منُکھّی جِیون وِچّ سُبھاء دا بہُت وڈّا مہتّو ہُںدّا ہَے۔ سُبھاء منُکھّ دی شکھسِیئت دا آدھار ہُںدّا ہَے۔ منُکھّ دے دھُر اںدّر جِہڑے گُݨ وسدے ہن٬ اُہی اُسدی سماجِک پچھاݨ بݨائُںدے ہن۔ اِنہاں گُݨاں وِچّۄں بہُت ہی پْربھاوشالی گُݨ ہن- ہںکّار اتے نِمرتا۔ ہںکّار منُکھّ نُۄں انّہا کر دِںدّا ہَے٬ جدکِہ نِمرتا اُس نُۄں اُچّا چُکّدی ہَے۔ اِہ دۄویں گُݨ منُکھّ دے جِیون دی سپھلتا جاں اسپھلتا نُۄں نِردھارِت کردے ہن۔ ہںکّار اِکّ اجِہا وِکار ہَے٬ جِہڑا منُکھّ دے اںدّر اُس سمیں پَیدا ہُںدّا ہَے٬ جدۄں اُہ آپݨے-آپ نُۄں ہۄرناں دے مُکابلے وڈّا سمجھݨ لگّ پَیںدا ہَے۔ اِہ بھاونا منُکھّ دے اںدّر ہَۄلی-ہَۄلی ودھدی ہَے اتے اِکّ سمیں بائد اُہ آپݨے-آپ نُۄں سبھ تۄں اُچّا منّݨ لگدا ہَے۔ اجِہی ستھِتی وِچّ اُہ دُۄجِیاں دی گلّ نہِیں سُݨدا٬ ناں ہی کِسے دی سلاہ نُۄں منّدا ہَے۔ ہںکّار وِچّ انّہے ہۄݨ کارن اُہ آپݨے پھَیسلِیاں وِچّ گلتِییاں کردا ہَے٬ پر اُس نُۄں اِہ گلتِییاں ٹھِیک جاپدِییاں ہن۔ اِس ترہاں ہںکّار منُکھّ نُۄں انّہا کر دِںدّا ہَے٬ اُہ سچّ نُۄں دیکھݨ اتے سمجھݨ دے اسمرتھّ ہۄ جاںدا ہَے۔

ہںکّار کارن منُکھّی رِشتے وی پْربھاوِت ہُںدّے ہن۔ جدۄں کۄئی وِئکتی آپݨے-آپ نُۄں ہی سہی منّدا ہَے تاں اُہ دُۄجِیاں دی بھاوناواں دی کدر نہِیں کردا۔ اِس نال اُسدے دۄست-مِتّر٬ پرِوارک مَیمبر اتے ہۄر لۄک اُس تۄں دُۄری بݨائُݨ لگّ جاںدے ہن۔ اکھِیر اُہ اِکلّا رہِ جاںدا ہَے۔ ہںکّار منُکھّ نُۄں سِرپھ سماجِک تَۄر ’تے لۄکاں تۄں وکھّ ہی نہِیں کردا٬ سگۄں آتمِک تَۄر ’تے وی کمذۄر کر دِںدّا ہَے۔ بھاویں راوݨ بہُت وڈّا وِدوان اتے تاکتور سی٬ پر اُسدے ہںکّار نیں اُسدی اکھّاں ’تے پردا پا دِتّا۔ اںتّ وِچّ اُسدی ساری کُلّ دا ناس ہۄ گِیا۔ دُریۄدھن نیں آپݨے گھمںڈّ کرکے پاںڈواں نال انِیاں کِیتا۔ اںتّ یُدھّ وِچّ ہار گِیا۔ کتھاواں وِچّ آئُںدا ہَے٬ بھسماسُر نُۄں وردان مِلِیا سی کِہ اُہ جِسدے سِر ’تے ہتھّ رکھّیگا٬ اُہ بھسم ہۄ جاویگا۔ ہںکّار وِچّ آ کے اُہ بھگوان نُۄں ہی اذمائُݨ لگّا اتے آکھرکار آپݨے-آپ ہی ناس ہۄ گِیا۔ نِپۄلِیئن نیں کئی جںگّاں جِتِّییاں٬ پر اُسدے ہںکّار نیں اُسنُۄں رُۄس ’تے ہملا کرن لئی مجبُۄر کِیتا۔ اِہ پھَیسلا اُسدے اںتّ دا کارن بݨِیا۔

