"اۄ بلّے! بلّے!! واہ جی واہ!!! پڑھاکُۄ بچّے۔ ممّی دا ڈںڈّا تکڑا اےَ۔ مَینُۄں لگّدا اےَ پںجّاب وِچّۄں پہِلِییاں پُذِیشناں آپاں ای لَیݨِییاں نیں۔" آکھدِیاں سُکھمِیت نیں ہتھیلِییاں جۄڑدِیاں اُںگلِییاں نال پۄلِییاں پۄلِییاں تاڑِییاں وجائیِیاں۔
"اجّ کلّہ دے سمیں وِچّ نِیاݨے ایداں کِتاباں لَے کے بَیٹھے اےَ ,گلّ کُچھ ہذم نہِیں ہۄ رہی۔" اُس نیں اِہ گلّ آپݨی سہیلی نورِیت نُۄں آکھی سی۔ آلے دُیالے نذر گھُمائی نورِیت اُتھّے نہِیں دِسی۔ اُس دے دۄویں بچّے آپݨی آپݨی کِتاب پڑھ رہے سن ۔ بچِّیاں نیں کھڑھے ہۄ کے سُکھمِیت نُۄں ہتھّ جۄڑ کے 'ستِ شْری اکال' آکھِیا۔ سُکھمِیت نیں دۄواں بچِّیاں نُۄں دۄویں پاسے لا کے ادھّی ادھّی جپھّی پائی اتے دۄواں دے کنّاں کۄل واری واری پُچّ پُچّ کِیتا۔ کِتاباں بچِّیاں دے ہتھّ وِچّ ہی سن۔ اُس نیں دۄواں بچِّیاں نال اِکّ سَیلفی لئی تے بچِّیاں کۄل کُرسی تے مُۄدھی رکھّی کھُلّہی کِتاب نُۄں چُکّ کے اِکّ پاسے رکھّ دِتّا تے بَیٹھ گئی۔ شائِد اُہ کِتاب وی کۄئی پڑھ رِہا ہۄویگا۔ اُس نیں بَیگ وِچّۄں پاݨی دی بۄتل کڈھّ کے دۄ گھُٹّ پاݨی پِیتا اتے بۄتل پھِر بَیگ وِچّ رکھّ دِتّی۔ سُکھمِیت دی آواذ سُݨ کے نورِیت وی باہر آ گئی۔
"نہِیں سُکھمِیت٬ پُذِیشناں دا کۄئی لالچ نہِیں آپاں نُۄں.....اسِیں اِس ترہاں دا کۄئی دباء نہِیں پائِیا بچِّیاں 'تے۔" رِیت نیں اُس نُۄں مِلدِیاں آکھِیا۔
سُکھمِیت اتے نورِیت سکُۄل سمیں دِییاں سہیلِییاں سن۔ کالج دۄواں دے وکھّرے وکھّرے رہے۔ نورِیت کُڑِییاں والے کالج وِچّ پڑھی۔ جِتھّے کُڑِییاں ذِیاداتر ہۄسٹل وِچّ ہی رہِںدِّییاں سن۔ کُجھّ بںدّشاں ہُںدِّییاں سن۔ اُس ویلے اِہ بُرِییاں لگّدِییاں سن۔ اِہناں نُۄں تۄڑن نُۄں دِل کردا ہُںدّا سی پر ہُݨ لگّدا جِیون نُۄں سہی راہ تے رکھّݨ لئی اِہ چںگِّییاں سن۔ سُکھمِیت رۄذانا کالج آئُںدی جاںدی سی۔ اُس نُۄں سجݨ سںوّرن٬ گھُمّݨ پھِرن٬ خرِیدۄ پھرۄخت کرنا اتے اُپّرلی جِہی دُنِییاں وِچّ رہِݨا پسںدّ سی۔ نورِیت کۄل کِتاب ہۄوے بس۔ اِہ اںتّر ہۄݨ دے باوجُۄد وی دۄہاں دی ودھِییا بݨدی سی۔
"اجّ کِدھّر نُۄں اَیس ویلے؟" نورِیت نیں پُچھِّیا۔
"سمان لِیائُݨا سی ...آ چلِّیئے ...سۄچِیا تَینُۄں نال لَے چلّاں۔" اُس نیں کِہا۔
"مَیں ہُݨے آئی آں ادھّا گھںٹّا پہِلاں۔ بچِّیاں نُۄں لَے کے پُستک میلے تے گئی سی۔"
"مَینُۄں تاں دسّ دِںدّی٬ مَیں وی بچِّیاں نُۄں لَے جاںدی اُہ وی اُتھّے مَۄج مستی کر آئُںدے۔" سُکھمِیت نیں اُلامبھا دِںدِّیاں کِہا۔
"مَۄج مستی کرن نہِیں سی گئے۔ کُچھ کِتاباں بچِّیاں لئی لَیݨِییاں سی اتے کُچھ آپݨے لئی۔" نورِیت نیں دسِّیا۔
"کی کرنا اےَ ہُݨ پڑھ کے٬ بچِّیاں تۄں سِلیبس دِییاں کِتاباں پڑھِییاں جاݨ اُہ ہی بہُت اےَ۔ وَیسے وی سارا کُچھّ مۄبائیِل تے پِیا ہُںدّا اےَ۔ جدۄں مرذی کھۄلہ کے دیکھ لوۄ۔" اُس نیں ہتھّ وِچّ پھڑِیا مۄبائِل اُلٹا سِدھّا کردِیاں آکھِیا۔
"پر جۄ انںدّ کِتاب پڑھن وِچّ اےَ اُہ مۄبائِل تے نہِیں۔ ذِیادا ٹائیِم مۄبائِل تے لگّے رہۄ اکھّاں دُکھݨ لگّ پَیںدِییاں نیں۔" رِیت بۄلی۔
"پر ہُݨ دے بچِّیاں نُۄں مۄبائیِل بِناں نہِیں سردا۔" اُس نیں آکھِیا۔
