سِکھّاں بارے اکسر کِہا جاںدا ہَے کِہ اِہ سماج سیوا٬ کھیتی اتے دیش بھگتی وِچ تاں اگّے ہن٬ پر وِگِیانک کھۄج کارجاں وِچ پِچھّے ہن۔ اِہ پُستک اُپرۄکت بھُلیکھے دا اِکّ ترکپُۄرن جواب ہَے۔ پُستک اِس گلّ دی گواہ ہَے کِہ سِکھّاں نیں دیشاں وِدیشاں وِچ آپݨے گِیان اتے وِگِیانک کھۄج کارجاں نال ہَیران کرن والِییاں وڈِّییاں ملّاں مارِییاں ہن۔ کِہا جاںدا رِہا اے کِہ سِکھّاں نیں اِتِہاس بݨائِیا ذرُۄر ہَے پر اُس نُۄں سامبھِیا نہِیں۔ ڈا. بھٹّی نیں اِس اُلامبھے نُۄں لاہُݨ لئی کُجھ سِرکڈھّ سِکھّ وِگِیانکاں نُۄں اِس پُستک وِچ شامل کِیتا ہَے جِہناں نیں وِلکھّݨ کھۄجاں کِیتِییاں ہن۔ پر بہُتے سِکھّاں نُۄں وی اِس دا گِیان نہِیں اتے اُہ سںسّار نُۄں سِکھّاں دِییاں پْراپتِییاں بارے کُجھ وی دسّ نہِیں سکدے۔ اِس وِشے تے اِس کھۄجپُۄرن پُستک لئی لیکھک دی پْرسںسّا کرنی بݨدی ہَے۔

وِگِیان دی گلّ اُہ ہی کر سکدا ہَے٬ جۄ آپ اِس نال دھُر اںدّرۄں جُڑِیا ہۄوے۔ ڈا. بھٹّی گُرُۄ نانک دیو یُۄنِیورسِٹی امّْرِتسر وِچ پْرۄپھَیسر٬ مُکھی پھِجِکس وِبھاگ اتے ڈِین٬ پھَیکلٹی آپھ سائِںسذ رہِ چُکّے ہن۔ اُنہاں دے وِگِیانک وِشِیاں تے 100 تۄں ودھّ لیکھ دیش وِدیش وِچّ چھپ چُکّے ہن۔ کئی وِدِیارتھی اُنہاں دی نِگرانی وِچ پی اَیچ ڈی کر چُکّے ہن۔ وڈّی کھُۄبی اِہ کِہ اُہ گُرمتِ نُۄں پْرݨائےے اِکّ سِدکی اتے نِمرتا دے مالک سِکھّ ہن۔ اُنہاں نیں بڑی مِہنت کر کے اِنہاں ہِیرے وِگِیانک سِکھّاں دی پرکھ کِیتی ہَے۔

پْرۄ. پُۄرن سِںگھّ نُۄں بہُتے لۄک اِکّ کھُلہدِلے کوی اتے شردھالُۄ سِکھّ دے رُۄپ وِچ ودھیرے جاݨدے ہن٬ پر اُنہاں دی وِگِیانک دیݨ پڑھدے ہاں٬ تاں ہَیران ہُںدّے ہاں۔ کُدرتی سۄمِیاں تۄں اُنہاں نیں کھُشبُۄدار اتے اُدیۄگِک تیلاں تے ڈُۄںگی کھۄج کِیتی۔ چِینی نُۄں پہِلاں جانوراں دی ہڈِّییاں دے چارکۄل نال ساف کِیتا جاںدا سی٬ پر اُنہاں نیں اِس تۄں بِناں چِینی ساپھ کرن دا ڈھںگّ لبھِّیا۔ اُنہاں دِییاں نوِییاں کھۄجاں دا اُدیۄگاں اتے لۄکاں ولۄں بھرپُۄر سواگت کِیتا گِیا۔

