اخبار چھپݨ دی شُرُۄیات جرمن تۄں ہۄئی٬ جۄ اُدۄں کپّڑے تے چھپدا سی۔ اُسدا ناں سی پھِرتُۄ۔ اخبار کۄئی وی جاݨکاری ہاسل کرن دا بہُت ودھِییا سرۄت ہَے۔ اخبار وِچّ چھپی جاݨکاری دی آپݨی مہتّتا ہَے٬ جۄ اجّ وی اُسے ترہاں برکرار ہَے۔ بھاویں کِہ سۄشل مِیڈِییا دا یُگ سِکھراں اُتّے ہَے پر اِسدے باوجُۄد اخبار دی مہتّتا نُۄں اکھّۄں پرۄکھے جاں اݨگَۄلِیا نہِیں کِیتا جا سکدا۔

اکھباراں اُتّے مار کرۄنا دَۄران پئی۔ کرۄنا تۄں پہِلاں اخبار ہی خبراں دا مُکھّ سْرۄت سی۔ کرۄنا نیں جِتھّے اِنساناں دی جان لئی٬ اُتھّے اِس نیں اکھباراں دی وی جان کڈھّ لئی۔ کرۄنا دے ڈر نیں پاٹھک اکھباراں تۄں دُۄر کر دِتّے٬ جِسدی وجاہ سدکا اکھباراں دی گِݨتی بہُت گھٹ گئی۔ اِہ مُڑ ناں ودھی۔ کرۄنا سمیں پْرِںٹّ اکھباراں دی جگہا اَۄنلائیِن اکھباراں نیں لَے لئی۔ اُدۄں تۄں لۄکاں دا اَۄنلائیِن اخبار پڑھن دی آدت بݨ گِیا۔ کرۄنا تۄں پہِلاں اَۄنلائیِن اکھباراں دا رِواذ بہُتا نہِیں سی۔ کرۄنا ختم ہۄݨ پِچھّۄں پْرِںٹّ اخبار پڑھن دا رُجھان ہۄر گھٹدا گِیا۔ سۄشل مِیڈِییا کارن ہُݨ اکھباراں دی سرکُۄلیشن 60 پھِیسد تک گھٹّ ہۄ چُکّی ہَے۔ ساڈے آپݨے گھر کرۄنا تۄں پہِلاں چار اخبار آئُںدے سن٬ جدۄں کِہ اجّ کلّہ اِکّ وی اخبار نہِیں آئُںدا۔

اخبار آنلائیِن ہۄݨ سدکا مَیں کُجھ اخبار تاں رات نُۄں سَۄݨ وکت پڑھ کے ہی سَۄدا ہاں٬ جدۄں کِہ کُجھ اخوار مَیں سویرے اُٹھّ کے پڑھ لَیںدا ہاں۔ اِس کارن پْرِںٹّ اخبار پڑھن دی لۄڑ ہی نہِیں پَیںدی۔ سۄشل مِیڈِییا دے رِواذ تۄں پہِلاں مَیں سویرے اُٹھّدے سار سبھ تۄں پہِلاں اخبار پڑھدا ساں٬ چاہ بائد وِچّ پِیںدا ساں۔ اخبار پڑھے بِناں میری بھُکھّ نہِیں مِٹدی سی۔ پر ہُݨ وکت بدل گِیا ہَے تے سۄشل مِیڈِییا منُکھّ اُتّے بھارُۄ ہۄ چُکّا ہَے۔ اِہی وجاہ ہَے کِہ پاٹھکاں دی گِݨتی گھٹݨ کرکے اکھباراں نُۄں کئی تھاواں اُتّے آپݨِییاں ایجںسِّییاں بںدّ کرنِییاں پئیِیاں ہن۔ اکھباراں دے بہُتے سبّ اَۄپھِس وی بںدّ ہۄ گئے۔ اِہ سبھ سۄشل مِیڈِییا کارن واپرِیا ہَے۔

