جِس وکت فۄن دی گھںٹّی کھڑکی؛ سُۄرج اجے نِکلݨ دی تِیاری وِچّ ہی سی۔ گھر دے جِیء سُتّے ہۄئے سن۔ کنیڈا وِچّ سویرے ویلے سِر اتے رات دے ڈُۄںگھے ہۄݨ ویلے کۄئی گھٹّ-ودھّ ہی فۄن کردا ہَے۔ اجِہے سمیں آئِیا فۄن اکسر 'اِںڈِییا' تۄں ہۄݨ کر کے مَیں ہی چُکّدا ہاں۔

فۄن اُتّے اِکبال رامُۄوالِییا سی۔ اُہ آپݨے ٹھںڈھّے-دھِیرے سدا-بہار اںدّاذ٬ "ہاں جی٬ وِیر جی" کہِ کے گلّ شُرُۄ کرن دی تھاں کاہلی نال بۄلِیا٬ "اۄ بھرا! تیرا ای-میل ہَیک ہۄ گِیا۔ مَینُۄں امرجِیت چںدّن نیں لںدّن تۄں آکھِئَے؛ مَیں وی ویکھِئَے۔ تُۄں اَیں کر؛ اُہ وی کہِںدّا سی٬ آپݨا نواں ای-میل پتا بݨا کے آپݨے جاݨ-پچھاݨ والے سبھ بںدِّیاں نُۄں دسّ دے۔ چھیتی کر۔"

اُسدے تُرت پالݨا کرن والے کاہلے آدیش نُۄں سُݨ کے مَیں ہَیران ہۄئِیا۔ 'ہَیک' دے ارتھ بھلی-بھاںت جاݨدے ہۄئِیاں وی مَینُۄں اُکّی سمجھ ناں پئی کِہ میرے 'ای-میل' نال کی ہۄ گِیا ہَے! ماڑا-مۄٹا ٹائیِپ کر لَیݨ تے ای-میل کرن تے کھۄلہݨ تۄں اِلاوا مَینُۄں کمپِّئۄُٹر دا کُجھ وی پتا نہِیں۔

مَیں کمپِّئۄُٹر چالُۄ کِیتا تے آپݨی ای-میل کھۄلہݨ دی کۄشِش کِیتی پر اُہ وار وار لال اکھّراں وِچّ اِہ کہِ کے اِنکار کری جاوے کِہ "تُسِیں آپݨا ای-میل پتا جاں پاس ورڈ ٹھِیک نہِیں بھرِیا۔" مَیں بَۄںدل جِہا گِیا۔ اِہ کی ہۄئِیا؟ مَینُۄں اِس 'چۄری' نال جُڑِییاں کُ-سمبھّاوناواں تے کُ-بھاوناواں دا اِلم نہِیں سی۔ مَینُۄں تاں اِہ فِکر سی کِہ پِچھلے سال تۄں آپݨا لِکھِیا ہۄئِیا سارا مَیٹر آپݨے ہی ای-میل پتے 'تے بھیجِیا ہۄئِیا ہۄݨ کر کے ہُݨ کِویں پْراپت کراںگا! پِچھلے سال کمپِّئۄُٹر خراب ہۄ جاݨ کر کے میری سوَے-جِیونی دے کئی اݨچھپے ہِسّے اںجّائی چلے گئے سن۔ میرے کۄل اُہناں دا کۄئی رِیکارڈ ناں ہۄݨ کرکے پہِلی وار مَینُں اہِساس ہۄئِیا کِہ آپݨا لِکھِیا گُمّ-گواچ جاوے تاں اُسدی کِنّی پِیڑ ہُںدّی ہَے۔ اِہ تاں اَۄلاد گواچݨ واںگ سی۔ گواچ گئے نُۄں مُڑ تۄں لِکھݨا تے اُس وِچّ پہِلاں ورگی ہی جان پا سکݨی سمبھّو نہِیں۔ اِس سدمے کر کے اٹھّ نَۄں مہِینے کُجھ نواں لِکھݨ نُۄں میری رُۄہ ہی نہِیں منّی۔ دۄستاں نیں اِہ سُݨ کے سلاہ دِتّی سی کِہ آپݨا لِکھِیا ہۄر تھاواں 'تے 'سیو' کرن تۄں اِلاوا اِسنُۄں بچا کے رکھّݨ لئی آپݨے ہی ای-میل پتے 'تے 'پۄسٹ' کر لِیا جاݨا چاہِیدا ہَے۔ ہۄر سبھ تھاواں تۄں لِکھت نشٹ وی ہۄ جاوے تاں ای-میل تۄں تاں کھۄلہی جا سکدی ہَے۔

ایتھے تاں اجّ لِکھت نُۄں 'ای-میل' وِچّ سامبھݨ والی سلاہ وی فیل ہۄ گئی سی۔ اینا شُکر سی کِہ ای-میل وِچّ لِکھِیا مَیٹر کمپِّئۄُٹر وِچّ سُرکھِّئت ہی سی۔

پر اِکبال دی 'نواں ای-میل پتا بݨا کے ہُݨے سبھ نُۄں دسّݨ' والی گلّ دے اںدّرلے ارتھاں دا مَینُۄں سچمُچّ کۄئی پتا نہِیں سی۔ مَیں 'سِیرت' ماسِک-پتّر دی ای-میل کھۄلہ کے ویکھی تاں ہَیران رہِ گِیا اِہ جاݨ کے کِہ میرے ای-میل پتے 'تے میرے ولّۄں ہی چِٹھّی لِکھی ہۄئی سی۔

9 اپْرَیل نُۄں 4-13 'تے اِںگلَیںڈ تۄں اںگّریذی وِچّ لِکھی چِٹھّی اِس پْرکار سی:

ہَیلۄ!

کِویں چلّ رِہَے؟ اُمِید ہَے تُسِیں تے تُہاڈا پرِوار چڑھدی کلا وِچّ ہۄوۄگے۔ مَینُۄں افسۄس ہَے کِہ مَیں تُہانُۄں کِسے سَیمِینار دے سِلسِلے وِچّ کِیتی جاݨ والی آپݨی اِںگلَیںڈ یاترا بارے سُۄچِت نہِیں کر سکِیا۔ اِہ ای-میل پْراپت ہُںدّے سار مَینُۄں تُہاڈی سہائِتا دی لۄڑ ہَے۔ مَیں ہۄٹل دے راہ وِچّ کِدھرے آپݨا بٹُۄیا گوا بَیٹھا ہاں۔ اُس وِچّ میرے پَیسے تے ہۄر کِیمتی سمان سی۔ چھیتی تۄں چھیتی مَینُۄں 2500 ڈالر بھیجۄ تاکِہ مَیں آپݨے ہۄٹل دے بِلّاں دا بھُگتان کر سکاں۔ اِہ پَیسے تُہاڈا میرے سِر کرذ ہۄویگا۔ تُسِیں جۄ وی بھیجۄ اُس لئی مَیں تُہاڈا شُکر-غُذار ہۄواںگا تے واپس مُڑدِیاں ہی تُہانُۄں اِہ کرذ ادا کر دِیاںگا۔

جے تُسِیں میری سہائِتا کر سکدے ہۄوۄ تاں کِرپا کرکے دسّݨا تا کِہ مَیں تُہانُۄں پَیسے بھیج سکݨ بارے ہۄر تفسِیل بھیج سکاں۔

آدر نال-ورِیام سںدھُّۄ

ہُݨ گلّ دی گمبھِّیرتا دا اہِساس ہۄئِیا۔ مَینُۄں ہتھّاں-پَیراں دی پَے گئی۔ اِسدا بھاو تاں اِہ سی کِہ نکلی 'ورِیام سںدھُّۄ' نیں اِہ چِٹھّی میری ای-میل 'تے درج سارے پتِیاں 'تے بھیج کے پَیسے مںگّے سن۔ اِہناں پتِیاں وِچّ لیکھک-مِتّر وی سن٬ نِجّی مِتّر وی۔ اِہناں وِچّ 'سِیرت' (میرے بیٹے سُپندِیپ سںدھُّۄ دی سمپّادنا وِچّ کنیڈا تۄں چھپدا ماسِک-پتّر) دے انیکاں پاٹھک وی سن تے پںجّابی دے دیس-وِدیش وِچّ چھپدے مَیغذِیناں تے اخباراں اتے سمپّادکاں دے پتے وی شامِل سن۔

ہرفلے ہۄئے نیں اِکبال نُۄں فۄن کر کے چِٹھّی بارے دسِّیا۔ اُس نیں کِہا٬ "چِٹھّی مَینُۄں وی آئی ہَے٬ چںدّن نُۄں وی۔ تیری ای-میل 'تے درج سارے پتِیاں 'تے آئی ہۄویگی۔ ایسے لئی تاں تَینُۄں کِہَے کِہ سُپن نُۄں آکھ کے آپݨا نواں ای-میل بݨا کے سبھ نُۄں دسّ دے٬ کِتے کۄئی ٹھگِّیا ناں جاںدا ہۄوے۔"

کِسے دے ٹھگّے جاݨ دا ڈر تاں سی ہی نال ہی ڈر سی کِہ مَیں خُد وی ٹھگّ جِہا لگّݨ لگّ پِیا ساں۔ بہانا بݨا کے پَیسے بٹۄرن والا۔ نیڑے دے جاݨُۄ مِتّراں نُۄں چھڈّ کے سادھارن جاݨ-پچھاݨ والے باکی لۄکاں نیں تاں اِہۄ سمجھݨا سی کِہ واہ! کِیا پَیسے مُچھّݨ دا ترِیکا لبھّا سُۄ!

سُتّے ہۄئے سُپندِیپ نُۄں جگائُݨ لئی اُٹھائُݨ ہی لگّا ساں کِہ فۄن دی گھںٹّی پھِر کھڑک پئی۔ شائِر سُکھپال دا فۄن سی۔ مَیں اُسنُۄں پُچھِّیا٬ "تُہاڈے تۄں وی پَیسے مںگّ لئے! پَیسے مںگّݨ والا اِہ مَیں نہِیں ہاں٬ کۄئی ہۄر ہَے جِسنے میرا ای-میل چُرا لِیا ہَے۔"

"مَینُۄں اِہ چِٹھّی تُہاڈی لِکھی ہۄئی وی نہِیں سی لگّدی۔" سُکھپال نیں اِکبال دی گلّ دی پُشٹی کردِیاں سبھ نُۄں سُۄچِت کرن بارے سلاہ دِںدِّیاں جدۄں نواں ای-میل پتا ناں بݨا سکݨ دی میری اسمرتھّا بارے جاݨِیاں تاں آپݨے ولّۄں نواں ای-میل پتا بݨا کے بھیجݨ دی پیشکش کِیتی ہی نہِیں سگۄں دس-پںدّراں مِںٹّاں وِچّ دۄ ای-میل پتے بݨا کے 'سِیرت' دے پتے 'تے بھیج وی دِتّے۔

پر میرے کۄل تاں ہُݨ کِسے دا وی ای-میل پتا نہِیں سی۔ کِتھّے ای-میل کراں! کِویں دسّاں تے کِس نُۄں دسّاں! پتے تاں سارے چۄری ہۄ گئے سن۔

اِسے ویلے اِںڈِییا تۄں اجمیر اَۄلکھ دا فۄن آ گِیا۔ ای-میل پڑھ کے اُہ پریشان ہۄ گِیا سی۔ میرے دسّݨ 'تے سُکھ دا ساہ لَے کے کہِںدّا٬ "مَیں پہِلاں تاں پُچھّݨ لئی رگھبِیر سِرجݨا نُۄں دۄ-تِنّ وار فۄن کِیتا٬ پر جواب ناں مِلݨ 'تے مَیں سۄچِیا کنیڈا فۄن کر کے اِکّ وار پتا تاں کر لواں۔ نہِیں تاں بھرا مَیں تاں سۄچ لِیا سی کِہ کردے آں کُس ناں کُس۔" اَۄلکھ نیں اجے گلّ مُکائی ہی سی کِہ کھنّے تۄں بلوِںدّر گریوال "پَیرِیں پَیناں جی' کہِ کے دسّݨ لگّا٬ "تُہاڈے لئی اِکّ خُشخبری ہَے۔"

اینی پریشانی دی ہالت وِچّ کِہڑی خُشخبری ہۄئی!

