منُکھّ لئی آم کرکے اتے اِکّ سِرجݨاتمک کلاکار لئی وِشیش کرکے٬ اِہ ذرُۄری ہَے کِہ اُہ اتِیت دِییاں یاداں اتے دُکھّ نُۄں آپݨے من ’تے بۄجھ ناں بݨن دیوے۔ بھُۄت سمبّںدھّی دُکھّ نال وِچلت من سدا اشاںت رہیگا٬ دُکھی رہیگا٬ کُڑھدا رہیگا٬ اتے جِیون پْرتی سدا ہی ناںہ-واچک ڈھںگّ نال ہی سۄچدا رہیگا۔ درئسل٬ جِیون پْرتی اُسارُۄ دْرِشٹی اپنائُݨ دی لۄڑ ہَے۔

سادھارن تَۄر ’تے دیکھِیاں سپشٹ ہۄویگا کِہ جِیون وِچّ٬ سُکھّ اتے دُکھّ بھرے پل تاں آئُںدے ہی رہِںدّے ہن٬ اتے سدا آئُںدے ہی رہِݨگے۔ پر دُکھّمئی پلاں دے مُکابلے وِچّ٬ سُکھّمئی پلاں نُۄں ہی سدا یاد رکھّݨا لۄڑِیںدا ہَے۔ کِئُںکِہ دُکھّ-بھرِییاں یاداں ساڈے راہاں وِچّ رُکاوٹاں کھڑِییاں کردِییاں ہن۔ اِس لئی اِہناں سمبّںدھّی سۄچݨا وی نہِیں چاہِیدا۔ سۄچݨا وی نہِیں چاہِیدا نہِیں٬ سۄچݨا تاں چاہِیدا ہَے پر بڑی ساودھانی نال سۄچ-وِچار کے٬ سِٹِّیاں ’تے پُجّݨ پِچھّۄں٬ سدا-سدا لئی بھُۄت تۄں پِچھّا چھڈّا لَیݨا چاہِیدا ہَے۔ گلّ بہُت وڈّی ہَے اتے وِچار کرن والی وی۔

اتِیت جاں بھُۄت پْرتی اسِیں اُداس ہۄ سکدے ہاں٬ ہُںدّے ہی ہاں٬ پر سدا ہی آپݨے بھُۄت جاں آپݨی پرمپّرا نال چِمبّڑے رہِݨا ٹھِیک نہِیں۔ بھُۄت٬ اتِیت جاں آپݨی پرمپّرا دا تِیاگ تاں کدے وی نہِیں کِیتا جا سکدا۔ تِیاگ کرنا وی نہِیں چاہِیدا۔ اںتّر٬ اتِیت نال چِمبّڑے رہِݨ دا ہَے جاں بھُۄت پاسۄں پْریرک شکتِییاں لَیݨ دا ہَے۔ نِرِیکھشݨ کرن دا ہَے جاں انّہے-وِشواش دا ہَے۔ بھُۄت٬ سدا سانُۄں کیول اتِیت دِییاں غلتِییاں دا دِکھاوا کرکے اجّ سمبّںدھّی سُچیت کرن دی سمرتھا رکھّدا ہَے۔ اِستۄں اگّے اِسدا کمّ ناںہ-واچک ہۄ جاںدا ہَے۔