مۄبائِل پھۄن اِکّ چھۄٹے ٹِیوی واںگ ہَے٬ جِس اُتّے پل پل دی تاذا جاݨکاری مِلدی رہِںدّی ہَے۔ پھِر تُسِیں گھر ہۄوۄ جاں باہر٬ دپھتر ہۄوۄ جاں واہن اُتّے جاں پھِر کِدھرے سفر کر رہے ہۄوۄ٬ مۄبائِل ہتھّ وِچّ ہۄݨ کرکے تُسِیں سۄشل مِیڈِییا اُتّے کِسے وی پْرکار دی جاݨکاری کِتے بَیٹھے وی ہاسل کر سکدے ہۄ۔ پر اخبار وِچّ اُہی جاݨکاری اگلے دِن مِلدی ہَے۔ اِسے وجاہ کرکے اکھباراں نُۄں ڈھاہ لگّی ہَے۔ لۄک ہر وکت سۄشل مِیڈِییا نال جُڑے رہِںدّے ہن۔ اجّ کلّہ سۄشل مِیڈِییا بہُت تیذ ہۄ چُکّا ہَے۔ اِس تۄں اِلاوا جے تُسِیں کِسے کِسم دی کۄئی جاݨکاری دُۄجِیاں نال ساںجھی کرنا چاہُںدّے ہۄ تاں اُہ وی سۄشل مِیڈِییا ’تے مِںٹّاں سکِںٹّاں وِچّ ساںجھی کر سکدے ہۄ۔ جاݨکاری ساںجھی کرن لئی سۄشل مِیڈِییا تۄں ودھِییا٬ سستا اتے تیذ ہۄر کۄئی سادھن نہِیں ہَے۔ پر جیکر سہی ترِیکے نال ویکھِیا جاوے تاں سۄشل مِیڈِییا تۄں مِلی جاݨکاری آم تَۄر ’تے ادھُۄری ہُںدّی ہَے٬ بہُتی وار بھرۄسییۄگ وی نہِیں ہُںدّی۔ پر اِسدے باوجُۄد لۄک سۄشل مِیڈِییا نُۄں ذِیادا ترجِیہ دِںدّے ہن۔ سۄشل مِیڈِییا پاپُۄلر ہۄݨ نال یُۄ ٹِئۄُبراں نُۄں پھائِدا ہۄئِیا تے لۄک سۄشل مِیڈِییا اُتّے آپݨِییاں رِیلاں اتے ہۄر سمگّری پا کے اُہ چۄکھی کمائی وی کر رہے ہن۔

سۄشل مِیڈِییا نیں اخباراں نال جُڑے لۄکاں دے رُذگار اُتّے وی سٹّ ماری ہَے۔ اکھباراں دی گِݨتی گھٹݨ نال ہاکراں دے رُذگار نُۄں سٹّ وجّی ہَے۔ اِس وکت سۄشل مِیڈِییا منُکھّ اُتّے بہُت ذِیادا بھارُۄ ہۄ چُکّا ہَے۔ اِکّ گلّ ذرُۄر ہَے کِہ اکھباراں وِچّ جۄ وی جاݨکاری چھپدی ہَے٬ اُہ بہُت ہدّ تک سہی اتے وِستھارپُۄروک ہُںدّی ہَے جدۄں کے سۄشل مِیڈِییا اُتّے جۄ وی دِسدا ہَے٬ اُس وِچّ سچائی دی گرںٹّی نہِیں ہُںدّی۔ اِس لئی سانُۄں اِس پھرک نُۄں سمجھݨ دی لۄڑ ہَے۔ سۄشل مِیڈِییا نُۄں ویکھۄ ذرُۄر پر وِشواس سۄچ سمجھ کے کرۄ۔ اِسدی بھرۄسییۄگتا اُتّے بھرۄسا کرنا مُشکِل ہَے۔

سۄشل مِیڈِیئے سدکا اجّکلّہ پُیاڑے وی بہُت پَیںدے ہن٬ سُچیت ہۄ کے سۄشل مِیڈِیئے دی ورتۄں کرۄ۔ دُۄجے پاسے اکھباراں دی بھرۄسییۄگتا اُتّے یکِین کِیتا جا سکدا ہَے۔ اخبار وِچّ پْرکاشِت ہۄݨ والی کِسے وی جاݨکاری دی ذِمّیواری تَیء ہُںدّی ہَے۔ اگر کۄئی جاݨکاری گلت پْرکاشت ہُںدّی ہَے تاں تُسِیں اخبار اُتّے ماݨہانی دا کیس کر سکدے ہۄ٬ جِس ’تے اخبار نُۄں ہرجانا دیݨا پَے سکدا ہَے۔

سۄشل مِیڈِییا نیں ساڈے سماج وِچّ لچّرتا نُۄں پھَیلائُݨ وِچّ وڈّا رۄل ادا کِیتا ہَے٬ اکھباراں وِچّ اجِہی لچّرتا نہِیں ویکھی اِس لئی پاٹھکاں نُۄں اخبار دی مہتّتا نُۄں سمجھݨ دی ذرُۄرت ہَے۔

* * * * *