"بچِّیاں دے ہتھّ مۄبائِل دیݨا کرۄنا ویلے مذبُۄری سی۔پر اِس گلّ نیں کئی بچِّیاں دِییاں ذِںدّگِییاں دا ناش کر دِتّا۔ بچّے اݨبھۄل ہُںدّے نیں اُہناں نُۄں آپݨے نفے نُکسان دا پتا نہِیں ہُںدّا۔ کئی وار گلت سائیِٹاں کھُلّہ جاںدِییاں نیں تے بچِّیاں نُۄں اِس دی آدت لگّ جاںدی اےَ۔ اِہ سبھ تۄں ودھّ خترناک ہُںدّا اےَ۔" نورِیت نُۄں اجّ اُہناں دی کمّ والی نیں اِہۄ جِہِییاں بہُت گلّاں سُݨائیِیاں سن کِہ کِویں اُہناں دی بستی وِچّ باراں تیراں سال دی اُمر دے بچّے جُںڈّلِییاں بݨا کے اِہۄ جِہِییاں چِیذاں دیکھدے ہن جِہڑِییاں بچِّیاں لئی اتے سماج لئی خترناک ہن۔ اِہ گلّاں سُݨ کے اُہ کافی فِکرمںدّ سی۔
"شائِد تیری گلّ وی سہی اےَ ۔پر.... مَیں تاں کدے اِہ گلّاں سۄچِییاں ای نہِیں۔" سُکھمِیت نیں سہِج سُبھاء ہی آکھِیا۔
"سِرف سۄچݨا ہی نہِیں .....گھٹّۄ گھٹّ آپݨے بچِّیاں نُۄں سہی راہ تے رکھّݨ دے اُپرالے کرنے وی ذرُۄری نیں۔"
"ہاں اِہ تاں ہَے۔ پر کِیتا کی جاوے؟" اُس نیں آکھِیا۔
"اُہناں دا دھِیان رکھّݨا ذرُۄری ہَے.......سبھ تۄں سہی ترِیکا اُہناں نُۄں چںگِّییاں کِتاباں پڑھن دی چیٹک لائی جاوے تاں اُہ آپݨا بھلا بُرا سۄچݨ دے کابل ہۄ جاݨگے۔ آپݨی ذِںدّگی وِچّ آئُݨ والِییاں سمسِّیاواں وِچّ اُلجھݨگے نہِیں سگۄں سَۄکھے ترِیکے نال سُلجھا سکݨگے اتے آپݨے ورگے ماپِیاں دا کمّ وی سُخالا ہۄ جُۄ۔" نورِیت نیں آپݨا پکھّ رکھّدِیاں آکھِیا۔
"اُہ کِویں؟" سُکھمِیت نُۄں نورِیت دِییاں گلّاں بُجھارتاں واںگ لگّ رہِییاں سن۔
"منّ لئۄ بچِّیاں نیں کِسے نیک اِنسان دی کہاݨی پڑھی اےَ۔ اُہناں دے من وِچّ وی نیک بݨن دے بھاو پَیدا ہۄݨگے۔ اِہ کُدرتی گلّ ہَے۔ آپݨا وی جِیء کردا ہُںدّا سی٬ جدۄں آپاں پڑھدے ہُںدّے سی۔ ہر چںگّی لِکھت پاٹھک نُۄں کۄئی ناں کۄئی سیدھ دِںدّی ہَے۔"
"پر میرے والے تاں بہُت شرارتی نیں دۄ مِںٹّ وی ٹِک کے نہِیں بَیٹھدے۔" سُکھمِیت نیں آپݨی بیوسی بِیان کِیتی۔
"جدۄں پڑھن دی آدت پَے گئی۔ اُہ وی بَیٹھݨگے۔ کۄشِش کرکے دیکھ۔" نورِیت نیں کِہا۔
"چل ٹھِیک اےَ اِہ وی تیری گلّ منّ کے ویکھ لَیںدی آں۔" اُس نیں لمبّا ساہ بھر کے چھڈّدِیاں آکھِیا۔
"چل پھِر مَینُۄں...... آہ کِتاباں دے دے ۔" اُہ بچِّیاں کۄل پئیِیاں کِتاباں پھرۄل کے دیکھݨ لگّی۔
"نہِیں.... نہِیں..... اِہ تاں اجّ ہی لِیاںدِییاں نیں اِہناں پڑھنِییاں نیں تے مَیں وی پڑھنِییاں نیں اجے۔ میرے کۄل ہۄر پئیِیاں نیں اُہ لَے جا۔" آکھ کے نورِیت اںدّر چلی گئی۔ اُس دے پِچھّے ہی ہتھّ وِچّ کِتاب پھڑی اُس دی دھی جشن وی چلی گئی۔
"ممّی ساڈِییاں کِتاباں ناں دیئیِں٬ آںٹی دے بچّے کِتاباں سمبھّال کے نہِیں رکھّدے۔" کُڑی نیں ڈھِلّا جِہا مُۄںہ بݨائُںدِیاں آکھِیا۔
"کۄئی ناں پُتّ , سمبھّال لَیݨگے مَیں آکھ دِئۄُں آںٹی نُۄں۔" کُڑی چُپّ کرکے باہر آ گئی۔ رِیت نیں دۄ تِنّ کِتاباں لِیا کے سُکھمِیت نُۄں پھڑا دِتِّییاں۔ اُس نیں پھڑ کے آپݨے پرس وِچّ پا لئیِیاں ۔ رِیت دے بچّے اِکّ دُۄجے دا مُۄںہ ویکھݨ لگّے۔ بِناں بۄلِیاں ہی اُہناں ماں ولّۄں کِتاباں دِتّے جاݨ دا دُکھّ ساںجھا کر لِیا۔
"رِیت! تُۄں بذار جاݨا نی پھِر ?"سُکھمِیت نیں کِتاباں پرس وِچّ پائُںدِیاں پُچھِّیا۔
"مَیں کُچھ لَیݨا تاں ہَے نی پھِر اَیویں کِئۄں جاݨا اےَ؟"
"پرسۄں تاں تُۄں کہِ رہی سی تُۄں ڈھائی ہذار.... سُۄٹ لَیݨ لئی رکھِّیا ہۄئِیا۔" سُکھمِیت نیں اُس نُۄں چیتے کرائِیا۔
"ہاں رکھِّیا سی٬ اُدۄں مَینُۄں پُستک میلے دا نہِیں سی پتا۔"
"تُۄں آپݨے سُۄٹ والے پَیسِیاں دِییاں کِتاباں لِیاںدِییاں نیں؟" اُس نیں ہَیرانی پْرگٹ کردِیاں پُچھِّیا۔