بِیت چُکّے کلّہ دا اتے آئُݨ والے کلّہ دا اِتنا مہتّو نہِیں جِتنا ’ہُݨ دے پلاں‘ وِچّ جِیݨ والے اجّ دا ہَے۔ بھُۄت ساڈے انُبھو دا اِکّ ذرُۄری اںگّ ہَے۔ اِہ انُبھُۄتی٬ ساڈے کارج دا اِکّ بھاگ بݨکے٬ اجّ نُۄں سںوّارن جاں وِگاڑن وِچّ آپݨا ہِسّا پا سکدی ہَے۔ اجّ دا بݨِیا-سںوّرِیا جاں وِگڑِیا رُۄپ٬ آئُݨ والے کلّہ دی نُہار ہُںدّا ہَے۔ کِئُںکِہ بِیت چُکِّیا کلّہ آم تَۄر تے اُداسی لِیائُںدا ہَے اِس لئی اِسدی مار تۄں بچݨا چاہِیدا ہَے۔ بھُۄت جاں پرمپّرا دی اِس اتھاہ-شکتی دی مار تۄں بچݨ دا اِکّ ہی ترِیکا ہَے٬ کِہ اِس اُداسی نُۄں سوِیکار کِیتا جاوے پر اِسنُۄں پالݨ-پۄسݨ دی ہماکت تۄں بچِیا جاوے۔ اُداسی پالݨا٬ بہُت ہی خترناک ہۄ سکدا ہَے۔ دُکھّ٬ کۄئی وی ہۄوے٬ اُداسی دا کارن بھاویں بھُۄت ہۄوے جاں ورتمان٬ اِسدا کارن اِکّ مِتّر دی ہَیسِیئت نال پُچھِّیاں-دیکھِیاں٬ پتا لگیگا کِہ اِہی دُکھّ٬ اِکّ آنںدّ-دائِک انُبھُۄتی ہۄ جاویگا۔ اِسدے اُلٹ٬ جیکر اِس پِیڑ دی جدّ وِچّ آ جائیِئے تاں اِہ پِیڑا منُکھّ دے ہڈّاں وِچّ لہِ جاویگی۔

سادھارن منُکھّ دے اُلٹ٬ اِکّ وِچاروان٬ وِدوان اتے سِرجݨاتمک کانی دے کرتا لئی اِس انُبھو دا ارتھ کُجھّ ہۄر ہی ہُںدّا ہَے۔ بھُۄت دے دُکھّ نال٬ اںدّرۄ-اںدّر گھُلدِیاں٬ مُۄںہ-سِیتی٬ چُپّ-سادھی٬ اِہ مارُۄ اتے گھاتک ابھِیاس لیکھک نُۄں لِکھݨ اتے کُجھّ کہِ کے سۄدھ دیݨ لئی بیچَین کر دِںدّا ہَے۔ جن-سادھارن دے وِپرِیت٬ اِکّ لیکھک٬ اِکّ کلاکار آپݨے بھُۄت آپݨے اتِیت جاں آپݨی پرمپّرا نال بجھّے ہۄݨ دے باوجُۄد وی٬ آپݨے ہر پُٹّے جاݨ والے کدم سمبّںدھّی سُچیت ہُںدّا ہَے کِئُںکِہ اُہ اِس گلّ نُۄں چںگّی ترہاں سمجھدا ہَے کِہ جن-سادھارن پاٹھک٬ اُس ’تۄں سارتھک-چیتنّ اگوائی دی آس کردا ہَے۔ اِسے کارن ہی٬ رچنکار٬ اتِیت سمبّںدھّی سدا ہی رۄںدی-کُرلاںدی رچنا ہی نہِیں اُساردا رہِںدّا۔ سگۄں اُہ اتِیت دی انُبھُۄتی نال٬ اجّ دا وِشلیشݨ کرکے٬ آئُݨ والے کلّہ سمبّںدھّی وِئُںتاں گُںدّدا ہَے۔ اِہ گلّ وکھّری ہَے کِہ اُس دا وِشلیشݨ پُۄرن سہی٬ اردھ سہی جاں بِلکُل ہی غلت ہۄوے۔ سارے ہی٬ سدا ہی٬ ہر ہالت وِچّ اُسدی گلّ نال سہِمت ہۄ سکݨے لگّپگّ اسمبھّو ہی ہن۔ کارن سپشٹ ہَے: ساڈے سارِیاں دی سۄچ اتے ماپ دںڈّ اِکّۄ جِہے نہِیں ہُںدّے۔

اتِیت تۄں گھبرائیِئے کِئۄں؟ بِلکُل ناں گھبرائۄ۔ ساڈے پاس کی نہِیں ہَے؟ کی نیک اِرادے دی اݨہۄںد ہَے کِہ سُچجّی سۄچ دی گھاٹ ہَے؟ کی چھۄہے کارج نُۄں نیپرے چاڑھن دا دائیِیا نہِیں ہَے جاں کِہ کارج کُشلتا جاں پْربںدھّکی یتناں دی گھاٹ ہَے؟ شائِد سانُۄں آپݨی یۄگتا سمبّںدھّی اگِیانتا ہَے جاں پھِر ساڈے وِچّ دلیری٬ سچّی لگن٬ اِیمانداری نہِیں ہَے۔ درئسل ’دِلچسپی‘ گُمّ ہۄ گئی لگدی ہَے۔ لگاتار سارتھک سِرجݨا نُۄں نیپرے چاڑھن لئی٬ رچناتمک شکتِییاں دی پْراپتی لئی سانُۄں ساڈی گُیاچی ہۄئی دِلچسپی دا سْرۄت لبھّݨا پویگا۔

