اِس کَۄڑی ہکِیکت تۄں کۄئی وی اِنکار نہِیں کر سکدا کِہ لمّا سماں سِکھّ پںتھّ وِچّ سرب پْروانت اتے سرب اُچّ کہے جاںدے سِںگھّ ساہِبان دا وکار اُنہاں دے رُتبے مُتابک کائِم نہِیں سی رِہا۔ اِہ گلّ آم کہی جاںدی سی کِہ اِنہاں نُۄں جِنہاں سِیاسی آگُۄیاں نیں اِنہاں پدوِییاں لئی نِیُکت کِیتا جاں کرائِیا ہَے٬ اِہ اُنہاں دے کہے تۄں باہر نہِیں جا سکدے تے جدۄں کدے پھَیسلے دی گھڑی آوے تاں اُنہاں سِیاسی آگُۄیاں دے کھِلاپھ پھَیسلے لَیݨ دی جُرئت نہِیں کر سکدے۔ سِرسا والے ڈیرا سچّا سَۄدا دے مُکھی نُۄں مُیاپھ کرن دا پھَیسلا کرن لئی جِدّاں پںجّ سِںگھّ ساہِبان نُۄں اُدۄں دے سِیاسی مہارتھی بادل پِتا-پُتّر نیں مُکھّ مںتّری دی سرکاری کۄٹھی وِچّ تلب کِیتا اتے اگّۄں سِںگھّ ساہِبان نیں بِناں کۄئی ہِیل-ہُجّت کِیتے کِہا منِّیا سی٬ اُہ اِس نِگھار دی سِکھر سی۔ پھِر اُہ پھَیسلا سِکھّ سماج نیں پْروان نہِیں کِیتا تاں واپس لَیݨا پِیا تے اِسدے بائد سْری اکال تکھت دے اُدۄں دے جتھیدار دے پُتلے ساڑے گئے تے اُس دا سِکھّ سںگّت وِچّ جاݨا وی نمۄشی دا سببّ بݨن لگّ پِیا سی۔ اُس کَۄڑے تجربے نیں اگلے وکت وِچّ اِدّاں دی ذِمّیواری سمبھّالݨ والِیاں نُۄں ذمِیر دی آواذ مُتابک چلّݨ لئی پْریرِیا ہۄویگا۔ اِسے دا نتِیجا لگدا ہَے کِہ اکالی دل دی اجۄکی لِیڈرشِپّ دے چھتّی کِسم دے پَیںتڑے وی کمّ نہِیں آئے اتے اُنہاں دے پْردھان سُکھبِیر سِںگھّ بادل نُۄں اکالی دل دی پْردھانگی چھڈّݨ لئی منّݨا پِیا ہَے۔ اِہ گلّ وکھّری ہَے کِہ اِسدے بائد وی اُس دی ذِد ’رسّی سڑ گئی٬ وٹّ نہِیں گِیا‘ والی جاپدی ہَے٬ پر امل دا اسر لۄکاں وِچّ پہُںچّ چُکّا ہَے۔
ساڈی اُمر دے لۄکاں دے ویکھدے-ویکھدے جِنّے کُ ماڑے دِن پںجّاب اتے اِسدے لۄکاں نیں ویکھے اتے ہںڈھّائے سن٬ اُنہاں دے لئی بیشکّ ہۄر پارٹِییاں٬ کھاس کر کے کاںگرس گھٹّ گُناہگار نہِیں٬ پر سمُچّی پںجّابِیئت جاݨدی ہَے کِہ سبھ تۄں ودھّ گُناہ اکالی لِیڈرشِپّ نیں ستّا دی بھُکھّ لئی کِیتے سن۔ سبھ تۄں وڈّا دُکھاںت تاں اپریشن بلِئۄُ سٹار ہی منِّیا جاویگا٬ جِس لئی کاںگرس دی اُس وکت دی سرکار نیں کِسے کِسم دی کۄئی ساذِش باکی نہِیں سی رکھّی٬ پر سچائی اِہ وی ہَے کِہ اِس کمّ وِچّ اُس ویلے دی اکالی لِیڈرشِپّ دے جِنہاں لۄکاں دی مِلِیبھُگت دی چرچا ہُںدّی ہَے٬ اُہ وی کدے ڈھُکوِیں سپھائی نہِیں دے سکے۔ اِنہاں ہالات اُتّے اُس ویلے جِنہاں بھارتی جاں وِدیشی پتّرکاراں دی اکھّ ٹِکی رہِںدّی سی٬ اُہ دۄواں پاسِیاں دی لِیڈرشِپّ دی اِنہاں ہالات وِچّ شمُۄلِیئت دے کئی کِسّے لِکھ چُکّے ہن اتے کئی ذبانی دسّدے ہن٬ لِکھݨ تۄں ہالے تک وی گُریذ کردے ہن۔ کاںگرس تاں باہری منّی جا سکدی ہَے٬ سِکھّاں دی اگوائی دا ذِمّا جِہڑے اکالی دل اتے اِس دل دی گُردُیارا لِیڈرشِپّ دے کۄل سی٬ اُنہاں نیں دھارمِکتا نُۄں راجنِیتک لابھاں لئی ورتݨ دا کاںگرسِییاں ورگا داء ناں کھیڈِیا ہُںدّا تاں اِہ کُجھ شائِد نہِیں سی ہۄݨا۔ سِکھّاں نُۄں دُکھّ اِہۄ ہَے کِہ اُس کہِر دے پِچھّۄں وی جِنہاں سِیاسی چُستِییاں نیں اُنہاں دا دھارمِک پکھّۄں اِنا نُکسان کِیتا سی٬ اُہ چُستِییاں کرن تۄں اکالی لِیڈرشِپّ اجّ تک نہِیں ہٹ سکی۔ سچّا سَۄدا ڈیرے والے رام رہِیم نُۄں پہِلاں وۄٹاں والی لۄڑ لئی سجدے کرنے تے پھِر سِیاسی وِرۄدھ کارن رگڑا لائُݨ دی کہاݨی اتے پھِر بِناں مںگّے مُیاپھی وی پںجّ سِںگھّ ساہِبان تۄں دُیائُݨی٬ اِہ سبھ اِسے کھیڈ دِییاں کڑِییاں سن۔ اکھِیر چُستِییاں کردی اکالی لِیڈرشِپّ لۄکاں دے منۄں لتھّی اتے چۄݨاں ہاردی جاݨ پِچھّۄں اجّ والے ہالات وِچّ پہُںچّ گئی ہَے۔
جدۄں ہالات اِنے اݨسُکھاویں ہۄ چُکّے سن کِہ ناں دِین والا پاسا اُنہاں لئی سُکھاواں رہِ گِیا تے ناں دُنِییاداری دے پْرتِیک آم لۄک کِسے جھاںسے وِچّ آئُݨ والے رہے تاں سْری اکال تکھت دے ساہمݨے سمرپݨ دی بھاونا پْرگٹائُݨ تۄں بِناں کۄئی چارا نہِیں سی رِہا۔ اِدّاں دے ہالات وِچّ وی سُکھبِیر سِںگھّ بادل اِہ گلّ سُݨن نُۄں تِیار نہِیں سی کِہ کُجھ سماں پْردھانگی کِسے ہۄر نُۄں سَۄمپ کے ڈںگّ سار لِیا جاوے۔ جِہڑے کُجھ آگُۄ اُس دے بہُتے نیڑے گِݨے جاںدے سن٬ اُنہاں اُتّے وی اُس نُۄں بھرۄسا نہِیں سی بجھّ رِہا کِہ اِکّ واری دے دِتّی گئی پْردھانگی پھِر کدی چھڈّݨ لئی اُہ منّ وی جاݨگے٬ اِہۄ ڈر لگّا رِہا کِہ پارٹی دی پْردھانگی اِکّ واری چھڈّ دِتّی تاں مُڑ کے اِہ لمبّڑداری سمبھّالݨ لئی شائِد کۄئی راہ ہی ناں رہے۔ آکھر جنتک تے کھاس تَۄر اُتّے سْری اکال تکھت ساہِب دے جتھیدار دے سکھت سٹَیںڈ نیں اُس نُۄں اِدّاں دی کَۄڑی گۄلی چبّݨ دے لئی مجبُۄر کر دِتّا٬ پر اِس دَۄران اُس نیں آپݨا تے آپݨی پارٹی نُکسان بہُت کروا لِیا ہَے٬ جے دۄ دسمبّر والے ہُکمنامے پِچھّۄں اِدّاں دا کدم پھَۄرن چُکّ لَیںدا تاں اُس نُکسان تۄں بچ سکدا سی۔