"ہاں , مَینُۄں سُۄٹ لَیݨ نالۄں اِہ سَۄدا ودھِییا لگِّیا۔ سُۄٹ 'کلّی دے کمّ آئُݨا سی۔ کِتاباں سارے پڑھاںگے۔ وَیسے وی سُۄٹ ہَیگے آ بتھیرے۔" رِیت نیں مُسکرائُںدِیاں کِہا۔
"واہ! واہ!! کُربانی دا پُتلا رِیت ۔" اُس نیں تاڑی ماردِیاں کِہا۔ رِیت مُسکرائی۔
"مَیں چاہ بݨائُنی آں تُۄں اِتھّے بچِّیاں کۄل بَیٹھ۔" رِیت نیں رسۄئی ولّ جاںدِیاں کِہا۔
"نہِیں مَیں کُچھّ نی لَیݨا...اۄ ہۄ مَیں تاں اِتھّے ہی گھںٹّا خراب کر لِیا۔" اُس نیں مۄبائِل تے ٹائیِم دیکھدِیاں کِہا اتے جاݨ لئی کھڑھی ہۄ گئی۔
"مَینُۄں لگّدا اےَ اِہ گھںٹّا خراب نی ہۄئِیا۔" رِیت نیں مدھّم سُر وِچّ کِہا۔ اُہ چلی گئی نورِیت بچِّیاں کۄل بَیٹھ کے کِتاباں ویکھݨ لگّ پئی۔
"ممّی پہِلاں اسِیں کِتاباں وِچّۄں وِچّۄں پڑھ لئیِئے؟ جِتھّے پھۄٹۄیاں لگِّییاں ہۄئیِیاں نیں اُتھّۄں۔" نورِیت دے بیٹے انُۄپ نیں پُچھِّیا۔رِیت تۄں پہِلاں اُس دی بیٹی جشن بۄلی٬
"ناں.....ناں....شُرُۄ تۄں پڑھنا.....شُرُۄ کرکے پڑھ۔"
"کۄئی ناں جِویں جِیء کردا اُویں پڑھ لوۄ۔ پر پڑھنی ساری اےَ۔" رِیت نیں بچِّیاں نُۄں ڈھِلّ دے دِتّی۔
شام دے چھے کُ وجے رِیت دا فۄن وجِّیا۔ دیکھِیا تاں سُکھمِیت دا سی۔
"ہاں جی٬ سُکھمِیت؟"
"رِیت! چھیتی کر... پھیسبُکّ کھۄلہ کے ویکھ۔" سُکھمِیت کھُشی نال چہِک رہی سی۔
"مَیں رسۄئی وِچّ..... کمّ نِبیڑ کے پھِر دیکھدی آں۔ وَیسے ہی دسّ دے کِہ اِہۄ جِہا کی ہۄئِیا؟ اَینی کھُشی کاہدی؟ " اِکّ ہتھّ نال سبذی وِچّ کڑچھی ماردِیاں اُس نیں کِہا۔
"دۄ مِںٹّ دیکھ لَے بھَیݨ بݨ کے۔ اَینی چھیتی کی کرنا اےَ رسۄئی وِچّ۔" اُس نیں ترلا جِہا کِیتا۔
"اسِیں شام دی رۄٹی چھیتی کھا لَیںدے ہاں۔ وَیسے وی اجّ کِتاباں دیکھݨِییاں پڑھنِییاں نیں٬ چھیتی بِسترے وِچّ بَیٹھ کے۔" رِیت نیں سچائی دسّی۔
"اۄ ہۄ... تیرے کرکے تاں ہۄئِیا سبھ.....۔" رِیت نُۄں پتا سی اِہنے آپݨی ذِدّ پُگا کے ہٹݨی اےَ اِس لئی اُس دی گلّ پُۄری ہۄݨ تۄں پہِلاں ہی بۄلی٬
"چل ٹھِیک اےَ... دیکھدی آں۔" اُس نیں پھۄن کٹّ کِیتا تے پھیسبُکّ کھۄلہ کے ویکھݨ لگّی۔ سُکھمِیت نیں آپݨے دۄویں بچِّیاں نُۄں کۄل بِٹھا کے اُہناں دے ہتھّ وِچّ کِتاباں پھڑا کے پھۄٹۄ پائی ہۄئی سی اتے ہیٹھاں دھڑادھڑ کُمَیںٹ آئے ہۄئے سن۔ جِہناں وِچّ کئیِیاں نیں سِیاݨی ماں دی تارِیف کِیتی سی۔ کِسے سِیاݨے سُۄجھوان دا کُمَیںٹ پڑھ کے رِیت نیں متھّے 'تے ہتھّ مارِیا۔ لِکھِیا سی٬ 'بھائی بِیبا بیٹے دے ہتھّ وِچّ پھڑی کِتاب سِدھّی کر دِئۄ۔" رِیت نیں دھِیان نال دیکھِیا سچّی کِتاب پُٹھّی پھڑی ہۄئی سی۔ ' اِہدا وی سرِیا پِیا اےَ۔' اُس دے مُۄںہۄں نِکلِیا۔ مۄبائیِل پرے رکھِّیا اتے آپݨے کمّ کرن لگّی۔
اجّ بچّے چاء نال آپݨے پاپا نُۄں کِتاباں دِکھا رہے سن۔ رِیت دے پتی گُرمِیت نیں بچِّیاں دی نِکِّییاں نِکِّییاں کہاݨِییاں والی اِکّ کِتاب تاں پُۄری پڑھ کے اِکّ پاسے رکھّ وی دِتّی سی۔ اُس نُۄں نِکِّییاں کہاݨِییاں جاں نِکّے لیکھ پڑھنے ہی پسںدّ سن۔ رات دا کھاݨا کھا کے سارے جݨے پھِر کِتاباں لَے کے بَیٹھ گئے۔ سُکھمِیت دا پھِر پھۄن آئِیا۔ اُہ اجے وی کھُش سی۔
"سُکھمِیت! سارے کُمَیںٹ پڑھے اےَ تُۄں؟ رِیت نیں پُچھِّیا۔
"ہاں... سبھ نیں ودھِییا دِتّے اےَ۔ اِکّ بُڑھے نُۄں چھڈّ کے۔" اُس نیں دسِّیا۔
"جِیہنُۄں تُۄں بُڑھا آکھ رہی ایں اُہ اِکّ وِدوان لیکھک نیں۔ وِدواناں دا آدر کرِیدا ہُںدّا۔" رِیت نیں دِل دی گلّ آکھی۔