"اَیتھے کھنّے تُہاڈا اِکّ پْرسںسّک ہَے آپݨا مُںڈّا گُرپْرِیت۔ آپݨے پںجّابی آلۄچک سُرجِیت دا چھۄٹا بھرا۔ تُسِیں جاݨدے ای ہۄوۄںگے۔ اُسنُۄں تُسِیں اِک-دۄ وار 'سِیرت' وِچّ چھاپِیا وی اےَ۔ اُہنُۄں تُہاڈے ولّۄں کۄئی ای-میل آئی ہَے۔"

"اۄ بھرا میرے ولّۄں کاہنُۄں!" مَیں اُہدی گلّ کٹّ کے تُرت ساری کہاݨی دسّی تاں اُہ کہِںدّا٬ "مَیں تاں اِہنُۄں پہِلاں ای کِہا سی کِہ اِہ بھا جی نہِیں ہۄ سکدے۔ مَیں اِہنُۄں کِہا٬ 'جے اُہناں نیں پَیسِیاں لئی کہِݨا ای سی تاں تَینُۄں کِئۄں کہِںدّے؛ اُہناں سبھ تۄں پہِلاں ایتھے مَینُۄں آکھݨا سی۔' پر اِس پتںدّر ولّ ویکھۄ۔ آپݨا اکائۄُںٹ لئی بَیٹھَے تے پَیسے کِویں تے کِتھّے بھیجݨ دا ہِساب کِتاب لا رِہَے۔ نکلی ورِیام سںدھُّۄ نال لگاتار ای-میل 'تے سمپّرک بݨائِیا ہۄئِیا اے۔ مَیں تاں تُہانُۄں اِہ خُشخبری دیݨی سی کِہ ویکھۄ! تُہانُۄں لۄک کِنّی مُہبّت کردے نیں۔"

مَیں اُہناں دا دھنّواد کردِیاں نکلی ورِیام سںدھُّۄ دی گُرپْرِیت نال ہۄئی ای-میل ختۄ-کِتابت دی کاپی مَینُۄں بھیجݨ لئی کِہا۔

پںجّاں کُ مِںٹّاں وِچّ اُہناں وِچّ ہۄئِیا ای-میل وٹاںدرا گُرپْرِیت نیں بھیج دِتّا۔

اِہناں ای-میلاں وِچّ گُرپْرِیت نکلی ورِیام سںدھُّۄ نُۄں اُس کۄلۄں پَیسے مںگّ کے اُسدا ماݨ ودھائُݨ لئی دھنّواد وی کر رِہا سی تے پَیسے بھیجݨ لئی تتپرتا وِکھا کے٬ اُسدا پتا تے فۄن دا سمپّرک وی مںگّ رِہا سی تاںکِہ اُہ لںڈّن رہِںدّے آپݨے کِسے رِشتیدار راہِیں پَیسے بھِجوا سکے۔ اُہ اِہ وی کہِ رِہا سی کِہ جے اُہ (نکلی سںدھُّۄ) کِسے دا ماسٹر جاں وِیذا کارڈ نمبّر بھیج سکے جِسدی اۄتھے اُس نال نیڑتا ہۄوے تاں اُہ اۄسے ویلے اۄس اکائۄُںٹ وِچّ پَیسے ٹراںسفر کر دئیگا۔ پر نکلی ورِیام سںدھُّۄ گُرپْرِیت نُۄں پَیسے کیول تے کیول وَیسٹرن یُۄنِیئن راہِیں بھیجݨ 'تے بل دے رِہا سی۔ (ذاہِر سی کِہ اُہ بںدّا اِںڈِیئن جاں پںجّابی نہِیں سی ہۄ سکدا٬ جِسنُۄں اِہ اِلم نہِیں سی کِہ وَیسٹرن یُۄنِیئن راہِیں اِںڈِییا وِچّ پَیسے بھیجے تاں جا سکدے ہن پر اۄتھۄں پَیسے باہر نہِیں آ سکدے۔ وَیسٹرن یُۄنِیئن راہِیں پَیسِیاں دا ادان-پْردان اُتّری امرِیکا جاں یُۄرپِین مُلکاں وِچّ ہی ہُںدّا ہَے) اُسنے 'آپݨا پتا' 'تے فۄن نمبّر وی دے دِتّا سی جۄ اِس پْرکار سی: کَیںگسِںگّٹن ہائی سٹرِیٹ٬ ذِپ-کۄڈ W8 4PTسٹیٹ: لںڈّن٬ دیش: اِںگلَیںڈ۔

وار وار فۄن دی گھںٹّی وجّݨ کرکے سُپندِیپ وی ہُݨ تکّ اُٹھّ بَیٹھا سی۔ سارا کُجھ سُݨ کے میری پتنی وی پریشان ہۄ گئی۔ مَیں 'سِیرت' دے پتے تۄں جِنّے کُ وی ای-میل پتے لبھّے اُہناں نُۄں اِس 'ٹھگّی' بارے سُچیت کِیتا تے ہۄر مِتّراں تکّ وی سُنیہاں پہُںچّائُݨ دی بینتی کِیتی۔ ٹراںٹۄ رہِںدّے شائِر تے ناٹککار اُںکارپْرِیت نُۄں کِہا کِہ اُس کۄل کنیڈا وِچلے جِنّے وی ساںجھے لیکھک مِتّراں دے پتے ہن اُہناں نُۄں ای-میل کر کے سُۄچِت کر دیوے۔ اِہۄ ہی سیوا کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہُراں دے ذِمّیں لائی۔

سُپندِیپ دُۄجے کمرے وِچّ ماں نال بُڑ بُڑ کر رِہا سی٬ "ہر ویلے تاں ای-میل کھۄلہ کے بَیٹھے رہِںدّے سن۔ کۄئی غلتی کر بَیٹھے ہۄݨگے۔ پتا تاں ہَے کۄئی نہِیں کِہ سارا سِسٹم کِویں اۄپریٹ کرِیدا ہَے۔"

کِیتی غلتی دی مَینُۄں ماڑی ماڑی سمجھ پَے رہی سی۔ دۄ کُ ہفتے پہِلاں مَینُۄں 'وِںڈّۄ-لائیِو' تۄں ای-میل آئی سی (میری ہَۄٹمیل وِںڈّۄ-لائیِو 'تے ہی کھُلہدی سی), جِس وِچّ کِہا گِیا سی کِہ 'وِںڈّۄ-لائیِو 'تے ای-میل پتے والے بہُت سارے لۄکاں دا 'ساڈے' کۄل پُۄرا رِیکارڈ ناں ہۄݨ کرکے اسِیں بہُت سارے ای-میل پتے بںدّ کرن دا فَیسلا کِیتا ہَے۔ تُہاڈا ناں وی اُہناں وِچّ شامِل ہَے۔ جے تُسِیں چاہُںدّے ہۄ کِہ تُہاڈا ای-میل کھاتا چلّدا رہے تاں نِمن لِخت سُۄچنا بھیجݨ دی خیچل کرۄ۔ اِس جاݨکاری وِچّ اُہناں٬ میری جنم-مِتی٬ پاس-ورڈ٬ دیش آدِ بارے پُچھِّیا سی۔ اِہ وی کِہا سی کِہ اِسدا جواب 'رِپلائی 'تے کلِک کر کے دیواں۔

ہفتے پِچھّۄں اِہ ای-میل پھِر آئی سی تے مَیں سۄچِیا کِتے میرا ای-میل خاتا بںدّ ہی ناں ہۄ جاوے۔ مَیں اِہ سُۄچنا بھیج دِتّی۔ اِسدے جواب وِچّ 'وِںڈّۄ-لائیِو' دے دسّے پتے 'تے ای-میل ناں پہُںچّ سکݨ 'ڈلِوری پھلِئۄر' دا نۄٹِس آ گِیا۔ لگّدا سی اِہ اُس ٹھگّ دی ہی کۄئی چال سی۔ اُسنے وِںڈّۄ-لائیِو دا ناں ورتِیا سی تے آپݨے لُکویں پتے راہِیں بہانے نال میرا ویروا جاݨ لِیا سی۔

پر اِہ گلّ دسّݨ دی اِس ویلے کۄئی تُک نہِیں سی۔

ای-میل پڑھدِیاں ہی دۄستاں-مِتّراں تے جاݨکاراں دے دیش-وِدیش تۄں فۄن 'تے فۄن آئُݨ لگّے۔ کَیلگری رہِںدّے میرے ادھِیاپک س مہِںدّر سِںگھّ نیں 'میری' ای-میل پڑھی تاں فِکرمںدّ ہۄ کے اِںگلَیںڈ رہِںدّے ساڈے ساںجھے مِتّر شائِر گُرنام ڈھِلّۄں نُۄں فۄن 'تے ساری گلّ دسّ کے کِہا٬ "گُرنام مَیں ورِیام نال ای-میل 'تے سمپّرک کِیتا ہَے تے اُسنُۄں پَیسے بھیجݨ ہی والا ساں پر پھِر تیرا خِیال آ گِیا۔ تُۄں ہَیتھے بَیٹھَیں۔ آہ اُسدا دسِّیا پتا لِکھائُںداں تُۄں اُسنُۄں پَیسے تُرںتّ دے کے آ۔ اُہ بڑی مُشکل وِچّ ہَے۔"

گُرنام ڈھِلّۄں نُۄں 'دال وِچّ کُجھ کالا' نذر آ گِیا سی۔ کُجھ چِر پہِلاں ہی آپݨی دھی کۄل اِںگلَیںڈ آئی ہۄئی پںجّابی لیکھِکا بلوِںدّر کَۄر براڑ نیں گُرنام نُۄں فۄن 'تے سُنیہاں چھڈِّیا سی٬ "مَیں 'ورِیام' دی ای-میل دے جواب وِچّ اُسنُۄں پَیسے بھیجݨ دی وِدھی بارے پُچھِّیا تاں اُسنے سمپّرک کرن لئی آپݨا فۄن نمبّر وی دِتّا ہَے تے لںڈّن دا آپݨا پتا وی۔ جد مَیں اُس پتے 'تے فۄن کِیتا تاں اگّۄں کۄئی ہۄر ہی بںدّا اںگّریذی وِچّ بۄلِیا۔ جد مَیں اُسنُۄں کِہا کِہ مَینُۄں ورِیام سںدھُّۄ نال مِلائۄ تاں کہِںدّا 'اُہ اِس ویلے مِل نہِیں سکدا پر بڑی مُشکل وِچّ ہَے۔ تُسِیں جِنّی چھیتی ہۄ سکدَے پَیسے 'وَیسٹرن یُۄنِیئن' راہِیں بھیجݨ دی خیچل کرۄ۔' اُہ ورِیام نال گلّ کِئۄں نہِیں کرائُںدا؟ مَینُۄں تاں کۄئی گڑبڑ لگّدی ہَے۔ تُسِیں وی اِس فۄن 'تے سمپّرک کر کے ویکھۄ۔"

گُرنام ڈھِلۄں نیں دسّے گئے فۄن 'تے٬ جِہڑا اُس بںدّے نیں ہۄر مِتّراں نُۄں وی دِتّا سی (Tel: +447024038516) گلّ کِیتی تاں اُسنُۄں وی 'ورِیام سںدھُّۄ' دی تھاں فۄن 'تے اُہۄ ہی بںدّا مِلِیا جۄ چھیتی تۄں چھیتی پَیسے بھیجݨ لئی کہِ رِہا سی۔ اُس نال گلّ بات کرن اُپرںتّ گُرنام نیں ساری گلّ دسّݨ-پُچھّݨ لئی کنیڈا ساڈے گھر دے پتے 'تے فۄن کِیتا تاں ہکِیکت دا پتا لگّݨ 'تے ہسّݨ لگّا٬ "سردار مہِںدّر سِںگھّ ہُرِیں تاں وِچارے پُۄرے فِکرمںدّ سن تے مَینُۄں آکھݨ, "تُۄں ہُݨے لںڈّن جا تے اُسنُۄں پَیسے دے کے 'چھُڈا'۔" وِچاری بلوِںدّر کَۄر براڑ آپݨی تھاں پریشان! پر مَینُۄں تاں شکّ سی۔ مَیں کِہا کِہ بھائۄُ نیں جے اِںگلَیںڈ آئُݨا ہُںدّا تاں مَینُۄں ناں دسّدا۔ نالے ہۄٹل وِچّ اُہنے کِئۄں رہِݨا سی؟ وِیہ بںدّے اُہنُۄں ایتھے گھر رکھّݨ والے۔ پَیسے وی چاہِیدے ہُںدّے تاں مَینُۄں فۄن کردا۔ سارِیاں نُۄں ای-میل کاہدے لئی کرنی سی!"