پھِر وی دۄ دسمبّر نُۄں اکالی لِیڈرشِپّ دے کھِلاپھ سکھت ہُکمناما جاری ہۄݨ اتے اِس اُتّے امل دے دَۄران اِکّ سوال اِہ اُبھّر کے ساہمݨے آ گِیا ہَے کِہ اکالی پارٹی نیں دیش دے چۄݨ کانُۄن انُسار راجنِیتی کرنی ہَے جاں دھارمِک سرب اُچّ استھان تۄں ہۄئے آدیشاں دے مُتابک چلّݨا ہَے! اِہ سوال اِس لئی اُبھّرِیا کِہ اِکّ آگُۄ دی پْردھانگی بچائُݨ لئی اُس دے کرِںدّے بݨے ہۄئے سِیاسی آگُۄیاں نیں بہُت واری اِہ گلّ کھُد کہی کِہ اکال تکھت ساہِب دے ہُکم مُتابک امل کِیتا تاں دیش دے چۄݨ کانُۄن ہیٹھ اکالی دل دی راجنِیتک پارٹی وجۄں مانتا ردّ ہۄ سکدی ہَے۔ اسل وِچّ اِس دلِیل وِچّ کِسے وی ترہاں دا دم نہِیں سی۔ بھارت دی کیںدری سرکار چلا رہی پارٹی دا سبھ تۄں وڈّا آگُۄ اتے اُس دے ساتھی مںدّر دی سِیاست کردے ہن٬ رام جنم بھُۄمی مںدّر دے پْراݨ پْرتِشٹھا سماگم دِییاں مُکھّ رسماں نِبھائُݨ واستے کھُد پْردھان مںتّری اگّے لگدا ہَے اتے اُنہاں دی پارٹی دِییاں سٹیجاں تۄں ہِںدُّۄتو دِییاں گلّاں کہِییاں جاںدِییاں ہن٬ پر پارٹی وجۄں مانتا کھتم ہۄݨ دا دبکا کدی کِسے نیں نہِیں مارِیا۔ کھُد اکالی دل دے آگُۄیاں نیں کئی واری شْرۄمݨی گُردُیارا پْربںدھّک کمیٹی دے اہُدیدار ہُںدِّیاں وی وِدھان سبھا اتے لۄک سبھا دِییاں چۄݨاں لڑِییاں اتے جِتِّییاں تے ہارِییاں ہن٬ پر دھارمِک سمبّںدھّاں دے ادھار اُتّے اِس پارٹی دی مانتا ردّ کرن دا کدی کۄئی مُدّا نہِیں سی اُٹھِّیا۔ جدۄں سِرپھ اکال تکھت ساہِب دے ہُکماں اُتّے امل کرن ’تے پْردھانگی چھڈّݨ دی واری آئی تاں اِہ ناکس دلِیل پیش کر دِتّی گئی سی٬ جِہڑی کِسے نیں نہِیں منّی۔
جِس دِن اکالی دل دی ورکِںگّ کمیٹی وِچّ بَیٹھ کے کھُد سُکھبِیر سِںگھّ بادل نُۄں آپݨے استِیپھے نُۄں پْروان کرن دی گلّ کہِݨی پئی٬ اُسے دِن اِکّ ہۄر کھبر پںجّاب ہرِیاݨا ہائی کۄرٹ تۄں وی آئی سی تے اُہ اِس پارٹی لئی اگلے دِناں وِچّ دھرم دی ورتۄں دِییاں ہدّاں سِیمت کرن والی ہۄ سکدی ہَے۔ اُتھّے کیس ہرِیاݨا گُردُیارا پْربںدھّک کمیٹی دِییاں چۄݨاں لڑن لئی شْرۄمݨی اکالی دل نُۄں آگِیا دیݨ واستے بادل اکالی دل دی لِیڈرشِپّ ولّۄں دِتّی ارذی دی سُݨوائی بارے سی۔ دس جنوری دے دِن اُس ارذی اُتّے ہائی کۄرٹ دا ہُکم آ گِیا اتے اکالی دل دی ارذی ردّ کر دِتّی گئی ہَے۔ ہائی کۄرٹ نیں ساپھ کِہا ہَے کِہ “سِکھّ گُردُیارا دھارمِک استھان ہَے اتے ہرِیاݨا سِکھّ گُردُیارا پْربںدھّک دِییاں چۄݨاں وِچّ ہِسّا لَیݨ تۄں راجنِیتک دلاں اُتّے رۄک لائے جاݨ دا اُدیش دھرم اتے راجنِیتی دے کھترناک مِشرݨ نُۄں رۄکݨا ہَے۔” کۄرٹ نیں اِہ وی کِہا کِہ راجنِیتک دلاں نُۄں گُردُیارا چۄݨاں لڑنۄں رۄکݨ دی وِوستھا اسل وِچّ گُردُیارِیاں دے ’گَیر-سِیاسِیکرن‘ دی دِشا وِچّ کدم ہَے٬ تاں کِہ اِنہاں پوِتّر ستھاناں دی مہِما اتے دھارمِک مہتّو نُۄں کائِم رکھِّیا جا سکے۔ اِسدے نال ہائی کۄرٹ نیں اِہ کھُلّہ ذرُۄر دے دِتّی کِہ راجنِیتک پارٹی دے آگُۄ نِجّی تَۄر اُتّے دھارمِک استھان دِییاں چۄݨاں لڑ سکدے ہن٬ پر جتھیبںدّی دے تَۄر اُتّے اِہ چۄݨاں لڑن دی آگِیا نہِیں مِل سکدی۔ اِس نیں کئی مُدّے سۄچݨ لئی پیش کر دِتّے ہن۔
پِچھلے دِنِیں سۄشل مِیڈِییا اُتّے اِکّ کلِپّ سابکا پارلِیمَیںٹ مَیمبر ترلۄچن سِںگھّ ہُراں دی ویکھی گئی ہَے٬ جِس وِچّ وِدیش دے اِکّ پْرمُکھّ گُردُیارا ساہِب بارے ذِکر کِیتا گِیا ہَے۔ اُنہاں نیں دسِّیا ہَے کِہ بہُت وڈّے چڑھاوے والے اُس گُرُۄ گھر وِچّ جِس دِن پہِلی واری چۄݨ کِیتی جاݨی سی تاں اِکّ دھارمِک بِرتی والے سجّݨ نیں کہِ دِتّا کِہ چۄݨاں گُرُۄ کریگا اتے کھڑھے پَیر کر دیویگا٬ تُسِیں جِنّی سںگّت بَیٹھے ہۄئے ہۄ٬ سارے آپۄ آپݨے ناںء دی پرچی لِکھۄ اتے ساہمݨے پئی گاگر وِچّ پا دِئۄ٬ پھِر اِکّ بچّا اُس وِچّ ہتھّ پا کے کمیٹی مَیمبراں دی گِݨتی جِنِّییاں پرچِییاں کڈھّ دیوے اتے جِنہاں دے ناںء نِکل آئُݨ, اُہ ساڈی گُردُیارا کمیٹی ہۄویگی۔ سارِیاں نیں اِہ گلّ منّ لئی اتے اُس دے بائد اِس نُۄں ’گُرُۄ دی چُݨی کمیٹی‘ دے رُۄپ وِچّ مانتا دیݨ نال اگّے لئی کِسے بکھیڑے دا راہ ہی نہِیں سی رہِ گِیا تے اُس کمیٹی دے اںدّر پئے کِسے جھگڑے جاں وِواد دی گلّ وی کدے نہِیں سُݨی گئی۔ اِس پْرکِرِیا نُۄں ساڈے پںجّاب وِچّ دھارمِک ادارِیاں دِییاں چۄݨاں دے امل نال جۄڑ کے ویکھِیئے تاں پںجّاب تے آس-پاس ہۄݨ والی ہر دھارمِک چۄݨ دی چرچا کردِیاں لۄک کنّاں اُتّے ہتھّ دھر لَیںدے ہن۔ کئی واری اکال تکھت ساہِب دے جتھیداراں نُۄں اِہۄ جِہے آدیش کرنے پئے ہن کِہ شْرۄمݨی گُردُیارا پْربںدھّک کمیٹی دِییاں چۄݨاں لڑن والے اُمِیدوار شراب اتے ہۄر نشِیلے پدارتھ وۄٹراں نُۄں بھرمائُݨ لئی ناں وںڈّݨ۔ اِہ کُجھ اِس لئی کہِݨا پَیںدا رِہا ہَے کِہ جِہڑے اکالی آگُۄ اِنہاں چۄݨاں لئی ذۄر اذمائی کر رہے ہُںدّے سن٬ اُنہاں وِچّ شراب دے جائِذ اتے نجائِذ دھںدّے کرن والے شامل ہۄ جاںدے سن اتے اِنی بدنامی ہۄݨ لگدی سی کِہ جتھیدار ساہِبان نُۄں اِہۄ جِہا آدیش جاری کرنا سمیں دی لۄڑ لگّݨ لگدا سی۔ ہائی کۄرٹ دا ہُکم اِس بُرائی نُۄں رۄک سکدا ہَے۔