"ہاں.... سَۄری۔ پر میرے جواک نی پڑھ سکدے کِتاباں۔ اُہ تاں ٹی وی دیکھݨۄں نی ہٹدے۔مَیں دُۄجے کمرے وِچّ وی بِٹھائے۔ پھِر وی نی دِلچسپی لَیںدے۔ " سُکھمِیت دا جواب سی۔
"جدۄں اُہ پڑھن بِٹھائے سی۔ تُۄں کی کردی سی؟" رِیت نیں پُچھِّیا۔
"میرا سِیرِیئل چلّ رِہا سی۔ اُہ دیکھ رہی سی۔" اُس نیں دسِّیا۔
"ایداں نی پڑھدے ہُںدّے بچّے٬ اُہناں دے کۄل بَیٹھݨا پَیںدا٬ اُہناں نُۄں ادھِّییاں ادھِّییاں کہاݨِییاں سُݨا کے اُہناں اںدّر رُچی پَیدا کرنی پَیںدی اےَ۔ اِہ گلّاں .....تاں ہی ہۄ سکدِییاں نیں جے پہِلاں اسِیں آپݨِییاں آدتاں سُدھاراںگے۔اسِیں آپݨے اںدّر وی بھُکھّ پَیدا کرِیئے چںگّا ساہِت پڑھن دی۔" رِیت دا پتی گُرمِیت تھکِّیا ہۄئِیا سی۔ اُہناں دِییاں گلّاں تۄں اُس دا جِیء کھِجھِیا۔
"چل چھڈّ ہُݨ... تُۄں لۄکاں دا ٹھیکا چُکِّیا.... لۄک آپے پڑھا لَیݨگے....آودے نِیاݨِیاں نُۄں۔" اُہ بُڑبُڑائِیا۔
"چل ٹھِیک اےَ٬ کلّہ نُۄں گلّ کراںگے۔" رِیت نیں آکھ کے پھۄن کٹّ دِتّا۔
"لَے پھِر کی اےَ.... چںگّی گلّ اےَ جے آپݨی تھۄڑھی جِہی کۄشِش نال کۄئی کِتاباں نال جُڑدا اےَ۔" رِیت نیں آپݨے بیٹے دے پَیراں اُپّر کمبّل دِںدِّیاں پتی دی گلّ دا جواب دِتّا۔ بچّے کِتاباں لئی بہِس رہے سن... "پہِلاں مَینُۄں دے٬ مَیں پڑھنی اےَ....مَیں پڑھنی اےَ۔" آپݨے بُلّہاں 'تے اُںگلی رکھّ کے رِیت نیں بچِّیاں نُۄں چُپّ کرن دا اِشارا کِیتا۔
"پہِلاں آودِیاں نُۄں تاں سِیاݨے بݨا لَے۔ لۄکاں دے بائد وِچّ پڑھا لوِیں۔" رِیت دا پتی پھِر بُڑبُڑائِیا۔رِیت پتی ولّ ٹیڈھا جِہی جھاکی۔
"پاپا تھکّے ہۄئے نیں اُہناں سَۄݨا اےَ تُسِیں ایدھر آ جۄ۔ لِیائۄ کِتاب مَینُۄں پھڑائۄ..... مَیں پڑھ کے سُݨائُنی آں کۄئی کہاݨی۔" بچِّیاں نیں چُپّ کرکے کِتاب ماں نُۄں پھڑا دِتّی۔ رِیت ہَۄلی آواذ وِچّ کہاݨی پڑھ کے سُݨائُݨ لگّی۔ بچّے ماں دے دۄویں پاسے بَیٹھے سن۔ کہاݨی چھۄٹی سی۔ چھیتی ہی ختم ہۄ گئی۔ اُس نیں بچِّیاں نُۄں سَۄݨ لئی کہِ کے لائیِٹ بںدّ کر دِتّی۔
رِیت نُۄں سویرے جلدی اُٹھّݨ دی آدت سی۔ سویرے ہی نہا کے گھر دے کمّ دھںدِّیاں وِچّ جُٹ گئی ۔ گُرمِیت آپݨی ڈِئۄُٹی تے چلا گِیا اتے بچِّیاں نُۄں چھُٹّی سی۔ بچِّیاں نُۄں کھاݨا کھُیا کے اُس نیں سکُۄل دا کمّ کرن لئی بِٹھا دِتّا۔ بچّے نوِییاں کِتاباں دیکھݨ دی ذِدّ کر رہے سن۔ پر رِیت نیں سکُۄل دا کمّ پہِلاں مُکائُݨ دی شرت رکھّی۔ اُہ آپ وی گھر دے کمّ نِپٹا کے کِتاب چُکّ کے بَیٹھ گئی پھِر پتا نہِیں کی دِماغ وِچّ آئِیا٬ اُٹھّ کے سُکھمِیت نُۄں پھۄن لا لِیا۔
"ہَیلۄ سُکھمِیت! اجّ پھری اۄ؟ اُس نیں پُچھِّیا۔
"ہاں جی..... دسّۄ۔ تکرِیبن پھری ہی ہاں۔" سُکھمِیت بۄلی۔
"آ جۄ پھیر .....'کٹھّے بَیٹھدے آں۔" رِیت نیں آکھِیا۔
"جے سچّ پُچھّے تاں نِیٹُۄ تۄں پھۄٹۄیاں دیکھدِیاں کِتاب پھٹ گئی۔ مَیں اُہدے تھپّڑ مارِیا۔ اُہ رۄئی جاںدا اتے مَیں کِتاب جۄڑ رہی آں۔" اُس نیں ڈھِلّی جِہی اواذ وِچّ کِہا۔
"مارنا کِئۄں سی؟"
"ہۄر کی کراں؟ پُۄرے ٹُٹّ پَیݨے نیں نِیاݨے میرے۔ سانُۄں نہِیں راس آئُںدِییاں کِتاباں کتُۄباں۔ مَیں اجّ واپس کر کے جائۄُں۔" سُکھمِیت بہُت گُسّے وِچّ اتے دُکھی سی۔
"اچھّا٬ جدۄں آویںگی بچِّیاں نُۄں نال لَے آوِیں۔" رِیت نیں کِہا۔
"اِہ نی کِتے لِجاݨ جۄگے۔" اُہ گُسّے نال بھری ہۄئی سی۔
