سۄنم واںگچُک لداکھ دے اُہناں چُݨویں چِہرِیاں وِچّۄں ہن جِنہاں نیں سِکھِّیا٬ واتاورݨ اتے لۄک-ہکّاں دے مسلِیاں نُۄں بہُت ہی اہِمِیئت دِتّی ہَے۔ اُہ سِرپھ اِکّ سِکھِّیا سُدھارک نہِیں٬ سگۄں اِکّ اجِہے سںگھّرشی آگُۄ ہن جِنہاں نیں آپݨے اِلاکے دے لۄکاں دی اواذ نُۄں دیش پدھّر ’تے پہُںچّائِیا۔ اُنہاں دا جِیون اِس گلّ دی مِسال ہَے کِہ شاںتمئی سںگھّرش وی وڈّے سماجِک بدلاء دا کارن بݨ سکدا ہَے۔

لداکھ ورگے سںوّیدنشِیل اتے پہاڑی اِلاکے وِچّ وِکاس دے مسلے سدھارن نہِیں ہُںدّے۔ اِتھّے کُدرتی سرۄت سِیمِت ہن٬ مَۄسم بہُت سکھت ہَے اتے لۄکاں دِییاں لۄڑاں وی ہۄر اِلاکِیاں نالۄں وکھّرِییاں ہن۔ سۄنم واںگچُک نیں اِس گلّ نُۄں شُرُۄ تۄں سمجھِیا اتے اِہ منِّیا کِہ لداکھ لئی جۄ وی نِیتِییاں جاں وِکاس ماڈل بݨن٬ اُہ ستھانک ہکِیکتاں دے انُسار ہۄݨے چاہِیدے ہن۔ اِسے سۄچ نیں اُنہاں نُۄں لۄکاں دے وِچکار اِکّ بھرۄسیمںدّ چِہرا بݨائِیا۔

لداکھ لئی کِیتے اںدّۄلن

سۄنم واںگچُک نیں لداکھ دی Statehood, سںوِّدھانک سُرکھِّیا اتے پہاڑی کھیتراں لئی وِشیش ادھِکاراں دی مںگّ نُۄں لَے کے لمّا سںگھّرش کِیتا ہَے۔ اُنہاں دے اںدّۄلن دا کیںدری مکسد اِہ رِہا ہَے کِہ لداکھ دے لۄکاں دی ذمِین٬ پچھاݨ, سںسّکْرِتی اتے نَۄکرِییاں دی رکھِّیا ہۄوے۔ اُہ منّدے ہن کِہ جے ستھانک لۄکاں دے ہکّ سُرکھِّئت ناں ہۄݨ تاں وِکاس سِرپھ باہری دِکھّ رہِ جاںدا ہَے٬ اںدّرُۄنی لابھ نہِیں۔

اُنہاں نیں کئی وار بھُکھّ ہڑتال ورگے شاںتمئی وِرۄدھ راہِیں آپݨی گلّ رکھّی۔ اِہ بھُکھّ ہڑتالاں کِسے نِجّی لابھ لئی نہِیں٬ سگۄں لداکھ دے لۄکاں دِییاں سمُۄہِک چِںتّاواں لئی سن۔ اُہ 2024 وِچّ وی Statehood اتے واتاورݨی سُرکھِّیا لئی بھُکھّ ہڑتال کر چُکّے ہن٬ اتے 2025-26 وِچّ وی اُنہاں دی ہاذری لداکھ دے ہکّاں نال جُڑے وِرۄدھاں وِچّ رہی۔

جںتّر-مںتّر ’تے چلّ رہے اںدّۄلن

ہالِییا سمیں وِچّ وی اُہ جںتّر-مںتّر ’تے ہۄ رہے پْردرشناں اتے لداکھ دِییاں مںگّاں نال جُڑے رہے۔ اُنہاں دا اِہ روئیِیا دسّدا ہَے کِہ اُہ سمسِّیا نُۄں چُپّچاپ سہِݨ دے ہکّ وِچّ نہِیں٬ سگۄں اسُۄلاں ’تے کھڑھ کے سںگھّرش کرن دے ہکّ وِچّ ہن۔

2026 وِچّ اُنہاں نیں جںتّر-مںتّر ’تے چلّ رہے اںدّۄلن نال جُڑ کے اݨمِیادی بھُکھّ ہڑتال شُرُۄ کِیتی۔ اِہ وِرۄدھ سِرپھ اِکّ مسلے تک سِیمِت نہِیں ہَے۔ سۄنم واںگچُکّ اِس سمیں نوِیں دِلّی دے جںتّر-مںتّر وِکھے بھُکھّ ہڑتال ’تے بَیٹھے ہن۔ اُہ ’کاکرۄچ جنتا پارٹی‘ (CJP) ولّۄں وِدِیارتھِییاں دے ہکّ وِچّ کِیتے جا رہے پْردرشناں دا سمرتھن کر رہے ہن۔ اُنہاں دی مُکھّ مںگّ پیپر لِیک گھُٹالے (جِویں کِہ NEET وِواد) دے دۄشِییاں ’تے کاروائی اتے کیںدری سِکھِّیا مںتّری دھرمِںدّر پْردھان دے استِیپھے دی ہَے۔ واںگچُک اتے ہۄر پْردرشنکاری دیش وِچّ ہۄ رہے پْرتِییۄگی پْرِیکھِیاواں (NEET سمیت) دے پیپر لِیک ہۄݨ تۄں بہُت نِراس ہن۔ اُنہاں دی مںگّ ہَے کِہ اِمتِہان پْرݨالی وِچّ پاردرشتا (سچائی) لِیاںدی جاوے۔ پْردرشنکارِییاں دا منّݨا ہَے کِہ اِنے وڈّے گھُٹالے دی ذِمّیواری لَیںدے ہۄئے کیںدری سِکھِّیا مںتّری دھرمِںدّر پْردھان آپݨے اہُدے تۄں استِیپھا دیݨ۔