دھرم کِسے وی وِئکتی دی نِجّی مانسِک سںتُّشٹی دا اِکّ ناذک ماملا ہۄ سکدا ہَے٬ اُہ آپݨے اِشٹ تے آپݨے وِچالے کِسے ہۄر دا دکھل آم کر کے نہِیں چاہُںدّا اتے راجنِیتک آگُۄیاں دا دکھل تاں لۄکاں نُۄں بہُت چُبھدا رِہا ہَے۔ جِنّی بیئدبی دھرم دی سِیاسی آگُۄیاں نیں کروائی ہۄئی ہَے٬ کِسے وی ہۄر نیں نہِیں کروائی۔ اکال تکھت ساہِب وِکھے ارداسے سۄدھ کے مرن ورت رکھّݨ مگرۄں تۄڑن دی کھیڈ وی اُدۄں رُکی سی٬ جدۄں گَیر-اکالی درشن سِںگھّ پھیرُۄمان نیں آݨ کے اِہ کِہا کِہ مرن ورت رکھّ لَیݨ پِچھّۄں مںگّاں منّݨ تک جاری رکھّاںگا٬ ناں منِّییاں گئیِیاں تاں ارداس دی مہتّتا کائِم رکھّݨ لئی جان دیݨی پئی تاں دے دِیاںگا٬ سںتّ پھتہِ سِںگھّ تے ماسٹر تارا سِںگھّ ورگے آگُۄیاں واںگ ارداس تۄں نہِیں بھجّاںگا۔ اُس ویلے پںجّاب وِچّ اکالی دل دی اگوائی والی سرکار سی اتے اکالی آگُۄیاں نیں کِہا سی کِہ اِہ پںجّاب دی اکالی سرکار برداشت نہِیں کر سکِیا٬ کاںگرس دی شہِ اُتّے کھرابی کرن لگّا ہَے۔ اُہ اِنہاں دِییاں گلّاں ولّ کنّ کرن دی تھاں پَیںتڑے اُتّے کائِم رِہا اتے بھُکھّا رہِ کے دسّ گِیا سی کِہ اکالی ہۄݨ جاں ناں ہۄݨ نال شردھاوان سِکھّ نُۄں کۄئی پھرک نہِیں ہُںدّا٬ وِشواسی ہۄݨا اُس لئی سبھ تۄں اُتّے ہُںدّا ہَے۔ پھیرُۄمان دے دِہاںت تۄں پہِلاں اکالی آگُۄ درشن سِںگھّ دے درشن کرن لئی لائیِناں لائُݨ لگّے سن۔ اچانک پَیدا ہۄئِیا اِہ مۄہ درشن سِںگھّ پھیرُۄمان لئی نہِیں٬ پںجّاب بھر وِچّ اُٹھّی اُس لہِر دے وہِݨ دے ڈرۄں پَیدا ہۄئِیا سی٬ جِس وِچّ اکالی لِیڈرشِپّ نُۄں آپݨے رُڑھ جاݨ دی چِتوݨی لگّ گئی سی۔
اسِیں سمجھدے ہاں کِہ اجۄکے ہالات وِچّ جدۄں اکالی لِیڈرشِپّ سِکھّاں دے جذبات نال کھِلواڑ دی کھیڈ کھیڈݨ کارن بُری ترہاں اُلجھݨ وِچّ پھسی پھِردی ہَے٬ ہائی کۄرٹ دا دسِّیا راہ کِسے وی آگُۄ واستے ٹھِیک ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔ جے راجنِیتی نُۄں دھرم دی دُرورتۄں کرن تۄں سِیاسی آگُۄ ہٹا دِتّے جاݨ, سِیاست دے مَیدان دا گںدّ-مںدّ دھرم دے کھیتر تک نہِیں آویگا تے شردھا والے لۄکاں دے جذبات نُۄں ناں سٹّ وجّݨ دے ہالات بݨنگے تے ناں لۄک کدی آگُۄیاں دے پِچھّے چلّݨا چھڈّ کے آگُۄیاں دا پِچھّا کردے ہۄݨ دے اجّ ورگے ہالت بݨے نذر آئُݨگے۔ گلتِییاں تۄں سِکھّݨا چاہِیدا ہَے٬ پر کۄئی سِکھّیگا وی٬ اِسدا پتا نہِیں۔