"چل لَے آوِیں....اِہ گھر کِہڑا بِگانا اےَ۔ کۄئی گلّ نہِیں جے شرارت کر وی لَیݨگے تاں کی اےَ؟" رِیت نیں کِہا۔
"چل دیکھدی آں....۔" اُہ بۄلی۔
سُکھمِیت نیں کِتاب جۄڑ کے میذ تے رکھّ دِتّی۔ نِیٹُۄ دا رۄݨا بںدّ ہۄ چُکِّیا سی پر مُۄںہ بݨائی بَیٹھا سی۔ سُکھمِیت نیں اُس نُۄں باںہ تۄں پھڑ کے اُٹھائُݨ دی پُۄری کۄشِش کِیتی۔اُہ ٹسّ تۄں مسّ ناں ہۄئِیا۔اُس نیں باںہ چھڈّ دِتّی۔ الماری وِچّۄں بچِّیاں دے کپّڑے کڈھّ کے بَیڈّ 'تے رکھّ دِتّے اتے چِںکّی نُۄں کِہا٬ " رِیت آںٹی دے گھر جاواںگے....تِیار ہۄ جۄ.... نالے اِہنُۄں کر دیوِیں۔ " اُہ نِیٹُۄ ولّ اِشارا کردِیاں آکھ کے آپ رسۄئی وِچّ چلی گئی۔ماںجݨ والے بھاںڈِیاں دا ڈھیر لگِّیا پِیا سی۔ کمّ والی چھُٹّی تے سی۔ کھِجھی کھپی نیں پاݨی گرم کِیتا اتے بھاںڈے ساف کرن لگّی۔ بھاںڈِیاں دا کھڑکا اُس دی مانسِک اوستھا نُۄں بِیان کر رِہا سی۔
چِںکّی تے نِیٹُۄ تِیار ہۄ رہے سن۔ چِںکّی نیں چھۄٹے بھرا نُۄں وڈِیا کے منا لِیا سی۔ نِیٹُۄ پںجّ کُ سالاں دا سی۔ بھَیݨ نالۄں دۄ کُ ورہے چھۄٹا۔ پر جدۄں جِیء کردا آپݨی بھَیݨ نُۄں کُٹّ دِںدّا سی۔ ماں نُۄں شاںتی نال اُس دے پسںدِّیدا سِیرِیئل ناں دیکھݨ دِںدّا۔ کئی وار ماں تۄں کُٹّ کھا لَیںدا۔ اُہ کھِجھدی کلپدی رہِںدّی۔ جدۄں اُہ سِیرِیئل دیکھ رہی ہُںدّی تاں کِسے دی دخلئںدّاذی برداشت ناں کردی ۔ ناں پتی دی اتے ناں ہی بچِّیاں دی۔ اِس لئی گھر وِچّ رَۄلا رپّا آم پِیا رہِںدّا۔ سُکھمِیت دا پتی دِلجِیت سُبھا پکھّۄں شاںت سی۔ اُس دا کئی وار دِل کردا سی اُہ سُکھمِیت نال بہُت سارِییاں گلّاں کرے۔ اُہ بھاویں دِل دی چںگّی سی۔ پر اُس نیں آپݨے آلے-دُیالے دِکھاوے دا جالھ بُݨِیا ہۄئِیا سی۔ ٹی وی سِیرِیئل دیکھݨ سمیں وی اُہ کلاکاراں دے کپّڑے گہِݨے دیکھدی پھِر اُسے ترہاں دِییاں گلّاں کردی۔ آپ نَۄکری نہِیں سی کردی بچِّیاں نُۄں سکُۄلۄں مِلِیا گھر دا کمّ کرن لئی وی گُیاںڈھِییاں دی کُڑی کۄل ٹِئۄُشن لا دِتّی۔
بچّے تِیار ہۄ گئے۔ اُس نیں پھٹاپھٹ کمّ نِبیڑِیا اتے تِیار ہۄ کے پرس لِیا اتے سکُۄٹی دی چابی چُکّی۔ کِتاباں سکُۄٹی دی ٹۄکری وِچّ رکھِّییاں۔
"چلۄ۔" اُس نیں بچِّیاں نُۄں کِہا۔ اُہ باہر آ گئے۔ گھر نُۄں جِںدّا لائِیا تے چابی پرس وِچّ رکھّی۔ سکُۄٹی چلائُݨ ویلے وی اُس دی ہالت ستھِر نہِیں سی۔ گلی وِچّۄں باہر نِکلدِیاں ہی سکُۄٹی ریہڑی وِچّ وجّ چلّی سی پر سمبھّل گئی۔ رستے وِچّ اُس نیں بچِّیاں نُۄں سخت تاکِید کِیتی کِہ شرارت نہِیں کرنی۔
دس کُ مِںٹّ وِچّ رِیت دے گھر پہُںچّ گئے۔ اُہ آپݨے کمّ نِبیڑ چُکّی سی٬ بچّے تِیار سن جِویں کِتے جاݨا ہۄوے۔ سُکھمِیت نیں اُہناں نُۄں مِلدِیاں پُچھِّیا٬ "تُسِیں جا رہے اۄ کِتے؟ پھِر سانُۄں کِئۄں بُلائِیا؟
"تُسِیں چاہ دُدھّ لئۄگے کُچھ؟ " رِیت نیں پُچھِّیا۔
"نہِیں..... اسِیں کُچھ نی لَیݨا۔" سُکھمِیت نیں آکھِیا۔
"آپݨی سکُۄٹی اںدّر کر دِئۄ۔ آپاں چلّݨا اےَ۔" رِیت نیں کِہا۔
"چلّݨا کِتھّے اےَ؟ " اُس نیں ہَیران ہُںدِّیاں پُچھِّیا۔