سُرجِیت پاتر نیں وی کُجھ اِسترہاں ہی کِہا٬ "مَینُۄں ای-میل دی سمجھ پَے گئی سی کِہ تیری نہِیں۔ مَیں آکھِیا ہۄٹل تے ورِیام؟ تے اُہ وی لںڈّن وِچ؟ کِدھرے گِیا ہُںدّا 'مِیامی' ورگے مُلک وِچ٬ جِتھّے آپݨا بںدّا مِلݨا مُشکل ہَے٬ تاں ہۄٹل وِچّ ٹھہِرنا کۄئی منّ وی لَیںدا۔"

سری تۄں رگھبِیر سِںگھّ سِرجݨا ہسِّیا٬ "مَیں آکھِیا بھرا دا پتا ای کرِیئے اِںگلَیںڈ تۄں مُڑ آئِیا کِہ نہِیں؟" مَیں رگھبِیر سِںگھّ نُۄں کِہا کِہ وَینکُۄور تے سری وِچّ رہِݨ والے ساںجھے مِتّراں نُۄں اِس بارے سُۄچِت کر دیوے تاں کِہ کۄئی بھُلیکھے وِچّ ٹھگِّیا ناں جاوے۔ اُسنے پںجّاں کُ مِںٹّاں وِچّ آپݨے کۄل ای-میل پتِیاں تے جھُۄٹھی ای-میل تۄں ساودھان ہۄݨ دی سُۄچنا دے دِتّی۔

فۄن تے فۄن آئی جا رہے سن۔ کدی لَیںڈ-لائیِن 'تے کدی سُپن دے مۄبائیِل 'تے۔ جے پُۄنم پْرِیت-لڑی سُپن نُۄں فۄن کرکے آپݨی فِکرمںدّی دا اِذہار کر رہی سی تے سُپن نال ہی گلّ کرکے آسٹْریلِییا تۄں میرا شاغِرد رُۄپ لال بھار-مُکت ہۄئِیا مہِسُۄس کر رِہا سی تاں سری تۄں ناولکار جرنَیل سِںگھّ سیکھا میرے کۄلۄں گھٹنا دی تفسِیل جاݨ کے سارے ساںجھے دۄستاں نُۄں ساودھانی ورتݨ دا سُنیہاں دیݨ لئی وچن دے رِہا سی۔

مَینُۄں تھۄڑھا کُ دھرواس ہۄݨ لگّا کِہ جھُۄٹھی ای-میل دی ہکِیکت لگبھگ سارے مِتّراں نُۄں پتا لگّ رہی سی۔ پھِر وی مَیں سۄچِیا کِہ اُس فۄن نمبّر 'تے اِتھۄں گھر دا کۄئی جِیء وی فۄن کرکے ویکھے۔ پر اِہ سۄچ کے کِہ گھر دے فۄن نمبّر دا تاں اگلے نُۄں ( 'سِیرت' دی سائیِٹ تۄں جاں میرے وَیبّ-پیج تۄں) پتا ہۄویگا ہی٬ مَیں ایتھے برَیمپٹن وِچّ رہِںدّی آپݨی وڈّی دھی رُۄپ نُۄں کِہا کِہ اُہ اُس فۄن نمبّر 'تے اُس بںدّے نال گلّ کرے۔ تھۄڑھی دیر پِچھّۄں رُۄپ دا فۄن آئِیا٬ اُس بںدّے نیں پہِلاں اِہ جانݨا چاہِیا کِہ اُسنُۄں (رُۄپ نُۄں) اِس گلّ دا پتا کِویں لگّا تاں رُۄپ نیں کِہا کِہ 'کِسے فرَیںڈ نیں٬ جِسنُۄں ای-میل آئی ہَے٬ مَینُۄں پَیسے بھیجݨ لئی کِہا ہَے کِئُںکِہ ورِیام سِںگھّ سںدھُّۄ میرے 'اںکّل' ہن۔' اُسدا جواب سی کِہ اُہ (ورِیام سِںگھّ سںدھُّۄ) اِس ویلے سَیمِینار وِچّ بِذی ہن۔ فۄن 'تے مِل نہِیں سکدے پر اُہناں دے ناں 'تے پَیسے چھیتی تۄں چھیتی بھیج دِتّے جاݨ۔ رُۄپ نیں اِہ وی دسِّیا کِہ اُسدے اںگّریذی بۄلݨ دے لہِذے تۄں اُہ کۄئی چِینی جاں جپانی مُۄل دا بںدّا لگّدا سی۔ رُۄپ اِہ وی وار وار ہدائِت کر رہی سی کِہ جاݨ-پچھاݨ والے ہۄر لۄکاں نُۄں ساودھان کرن لئی اخباراں نُۄں٬ اِںڈِییا وِچّ وی تے ایتھے وی٬ خبر دیݨی چاہِیدی ہَے۔

سُپندِیپ وِئںگّ نال کہِںدّا٬ "اۄ کۄئی ایتھے کِسے نُۄں کھۄٹی دوانی نہِیں دِںدّا۔ پںجھّی سَۄ ڈالر کِس بھیجݨے نیں! بہُتا فِکر ناں کرۄ۔"

میری نُۄںہ سُکھمِںدّر نیں اُس ولّۄں دسّے 'ہۄٹل' دے پتے نُۄں 'گُگل' 'تے لبھّ لِیا۔ اِہ کۄئی پلمِّںگّ اتے پلاسٹِک دا سمان ویچݨ والا شۄ-رُۄم سی۔

گُرنام ڈھِلّۄں دا فۄن پھِر آ گِیا٬ "بھائۄُ ورِیام سِںہّاں! اِہ بںدّا ہر ہالت وِچّ پھڑھِیا جاݨا چاہِیدَے۔ تُۄں تھۄڑھا کُ اُدّم کر۔ ہَیتھے آپݨی پُلِس کۄل اِسدی رِیپۄرٹ ذرُۄر لِکھا۔ مَیں ایتھے آپݨی پُلِس نال گلّ کِیتی ہَے پر اُہ آکھدے نیں کِہ اسِیں سِدھّا لںڈّن دی پُلِس دے کمّ وِچّ دخل نہِیں دے سکدے۔ اِس بارے سمبّںدھّت بںدّا آپݨے مُلک وِچّ رِیپۄرٹ لِکھاوے تے اُتھۄں دی پُلِس لںڈّن دی مَیٹرۄپۄلِیٹن پُلِس نُۄں آکھے تاں بںدّا پھڑھِیا جا سکدَے۔"

اُسدی گلّ دے جواب وِچّ میرے ولّۄں٬ "ویکھۄ٬ کردے آں کُجھ ناں کُجھ۔ سلاہ کردے آں۔' سُݨ کے اُہ کھِڑکھِڑا کے ہسِّیا٬ "بھائۄُ! تیرِییاں چھُہلِییاں دا مَینُۄں پتا تاں ہَیگَے پر پھِر وی مَیں تَینُۄں ذۄر دے کے کہِںدّاں کِہ پُلِس کۄل ذرُۄر جائۄ۔"

میرے 'اُدّمی' سُبھا بارے اُسدی گلّ سچّی سی۔ اُسدا سُنیہاں سُپندِیپ نُۄں دِتّا پر پُلِس کۄل جاݨ دا بہُتا ذۄر ناں پائِیا۔ سُپندِیپ وی اِس لئی کۄئی بہُتا کاہلا نہِیں سی جاپدا۔ نیڑلے مِتّراں ولّۄں فۄن آ جاݨ کرکے وِشواس جِہا ہۄݨ لگّا سی کِہ 'اُس' دے چُںگّل وِچّ کۄئی نہِیں پھسݨ لگّا۔

اینے وِچّ سُپندِیپ نیں آپݨی ای-میل کھۄلہی تاں کہِںدّا٬ "آہ کِسے سِیتا رام مادھۄپُری دی ای-میل آئی ہَے۔ اُہ وی پَیسے بھیجݨ لگَّے۔ اُسنے اُس بںدّے نال ہۄئی آپݨی کَۄرسپَۄںڈَیںس وی بھیجی ہَے۔"

سِیتا رام دی پہِلی ای-میل مَینُۄں اجے ہفتا پہِلاں ہی مِلی سی۔ اُس نیں 'سِیرت' دی پْرسںسّا کرکے دسِّیا سی کِہ اُہ 'آذادی دے شہِیداں بارے کھۄج کر رِہا ہَے اتے اُسنے کُجھ نویں تتھّ لبھّے ہن۔' مَیں اُسنُۄں پُچھِیا سی٬ "کی تُۄں اُہۄ سِیتا رام تاں نہِیں جِسنے شہِید بھگت سِںگھّ دے ساتھِییاں دِییاں لِکھتاں دا ہِںدّی وِچۄں پںجّابی وِچّ انُواد کر کے پُستک چھپوائی سی تے اُس پُستک دا نام 'شہِیداں دی وِراست' میری سلاہ لَے کے رکھِّیا سی۔ اُسنے دُۄجی ای-میل وِچّ جواب دِتّا سی کِہ 'ہاں مَیں اُہۄ سِیتا رام ہاں۔"

مَینُۄں سِرف دۄ ای-میلاں کرن والے سِیتا رام تۄں وی پَیسے مںگّ لئے گئے سن اتے رشک دی گلّ تاں اِہ سی کِہ سِیتا رام وی میرا مُشکل وِچّ پھسِیا ہۄݨا سُݨ کے افسۄسِیا گِیا سی تے گُرپْرِیت واںگ ہی نکلی ورِیام سںدھُّۄ نُۄں پَیسے بھیجݨ دی وِدھی پُچھّ رِہا سی۔

گھٹّ جاݨ-پچھاݨ والے اِسترہاں دے تاں انیک سنیہِییاں دے پتے میری ای-میل وِچّ درج سن۔ ہۄ سکدا ہَے اُہ وی سِیتا رام واںگ ہی 'اُس' نال پَیسے بھیجݨ بارے سمپّرک وِچّ پئے ہۄݨ! کۄئی پَیسے بھیج وی سکدا ہَے۔ اُںج اجِہے کئی سجّݨا دے فۄن وی آ رہے سن۔ امرِیکا تۄں آپݨی کِتاب 'اذلاں دے رِشتے' بھیجݨ لئی اِکّۄ-اِکّ ای-میل کرن والے میرے لئی اسلۄں اجنبی گِیانی کرنَیل سِںگھّ نیں وی فۄن کر کے میرے سںکّٹ وِچّ پھسے ہۄݨ بارے 'کُجھ کرن' تۄں پہِلاں جاݨکاری لَے لَیݨی بِہتر سمجھی سی۔

اِںگلَیںڈ تۄں سںتّۄکھ دھالِیوال دا فۄن آئُݨ 'تے تاں پُلِس کۄل رِیپۄرٹ لِکھائُݨ بارے املی تَۄر 'تے نِرݨا لَیݨا ہی پِیا۔

دھالِیوال کہِ رِہا سی٬ "ای-میل پڑھدِیاں ہی مَیں لںڈّن رہِںدّے آپݨے پُتّر نُۄں کِہَے کِہ اُہ اِس پتے 'تے سمپّرک کرکے جِویں وی ہۄوے پَیسے دے کے آوے جاں بھیجے۔ پر مُںڈّے نُۄں فۄن کرکے میرے من وِچّ .کھِیال آئِیا کِہ کنیڈا سُپن نُۄں فۄن کرکے پُچھّ وی لواں۔ آہ تاں شُکر ہۄئِیا۔ مَیں ہُݨے ہی مُںڈّے نُۄں فۄن کرکے دسّداں۔ خِیال تاں آئِیا سی کِہ تُۄں آویں اِںگلَیںڈ تے سانُۄں پتا ناں ہۄوے! یار! تُۄں تاں ساڈا ماݨ ایں۔ اِس کرکے ہۄر کۄئی دُۄجا خِیال ذۄر ای نہِیں پھڑھ سکِیا۔ تیرے کمّ آئُݨ دا کِیہنُۄں چاء نہِیں ہۄویگا! تیرے سِر تۄں تاں کئی جݨے پَیسے وار کے دیݨ لئی تِیار ہۄݨگے۔"

اِس ویلے تکّ چار وجّ چُکّے سن۔

سُپن ہُراں نیں پُلِس نال فۄن 'تے سمپّرک کِیتا تاں اگّۄں جواب مِلِیا٬ "اِہ کیس ساڈے ادھِین نہِیں آئُںدا۔ تُسِیں پھراڈاں نال نجِٹھّݨ والے پُلِس سَیلّ نال سمپّرک کرۄ۔ پر کِئُںکِہ کلّہ تۄں لَۄںگ وِیک-اَیںڈ شُرُۄ ہۄ رِہا ہَے اِس لئی سمبھّو ہَے کِہ اۄتھے تُہانُۄں کۄئی مِل ناں سکے!"

