وی ماڑی ہۄ گئی ہَے۔ اجّ سرکاری اںکّڑِیاں دے انُسار 40% آبادی کیول 15 رُپئے نال گُذارا کرن لئی مجبُۄر ہَے۔ 70% آبادی 20 رُپئے تۄں وی گھٹّ وِچ گُذارا کر رہِیں ہَے۔ راشٹری نمُۄنا سرویکھݨ دے انُسار 1993- 94 وِچ بیرُذگاراں دی گِݨتی 2 کرۄڑ سی جِہڑی 2004-5 وِچ ودھّ کے 3.5 کرۄڑ ہۄ گئی ہَے۔ اسِیں جِئۄ جِئۄ وِشوِیکرن دِییاں نِیتِییاں ولّ ودھ رہے ہاں تِئۄ تِئۄ پْرتی وِئکتی بھۄجن اُپلبدتا وی گھٹدی دا رہی ہَے۔ 1991 وِچ پتی وِئکتی 510 گْرام بھۄجن پْرتی وِئکتی دے ہِساب نال اُپلبد ہُںدّا سی اُہ 2007 تکّ گھٹ کے 443 گْرام ہی رہِ گِیا ہَے۔ نِیئۄُٹِیشن اِنٹیک اِن اِںڈِییا دے انُسار 2004-5 وِچ پیںڈُۄ کھیتراں وِچ کَیلری اُپبھۄگ 1983 دے مُکابلے ہَیرانی جنک ہدّ تکّ گھٹِیا ہَے۔ 1983 وِچ 2221 کَیلۄری تۄں گھٹّ کے 2004 وِچ 2047 کَیلیری ہی رہِ گِیا سی۔ راشٹری پرِوار سرویکھݨ دے ہِساب دے نال دیش دے 50% لۄک کُپۄشݨ دے شِکار ہن۔

اِس سارے ورتارے نُۄں سمجھݨ لئی اِہ بہُت ہی جرُۄری ہَے کِہ سرکار دُیارا وِشوِیکرن دِییاں نِیتِییاں دے تہِت لئے گئے آیات٬ نِریات دے پھَیسلِیاں نُۄں وی سمجھِیا جاوے۔ اجّ جدۄں بھارت دی ادھّ تۄں ودھّ آبادی بھُکھّی سَۄݨ لئی مجبُۄر ہَے اُس وکت اسِیں کھل اتے پشُۄیاں دا ہۄر چارا یُۄرپ تے امرِیکا دے وکھّ وکھّ دیشاں نُۄں بھیج رہے ہاں پِچھلے سالاں وِچ 10,000 کرۄڑ دا پشُۄ چارا وِدیشاں نُۄں بھیجِیا گِیا تاں کِہ اُن•اں امِیر دیشاں وِچ دُدھّ دا اُتپادن ودھے۔ اِسے تر•اں ہی شاڈے دیش نیں 10, 000 کرۄڑ تۄں ودھّ دی باسمتی دا نِریات کِیتا۔ 25 ہجار کرۄڑ تۄں ودھّ دا پھلاں٬ سبذِییاں٬ مچھّی تے میوِیاں دا نِریات کِیتا۔ اِس نِیتی دے نال دُنِییاں بھر دے امِیر دیش بھارت دے کِسان دی کھُۄن پسِینے دی کمائی نال آپݨی اَیش کرن۔ اِس نال بھارت وِچ کھاݨ والِییاں وستاں دی گھاٹ ہۄ رہِیں ہَے جدکِہ امرِیکا تے یُۄرپ دے دیشاں دے لۄکاں نُۄں اِہ سبھ سستے بھاء تے مِل رہِییاں ہن۔