"بس... آہ نیڑے جِہڑا پارک اےَ اُتھّے چلدے آں۔ اجّ دھُپّ نِگھّی اےَ۔ بچّے وی کھیڈ لَیݨگے۔" اِہ سُݨدِیاں ہی بچِّیاں نیں باہاں اُلار کے.... "ہے... اے.... اے.....اے...۔ " آکھدِیاں کھُشی ذاہر کِیتی۔ سُکھمِیت آپݨے بچِّیاں ولّ کَۄڑا جِہا جھاکی۔ بچِّیاں دِییاں باہواں ہیٹھاں ہۄ گئیِیاں ۔اِکّ دم نِیوِیں پائی تے شاںت ہۄ گئے۔ اُس نیں سکُۄٹی اںدّر کِیتی۔ رِیت نیں درواذے نُۄں جِںدّا لائِیا۔ چابی سُکھمِیت نُۄں پرس وِچّ رکھّݨ لئی آکھِیا۔ پارک ولّ تُر پئے۔ بچّے اگّے اگّے اُہ دۄویں پِچھّے پِچھّے۔ پارک وِچّ پہُںچّ کے بچّے کھیڈݨ لگّ پئے اتے سُکھمِیت اتے نورِیت تھۄڑھا سماں بچِّیاں دے بِلکُلّ نیڑے رہِییاں پھِر اِکّ پاسے بݨے سِیمِںٹّ دے بَیںچ تے بَیٹھ گئیِیاں۔
"بچّے کِنّے پِیارے لگّدے نیں ہسّدے کھیڈدے۔" رِیت بچِّیاں نُۄں دیکھ کے کھُش ہۄ رہی سی۔
"میرے آلھے تاں پُۄرِییاں جھِںگّاں نیں۔ جماں نی کہِݨا منّدے۔ کدے کدے تاں میرا جِیء کردا اےَ اِہناں نُۄں کِسے ہۄسٹل وِچّ پا دیئیِئے۔" اُس نیں دُکھی ہُںدِّیاں کِہا۔
"ہاں.... کھہِڑا چھُڈائُݨ لئی فرذاں تۄں بھجّݨ لئی خِیال بڑا ودھِییا اےَ۔ تَینُۄں یاد اےَ جدۄں آپاں سکُۄل پڑھدے سی تاں پڑھدے ہُںدّے سی کِہ شِوا جی مراٹھے دی بہادری دے پِچھّے اُہناں دی ماں جِیجابائی دا بہُت وڈّا رۄل سی۔" رِیت دا دھِیان بچِّیاں ولّ ہی سی۔
"ہائے..... ہائے.... مَینُۄں تاں سبھ بڑا بۄرِںگّ لگّدا اےَ ہُݨ وی۔ رٹّے لا لا مر جاںدے۔ پھِر وی نمبّر گھٹّ ای آئُںدے ہُںدّے سی۔..... تُۄں وی کِتھّۄں چھیڑ کے بہِ گی... کۄئی چجّ دی گلّ کر اڑِیئے۔" سُکھمِیت نیں متھّے تِئۄُڑی پائُںدِیاں کِہا۔
"اُدۄں گلّ کُچھ ہۄر سی سمجھ گھٹّ سی۔ جے ہُݨ پڑھ کے دیکھِیئے تاں وکھّری ترہاں مہِسُۄس ہُںدّا اےَ۔ ماں کِنّا کُچھ کر سکدی اےَ۔ بابا پھرِید جی دی ماں نیں کِویں بابا پھرِید جی نُۄں بںدّگی نال جۄڑِیا سی۔ ماتا گُجری جی نیں آپݨے پۄتِیاں اںدّر بھگتی تے شکتی کِویں کُٹّ کُٹّ کے بھری سی۔ اِسے کرکے چھۄٹے ساہِبذادے اُمرۄں نِکّے ہۄ کے وی بابے اکھوائے۔" رِیت بِلکُلّ شاںت بھاو نال گلّاں کر رہی سی۔
"اِہ وڈّے لۄکاں دِییاں گلّاں نیں۔" سُکھمِیت نیں کِہا۔
"ہاں..... مَیں تاں اِہ سۄچ وی نہِیں سکدی کِہ آپاں وی بچِّیاں نُۄں اۄنے مہان بݨا سکدے ہاں۔ پر آم نیک اِنسان بݨن وِچّ اُہناں دی مدّد تاں کر ای سکدے ہاں۔" رِیت گمبھِّیر سی۔
"وَیسے اجّ کلّہ تَینُۄں ہۄئِیا کی اےَ؟" سُکھمِیت نیں اُس دے چِہرے ولّ دیکھدِیاں کِہا۔
"ہۄئِیا تاں کُچھ نی... کھبراں پڑھ سُݨ کے لگّدا اےَ بچِّیاں نُۄں مانسِک تَۄر تے شکتِیشالی بݨائُݨا بہُت ذرُۄری اےَ۔ اِہ وڈّے وی ہۄݨگے۔ گھرۄں باہر پڑھن لئی وی جاݨگے۔ ماپے ہر کدم 'تے بچِّیاں دے نال نہِیں رہِ سکدے۔ جے مانسِک پکھّۄں مذبُۄت ہۄݨگے تاں کِسے دے پِچھّے لگّ کے گلت راہ تے نہِیں جاݨگے۔" اُہ بۄلی۔
"کی کِیتا جا سکدا اےَ پھِر؟ " سُکھمِیت نیں پُچھِّیا۔
"آپݨے سُیاد تِیاگ کے بچِّیاں دے ہر پکھّۄں دھِیان رکھّݨا ذرُۄری ہَے۔" اُس نیں آکھِیا۔
"سُیاد تِیاگ کے متلب ?" سُکھمِیت نیں تِکھّی جِہی نذر نال رِیت ولّ دیکھدِیاں پُچھِّیا۔
"جِویں تَینُۄں سِیرِیئل دیکھݨ دا چسکا لگِّیا ہۄئِیا۔ اِہدے وِچّ کِنّا سماں برباد ہُںدّا اےَ۔ جے دیکھݨا وی اےَ تاں اُس سمیں دیکھ لوۄ جدۄں بچّے سکُۄل گئے ہۄݨ۔" اُہ بۄلی۔
"رِیت! تُۄں سکُۄل کھۄلہ لَے بُڑھِییاں نُۄں پڑھائُݨ لئی۔" سُکھمِیت شائِد گمبھِّیر نہِیں سی۔
"مَیں سچّی کہِ رہی آں۔ ہُݨ اِہناں دِییاں نِیںہاں مذبُۄت کرن دا سماں اےَ۔ مَینُۄں پتَے کِہ آپاں نُۄں اَینا گِیان نہِیں کِہ بچِّیاں وِچّ چںگّے سںسّکار کِویں بھرِیئے۔ پر جِہڑِییاں کِتاباں بچِّیاں لئی لِکھِییاں گئیِیاں اُہ تاں اِہناں نُۄں پڑھن دی چیٹک لا سکدے آں۔"