اَۄرت پِلس کاںسٹیبل نیں فۄن دا سمپّرک فراڈ وِبھاگ ولّ ٹراںسفر کر دِتّا۔ ساڈے ولّۄں اۄتھے ساری گھٹنا دا ویروا دے کے مَیسج چھڈّ دِتّا گِیا تے اگلی کاروائی لئی اسِیں اُہناں دا اُتّر اُڈِیکݨ لگّے۔

کۄئی اُتّر ناں آئِیا۔ اِہ وی اجِیب گلّ پتا لگّی کِہ 'لَۄںگ وِیک-اَیںڈ ہۄݨ کرکے اۄتھے کۄئی نہِیں ہۄ سکدا!' اِںڈِییا دے دفتراں وِچّ تاں سُݨدے تے ویکھدے ہاں کِہ پںجّ وجے چھُٹّی ہۄݨی ہۄوے تاں کلرک پاتشاہ چار وجے ہی رۄٹی والا ڈبّا پھڑھ کے گھر نُۄں خِسکݨ دی تِیاری وِچّ ہُںدّے ہن۔ اِہ تاں کنیڈا سی جِتھّے 'سمیں دی کدر' اتے کرمچارِییاں دی فرذ-سنّاشی دِییاں کہاݨِییاں مِتھّ واںگ پْرچلِت ہن۔

تھۄڑھی دیر پِچھّۄں برمِںگھّم تۄں سورن چںدّن مجھَیلی ماݨ نال کہِںدّا٬ "مَیں آکھِیا٬ میرا مجھَیل بھائۄُ آوے ولَیت تے اُہدی 'بیبے' نُۄں پتا ناں ہۄوے اُہدے آئُݨ دا٬ اِہ کدی ہۄ نہِیں سکدا! پَیسِیاں دے لَیݨ دیݨ دی تاں گلّ ہی بائد دی ہَے!" 'بیبے' دا خِتاب مَیں ہی چںدّن نُۄں دِتّا سی۔ لَیسٹر وِچّ ہۄئی وِشو کانپھرںسّ 'تے گِیاں چںدّن نیں ہوائی جہاذ تۄں اُتّردِیاں ہی باکی وفد نالۄں مَینُۄں تے رجنِیش بہادر نُۄں نِکھیڑ کے اِکّ پاسے کردِیاں کانپھرںسّ دے پْربںدھّکاں نُۄں کِہا سی٬ "اِہ نغ٬ نہِیں سچّ نغِینے٬ میرے مہِمان ہۄݨگے۔ باکی وفد تُسِیں لَے جائۄ سارا۔" اسِیں ہفتا بھر اُسدے گھر رہے ساں۔ چھڑِیاں دی بہِک! چںدّن تڑکا لا کے مسالیدار دالاں تے سبذِییاں بݨائُںدا۔ آپݨے ہتھِّیں راڑھ راڑھ فُلکے لاہُںدّا۔ اُسنے سانُۄں 'بیبے' ورگا مۄہ دے کے اِہ خِتاب 'ہاسل' کِیتا سی جۄ اُسنُۄں اجّ وی یاد سی۔ اِسے کرکے اِس ای-میل وِچلا سُنیہاں اُہدے منّݨ وِچّ آئُݨ دا سوال ہی پَیدا نہِیں سی ہُںدّا۔

مَیں 'سِیرت' دی وَیبّ سائیِٹ 'تے 'اِس ای-میل تۄں ساودھان ہۄݨ' دی سُۄچنا لائُݨ لئی 'سِیرت' دے وَیبّڈِذائیِنر گُردِیپ نُۄں اِںڈِییا سُنیہاں دِتّا تاں اُسنے وی دسِّیا کِہ ای-میل اُسنُۄں وی آئی ہۄئی ہَے۔

اگلی سویرے اُٹھّدِیاں ہی مَینُۄں اِہ ویکھ کے تسلّی ہۄئی کِہ 'سِیرت' دی سائیِٹ 'تے سُۄچنا لگّ گئی سی۔ ذاہِر سی کِہ جِہڑے پاٹھک 'سِیرت' نُۄں سائیِٹ تۄں پڑھدے سن اُہناں تکّ سُنیہاں پہُںچّ جاویگا۔ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں 'لِکھاری' دی سائیِٹ 'تے لائُݨ لئی وی سُۄچنا بھیج دِتّی سی۔ بہُت سارے مِتّراں نُۄں کِیتِییاں ای-میلاں راہِیں تے مُۄںہۄں مُۄںہ دِتّے سُنیہِیاں راہِیں سُۄچنا پہُںچّ چُکّی سی۔ 'سِیرت' دی سائیِٹ ویکھ کے کئیِیاں نیں٬ جِنہاں ساڈے نال سمپّرک سادھݨ تۄں بِناں ہی٬ نکلی ورِیام سںدھُّۄ نال پَیسے بھیجݨ لئی سمپّرک ستھاپت کِیتا ہۄئِیا سی٬ اُس نال کِیتی جاݨ والی ای-میل پتّری بںدّ کر دِتّی اتے اِسدی سُۄچنا سانُۄں دیݨی شُرُۄ کر دِتّی۔ مَیں اُہناں ولّۄں 'ورِیام سںدھُّۄ' نال سادھے سمپّرک دِییاں پھارورڈ کِیتِییاں کاپِییاں پڑھ رِہا ساں۔ اِہناں وِچّ گُرپْرِیت- 'ورِیام سںدھُّۄ' دی ای-میل پتّری دا دُہرائۄ ہی سی۔ سبھ دی چِںتّا گُرپْرِیت ورگی سی اتے 'ورِیام سںدھُّۄ' ولّۄں اُںجھ ہی وَیسٹرن یُۄنِیئن والی وِدھی راہِیں پَیسے بھیجݨ 'تے ذۄر سی۔ سِرف لفذاں دا ہی وادھا-گھاٹا سی۔

رُۄپ کلّہ تۄں ذۄر پائی جا رہی سی اکھباراں نُۄں خبر دیݨ لئی٬ "ڈَیڈی تُسِیں آکھے نہِیں لگّدے چھیتی۔ خبر وی دِئۄ تے جے پُلِس نیں جواب نہِیں وی دِتّا تاں پُلِس کۄل آپ جا کے رِیپۄرٹ لِکھائۄ۔ میری گلّ منّۄ۔ کلّہ نُۄں کۄئی اِہ وی کہِ سکدا ہَے کِہ مَیں تُہانُۄں پَیسے بھیجے سن۔ تُسِیں ہی میرے نال فراڈ کِیتا ہَے۔ تُہاڈے کۄل رِیکارڈ ہۄݨا چاہِیدَے کِہ اُہ بںدّا مَیں نہِیں ساں۔"

اُسنے ممّی آپݨی 'تے وی ذۄر پائِیا تاں اُہ وی میرے دوالے ہۄ گئی٬ "تُسِیں اُس مُںڈّے نُۄں نال لوۄ جِسدی ای-میل چۄری ہۄئی سی۔ اُہنُۄں پتا ہۄئۄُ کِویں تے کِتھّے جاݨَے۔ سُپن تے سُکھمِںدّر وی گھر ای نیں۔ مَیں سُکھمِںدّر نُۄں کِہَے۔ اُہ وی نال جاݨ لئی تِیار ہۄ رہی اے۔"

اُہ جِس مُںڈّے دا ہوالا دے رہی سی اُہ اُںکارپْرِیت سی۔ کلّہ اُںکارپْرِیت نیں ہی مَینُۄں دسِّیا سی کِہ کُجھ سال پہِلاں کِسے جاݨ-پچھاݨ والے بںدّے نیں ہی اُسدا ای-میل پتا وی چۄری کر لِیا سی تے اُس پتے تۄں اُںکارپْرِیت ولّۄں کِسے ہۄر ساںجھے جاݨ-پچھاݨ والے بںدّے نُۄں گںدِّییاں ای-میلاں کرنِییاں شُرُۄ کر دِتِّییاں سن۔ اُدۄں اُسنے پُلِس نُۄں کیس دِتّا سی تے بںدّے دا پتا وی لا لِیا سی۔ مَیں اُںکارپْرِیت نُۄں فۄن کِیتا کِہ اُہ وی ساڈے نال پُلِس دے دفتر جاوے۔ اُسنے کِہا کِہ اُہ چھیتی ہی آ رِہا ہَے۔

پُلِس کۄل جاݨ لئی مَیں تِیار ہۄ کے بَیٹھا ساں اتے 'بچا' ہۄݨ کر کے تسلّی وِچّ ساں کِہ برَیمپٹن (کنیڈا) تۄں کہاݨِیکار کُلجِیت مان دا فۄن آئِیا٬ "بھا جی! مَیں تاں ٹھگِّیا گِیا! مَیں تاں پَیسے بھیج وی بَیٹھاں اُسنُۄں۔"

"اۄ بھلِیا لۄکا! اِہ کی کر بَیٹھا تُۄں۔" مَیں متھّے 'تے ہتھّ مارِیا٬ "تُۄں تاں اَیتھے بَیٹھا سَیں٬ گواںڈھ وِچ۔ گھر فۄن کر کے پتا کر لَیںدۄں۔ اِہ تاں بڑی ماڑی گلّ ہۄئی یار! اچھّا تُۄں ہُݨ اَیں کر۔ اسِیں پُلِس کۄل رِیپۄرٹ لِکھائُݨ چلّے آں٬ تُۄں چھیتی آ جا ساڈے ولّ۔ 'کٹھّے چلّدے آں۔"