ڈا. باوا کرتار سِںگھّ نُۄں ’سٹِیرِیئۄ کَیمِسٹری‘ دا پِتا آکھِیا جاںدا ہَے۔ اُناں گُرُۄ امرداس جی دی وںشّ وِچۄں ہۄݨ دے باوجُۄد کۄئی ڈیرا بݨائُݨ دی تھاں مِہنت اتے کھۄج وِچ جِیون گُجارِیا اتے ’اَۄپٹِیکلی اَیکٹِو‘ رسائِݨک پدارتھاں بارے نوِییاں دھارناواں دِتِّییاں۔ کئی کھۄجاں کارݨ اُنہاں دی پْرسِدھّی اینی ہۄئی کِہ اُنہاں نُۄں نۄبَیل کمیٹی دے اُس پَینل دا مَیمبر لِیا گِیا٬ جِس نیں کَیمِسٹری وِچ نۄبَیل پرائیِج دِتّے جاݨ لئی ناواں دی سِپھارش کرنی سی۔ پر کمیٹی اُنہاں دا آپݨا نام بھُلّ گئی۔ سِکھّی وِچّ پرپکّ ہۄݨ کرکے اُنہاں نُۄں پٹنا ساہِب دے گُردُیارا دا پْردھان وی چُݨِیا گِیا سی۔

ڈا. نرِںدّر سِںگھّ کپانی جِنہاں نیں آدھُنِک ’اَۄپٹِیکل پھائیِبر کیبلج‘ دی کھۄج کِیتی سی٬ جِہڑی ہائی سپِیڈ اِںٹرنَیٹّ سںچّار دی رِیڑھ دی ہڈّی ہَے٬ دے نام 120 پَیٹںیٹ سن۔ اُنہاں نیں پھائیِبر نُۄں اںدّرۄں پالِش کرن دی وِدھی لبھّی جِس نال ریڈِیئۄ-ترںگّاں دا اںدّرُۄنی پراورتن دَۄران نُکسان بچ گِیا۔ اُہ اِکّ سپھل اُدّمی ہۄݨ دے نال اِک گُرسِکھ سن جِناں نیں “دی سِکھّ پھائۄُںڈیشن” سںسّتھا وی بݨائی جۄ سِکھّ وِراست نُۄں اُتشاہِت کردی ہَے۔ اُنہاں کَیلِیپھۄرنِییا وِچ سِکھّ سٹڈِّیذ٬ اَۄپٹۄ-اِلَیکٹْرۄنِکس اتے اَیںٹرپرِینِئۄُرشِپ لئی چیئراں وی ستھاپت کروائیِیاں۔ لیکھک انُسار اُہ نۄبَیل اِنام دے ہکّدار سن۔

ڈا. ہرکِشن سِںگھّ نیں چںڈِّیگڑھ وِچ ماݨمتّا ادارا ’نَیشنل اِںسٹِیچِئۄُٹ آپھ پھارماسِئۄُٹِیکل اَیجُۄکیشن اتے رِیسرچ (نِپر) ستھاپِت کروائِیا۔ اِکّ دوائی دی کھۄج کِیتی جِہڑی سٹِیرِئۄڈ دا بدل سی۔ اِس نُۄں بھارت سرکار نیں اتے ورلڈ ہَیلتھ اَۄرگینائیِجیشن نیں وی پْروانگی دِتّی۔ 18 پُستکاں٬ 350 کھۄج پتّر اتے 14 پَیٹیںٹ والے اِس کھۄج وِگِیانی نُۄں 2017 وِچ بھارت سرکار نیں ’پدم شْرِیی‘ دا سنمان وی دِتّا۔