"مَینُۄں لگّدا تَینُۄں کِتاباں نال اِشک ہۄ گِیا۔ تیری ہر گلّ کِتاباں تے آ کے مُکّدی ہَے۔ تُۄں چاہُنّی اَیں مَیں وی تیرے واںگ ادھّی پاگل ہۄ جاواں۔ " سُکھمِیت نیں بُلّہ مرۄڑدِیاں کِہا۔
"سُکھمِیت! اِکّ وار گمبھِّیر ہۄ کے سۄچݨا..... 'کلّے ادھِیاپک اجّ کلّہ دے بچِّیاں نُۄں نہِیں سمبھّال سکدے.... آپاں وی اویسلے نہِیں ہۄ سکدے۔ جے آپاں ہُݨ لاپرواہی ورتی شائِد آئُݨ والے سمیں وِچّ آپݨے آپ نُۄں کدے وی مُیاف نہِیں کر سکاںگے۔ ہُݨ ویلا ہَے پھِر کُویلے دِییاں ٹکّراں مارن دا کۄئی پھائِدا نہِیں ہۄݨا۔" رِیت دے دِماغ وِچّ سماج اںدّر پھَیل رہِییاں بُرائیِیاں گھُمّ رہِییاں سن۔ اُس دی اِہی کۄشِش سی آپݨے بچِّیاں نُۄں کِویں بچائِیا جاوے۔ سُکھمِیت آپݨے مۄبائِل تے لگّی ہۄئی سی۔ رِیت چُپّ کر گئی اتے اُس نُۄں دیکھ کے کھڑھی ہۄ گئی۔
"چلۄ چلدے آں گھر.... جشن دے پاپا وی آئُݨ والے اےَ۔" اِہ سُݨ کے سُکھمِیت وی اُٹھّ کھڑھی ہۄئی۔ بچّے تھۄڑھا سماں ہۄر رُکݨ لئی آکھ رہے سن۔ جدۄں رُکݨ دی اِجاذت ناں مِلی تاں اُہ وی ڈھِلّے جِہے مُۄںہ کرکے اگّے اگّے تُر پئے۔
"رِیت تُۄں اَینی ٹَیںشن ناں لَے۔ جۄ باکی دُنِییاں دا بݨُۄ آپݨا بݨ جُۄ۔" سُکھمِیت نیں کِہا۔ رِیت دے جواب دیݨ تۄں پہِلاں اِکّ مۄٹرسائیِکل 'تے سوار تِنّ مُںڈّے اَینی تیذی نال آئے اِکّ وار تاں اِس ترہاں لگِّیا کِہ اُہ سبھ نُۄں نال ہی لپیٹ کے لَے جاݨگے۔ رِیت تے سُکھمِیت نیں بچِّیاں نُۄں باہواں پھڑ کے پاسے کِیتا۔ بچّے وی تھۄڑھا سہِم گئے۔ مۄٹرسائیِکل سوار اُہناں دی گھبراہٹ دیکھ کے ہسّدے رَۄلا پائُںدے نہیری واںگ لںگھّ گئے۔
"جِہناں نُۄں چںگّے سںسّکار نہِیں مِلدے... اُہ بچّے ایداں دے ہی بݨدے نیں۔" رِیت نیں کِہا۔
"اِہ اُمر ہی جۄش والی ہُںدّی اےَ۔" سُکھمِیت وی سہِمی ہۄئی سی پھِر وی اُس نیں مُںڈِّیاں دے پکھّ وِچّ دلِیل دِتّی۔
"جے چںگّی سِکھِّیا مِلی ہۄوے جۄش سِدھّے کمّاں وِچّ وی ورتِیا جا سکدا اےَ۔" رِیت تھۄڑھی تِکھّی سُر وِچّ بۄلی۔ گلّاں کردِیاں اُہ گھر پہُںچّ گئے۔ سُکھمِیت نیں پرس وِچّۄں چابی کڈھّ کے رِیت نُۄں پھڑائی اُس نیں جِںدّا کھۄلہِیا۔ سُکھمِیت نیں سکُۄٹی دی ٹۄکری وِچّۄں کِتاباں کڈھّ کے رِیت نُۄں پھڑائیِیاں۔اُس نیں چُپّ کرکے پھڑ لئیِیاں۔
"تھۄڑھی تھۄڑھی چاہ بݨاواں ? رِیت نیں پُچھِّیا۔
"نہِیں ہُݨ چلدے آں۔" آکھدِیاں اُہ بچِّیاں نُۄں لَے کے چلی گئی۔ نورِیت دے چِہرے تے تھۄڑھی نِراشا سی۔ اُس نیں کِتاباں اںدّر لِجا کے رکھّ دِتِّییاں اتے رسۄئی وِچّ چلی گئی۔
گھر جا کے سُکھمِیت نیں سارِییاں گلّاں آپݨے پتی دِلجِیت نُۄں دسِّییاں۔ جدۄں اُس نیں دسِّیا کِہ مَیں رِیت نُۄں کِہا ' جۄ دُنِییاں دا بݨُۄ آپݨا بݨ جُۄ ٹَیںشن کِئۄں لَیݨی اےَ'۔ دِلجِیت نیں اُس دے مُۄہرے اخبار رکھّ دِتّا اُس دے پہِلے سفے تے ہی نشے نال مَۄتاں٬ کھُدکُشِییاں٬ مار دھاڑ دِییاں دِل کمبّائۄُ کھبراں سن۔
"دُنِییاں وِچّ تاں آہ سارا کُچھ ہۄ رِہا اےَ۔" دِلجِیت نیں اُس نُۄں کھبراں دِکھائُںدِیاں آکھِیا۔
"کی آپݨے بچِّیاں نُۄں اِسے ترہاں دے بݨائُݨا اےَ.........." سُکھمِیت نیں دِلجِیت دے مُۄںہ 'تے ہتھّ رکھّ کے اُس نُۄں اگّے بۄلݨ تۄں رۄکِیا۔ اُس دا چِہرا اِکّ دم اُتّر گِیا۔ چُپّ کرکے آپݨے کمّاں نُۄں جا لگّی۔ دِلجِیت ہۄر وی بڑا کُجھ آکھݨا چاہُںدّا سی۔ پر پتنی دا اُترِیا چِہرا دیکھ کے چُپّ کر گِیا۔
..........