کُلجِیت تے اُںکارپْرِیت پہُںچّ گئے۔

کُلجِیت نال میری کۄئی پُراݨی تے پِیچوِیں ساںجھ نہِیں جِس دے آدھار 'تے مَینُۄں پَیسے بھیجݨا اُس لئی ذرُۄری ہُںدّا جاں اُسدی مجبُۄری ہُںدّا۔ اسِیں ایتھے کنیڈا وِچّ ہی ساہِتک سماگماں 'تے اٹھّ-دس وار مِلے ہاں۔ کدی اِک-دُۄجے دے گھر وی آئُݨ-جاݨ نہِیں ہۄئِیا۔ اُںجھ اُہ کہاݨِیکار وجۄں مَینُۄں آدر دِںدّا ہَے۔ مجھَیلی اںدّاذ وِچّ وڈّے بھرا نُۄں بُلائُݨ واںگ 'بھا جی' آکھدا ہَے۔ چار-پںجّ سال پہِلاں ہی اُہ ایتھے میرے سمپّرک وِچّ آئِیا سی۔ جاݨ-پچھاݨ ہۄݨ اُپرںتّ اُہ اِںڈِییا گِیا تاں مَیں سۄچِیا سی کِہ شائِد اُہ مَینُۄں وی مِلݨ جلںدھّر آویگا۔ پر اُہ نہِیں سی آئِیا۔ بائد وِچّ میرے پُچھّݨ تے کہِںدّا سی٬ "مَیں سۄچِیا٬ بھا جی وڈّے بںدّے نیں۔ کی پتا مِلݨا چاہُݨ وی جاں ناں۔" پر اسلی گلّ اُسنے ہۄر بائد وِچّ اِہ دسّی کِہ میرے بۄلاں دی کرڑائی تے چِہرے دی سختائی تۄں اُسنُۄں لگّدا سی کِہ میرے کۄل دۄستی لئی راہ دیݨ والی وِرل تے لچک نہِیں۔ پِچھلیرے سال مَیں اُسدی کِتاب 'تے ہۄئے سماگم سمیں پْردھانگی-بھاشن وجۄں کُجھ شبد آکھے سن اتے اُسدا کہاݨی-سںگّْرہِ 'وِچلی اُںگل' رِلِیذ کرن دی ذِمّیواری نِبھائی سی۔ پِچھلے سال تۄں تاں اُہ پِیذے دے بِذنس وِچّ رُجھّا رہِݨ کرکے کِسے ساہِتک مِلݨی وِچّ وی نہِیں سی آئِیا۔ دۄ-ڈھائی مہِینے پہِلاں اِتھۄں دے کہاݨِیکاراں دے چھۄٹے اِکٹھّ وِچّ اُہ مِلِیا تاں اُسدی ہاذری 'تے ہَیرانی پْرگٹائُݨ 'تے اُسنے دسِّیا سی کِہ پِیذے دے بِذنس وِچّ اُسنُۄں بہُت وڈّا گھاٹا پَے گِیا سی۔ بِذنس وِچّ اُسدے بھِیال نیں اُس نال بہُت وڈّی ٹھگّی مار لئی سی۔ اُس کارۄبار تۄں 'جِنّاں نہاتی اۄنا پُنّ' والی گلّ بݨن 'تے الگّ ہۄ گِیا سی تے ہُݨ تاں آپݨے لئی 'جَۄب' لبھّدا پھِردا سی۔ اُس ولّۄں اۄتھے پڑھی کہاݨی بارے مَیں آپݨی رائ دِتّی سی تاں اُسنے مَینُۄں ای-میل کِیتی کِہ اُہ میری رائ دا سدا ہی بڑا آدر کردا ہَے۔۔ ہُݨ اُسنے نوِیں کہاݨی لِکھی سی تے اجے ہفتا پہِلاں ہی میری رائ جانݨ لئی بھیجی سی۔ اُہ کہِںدّا سی کِہ میری رائ دی اُسدی نذر وِچّ گُرُۄیاں دے بۄل ورگی کدر ہَے۔ اُس انُسار اُسنُۄں کیول میری رائ دی لۄڑ سی٬ اُںجھ اُہ کِسے ٹُںڈّی-لاٹ دی سلاہ دی پْرواہ نہِیں کردا۔

اُسدے ہتھّ وِچّ بھیجے گئے پَیسِیاں دے ہوالے والے کاغذ پتّر سن۔

اُںکارپْرِیت نیں اُسنُۄں ساودھان کرن لئی کلّہ ای-میل وی کِیتی سی۔ پھِر وی اِہ کِویں واپر گِیا؟

"اُہ ای-میل تاں مَیں ہُݨ اجّ سویرے ویکھی تاں ہی پتا لگَّے۔ اِہ میرا دُۄجا ای-میل پتا ہَے۔ مَیں تاں آپݨے ہَۄٹمیل والے پتے 'تے جِئۄں بَیٹھاں 'اُس' نال چِٹھّی-پتّر کرن کِہ ہۄر کِسے پاسے دھِیان ہی نہِیں گِیا۔ نہِیں تاں اگّے اِہ دُۄجی ای-میل وی مَیں رۄذ کھۄلہ کے ویکھداں۔"

ٹھِیک ہی سی٬ جے اُسنُۄں دُۄجی ای-میل کھۄلہݨ دا خِیال تکّ نہِیں سی آئِیا تاں اُسنُۄں ساڈے گھر فۄن کرکے ہکِیکت جاݨ لَیݨ دا خِیال کِتھّۄں آئُݨا سی!

"اِکّ وار میرے من وِچّ خِیال آئِیا تاں سی کِہ بھا جی نیں میرے کۄلۄں ہی پَیسے کِئۄں مںگّݨے سن! اُہناں نُۄں تاں میری آرتھک ہالت دا وی پتا ای سی۔ اُںجھ وی بھا جی نیں جے ایتھۄں ہی کِسے تۄں پَیسے مںگّݨے سن تاں میرے تۄں پہِلاں ہۄر کئی بںدّے ہۄ سکدے نیں۔ پر پھِر خِیال آئِیا٬ 'نہِیں٬ جے بھا جی نیں میرے 'تے ماݨ کرکے مَینُۄں ہی آکھِئَے تاں پَیسے وی مَیں بھیجاںگا ای۔ میرے تاں کرَیڈِٹ کارڈ 'تے وی سارے اٹھّ سَۄ ڈالر سن۔ کارڈ دا نمبّر بھیج کے اُسنُۄں کِہا کِہ اٹھّ سَۄ تُسِیں کرَیڈِٹ کارڈ تۄں کڈھوا لوۄ٬ باکی مَیں وَیسٹرن یُۄنِیئن راہِیں بھیج دِںدّا ہاں۔ جواب آئِیا کِہ نہِیں٬ سارے پَیسے ہی وَیسٹرن یُۄنِیئن راہِیں بھیجۄ٬ کرَیڈِٹ کارڈ نہِیں چلّݨا۔ سچّی گلّ تاں اِہ ہَے٬ اِس اٹھّ سَۄ ڈالر تۄں بِناں تاں میرے کۄل پَیسا وی نہِیں سی۔ باراں سَۄ ڈالر کِسے تۄں پھڑھِیا تے وَیسٹرن یُۄنِیئن راہِیں پَیسے بھیج کے اُسنُۄں نمبّر دِتّا۔ رات اِکّ وجے تکّ کمپِّئۄُٹر 'تے بَیٹھا اُہدا جواب اُیڈِیکدا رِہا۔ رات اِکّ وجے اُسنے دھنّواد کردِیاں لِکھِیا کِہ اُسنُۄں دۄ ہذار ڈالر مِل گئے نیں تاں جا کے مَیں سُرکھرُۄ ہۄ کے سُتّا کِہ چلۄ بھا جی دا بچا ہۄ گِیا۔" چاہ پی کے اُہ دۄویں اتے سُپن تے مَیں پُلِس سٹیشن ولّ چلّ پئے۔ سُکھمِںدّر نُۄں اسِیں گھر ہی رہِݨ دِتّا۔

راہ وِچّ ہی پٹِیالے تۄں بلدیو دھالِیوال دا فۄن آ گِیا۔ اُہ دسّ رِہا سی کِہ پِچھلے دِناں وِچّ اُہناں دا پرِوار وی اِسے ترہاں دی بڑی تکلِیف-دیہ ستھِتی وِچۄں گُذرِیا ہَے۔ کِسے نیں اُسدے بیٹے آشُۄ دا ای-میل چُرا کے اُس ولّۄں ہۄرناں نُۄں اشلِیل تسوِیراں بھیجݨِییاں شُرُۄ کر دِتِّییاں سن۔ اُہناں 'تے پُلِس کیس ہۄ گِیا سی۔ اِٹّ پُلِس دے کھُۄہ وِچّ ڈِگّی سی تاں گِلّی ہۄ کے تاں نِکلݨی ہی سی۔ اُہناں دا پَیسا وی خرچ ہۄئِیا٬ پریشانی تے کھجّل-کھُیاری وادھُۄ دی ہۄئی۔

مَیں دسِّیا اسِیں وی ہُݨ پُلِس دے ہی جا رہے ہاں۔

پُلِس دفتر وِچّ گۄل-آکاری کائۄُںٹر 'تے وکھّ وکھّ کُرسِییاں 'تے تِنّ چار پُلِس-کرمچاری بَیٹھے سن۔ دۄ کُ جݨے پِچھّے بݨے شِیشے دے کَیبِن وِچّ گُفتگُۄ وِچّ جُٹّے ہۄئے سن۔ اسِیں پہِلے بںدّے اگّے ہی کھلۄ گئے۔ رںگّ-ڈھںگّ تے دیکھݨی-پاکھݨی تۄں اُہ آپݨا دیسی-بںدّا ہی لگّدا سی۔ آپݨے بںدِّیاں نُۄں اِس کرکے وی اجِہے مہِکمِیاں لئی چُݨِیاں جاںدا ہَے کِہ اُہ آپݨے بھائیِچارے دے لۄکاں دی ذبان دی سمسِّیا کرکے رابتے نُۄں سَۄکھا بنائُݨ لئی کمّ آ سکدے ہن۔ پر اُس سجّݨ نیں ساڈے نال گلّ-بات اںگّریذی وِچّ ہی کِیتی اتے اِہ پْربھاو بِلکُل ہی ناں دِتّا کِہ اُہ پںجّابی ہَے۔ پہِلاں مُڈھلی گلّ اُسنُۄں سُپن نیں سمجھا دِتّی۔ پھِر اُسنے کُلجِیت مان تۄں ہۄئی ٹھگّی بارے ویروا سُݨِیاں۔ واہوا چِر لمّیں سوال-جواب کرن بائد اُہ اُٹھّ کے پِچھّے گِیا اتے کَیبِن وِچّ بَیٹھے گۄرے کرمچاری نُۄں اِکّ پاسے کرکے گلّ کرن لگّا۔ اُہ ساڈے ولّ ویکھدے ہۄئے آپس وِچّ اِسترہاں گلّ-بات کر رہے سن٬ جِویں بہُت پردے دی گلّ کر رہے ہۄݨ۔ ایڈا پردے نال بھلا گلّ کرن دی کی لۄڑ سی! اِہ وی لگّ رِہا سی جِویں اُہ سلاہ کر رہے ہۄݨ کِہ اِہناں نُۄں کِویں ٹالِیا جاوے۔

کافی لمّا سماں گلّبات کرن اُپرںتّ اُہ ساڈے کۄل آئے۔ گۄرا کرمچاری ساری ڈِیٹیل پھِر پُچھّݨ لگّا۔ میرے تِنّے ساتھی واری واری اُسنُۄں کیس 'سمجھائُݨ' لگّے۔ اُسدا اجِہا ڈھِلّا-مٹھّا جِہا روئیِّیا ویکھ کے کُلجِیت مان کُجھ کھِجھ وی گِیا اتے اُچّی تے نراذگی بھری آواذ وِچّ ساری کہاݨی دُہرائُݨ لگّا۔ اُسنے ساڈے دۄواں دے ناں پتے چھپے ہۄئے چار اِںچ چَۄڑے تے چھے اِںچ لمّیں پَیڈ 'تے لِکھ لئے۔ ساڈے کہِݨ 'تے ہی اُسنے دِتّے جاݨ والے پَیسِیاں دی ڈِیٹیل درج کِیتی۔ اُہ آپ اُس نکلی بںدّے بارے کۄئی جاݨکاری لَیݨ لئی اُتسُک نہِیں سی۔ اسِیں ہی وار وار آکھ کے اُس بںدّے دا پتا تے فۄن نمبّر وی لِکھوائِیا۔ ساری کاروائی لِکھ کے اُسنے کُلجِیت نُۄں رِیپۄرٹ دا نمبّر دِتّا اتے کِہا٬ "اِہ اسل وِچّ پھراڈ ڈِیپارٹمَیںٹ والِیاں دا کمّ ہَے۔ اسِیں کیس اُہناں نُۄں پھارورڈ کر دِیاںگے۔ اُہ ہی اِس 'تے اگلی کاروائی کرنگے۔"

ساڈے پُچھّݨ دے اُس دسِّیا٬ "ہۄ سکدا ہَے بںدّا پھڑھِیا جاوے پر اسِیں پَیسے مُڑن دی آس بِلکُل ناں رکھِّیئے۔"

'کاروائی' پا کے اسِیں ٹھںڈّے جِہے ہۄئے واپس پرتے۔

"ایتھۄں دی پُلِس دی بڑی سۄبھا سُݨی سی۔ مَینُۄں لگّدَے؛ اِہ وی سِرف سڑکاں 'تے کاراں دا چلان کٹّݨ جۄگی ای ہَے۔"

میری گلّ سُݨ کے کُلجِیت بۄلِیا٬ "کُجھ نہِیں کردی پُلِس۔ کُجھ چِر ہۄئِیا٬ میری کار دا شِیشا تۄڑ کے کِسے نیں سٹِیرِیئۄ کڈھّ لِیا۔ پُلِس والا کہِںدّا٬ "اسِیں رِیپۄرٹ لِکھ تاں لَیںدے آں پر اںدّرلی گلّ اِہ ہَے کِہ تُۄں آپݨا سٹِیرِیئۄ وی پوا لَے تے شِیشا وی۔ کُجھ مِلݨ دی آس ناں رکھّ۔ 'کلّہے ٹراںٹۄ وِچّ اِکّ رات وِچّ اجِہے چھے سَۄ کیس ہُںدّے نیں۔ پُلِس کِنِّیاں کُ دی پڑتال کرے!"