دُۄجے پاسے نِمرتا اِکّ اجِہا گُݨ ہَے٬ جِہڑا منُکھّ نُۄں اُچّا چُکّدا ہَے۔ نِمر وِئکتی آپݨے-آپ نُۄں ہۄرناں نالۄں وڈّا نہِیں سمجھدا٬ سگۄں اُہ ہر کِسے دی اِذّت کردا ہَے۔ اُہ دُۄجِیاں دی گلّ سُݨدا ہَے٬ ہمیشا سِکھّݨ دی لالسا رکھّدا ہَے اتے آپݨے اںدّر سُدھار کرن دی کۄشِش کردا ہَے۔ نِمرتا منُکھّ نُۄں سچّ دے نیڑے لَے جاںدی ہَے اتے اُسدی سۄچ نُۄں وِشال بݨائُںدی ہَے۔ نِمرتا بھرِیا منُکھّ ہر ستھِتی وِچّ سںتُّلِت رہِںدّا ہَے۔ جدۄں اُس نُۄں سپھلتا مِلدی ہَے٬ اُہ اُس ’تے گھمںڈّ نہِیں کردا٬ جدۄں اسپھلتا مِلدی ہَے٬ تاں اُہ نِراس نہِیں ہُںدّا۔ اُہ ہر تجربے تۄں کُجھ ناں کُجھ سِکھّدا ہَے۔ اِہی گُݨ اُس نُۄں جِیون وِچّ اگّے ودھائُںدا ہَے۔ نِمرتا منُکھّ دے اںدّر سہِݨشِیلتا اتے دھِیرج نُۄں وی ودھائُںدی ہَے۔ نِمرتا دے کارن منُکھّی رِشتے مذبُۄت بݨدے ہن۔ لۄک نِمر منُکھّ نال میلجۄل رکھّݨا پسںدّ کردے ہن٬ کِئُںکِہ اُہ دِل دا ساپھ اتے سچّا ہُںدّا ہَے۔ اُہ دُۄجِیاں دی مدد کردا ہَے اتے سماج وِچّ آپݨی اِکّ وکھّری پچھاݨ بݨائُںدا ہَے۔ نِمرتا نال بھرپُۄر وِئکتی نُۄں ہر کۄئی ستِکار دِںدّا ہَے اتے اُسدی کدر کردا ہَے۔

سںسّار پْرسِدھّ شکھسِیئت نَیلسن مںڈّیلا نیں 27 سال جیلہ وِچّ بِتائے٬ پر باہر آ کے اُنہاں نیں بدلا نہِیں لِیا۔ اُہ بہُت نِمر رہے اتے سبھ نُۄں اِکٹھّے لَے کے چلّے۔ اِس نِمرتا نیں ہی اُنہاں نُۄں وِشو پدھّر دا مہان نیتا بݨائِیا۔ لال بہادر شاستری بہُت سادگی اتے نِمرتا لئی جاݨے جاںدے سن۔ پْردھان مںتّری ہۄݨ دے باوجُۄد وی اُہ سدھارن جِیون جِیئُںدے رہے۔ ڈا. کلام بھارت دے راشٹرپتی بݨے٬ پر اُہ ہمیشا بہُت سادے اتے نِمر رہے۔ اُہ آپݨے-آپ نُۄں ’ادھِیاپک‘ کہِݨا پسںدّ کردے سن۔

اِہ وی سچّ ہَے کِہ ہںکّار اتے نِمرتا دۄویں منُکھّ دے اںدّر ہی وسدے ہن۔ اِہ منُکھّ اُتّے نِربھر کردا ہَے کِہ اُہ کِہڑا گُݨ اپݨائُںدا ہَے۔ جیکر منُکھّ آپݨے-اںدّر نِمرتا نُۄں ودھاوے اتے ہںکّار نُۄں دُۄر رکھّے٬ تاں اُہ جِیون وِچّ کامیابی دے اُچّے مُکام ہاسل کر سکدا ہَے۔ پر جیکر اُہ ہںکّار وِچّ ڈُبّ جاںدا ہَے٬ تاں اُہ آپݨی ہی بݨائی ہۄئی دُنِییا وِچّ کھۄ جاںدا ہَے۔ نِمرتا جاں ہںکّار منُکھّ نُۄں اُسے دِشا ولّ لَے کے جاںدے ہن٬ جۄ اُہ دھاردا ہَے۔

منُکھّ نُۄں ہمیشا نِمر رہِݨا چاہِیدا ہَے اتے ہںکّار تۄں دُۄر رہِݨا چاہِیدا ہَے۔ ہںکّار تھۄڑھی دیر لئی کھُشی دے سکدا ہَے٬ پر اِسدا اںتّ ہمیشا دُکھدائی ہُںدّا ہَے۔ جدکِہ نِمرتا منُکھّ نُۄں اُسدی مںذِّل تک لَے کے جاںدی ہَے۔ آئۄ٬ اسِیں آپݨے جِیون وِچّ نِمرتا نُۄں اپݨائیِئے اتے ہںکّار نُۄں تِیاگ دیئیِئے٬ تاں جۄ اسِیں سِرپھ آپݨے لئی ہی نہِیں٬ سگۄں سماج لئی وی اِکّ چںگّی اُداہرن بݨ سکِیئے۔

* * * * *