مںدّے بھاگِیں٬ دِلچسپی٬ اسِیں کیول آپݨے پدارتھک ہِتاں نُۄں بݨا کے ہی پالی ہۄئی ہَے۔ اِس کارݨ ہی اسِیں سارے مار کھائی جا رہے ہاں۔ بِیج ناس تاں کدے وی٬ کِسے سمیں وی٬ کِسے ہالت وِچّ وی نہِیں ہُںدّا۔ اکسر کئی٬ دْرِڑتا دے پکّے اتے کرم دے سُچّے٬ چںگّے-مںدّے ہِتاں دی پرواہ کِیتے بِناں٬ دِلچسپی نال اتِیت نُۄں اِکّ پْریرک سْرۄت منّ کے٬ سارتھک رُجھیوِیاں راہِیں لمِّییاں پُلاںگھاں پُٹّی٬ اگّے ودھی جا رہے ہن۔

اتِیت دا رۄݨا رۄݨ والے وی جاݨدے ہن کِہ سِرجݨا لئی تاکت کِتِئۄں باہرۄں نہِیں آئُںدی٬ آ ہی نہِیں سکدی۔ جیکر دِلچسپ رُجھیویں دے انںدّ دی سمجھ آ گئی تاں سِرجݨا دی سمجھ وی پَے گئی سمجھۄ۔ اتِیت دا پِچھّا چھڈّ کے٬ دِلچپس رُجھیویں دی سار آ جاݨ ’تے اجِہی ہالت پَیدا ہۄویگی جِس وِچّ اِہ کہِݨا اَۄکھا ہۄ جاویگا کِہ تُسِیں سِرجݨا کرکے جاں لِکھکے آنںدّ پْراپت کردے ہۄ جاں کِہ تُسِیں آپݨی پْرسنّتا جاں آنںدّ لئی لِکھدے ہۄ٬ سِرجݨا کردے ہۄ۔

منُکھّ وِچّ٬ اتِیت اتے بھوِکھ دی چِںتّا کِیتے بِناں٬ جدۄں تک آپݨے آپ نُۄں بدلݨ اتے چںگّا بنائُݨ دی چاہ رہِںدّی ہَے اُدۄں تکّ ہی اُمںگّ نْرِت٬ کلا اتے آذادی٬ اُسدِییاں سںگّی-ساتھی ہُںدِّییاں ہن۔ تُسِیں٬ تُہاڈی جاچے کۄئی چںگّا-مںدّا کارج کِیتا ہَے٬ تاں پھِر پاںدھے نُۄں جا کے پُچھّݨ دی کی لۄڑ ہَے کِہ اِہ کارج کِہۄ جِہا لگدا ہَے۔ تُسِیں چںگّی-مںدّی سِرجݨا کِیتی ہَے تاں پھِر اِہ کِئۄں پُچھّدے پھِردے ہۄ کِہ بچّا جنݨ سمیں اِکّ ماں دے من وِچّ کِہۄ جہے بھاو اُپجدے ہن اتے جمّݨ-پِیڑاں کی ہن؟

سُݨدے ہاں٬ ترنا نہِیں آئُںدا۔ ترنا نہِیں آئُںدا٬ رُڑھنا تاں آئُںدا ہَے؟ کی اتِیت ہُݨ تُہاڈی جاچے٬ تُہانُۄں ترنا سِکھاویگا؟ جیکر پاݨی دے وہاء نال تِݨکے واںگ٬ اسِیں آپݨی ہۄںد نُۄں گوائُݨا نہِیں چاہُںدّے تاں پھِر سانُۄں اتھاہ ساگر تۄں پار جاݨ لئی کُجھّ سادھن تاں جُٹاݨا ہی پویگا۔ سادھن٬ تُہاڈی-میری اِچھّا ’تے نِربھر ہن۔ اِچھّا کر لَیݨا اتے اُس ’تے امل ناں کرنا٬ کیول کاغذی گھۄڑے ’تے سواری کرن ماتر ہَے۔ اِچھّا-پُۄرتی لئی سادھن لبھّݨے پَیݨگے۔ اتِیت دے انُبھو٬ سادھن لبھّݨ, گھڑن اتے سںوّارن وِچّ سہائی تاں ہۄ سکدے ہن پر اںتّم پڑاء نہِیں بݨ سکدے۔ اِسدا مُۄل کارن اِہ ہَے کِہ سماں گتِیشِیل ہۄݨ کارن بدلدا رہِںدّا ہَے۔ بدلدے سمیں دے نال٬ ماپ-دںڈّ وی بدلدے ہی رہِںدّے ہن۔