"متلب کِہ پُلِس نیں پہِلاں ای ہتھّ کھڑے کِیتے ہۄئے نیں۔ کیس ذِیادا ہُںدّے نیں٬ اِس لئی پڑتال اگّے تۄرن دی لۄڑ ای نہِیں؟"

گھر آ کے بَیٹھے تاں مَیں کُلجِیت نُۄں کِہا٬ "بھراوا ہُݨ جِتھّے کمّ کردَیں اۄتھے میرے لئی وی کۄئی کمّ لبھّ۔ تیرے پَیسے تاں ہُݨ مۄڑنے ای نیں کِسے ناں کِسے ترہاں۔ پَیسے تاں تُۄں مَینُۄں ای دِتّے نیں۔ ایتھے نہِیں تاں دۄ کُ مہِینے تکّ اِںڈِییا جا کے تیرے پَیسے مۄڑاںگا۔ تیری بھاوُکتا نال آرتھک نُکسان تاں ہۄئِئَے پر تُۄں میرا ماݨ وی ودھائِئَے۔ اُںجھ وی جے کۄئی پَیسے بھیجدا ہی ناں تاں اِس سارے گھٹنا-کْرم دا کۄئی بہُتا ارتھ بݨنا وی نہِیں سی۔ تُۄں اِس گھٹنا-کْرم وِچّ جان پا دِتّی اے۔ شُۄکر اے کۄئی بںدّا پَیسے دیݨ لئی نِتّرِیا تاں اے۔"

میرے ہاسے وِچّ اُہناں دا ہاسا رلِیا تے اُںکارپْرِیت کہِںدّا٬ "اِکّ 'پِیارا' تاں مَیدان وِچّ نِتّر ای آئِیا۔"

پھِر کُلجِیت دے مۄہ اتے اُسدی بھاوُک پہُںچّ دِییاں گلّاں ہۄݨ لگِّییاں۔

"جے تُۄں بھاوُک آویگ وِچۄں اِکّ پل وی باہر نِکل کے سۄچدا تاں تَینُۄں خِیال آ سکدا سی کِہ جے مَیں پھس گِیا ساں تاں اِسدا پتا سبھ تۄں پہِلاں تاں سُپن ہُراں نُۄں ساڈے گھر ہی لگّݨا چاہِیدا سی۔ سارے لۄکاں تۄں پَیسے مںگّݨ والا مَیں بھلا آپݨے گھردِیاں نُۄں کِئۄں ناں آکھاںگا۔ ایسے کرکے ہی شائِد سارے دۄست مِتّر فۄن کرکے گھرۄں پُچھّ رہے سن۔ تُۄں وی پُچھّ سکدا سَیں۔ دُۄجا ای-میل دی بھاشا تۄں وی انُمان لائِیا جا سکدا سی۔ بہُت سارے دۄستاں نُۄں اِہۄ ہی لگّا کِہ اِہ میری بھاشا ہۄ نہِیں سکدی۔ سادھُۄ بھاجی نیں سری تۄں گلّ کردِیاں اُسنُۄں سُۄچنا دیݨ والے جرنَیل سِںگھّ سیکھا نُۄں کِہا سی٬ "پہِلی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ ورِیام کِسے کۄلۄں پَیسے مںگّݨ والا ای نہِیں۔ پر جے کِسے دۄست مِتّر نُۄں کِتِئۄں پتا لگّ وی جاوے کِہ اُسنُۄں پَیسے دی ذرُۄرت ہَے اتے اُہ اِس ذرُۄرت نُۄں پُۄری کرن لئی پَیسے دیݨے وی چاہے تاں ورِیام نیں لَیݨے نہِیں۔" کَیلگری والا میرا اُستاد کہِ رِہا سی٬ "مَینُۄں شکّ تاں ہۄئِیا سی اُسدی بھاشا 'تے۔ مَیں سۄچدا ساں کِہ ورِیام نیں جے مَینُۄں لِکھݨا ہُںدّا تاں چار وار 'سر' لِکھݨا سی پر پھِر سۄچِیا کِہ کِتے بھاشا 'تے شکّ کرن دے بہانے ورِیام پھسِیا ہی رہِ جاںدا ہۄوے٬ ایسے لئی گُرنام نُۄں فۄن کرکے تَینُۄں 'چھُڈائُݨ' لئی کِہا سی۔" پر چلّۄ اِہ اِںجھ ہی ہۄݨا سی۔"

سَۄ ہتھّ رسّا 'تے سِر 'تے گںڈھّ دِںدِّیاں اسِیں چاہ ختم کر بَیٹھے ساں۔ کُلجِیت تے اُںکارپْرِیت وِدا ہۄئے تاں رسۄئی وِچّ سبھ کُجھ سُݨ رہی میری پتنی رجوںتّ میرے نال نراذ ہۄئی٬ "کمال ہَے تُہاڈے والی۔ اِکّ تاں اُس وِچارے نیں تُہاڈے لئی کُربانی کِیتی تے تُسِیں اُسدا شُکرگُذار ہۄݨ دی تھاں اُسنُۄں آپݨی ای-میل دی بھاشا ناں سمجھݨ دا مِہݨا دے رہے سۄ۔ نالے ہسّی جاںدے سۄ۔ اُہ تُہاڈے بارے کی سۄچدا ہۄئۄُ کِہ کِہۄ جِہا بںدّا اے اِہ؟"

رجوںتّ نیں مَینُۄں برف وِچّ لا دِتّا سی۔

"اُسدا شُکرغُذار تاں میرا رۄم رۄم اے۔" مَیں چھِتھّا جِہا پَے گِیا۔

اُٹھّ کے کمپِّئۄُٹر 'تے جا بَیٹھا۔ نویں پتے 'تے آئیِیاں ای-میلاں پڑھن لگّا۔ امّْرِتسر تۄں جۄگِںدّر کَیرۄں نُۄں٬ مۄہالی تۄں کانا سِںگھّ نُۄں٬ جلںدھّر تۄں پْریم پْرکاش نُۄں اسلِیئت پتا لگّ چُکّی سی۔ ای-میل بارے میرے وِدِیارتھی پردِیپ دی چِںتّا سی اتے آسٹْریلِییا تۄں گِیانی سںتّۄکھ سِںگھّ پھرما رِہا سی٬ "اِہ لۄکاں تۄں پَیسے بٹۄرن دا پُراݨا ترِیکا ہَے تے کئی وار کامیاب وی ہۄ جاںدا ہَے۔ کُجھ سال پہِلاں مَینُۄں پٹِیالے تۄں منجِیت سِںگھّ بلّ دی اجِہی ای-میل پہُںچّی سی۔ مَیں گھرۄں چار ہذار مِیل دُۄر ہۄݨ کرکے بچِّیاں نُۄں پَیسے بھیجݨ لئی کِہا۔ پر اُہ اِہۄ جِہِییاں ای-میلاں دی سچائی سمجھدے سن۔ اُہناں نیں پَیسے ناں بھیجے تے میرا بچا ہۄ گِیا۔"

اُںکارپْرِیت نیں جاںدِیاں ہی اکھباراں نُۄں بھیجݨ لئی خبر بݨا کے پُشٹ کرن نُۄں بھیجی ہۄئی سی۔

ایسے ویلے کُلجِیت مان دا فۄن آ گِیا٬ "بھا جی٬ اُس بںدّے دی پھِر مَینُۄں ای-میل آئی ہَے۔ دھنّواد کر کے لِکھِیا سُۄ کِہ اُسدے اٹھّ سَۄ ڈالر اجے وی 'تھُڑدے' ہن۔ کہِںدَّے؛ مَیں جِتھّے اینا اُس لئی کِیتا ہَے٬ اِہ اٹھّ سَۄ ڈالر وی بھیج دِیاں۔" اُہدی دلیری دی تاں ہدّ سی۔

کُجھ چِر بائد کَیلیپھۄرنِییاں تۄں لیکھک چرنجِیت سِںگھّ پنُّۄں دا فۄن آئِیا۔ فۄن 'تے مَینُۄں سُݨ کے اُہ ہَیران ہۄ کے پُچھّݨ لگّا٬ "سںدھُّۄ ساہِب تُسِیں اِںگلَیںڈ تۄں آ وی گئے؟ مَیں تاں آپݨے مُںڈّے نُۄں باہر کار کڈھّݨ لئی کِہا ہَے۔ اُہ کار کڈھّدا پِئَے تاں مَیں سۄچِیا تُہاڈے گھر فۄن کرکے پتا ای کراں۔ اسِیں تاں بَیںک چلے ساں پَیسے کڈھا کے وَیسٹرن یُۄنِیئن راہِیں تُہانُۄں بھیجݨ واستے۔"

اِہ سِلسِلا تاں چلّ سۄ چلّ سی۔ ٹھِیک ہَے کُجھ پتِیاں 'تے دۄستاں نیں ای-میلاں کر دِتِّییاں سن٬ فۄناں 'تے وی سُنیہیں دِتّے سن پر پھِر وی سبھ تکّ خبر پہُںچّݨی سمبھّو نہِیں سی۔

تلواڑے تۄں سُرِںدّر مںڈّ نیں کِہا کِہ اُسنے اِںگلَیںڈ وِچّ رہِںدّے آپݨے رِشتیدار نُۄں پَیسے پہُںچّائُݨ لئی آکھِیا ہۄئِیا ہَے۔ اُسنُۄں ہدائِت کِیتی کِہ تُرںتّ رِشتیدار نُۄں پَیسے دیݨ تۄں رۄکے۔

ہُݨ کی کِیتا جاوے؟ سُپندِیپ نُۄں چںگّی سُجھّی۔ اُسنے وَیسٹرن یُۄنِیئن والِیاں نال اِس 'ٹھگّی' دا ذِکر کِیتا اتے اُہناں نُۄں کِہا کِہ کِسے وی تھاں تۄں ورِیام سِںگھّ سںدھُّۄ دے ناں 'تے بھیجے جاݨ والے پَیسے رۄک لئے جاݨ اتے اِس ناں 'تے ادا ناں کِیتے جاݨ۔ وَیسٹرن یُۄنِیئن والِیاں نیں اِس 'تے امل کرن دا وچن دے کے کِہا کِہ جے کُلجِیت مان وی اُہناں نُۄں فۄن کرکے آکھ دیوے تاں اُہ آپݨے ادارے ولّۄں وی پُلِس نُۄں رِیپۄرٹ کرنا چاہُݨگے۔ اِہ تاں اُہناں دے ادارے نال وی ٹھگّی سی۔ اسِیں کُلجِیت مان نُۄں اُہناں نال سمپّرک کرن دا سُنیہاں دے دِتّا۔

رات نُۄں وِہلا ہۄ کے مَیں کُلجِیت نُۄں ای-میل کِیتی۔

پِیارے کُلجِیت-تیری گاڑھی آرتھِک تںگّدستی دے دِناں وِچّ میرا ناں وی تیرے نال دھۄکھا کر گِیا۔

مَیں اجّ گلّاں کردِیاں کئی وار تَینُۄں کہِ رِہا ساں کِہ تُۄں میری مُہبّت دے آویگ وِچّ اِہ سۄچݨا بھُلّ ہی گِیا سَیں کِہ اِہ ای-میل ٹھگّی والی وی ہۄ سکدی ہَے۔ میری پتنی اِہ سارا کُجھ سُݨ رہی سی تے اُسنے تُہاڈے جاݨ تۄں بائد مَینُۄں شرمِںدِّیاں کِیتا کِہ 'مَیں اِہ گلّ بار بار کِئۄں کر رِہا ساں! مَیں اِس گلّ ولّ دھِیان تے ذۄر کِئۄں نہِیں ساں دے رِہا کِہ تُۄں ایدھر-اۄدھر دی سۄچے بِناں میرے نال اںدّرلے نِہُں تے ماݨ کرکے گِݨتی مِݨتی والی سۄچ وِچّ اُلجھݨ دی تھاں میرے خاتر جھناں وِچّ چھال مارن دی کرامات کر وِکھائی ہَے!'