دیش دِییاں ہاکم دھِراں بھاںویں کِسے وی رُۄپ وِچ وِشوِیکرن دِییاں لۄک وِرۄدھی نِیتِییاں نُۄں لۄک ہتَیشی بݨا کے پیش کرن پر تۄڑ مرۄڑ کے پیش کِیتے تتھّ اِس دی اسلِیئت نُۄں لُکا نہِیں سکدے۔ جِن•اں جِن•اں دیشاں وِچ اِہ سامراجوادی نِیتِییاں لاگُۄ کِیتِییاں گئیِیاں ہن اُن•اں دیشاں اںدّر بیرُذگاری٬ بھُکھّمری٬ مہِگائی آدِ دِییاں سمسِّیاں سمیں سمیں تے وِکرال رُۄپ دھاردِییاں رہِییاں ہن۔ جِن•اں دیشاں نیں وِشوِیکرن دِییاں نِیتِییاں نُۄں ساڈے تۄں اِک دہاکا پہِلاں لاگُۄ کِیتا سی اُتھّے بھُکھّ دا مسلاں بھِیانک رُۄپ دھارن کر چُکّا ہَے۔ رواڈا ورگے دیشاں وِچ کال پَیݨ دی ستھِتی وِشوِیکرن دِییاں نِیتِییاں لاگُۄ کرن تۄں بائد ہی بݨی سی۔ اِتھۄپِییا٬ سۄمالِییا٬ کِینِییا آد دیشاں وِچ بھۄجن دی سمسِّیا وڈّے رُۄپ وِچ ساہمݨے آئی ہَے۔ لَیٹِن امرِیکا دے دیش وی اِس سمسِّیا نال بُری تر•اں نال جُۄجھ رہے ہن۔ بہُت سارے لَیٹِن آمرِیکا دے دیشاں دی ارتھ وِوستھا وِشوِیکرن دِییاں نو اُداروادی نِیتِییاں نیں بہُت ہی بُری تر•اں نال پربھاوِت کِیتا ہَے۔ وِشوِیکرن دِییاں سامراجوادی نِیتِییاں نیں اُن•اں دیشاں دی ارتھ وِوستھا نُۄں بُری تر•اں نال جھںجّۄڑ کے رکھّ دِتّا ہَے۔ ہُݨ بھارت تے اِس دے گُیاڈھی دیش پاکِستان٬ بںگّلادیش آد بھُکھّمری دی ستھِتی ولّ ودھّ رہے ہن۔ کمّ دے مَۄکے گھٹ رہے ہن۔ مہِںگّائی ودھ گئی ہَے پیٹ بھرن واستے اَۄرتاں نُۄں جِسم ویچݨا پَے رِہا ہَے۔ جے اسِیں اںکّڑِیاں دا سالاناں نرِیکھݨ کرِیئے تاں پتا لگّدا ہَے کِہ 1991 وِچ وِشوِیکرن دِییاں نِیتِییاں دے بھاگِیدار بݨن تۄں بائد ساڈے دیش دی ہالت بھۄجن دی دِْرشٹی تۄں بد تۄں بدتر ولّ ودھّ رہِیں ہَے پر دیش دے ہاکم اُہ بھاںوے کاںگرس پارٹی دے ہۄݨ بھاںوے بِیجیپی دے اُہ بھارتی سماج دِییاں ستھِتِییاں نُۄں اݨڈِٹھّ کرکے 2020 تکّ دے رںگِّین سُپنے دِکھا رہے ہن بھاںوے اُن•اں سُپنِیاں دی اسلِیئت دا کۄئی سِر پَیر نہِیں ہَے۔ پر بھۄلے لۄکاں نُۄں اِس بھرم جال وِچ بڑی ہی آسانی دے نال پھسائِیا جا رِہا ہَے۔ جدکِہ اسلِیئت اِہ ہَے کِہ ہر سال وِیہ لکھّ لۄک وِشوِیکرن دِییاں نو سامراجوادی نِیتِییاں کرکے کُپۄشݨ دے شِکار ہۄ رہے ہن اتے نوِییاں نوِییاں بِمارِییاں دی جکڑ وِچ جکڑدے جا رہے ہن۔ دُنِییاں دے 42% کُپۄشݨ دے شِکار بچّے بھارت دے واسی ہن۔ اِن•اں وِچّۄں 30% بچّے جنم دے سمیں تۄں ہی گھٹ وجن دے ہُںدّے ہن کِئُںکِہ اُن•اں دِییاں ماںواں وی کُپۄشݨ دِییاں شِکار ہُںدِّییاں۔ بھارت دِییاں 80% اَۄرتاں کُپۄشݨ دِییاں شِکار ہن۔ وِشِیکرن دِییاں نِیتِییاں 'تے تُرن تۄں بائد اِس مںدّ بھاگے ورتارے وِچ ہَیرانی جنک وادھا ہۄئِیا ہَے۔ اجّ بھارت دا نام بھُکھّمری دی دشْرِٹی تۄں سبھ تۄں بدتر دیشاں دی سُۄچی وِچّۄں 66 ویں نمبّر تے ہَے۔ اِس درِشٹی تۄں مںگّۄلِییا٬ مِیامار٬ شْرِیلںکّا٬ کِینِییاں سُڈان تے پاکِستان دی ہالت وی ساڈے نالۄں چںگّی ہَے۔

وِشوِیکرن دے لُبھاونے ناہرِیاں تے للچاوݨے لارِیاں دی پۄل کھۄلݨ لئی بھۄجن دِییاں ہالتاں دا ادھِئَن کر لَیݨا ہی کاپھی ہَے۔ دِن رات مِہنت کرن تۄں بائد وی وڈّی گِݨتی وِچ بھارت دے کِرتی ورگ نُۄں بھُکھِّیا ہی سۄݨا پَے رِہا ہَے۔ دِن رات دی مِہنت تۄں بائد مِلݨ والی مجدُۄری اُن•اں دے پیٹ بھرن لئی وی کاپھی نہِیں۔ ذِںدّگی دِییاں باکی لۄڑاں اُن•اں لئی کدے وی ناں پُۄرا ہۄݨ والا سُپنا ہَے۔ بھُکھّے لۄکاں دے لئی رۄٹِیدا کۄئی وی یۄگ پْربںدھّ نہِیں کِیتا جا رِہا۔ سگۄں اِس ستھِتی نُۄں اِس تر•اں نال پیش کِیتا جا رِہا ہَے جِویں اِہ ستھِتی بے اِلاج ہَے اِس دا ناں کۄئی ہلّ ہَے ۔ گُداماں وِچ سڑدا آناج بھُکھّے لۄکاں وِچ سُپرِیم کۄرٹ دے ہُکماں دے باوجُۄد وی نہِیں وںڈِّیا جا سکدا۔ گرِیباں نُۄں مِلدِییاں سُکھ سہُۄلتاں سبسِڈی آکھکے بںدّ کِیتِییاں جا رہِیںیاں ہن کِئُکِہ وِشوِیکرن اِس تر•اں دی سبسِڈی دی آگِیا ہی نہِیں دِںدّا۔ جد کِہ وڈّے وڈّے سرمائیداراں نُۄں وڈِّییاں ٹَیکس چھۄٹاں دِتِّییاں جا رہِیںیاں ہن۔

بھُکھّے لۄک پْرکِتی دا ورتارا نہِیں ہَے اِہ سماجِک ورتارا ہَے۔ جِس نُۄں سمجھِیا جا سکدا ہَے جِس دا کۄئی ناں کۄئی ہلّ کِیتا جا سکدا ہَے۔ پر ساڈِییاں سرکاراں اِس ودھ رہے ورتارے نُۄں اِس کرکے چِںتّاجنک سمجھدِییاں ہن کِہ بھکھّے لۄک دیش وِچ آشاںتی پَیدا کر سکدے ہن۔ بھکھّے لۄک اِنکلابی دھِراں دی ہمائِت 'تے کھڑ سکدے ہن۔ کِئُںکِہ سرکار نُۄں ستھِتی دی گمبھِّیرتا دا پُۄرا گِیان ہَے اِس کرکے اُہ اِس دا جۄ ہلّ سۄچ رہِیں ہَے اُہ وی سامراجی دھِراں دا سُجھائِیا ہۄئِیا ہی ہَے۔ اِہ لۄک کِسے وڈّے لۄک اںدّۄلن وِچ لامبںدّ ناں ہۄ جاݨ اُس لئی کالے کانُۄن بݨائے جا رہے ہن۔ پھَۄج تے پُلِس دِییاں بھرتِییاں کِیتِییاں جا رہِیںیاں ہن کِہ سمبھّاوی لۄک اںدّۄلن کُچلِیا جا سکے۔ گرِیبی نُۄں کھتم کرن دے نام تے وڈِّییاں کر چھۄٹاں بُہ راشٹری کمپّݨِییاں نُۄں دِتِّییاں جا رہِیںیاں ہن۔

جدۄں اسِیں اِس درِشٹی تۄں دیکھدے ہاں کِہ سستے راشن دِییاں دُکانا کِئۄں بںدّ کر دِتِّییاں گئیِیاں تاں جواب مِلدا ہَے کِہ گَیٹ سمجھۄتے دے مُتابک ہر کِس دی سبسِڈی بںدّ کرکے جِیرۄ کرنی ہَے۔ باکی دیشاں واںگ بھارت اںدّر وی لۄک کلِیاݨ دے کمّاں نُۄں ہۄلی ہۄلی کرکے رۄکِیا جا رِہا ہَے جِس دی بھیٹا غرِیبی ریکھا تے رہِںدّے لۄک سبھ تۄں پہِلاں بݨنے سن اُہ بݨ گئے اِہۄ ہی کارن ہَے کِہ اجّ بھُکھّ نال مرن دِییاں خبراں پڑن نُۄں مِل رہِیںیاں ہن۔ کدے چاہ دے باگاں وِچ کمّ کردے سَیںکڑے کامے بھُکھّ نال مر رہے ہن کدے کھاناں وِچ مجدُۄری کردے کامے بھُکھّ نال مر رہے ہن۔ ستھِتی دی وِڈمبّنا اِہ ہَے کِہ سرکار غرِیبی دُۄر کرن دے نام 'تے وی امِیراں نُۄں ہی کھُش کر رہِیں ہَے۔ بڑے ہی اجِیبۄ گرِیب بہانے گھڑے جا رہے ہن۔ 2005 تۄں لَیکے ہُݨ تکّ بھارت دی سرکار نیں وڈّے گھراݨِیا دا 3,74,937 کرۄڑ دا کر مُیاپھ کِیتا۔ ہر وار بہاناں اِہ ہی گھڑِیا جاںدا ہَے کِہ اِس نال بھارت دے غرِیب لۄکاں نُۄں پھائِدا ہۄویگا۔ امِیراں دِییاں تِجۄرِییاں بھرن والے اِس پھارمُۄلے نال بھُکھّمری ہۄر ودھ رہِیں ہَے۔

اِک پاسے اِہ کِہا جاںدا ہَے کِہ ہر کِسم دی سبسِڈی بںدّ کِیتی جا رہِیں ہَے دُۄسرے پاسے پارلِیمَیںٹ دی کنّٹِین وِچ ہَیرانی جنک ہتّ 'تے سستے ریٹاں تے ودھِییاں بھۄجن مہئیِّیاں کروائِیا جا رِہا ہَے۔ وکھّ وکھّ سُۄبِیاں دِییاں وِدھان سابھاںواں تے سکتّریتاں دا وی اِہ ہی ہال ہَے جِتھّے دیش دے ہاکم تے اُن•اں دے چیلے چپٹے بَیٹھدے ہن اُہ ریٹ بھُکھّے مردے لۄکاں نُۄں کِئۄں نہِیں دِتّا جا سکدا؟ اُتھّے دِتّی جاںدی سبسِڈی گَیٹ سمجھۄتے دِییاں نِیتِییاں دے کھِلاپھ کِئۄ نہِیں ہَے؟ اجِہے انیکاں سوال اجّ بھارت دے چیتن لۄکاں دے مناں وِچ پَیدا ہۄݨے شُرُۄ ہۄ گئے ہن۔