واںگچُک دے اںدّۄلن سِرپھ راجنِیتِک نہِیں رہے؛ اُہناں وِچّ واتاورݨی چِںتّا وی گمبھِّیر تَۄر ’تے شامل رہی ہَے۔ اُنہاں نیں لگاتار اِہ گلّ اُٹھائی ہَے کِہ ہِمالئی کھیتر بہُت ناذک ہُںدّے ہن اتے اِتھّے ہۄݨ والا کۄئی وی گلت وِکاس پاݨی دے سرۄتاں٬ برپھِیلے پہاڑاں اتے پارِستھِتِک (Ecological) سںتُّلن نُۄں نُکسان پہُںچّا سکدا ہَے۔ اِس لئی اُنہاں دے اںدّۄلن اِکّ پاسے لۄکاں دے ہکّاں دی گلّ کردے ہن٬ دُۄجے پاسے دھرتی دی رکھِّیا دی۔

سِکھِّیا اتے لۄک-سیوا

واںگچُک دا یۄگدان سِرپھ وِرۄدھ تک سِیمِت نہِیں۔ اُنہاں نیں لداکھ وِچّ سِکھِّیا نُۄں واستوِک جِیون نال جۄڑن دا کمّ کِیتا۔ اُہ اِس گلّ ’تے ذۄر دِںدّے ہن کِہ سِکھِّیا اجِہی ہۄوے جۄ بچِّیاں نُۄں سوال پُچھّݨ, سۄچݨ اتے آپݨے سماج لئی ہلّ لبھّݨ یۄگ بݨاوے۔ اِسے سۄچ نیں اُنہاں نُۄں نَۄجواناں لئی پْریرݨا دا سرۄت بݨا دِتّا۔

اُنہاں نیں ستھانک لۄکاں لئی اجِہِییاں پہِلکدمِییاں نُۄں وی اُتشاہِت کِیتا جۄ پاݨی سمبھّال٬ واتاورݨ انُکُۄل تکنِیکاں اتے پہاڑی جِیون دِییاں لۄڑاں نال میل کھاںدِییاں ہن۔ اِنہاں کمّاں نیں اِہ سابت کِیتا کِہ اُہ سِرپھ مںگّاں رکھّݨ والے وِئکتی نہِیں٬ سگۄں ہلّ لبھّݨ والے وِچارک وی ہن۔ اُنہاں دی سۄچ وِچّ لۄکاں دی بھلائی ہمیشا کیںدر وِچّ رہی ہَے۔

سنمان اتے مانتا

سۄنم واںگچُک نُۄں اُنہاں دے وِشیش یۄگدان لئی کئی سنمان مِلے ہن۔ اُنہاں وِچّ رامۄن مَیگسیسے اَیوارڈ سبھ تۄں مہتّوپُۄرن منِّیا جاںدا ہَے٬ جۄ اُنہاں نُۄں سِکھِّیا دے کھیتر وِچّ نوِینتا اتے سماجِک سیوا لئی مِلِیا۔ اِہ سنمان درسائُںدا ہَے کِہ اُنہاں دا کمّ سِرپھ ستھانک نہِیں٬ سگۄں اںتّرراشٹری پدھّر ’تے وی منِّیا گِیا ہَے۔

اِسدے نال اُنہاں نُۄں Santokbaa Humanitarian Award ورگے ہۄر سنمان وی مِلے ہن٬ جۄ اُنہاں دی منُکھّتا-کیںدرِت سۄچ نُۄں درسائُںدے ہن۔ اِہ اوارڈ اُنہاں دے اُس کمّ دی پچھاݨ ہن جۄ لداکھ دے لۄکاں دی ذِںدّگی سُدھارن٬ نَۄجواناں نُۄں پْریرِت کرن اتے سماج وِچّ سکاراتمک بدلاء لِیائُݨ لئی کِیتا گِیا۔

نتِیجا

سۄنم واںگچُک دی ذِںدّگی٬ اُنہاں دے اںدّۄلن اتے اُنہاں دے سنمان - تِنّے مِل کے اِکّ اجِہی تسوِیر بݨائُںدے ہن جۄ پْریرݨادائِک وی ہَے اتے سِکھائُݨ والی وی۔ اُہ لداکھ دے لۄکاں دی اواذ ہن٬ سِکھِّیا دے سُدھارک ہن اتے ہِمالئی واتاورݨ دے رکھوالے وی۔ اُنہاں دُیارا کِیتے گئے اںدّۄلن اجّ وی لۄکاں نُۄں اِہ سِکھِّیا دِںدّے ہن کِہ آپݨے ہکّاں لئی شاںتمئی٬ دْرِڑھ اتے سُۄجھوان ڈھںگّ نال کھڑھا ہۄݨا کِنّا ذرُۄری ہَے۔

سۄنم واںگچُک ورگِییاں شکھسِیئتاں سماج نُۄں اِہ یاد دِوائُںدِییاں ہن کِہ سچّا بدلاء نائرِیاں نال نہِیں٬ سںکّلپ٬ سیوا اتے سںگھّرش نال آئُںدا ہَے۔

* * * * *