مَیں پتنی نُۄں کِہا کِہ مَیں اںدّرۄں کُلجِیت دی مُہبّتی دیݨداری دے اہِساس نال شرشارِیا پِیا ساں/ہاں اِس گلّ دے باوجُۄد کِہ پَیسے دا تاں بھاویں نُکسان ہۄ گِیا ہَے پر مَینُۄں اِس بہانے آپݨی ذِںدّگی دا اِکّ بہُت ہی پِیارا سۄنے نالۄں مہِںگّا یار لبھّ پِیا ہَے۔ اجّ اِہۄ جِہے یار لبھّݨے ریت دے پہاڑی ڈھیراں وِچۄں سۄنا بھالݨ دے تُلّ ہن۔

کُلجِیت پِیارے! مَینُۄں تُۄں لِشکدی ڈلی واںگ میری وکھّی نال لِپٹِیا لبھّا ایں۔ مَیں آپݨے دۄواں نال دھۄکھا ہۄ جاݨ دی اُداسی دی چھاں ہیٹھاں وی تیرے مُہبّتی لِشکارے نال رَۄشن ہۄئِیا پِیا ہاں۔ تَینُۄں ساری اُمر کلیجے نال گھُٹّ کے رکھّاںگا۔ آپݨی پتنی-میری چھۄٹی بھَیݨ نُۄں وی کہِݨا کِہ آرتھِک تںگّی دے دِناں وِچّ میرے ناں ولۄں وجّی سٹّ نال اُسدا دِل بہُت دُکھِیا ہۄویگا پر اُسنُۄں مَیں دھرواس دِںدّا ہاں کِہ اُسنُۄں اِس اِوذ وِچّ ورِیام سِںگھّ سںدھُّۄ دے رُۄپ وِچّ وڈّا بھرا مِلِیا ہَے٬ جِہڑا اجّ تۄں تُہاڈے پرِوار دے سدا لئی اںگّ-سںگّ کھلۄݨ دا وچن دِںدّا ہَے۔

اِہ کہِݨا اِس ویلے فذُۄل لگّدا ہَے کِہ مَیں دۄ-چار مہِینے تکّ٬ اِہ پَیسے اِںڈِییا جا کے تَینُۄں ہر ہالت وِچّ مۄڑنے ہی ہن۔ پَیسے مۄڑ دِیاںگا پر تَینُۄں سدا لئی آپݨے دِل دے کۄل رکھّ لواںگا۔

تیرا سچّ-مُچّ دا آپݨا_ورِیام سِںگھّ سںدھُّۄ

اِسدے جواب وِچّ کُلجِیت نیں لِکھِیا۔

سںدھُّۄ بھاجی -تُہاڈی چِٹھّی مِلی۔ مَیں پڑھی تے وِچاری تے پھیر مَیں کِسے سۄچ وِچّ چلا گِیا۔ آپݨے آپ نُۄں پُچھِّیا کِہ اِہ کی ہۄ رِہا ہَے۔ مَیں سۄچدا ہۄئِیا بِلکُل شاںت-چِتّ سی۔ میرا من اِکاگر سی۔ اِکاگرتا بِلکُل اُسیترہاں دی سی جِویں اسِیں آپ اُچیچ نال گُردُیارے جاںدے ہاں کِسے سدّے 'تے نہِیں٬ بِلکُل آپݨے لئی۔ من چاہُںدّا ہَے اجّ کِیرتن سُݨِیئے تے اِکّ اِکّ شبد ہِردَے وِچّ پْرویش کردا ہَے۔ اِہ وکھّری گلّ ہَے کِہ اُس شبد نُۄں آپݨی جاچ وِچّ اُتارِیئے جاں ناںہ۔ اِس گہِر نیں مَینُۄں اِکّ اُتّر دِتّا ہَے۔ اِہ اُتّر بھاویں بچِّیاں والا ہَے تے اِسترہاں دی ساںجھ نیں مَینُۄں کئی وار نمۄشی ہی دِتّی ہَے۔ اِس نمۄشی نیں مَینُۄں کئی وار اِہ سۄچݨ لئی وِوش کِیتا ہَے کِہ مَیں اجے سمجھدار نہِیں ہۄئِیا۔ بڑے بڑے بابے مَیں کئی وار آپݨے کۄل سمجھ لئے سن۔ کئی وار سُلجھݨ دی کۄشِش کردا کردا مَیں اُلجھِیا ہاں۔ سبر٬ سںتّۄکھ٬ وِچار دے مائِنے میری سمجھ وِچّ آ ہی نہِیں رہے؛ جد کِہ اِہناں دی اہِمِیئت نال مَیں ذرُۄر واباستا ہاں۔

میرا نُکسان ہۄئِیا۔ پِچھّلے اٹھاراں مہِینِیاں دے آرتھِک نُکسان نیں مَینُۄں اتّ دا امِیر کِیتا ہَے۔ اِس امِیری دے بگَیر مَیں آپݨی پتنی نُۄں سمجھ ہی نہِیں سکدا سی۔ اِس امِیری دے بگَیر میرے بچّے گرِیب ہۄ جاݨے سن۔ اِہ سمجھ لوۄ میرے تے پرماتما دی میہر ہۄئی ہَے۔ چںگّا کھاݨا بنائُݨ والی سُیاݨی ذرُۄری نہِیں سۄنے دی ہی ہۄوے پر سۄنے دی سُیاݨی کھاݨا چںگّا ذرُۄر بݨائُںدی ہَے۔

بچپن وِچّ اِکّ کہاݨی سارے بچّے سُݨدے ہن۔ سُنائُݨ والی دادی ہۄوے جاں نانی جاں ہۄر کۄئی وی جۄ دادی٬ نانی اکھوائُݨ دے میچ ہۄوے۔ مَیں تے سمجھدا ہاں کِہ اَیسی کہاݨی سُنائُݨ والی ہر ناری پرماتما تۄں کۄئی ور لَیکے آئی ہُںدّی ہَے۔ اُسنے ربّی سُنیہا دیݨا ہُںدّا ہَے۔ اِکّ راجکُمار سی۔ اُسدی جان تۄتے وِچّ سی تے تۄتا پِںجّرے وِچّ بںدّ سی۔ راجکُمار بہُت ترددّ نال اُس تۄتے نُۄں پْراپت کردا ہَے۔ اسل وِچّ اُہ تۄتا تاں مُرشد ہی ہُںدّا ہَے جِس بغَیر راجکُمار دی گتی نہِیں ہُںدّی۔

مَیں وی کئی کُجھ گُیا کے کئی چۄٹِییاں تۄں تِلکدا آپݨے مُرشد کۄل پہُںچّݨ والا سی۔ مَیں کِںگّ برُۄس تاں نہِیں پر اُس تۄں گھٹّ وی نہِیں۔ بٹلر ہِیگل کہِںدّا کِہ کۄنسائِںس وِچّ جۄ لِمِٹیشن ہُںدِّییاں ہن اُنہاں وِچّ سمے دا ستھان نہِیں ہُںدّا۔ جے سماں وِچّ پَے گِیا تاں تُہاڈا ذمِیر اِلہام نہِیں رہِ جاںدا۔ پتا نہِیں کِویں آپݨا نُکسان ہۄئِیا پر ہُݨ دی گھڑی مَیں سۄچدا ہاں کِہ میرے لئی اِہ تے اِکّ رہِمت دی گھڑی سی۔ گھڑی بِیت گئی تے میرا ربّ میرے تے میہربان ہۄ گِیا۔ تُہاڈے شبد تے اُنہاں دی تاسِیر میرے لئی پْرشاد واںگ ہَے۔ مَیں اکھّاں بںدّ کرکے ارداس کِیتی ہَے۔ شُکرانا کِیتا ہَے اُس دادی دا جِسنے مَینُۄں اِس راہ تۄرِیا سی۔

تُسِیں دیکھ لَیݨا اِہ میرا یکِین ہَے کِہ اجّ تۄں باد میرا اِکّ پَیسے دا وی کۄئی نُکسان نہِیں ہۄئِگا۔ دادی کدے وی جھُۄٹھی نہِیں ہۄ سکدی۔ تُہاڈے شبداں نُۄں مَیں نمسکار کردا ہاں۔ اںدّر کِچن وِچّ سُݨ رہے پوِتر کنّاں دی اشِیرواد تاں دُنِییاں دے گھٹّ لۄکاں دے ہِسّے ہی آئُںدی ہَے۔ تُہاڈے نام نیں میرے نال کۄئی دھۄکھا نہِیں کِیتا۔ مَینُۄں تے نکلی ورِیام نیں وی وڈِیائی دِتّی ہَے۔ اُس ٹھگّ نیں وی کِہا ہَے کِہ اِس دا رِوارڈ مَینُۄں ذرُۄر مِلیگا۔ سارِیاں نُۄں پہِلی نذرے بیوکُۄپھ لگّا کُلجِیت ہُݨ چںگّا چںگّا لگّݨ لگّ پِیا ہَے۔ کُجھ گھںٹِّیاں لئی کھِسکی میری امِیری ہُݨ پھیر پرت آئی ہَے۔ تُہاڈی پتنی نُۄں مَیں کُجھ وی سمبّۄدھن کراں پر اُنہاں دِییاں اُس پل دِییاں سۄچاں تاں ماں دِییاں سۄچاں ہی ہۄ سکدِییاں ہن۔ اِہناں سۄچاں نیں ہی دھرتی شِںگّاری ہۄئی ہَے۔ اِہ شِںگّار ہی تے ساڈے کۄلۄں کھُشبۄدار گلتِییاں کرائُںدے ہن۔

-کُلجِیت مان

کُلجِیت مان دی شائِرانا رُۄہ وِچّ اُتّرن تۄں بائد بھارے ہۄئے من نُۄں ہلکا کرِیئے۔

گُرنام ڈھِلّۄں میری 'چھُہلی' دا مخَۄل اُڈائُںدِیاں چھیتی تۄں چھیتی پُلِس نُۄں رِیپۄرٹ کرن لئی کہِ رِہا سی تاںکِہ اُہ بںدّا جِنّی چھیتی ہۄ سکے گْرِفتار کِیتا جا سکے۔ پر پُلِس دی 'چھُہلی' سُݨ لوۄ۔ ساڈے ولّۄں پہِلے دِن پھراڈ ڈِیپارٹمَیںٹ والِیاں نُۄں جِہڑا سُنیہاں چھڈِّیا گِیا سی٬ اُسدا جواب پںجّویں دِن آئِیا تے پُلِس کاںسٹیبل ویروا پُچھّݨ لگّی۔ ساری گلّ-بات کر-سُݨ کے کہِںدّی٬ "تُہاڈا آپݨا تاں کُجھ گِیا ای نہِیں۔ تُہاڈی شِکائِت نہِیں لِکھی جا سکدی۔ اِسترہاں دے کیس تاں ساڈے کۄل ہذاراں دی گِݨتی وِچّ آئُںدے نیں۔ اسِیں کِیہدی کہِدی رِیپۄرٹ لِکھِیئے؟ ہاں٬ جِسدا نُکسان ہۄئِیا ہَے اُہ ساڈے نال تال-میل کرے٬ اُسدی رِیپۄٹ درج کِیتی جا سکدی ہَے۔"