اِہ وی سمجھݨا اتِ لۄڑِیںدا ہَے کِہ اِچھّا دا ہۄݨا٬ بِیج ماتر ہَے۔ کئی واری اِہ اِچھّا کیول ہوائی گھۄڑا وی ہۄ نِبّڑدی ہَے۔ سُچجّے ہتھِّیں اِہی اِچھّا اگّے چلکے جِیون-دْرِشٹی بݨن دی سمرتھا وی رکھّدی ہَے۔ اِس لئی جِہڑی اِچھّا تُہاڈے-ساڈے نَیݨاں وِچّ چمک لِیا سکدی ہَے٬ اُسدا نِرادر کِئۄں کرِیئے؟ سگۄں اجِہی اِچھّا نُۄں تاں پُگائُݨ, سجائُݨ اتے پْرگٹائُݨ لئی ہِمّت جُٹائُݨ دی لۄڑ ہَے۔

آئے دِن بدلدِییاں کدراں کِیمتاں نال ورۄسائے٬ اجّ دے مشِینی اتے پدارتھوادی یُگّ وِچّ٬ کلا اتے سِرجݨا بارے اِیماندار ابھِیاس دی لۄڑ ہَے۔ ابھِیاس لئی سۄچ درکار ہَے۔ چِںتّن دی لۄڑ ہَے۔ مںدّے بھاگِیں ساڈی سۄچ تاں٬ کۄہلُۄ بݨی٬ رۄٹی-ٹُکّ دی بھال-سمبھّال وِچّ دِن-رات غلتان ہَے۔ اجِہی اوستھا وِچّ اِہ کرِشما ہی تاں ہۄویگا٬ جیکر کِسے کارج نُۄں نیپرے چاڑھدِیاں ساڈی ہۄںد اِںجھ کُۄک پوے: “اِہ تاں اُہ کمّ ہَے جِہڑا مَیں اجل تۄں ہی نجِٹھّݨ لئی بہِبل ساں۔” اجِہے پل دے آئُںدِیاں ہی منُکھّ جِیݨ جۄگا ہۄ جاںدا ہَے۔ ساڈے دِلۄں شِکائِتاں دُۄر ہۄ جاںدِییاں ہن اتے ساڈے ہتھّ مَۄلِکتا آ جاںدی ہَے۔

اکھّاں اُتّے کالِییاں لِیراں دی پٹّی بنّہی٬ اتِیت دا پِچھّا کری جاݨا٬ ساڈے نِجّتو دی٬ سوَے دی مَۄت بݨ جاویگا۔ اِسدے اُلٹ٬ ساڈی پْرتِبھا وِچۄں تاں مَۄلِکتا ٹپکݨی چاہِیدی ہَے۔

اِکّ پل رُک کے٬ سۄچ کے دسّݨا٬ کِہ اسِیں دُۄجے دے دسّے مارگ ’تے تُرکے کِتھّے پہُںچّاںگے؟ اُتھے ہی٬ جِتھّے کۄئی پہِلاں پہُںچّ چُکِّیا ہَے۔ اسِیں نوِیں تھاں نہِیں پُجّ سکدے۔ جدۄں-جدۄں وی٬ اسِیں دُۄجِیاں دِییاں بݨائیِیاں پگڈںڈِّییاں ’تے تُرن دے آدی بݨکے تُردے رہاںگے٬ اسِیں بھُۄت نال بجھّے رہاںگے۔ یکِین کرنا٬ سِر چڑِیا بھُۄت٬ بہُت ہی بُرا ہُںدّا ہَے۔ بھُۄت تۄں پِچھّا چھُڈائُݨا بہُت ہی ذرُۄری ہَے۔