’پدم بھُۄشن‘ نال سنمانِت٬ پںجّاب کھیتِیباڑی یُۄنِیورسِٹی لُدھِیاݨا دے وائیِس چاںسلر رہِ چُکّے٬ ڈا. کھیم سِںگھّ گِلّں نُۄں ’ہری کْراںتی دا پِتاما‘ آکھِیا جاںدا ہَے۔ اُنہاں نیں کݨک٬ چَۄلاں اتے ہۄر اناجاں دِییاں نوِییاں کِسماں تِیار کِیتِییاں جِہڑِییاں کھراب واتاورݨ وِچ وی کائِم رہِ سکدِییاں سن۔ اِس تۄں ایشِییا وِچۄں اناج دی کمی دُۄر ہۄئی اتے پَیداوار وِچ کْراںتِیکاری وادھا ہۄئِیا۔ ڈا گِلّ اِیٹرنل یُنِیورسِٹی بڑُۄ ساہِب٬ اکال یُۄنِیورسِٹی تلوںڈّی سابۄ اتے اکال اکَیڈمِییاں دے مُکھّ سلاہکار رہے٬ جِتھے پڑھائی دے نال سِکھّی ادھِیاتمکتا اتے جِیون دِییاں کدراں کِیمتاں سِکھائیِیاں جاںدِییاں ہن۔

ڈا. کرتار سِںگھّ لالوانی نیں کُدرتی دوائیِیاں دے کھیتر وِچ بہُت وڈّا یۄگدان پائِیا۔ اُنہاں دی کمپّنی (وِیٹابائِئۄٹِکس) دے بݨے وِٹامِن-یُکت یۄگِک سںسّار بھر وِچ بہُت پْرسِدھّ اتے لابھدائِک سِدھّ ہۄئے ہن۔ اُنہاں نُۄں آپݨی کھۄج کارݨ مِلے بہُت سارے سنماناں وِچ اِںگلَیںڈ دا اُچّ سنمان “آرڈر آپھ دی بْرِٹِش اَیمپائِر” وی سی۔ اُنہاں اَۄرتاں اتے بچِّیاں دی سِہت سمبھّال لئی پھںڈّ دے کے ’بیبی لائیِف سُپۄرٹ‘ ناں دی سںسّتھا بݨائی۔

ڈا. دوِںدّر سِںگھّ چاہل نیں جَیوِک رہِںدّ-کھُۄںہد تۄں منُکھّی کھُراک٬ پشُۄیاں دی پھِیڈ اتے ساپھ بالݨ بݨائُݨ دے ترِیکے لبھّے جِنہاں نال پْردُۄشݨ وی گھٹدا ہَے۔ اُہ جرنل آپھ دی ’اِںسٹِیچِئۄُٹ فار دی اںڈّرسٹَیںڈِںگّ آپھ سِکھِذم‘ دے سمپّادک ہن۔ ڈا. چاہل نیں سِکھّ وِچاردھارا بارے کئی پُستکاں اتے کھۄج پیپر لِکھے۔ اُنہاں نُۄں کئی اچّ-پدھّری سنمان مِلے۔

’پدم شْری اوارڈ‘ نال سنمانِت ڈا. گُردیو سِںگھّ کھُش چاول دی اُپج ودھائُݨ لئی کھۄج کرن والے وِگِیانی ہن۔ اُنہاں نیں اِںٹرنَیشنل رائیِس رِیسرچ اِںسٹِیچِئۄُٹ پھِلِیپائیِنج وِچ کمّ کردِیاں ہۄئِیاں چَۄلاں دِییاں ودھّ جھاڑ دیݨ والِییاں 300 دے کرِیب نوِییاں کِسماں پَیدا کِیتِییاں۔ اُنہاں نُۄں کئی بھارتی اتے وِدیشی یُۄنِیورسِٹِییاں اتے کھۄج سںسّتھاواں تۄں سَیںکڑے سنمان پْراپت ہۄئے جِنہاں وِچ نۄبَیل پرائیِج دے برابر دا ’ورلڈ پھُۄڈ پرائیِج‘ وی شامل ہَے۔ اُہ پہِلے سِکھّ ’پھَیلۄ آپھ رَۄئِل سۄسائِٹی‘ ہن۔