ساڈِییاں دلِیلاں کِہ 'اِسترہاں ساڈا ٹھگّ دا بِمبّ بݨ رِہا ہَے! کلّہ نُۄں کۄئی ساڈے 'تے ٹھگّی مارن دا اِلذام لا سکدا ہَے!" آدِ دا اُس 'تے کۄئی اسر ناں ہۄئِیا تے اُسنے رُخائی نال فۄن بںدّ کر دِتّا۔ کُلجِیت دے سٹِیرِیئۄ چۄری ہۄݨ 'تے پُلِس والے ولّۄں دِتّی رائ نال اِہ گلّ کِنّی مِلدی سی۔ ایسے دِن ہی مَیں اخبار وِچّ خبر پڑھی کِہ اِکلّے امرِیکا وِچّ ہی پِچھلے سال 26 کرۄڑ 46 لکھّ ڈالر دی اِںٹرنَیٹّ دھۄکھا-دھڑی درج کِیتی گئی ہَے۔ ٹھِیک ہی سی؛ اسِیں دۄ ہذار ڈالر دی ٹھگّی کھاݨ والے کِہڑی گِݨتی وِچّ ساں! پر ساڈے لئی تاں دۄ ہذار ڈالر وی بڑی وڈّی رکم سی۔ اِسے کرکے ساڈی جان تاں اگلے دِناں وِچّ وی سُۄلی 'تے ٹںگّی رہی۔ اِںگلَیںڈ تۄں ہی سائۄُتھال رہِںدّے میرے بھتِیجے جسپال نیں اتے نِئۄُں-کَیسل تۄں اُسدے مِتّر ستِنام نیں دسِّیا کِہ اُہناں نیں اُس بںدّے نال فۄن 'تے گلّ کِیتی سی پر اُسدا فۄن وی 'اجمیری بابِیاں' والا ہَے٬ اِس فۄن 'تے اُس نال گلّ کرن والے نُۄں دھڑا-دھڑ پَیسے پئی جاںدے ہن تے اِہ پَیسے وی اُسنُۄں ہی مِلݨے ہُںدّے نیں۔ اِس لئی اسِیں اُس نال فۄن 'تے گلّ-بات ناں ہی کرِیئے/کروائیِئے۔

کئی بںدّے رۄذ اِںٹرنَیٹّ نہِیں کھۄلہدے۔ جِئۄں جِئۄں کۄئی اِںٹرنَیٹّ کھۄلہدا٬ تِئۄں تِئۄں اگلے نال وی سمپّرک کردا تے ساڈے نال وی۔ وَینکُۄور تۄں شائِر-پتّرکار بخشِںدّر دی بیٹی پتّرکار نوجۄت پِچھّۄں جلںدھّر تۄں ہی جاݨُۄ ہۄݨ کرکے گھر دے جِییاں والے ماݨ نال کہِݨ لگّی٬ "اںکّل! تُسِیں کی مخَۄل بݨائِئَے؛ لۄکاں تۄں پَیسے مںگّی جاںدے اۄ۔"

اُسنُۄں فۄن کرن 'تے سُپن کۄلۄں ساری گلّ دا پہِلاں ہی پتا لگّ چُکّا سی۔ اُسنے دسِّیا کِہ ایتھے وَینکُۄور وِچّ تاں اِس خبر دا بہُت لۄکاں نُۄں اجے وی پتا نہِیں۔ لۄکاں تکّ خبر پہُںچّائُݨ لئی اُسنے خبراں وِچّ انائۄُںس کرن واستے میری رِیکارڈِںگّ کر لئی۔ اُسدے کہِݨ 'تے ہی ہرجِںدّر تھِںدّ نیں آپݨے ریڈِیئۄ پْرۄگْرام 'تے میرے نال لائیِو گلّ-بات کرکے سبھ نُۄں اِس ٹھگّی تۄں بچݨ لئی ساودھان کر دِتّا۔ ٹراںٹۄ تۄں پْرتِیک سِںگھّ نیں خبر بݨا کے پںجّابی ٹْرِبِئۄُن نُۄں بھیج دِتّی تے خبر اۄتھے وی لگّ گئی۔ پر اِسدے باوجُۄد فۄن آئی جا رہے سن۔

ہفتے بائد جلںدھّر تۄں پہِلوان کرتار سِںگھّ دا فۄن آئِیا٬ "تُہانُۄں پتَے مَیں تاں آپݨی ای میل کدی کھۄلہی ای نہِیں۔ اجّ کِسے دی ای-میل آئُݨی سی تاں مَیں لڑکی نُۄں کِہا۔ اُس دسِّیا کِہ اںکّل دی اِسترہاں دی نَۄں اپْرَیل دی ای-میل آئی ہۄئی ہَے۔ مَیں سۄچِیا ہُݨ تکّ پَیسِیاں دا تاں کِتۄں ناں کِتۄں بںدّۄبست ہۄ ای گِیا ہۄئۄُ۔ لںڈّن وِچّ ای آپݨے وی تے تُہاڈے وی بڑے بںدّے نیں۔ پر مَیں آکھِیا فۄن کرکے 'سَۄری' تاں مںگّ ای لواں کِہ مَیں اِس سیوا تۄں کھُںجھّ گِیاں۔"

مَیں کِہا شُکر ہَے کِہ تُسِیں اِس سیوا تۄں 'کھُںجھّ' گئے ہۄ!

اۄسے ہی دِن 'سِیرت' دی باکائِدا پاٹھک اِکّ بِیبی اجِیت کَۄر دا فۄن آئِیا۔ کہِںدّی٬ "مَیں تاں تُہاڈی میل آئُݨ تۄں چار دِن بائد ای-میل کھۄلہی۔ اُس نُۄں پَیسے بھیجݨ لئی پُچھِّیا۔ پَیسے بھیجݨ ای والی ساں کِہ 'سِیرت' دی سائیِٹ تۄں ساری گلّ دا پتا لگّ گِیا۔"

مَیں اجِیت کَۄر دا دھنّواد کردِیاں دسِّیا کِہ کِویں ساری دُنِییاں وِچۄں اُس ورگے میرے سنیہی میرے کمّ آئُݨ لئی اُتاولے سن۔

"پِچھلے دِناں تۄں مَیں اِس گھٹنا کرکے بہُت دُکھی تے پریشان رِہاں۔"

اُہ کہِںدّی٬ "دُکھی کِئۄں؟ تُسِیں تاں سگۄں خُش ہۄوۄ کِہ دُنِییاں وِچّ اینے لۄک تُہانُۄں پِیار کرن والے ہن۔ تُہاڈے کمّ آئُݨ والے۔"

سُہِرد بِیبی دی گلّ ٹھِیک سی۔ جِس دِن کُلجِیت تے اُںکارپْرِیت پُلِس نُۄں رِیپۄرٹ لِکھوائُݨ تۄں بائد گھر نُۄں چلے گئے تاں اُںکارپْرِیت نیں فۄن کِیتا٬ "ڈاکٹر ساہِب! مَیں تُہانُۄں اِکّ گلّ آکھݨی ہَے٬ اُہ اِہ کِہ تُسِیں کُلجِیت دے پَیسے مۄڑن بارے اُکّا ای بھُلّ جائۄ۔ اِہ پَیسے تُسِیں نہِیں مۄڑنے؛ اُسنُۄں اسِیں مۄڑاںگے اِہ پَیسے۔ تُسِیں بسّ نِسچِںتّ ہۄ جائۄ۔"

کُلجِیت دے مۄہ دے بھار نال تاں مَیں پہِلاں ای دبِّیا ہۄئِیا ساں٬ ہُݨ اُںکارپْرِیت دے بۄل سُݨ کے میرا من بھر آئِیا۔ مَیں اُسنُۄں کِہا٬ "پِیارے اُںکارپْرِیت- کُلجِیت مان تۄں تاں مَیں کُربان جا ای رِہاں؛ ہُݨ تُۄں فۄن کرکے مَینُۄں مۄہ نال بھر دِتّا ہَے۔ تُہاڈے جِہے ربّی جِئۄُڑِیاں دا مَیں دھنّواد کر ہی نہِیں سکدا۔ تُہاڈے پَیسے وی کُلجِیت دے پَیسِیاں واںگ ہی مَینُۄں مِل گئے سمجھۄ۔ تُسِیں مَینُۄں شرشار کر دِتّا ہَے۔ مَیں دھنّ دھنّ ہاں کِہ مَینُۄں اِںجھ پِیار کرن والے لۄک ایتھے کنیڈا وِچّ وی بَیٹھے ہن٬ جِس کنیڈا بارے کِہا جاںدا ہَے کِہ اِہ نِردئی دھرتی ہَے؛ ایتھے تاں مۄہ-مُہبّت دا رِشتا ختم ہۄ گِیا ہَے٬ سِرف پَیسے دا رِشتا ہی رہِ گِیا ہَے! تُسِیں میری ٹھہِر دے پِچھلے دۄ سالاں وِچّ پہِلی وار مَینُۄں کنیڈا وی چںگّا لگّݨ لا دِتّا ہَے۔ رہی گلّ کُلجِیت نُۄں پَیسے دیݨ دی٬ اُہ مَیں آپ ہی دِیاںگا۔ سُپن دا پہِلاں ہی ہتھّ تںگّ ہۄݨ کرکے مَیں اُس 'تے وی بھار نہِیں بݨنا چاہُںدّا۔ اِسے لئی مَیں دۄ مہِینے بائد اِںڈِییا جا کے پَیسے مۄڑن بارے کُلجِیت نُۄں وی لِکھ دِتّا ہَے۔ تُسِیں وی اِس بارے کۄئی چارا نہِیں کرنا۔ تُہاڈے پَیسے وی مَیں آپݨے آپ نُۄں مِل گئے ہی سمجھ لئے ہن۔ تُسِیں آپݨی مُہبّت دا مَینُۄں کرذائی بݨا لِیا ہَے سدا سدا لئی۔ اِہ کۄئی چھۄٹی گلّ نہِیں۔"

سارا بِرتاںت لِکھ بَیٹھا ہاں تاں چھۄٹے سائۄُ وِیر ہرپْرِیت سیکھا نیں سارے گھٹنا-کْرم دے ہوالے نال لِکھِیا ہَے٬ "اِس ساری گھٹنا تۄں میرے چِتّ وِچّ تُہاڈے پْرتی ہۄر وی شردھا پکیری ہۄئی ہَے اتے کُلجِیت مان دا وی ہۄر ستِکار ودھِیا ہَے۔ پر بھاء جی٬ تُسِیں کِہڑا ڈالر مںگّے سن٬ جِہڑا تُسِیں آپݨے سِر ذِمّیواری لَے رہۄ ہۄ۔ میرے خِیال وِچّ اِہ ڈالراں دا گھاٹا سانُۄں سارِیاں نُۄں رل-مِل کے پُۄرا کرنا چاہِیدا ہَے۔ جے تُہاڈی اِجاذت ہۄوے تاں۔"

اِہ اِجاذت تاں بھاویں مَیں نہِیں دیݨ لگّا پر اِجاذت مںگّݨ والے اِہناں سارے سنیہِییاں نُۄں مُہبّت دے گپھّے بھر بھر کے وںڈّݨ نُۄں جی کردا ہَے۔

'کلماں دے کافلے' دی مِیٹِںگّ 'تے دۄست مِتّر 'ای-میل کہاݨی' دا وِستھار پُچھّ رہے سن۔ مَیں کۄل کھلۄتے کُلجِیت نُۄں وکھّی نال لائِیا٬ "اِسنے پَیسِیاں دے بھار تے مُہبّتی پھُلّاں دے بھار نال مَینُۄں سدا لئی دبّ لِیا ہَے۔ پَیسِیاں دا بھار تاں لاہ دئۄُں٬ پر دُۄجا بھار نہِیں لتھّ سکݨا!"

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں کہِںدّا٬ "پَیسِیاں دا بھار تاں٬ جے تُۄں آکھیں٬ تاں٬ اِہدا ہُݨے لاہ دِںدّے آں۔ رُۄہ 'تے پئے بھار نال تاں تَینُۄں نجِٹھّݨا ای پَیݨا ایں۔"

کُلجِیت کہِںدّا٬ "کُجھ لۄکِیں مَینُۄں پَیسے بھیجݨ کرکے مُۄرخ آکھدے نیں۔ اِکّ کہِںدّا 'ای-میل تاں مَینُۄں وی آئی سی٬ مَیں تاں کدی ناں پَیسے بھیجدا۔ کِئۄں بھیجدا مَیں پَیسے؟ تُۄں تاں بھاوُک مُۄرخ ایں۔" مَیں کِہا٬ "بسّ ایسے کرکے مَیں تُہاڈے تۄں وکھّرا ہاں۔"

کۄلۄں کُلوِںدّر کھہِرا کہِںدّا٬ "مَیں تے اُںکارپْرِیت بَیٹھے ساں۔ چھِٹّ چھِٹّ لائی ہۄئی سی۔ گلّ کُلجِیت ولّۄں 'تُہانُۄں' پَیسے بھیجݨ دی ہۄ رہی سی۔ اُسدی بھاوُکتا تے کمّ آئُݨ دے ذذبے نُۄں مہِسُۄس کرکے ساڈِییاں تاں اکھّاں وِچّ اتھّرُۄ آ گئے۔"

مَینُۄں کُجھ کہِݨ دی لۄڑ ناں پئی۔