ڈا. نرںجّن سِںگھّ ڈھلّا٬ دِل نال سبںدھِّت بِمارِییاں دے وِشو-پْرسِدھّ ماہر٬ نیں نوِییاں کھۄجاں کر کے کئی ملّاں مارِییاں ہن۔ اُنہاں نُۄں کَینیڈا دا سبھ تۄں وڈّا اِنام ’آرڈر آپھ کَینیڈا‘ اتے ’کَینیڈِیئن مَیڈِیکل کھۄج‘ دا سبھ تۄں وڈّا اہُدا مِلِیا ہَے۔ اِسے تراں آپݨے نام تے 1400 دے کرِیب پَیٹٹ کروائُݨ والے ڈا. گُرتیج سِںگھّ سںدھُّۄ (امرِیکن کھۄج وِگِیانی تھَۄمس اَیڈِیسن دے رِکارڈ 1100 تۄں ودھ) نیں آدھُنِک سدی دی کمپِّئۄُٹر تکنالۄجی وِچ وڈّا اِنکلاب لِیاںدا۔ لیکھک نُۄں اِس وِگِیانک دے ادھِیاپک رہے ہۄݨ دا ماݨ ہاسل ہَے۔

اِنہاں تۄں اِلاوا پُستک وِچ اِسّے پدھّر دِییاں کھۄجاں کرن والے ہۄر وِگِیانی ہن؛ اکھّاں دے ماہر ڈا. سۄہن سِںگھّ٬ دِل دے رۄگاں دے ماہر ڈا. ہروِںدّر سِںگھّ٬ اِںجِینِیئر ڈا. رگھبِیر سِںگھّ کھاںڈپُر٬ ڈا. سںتّۄکھ سِںگھّ بدیشا اتے پْرسِدھّ اِجی. سْر. جسبِیر سِںگھّ سیٹھی۔ کئی ناں رہِ وی گئے ہن پر پھِلہال 15 وِگِیانی ہی شامل کِیتے گئے ہن۔ پُستک دی اِکّ ہۄر وِشیشتا ہَے اِس دا ’اپَیںڈِکس‘ والا بھاگ۔ اِس وِچ اِنہاں سارے کھۄجِییاں دے کمّاں نُۄں ہۄر ودھیرے وِستھار نال دسِّیا گِیا ہَے۔ پُستک نُۄں پڑھدِیاں آم وِئکتی وکھّۄ وکھّ دیشاں دِییاں اِنِییاں وڈِّییاں یُۄنِیورسِٹِییاں٬ کھۄج سںسّتھاواں اتے سرکاراں دے اُنہاں وڈّے اِناماں بارے جاݨ کے ہَیران ہُںدّا ہَے اتے ماݨ مہِسُۄس کردا ہَے جۄ سِکھّ کَۄم دے اِنہاں ہِیرِیا نُۄں مِلے ہن۔ لیکھک نیں اُنہاں دی سِکھّی سۄچ اتے سِکھّی لئی کِیتے گئے کمّاں دا ذِکر وی کِیتا ہَے جِس نُۄں پڑھ کے پاٹھک جِتھے اِنہاں وِگِیانک کھۄجِییاں دی سُۄجھ بُۄجھ٬ سِیاݨپ اتے مِہنت دا ستِکار کردا ہَے٬ اُتھّے سہِجے ہی اُس دا اِہ وِشواش وی پکیرا ہُںدّا ہَے کِہ اکالپُرکھ پْرتی رکھِّیا نِشچا آپݨی کلا جرُۄر ورتائُںدا ہَے جِس نال وڈِّییاں پْراپتِییاں ہُںدِّییاں ہن۔ اِہ پُستک نَۄجوان کھۄجِییاں اتے وِگِیانکاں لئی پْریرݨا-سرۄت ہَے۔ مَیں اِس پُستک لئی جِتھّے لیکھک اتے ساتھِییاں نُۄں مُبارک دِںدّا ہاں٬ اُتھّے ہی بینتی کردا ہاں کِہ اِس نُۄں ہۄر بھاشاواں٬ کھاس کرکے پںجّابی٬ وِچ وی چھاپݨ دا اُدّم کِیتا جاوے تاں کِہ سِکھّ وسۄں دا ہۄر ہِسّا وی کَۄم دے اِہناں سپُۄتاں تے ماݨ کر سکے۔