"ہَیلۄ رِیت! کی مَیں بچِّیاں نُۄں لَے کے تیرے گھر آ سکدی آں؟" سُکھمِیت نیں اگلے دِن سویرے دس کُ وجے ہی پھۄن لا لِیا۔
"ہاں.... ہاں....... پُچھّݨ والی کی گلّ اےَ؟ پر سبھ ٹھِیک اےَ ناں؟ " اُس نیں پھِکرمںدّ ہُںدِّیاں پُچھِّیا۔
"اسِیں آ رہے آں.... آ کے گلّ کردی آں۔" آکھ کے اُس نیں پھۄن کٹّ دِتّا۔ رِیت اُٹھّ کے اںدّرۄں دۄ کُرسِییاں چُکّ لِیائی۔ دسمبّر مہِینا ہۄݨ کرکے اُہ دھُپّے ہی وِہڑے وِچّ بَیٹھدے سن۔ تھۄڑھی دیر بائد سُکھمِیت آپݨے دۄویں بچِّیاں نُۄں لَے کے آ گئی۔
"سُکھّ تاں ہَے؟ " نورِیت نیں پُچھِّیا۔
"ہاں.... پر مَینُۄں چِںتّا ہۄ رہی ہَے۔" اُس نیں دسِّیا۔
"کِئۄں کی ہۄئِیا؟ " رِیت نیں سہِجے ہی پُچھِّیا۔
رِیت نیں سُکھمِیت دے بچِّیاں نُۄں آپݨے بچِّیاں کۄل بِٹھا دِتّا اتے آپ اُس کۄل بَیٹھ گئی۔
"کلّہ مَیں تیرِییاں کہِییاں گلّاں دِلجِیت نُۄں دسِّییاں۔ اُہناں مَینُۄں بہُت سارِییاں گلّاں سُݨائیِیاں۔ کہِںدّے... آئُݨ والے سمیں وِچّ اُہی جواک بچ سکدے ہن جِہڑے ٹھِیک گلت دا فرک سمجھ سکدے ہۄݨگے۔" اُہ چُپّ ہۄ گئی۔
"ہاں اِہ تاں ہَے۔ " رِیت نیں ہامی بھری۔
"اُہ کہِںدّے رِیت بِلکُلّ سہی پاسے لا رہی اےَ بچِّیاں نُۄں....بہُتِییاں گلّاں کی آکھݨِییاں مَینُۄں اِہ دسّ دے جواکاں نُۄں کِتاباں پڑھن دی آدت کِویں پاواں؟" سُکھمِیت نیں کاہلھی وِچّ مُدّے دی گلّ دسّی۔
"سبھ تۄں پہِلی گلّ تاں اِہ ہَے کِہ بچّے کہی ہۄئی گلّ نہِیں منّدے..... اُہ جۄ ہر رۄذ دیکھدے نیں اُہی اپݨا لَیںدے نیں۔" رِیت نیں کِہا۔
"بس مَینُۄں دسّ دے.... مَیں کی کراں؟ " سُکھمِیت بۄلی۔
"وَیسے مَیں اِکّ گلّ پُچھّاں تَینُۄں؟ رِیت بۄلی۔
"ہاں...۔"
"مَیں تَینُۄں اگّے وی کئی وار کِتاباں پڑھن نُۄں کِہا۔ تُۄں گلّ نُۄں سُݨدی نہِیں سی تے مَینُۄں وی مذاک کردی سی۔ ہُݨ اِہۄ جِہا کی ہۄئِیا؟ تَینُۄں اَینی کاہلی لگّی ہۄئی اےَ۔" سُکھمِیت گمبھِّیر سی رِیت نیں اُس دے سجّے ہتھّ نُۄں آپݨے دۄواں ہتھّاں وِچّ لَے لِیا۔ اُس دے ہتھّ نُۄں تھاپڑدِیاں اِشارے نال گلّ دسّݨ لئی کِہا۔
"جے سچّ پُچھّیں تاں مَیں کدے گمبھِّیرتا نال نہِیں سۄچِیا اِہ سبھ۔ کلّہ تیرِییاں گلّاں دا تھۄڑھا کُ اسر ہۄئِیا۔ پھِر نِیٹُۄ دے پاپا نیں جۄ دسِّیا۔ اجّ سویرے ماما جی دی کُڑی دا پھۄن آئِیا۔ اُس دا بیٹا ببُّۄ کِسے چںدّرے نیں نشے کرن لا دِتّا۔ نشے کرن والِیاں دی اُمر.... کہِںدّے نیں چار پںجّ سال ای ہُںدّی اےَ۔ اُہناں نیں مساں سُکھّاں سُکھّ کے پُتّر لِیا سی۔" اُہ رۄ پئی۔
"آپاں دُۄجِیاں نُۄں دۄش ناں دیئیِئے.... اِس دا متلب ببُّۄ مانسِک تَۄر تے کمذۄر ہۄئۄُ اِس لئی کِسے دِییاں گلّاں وِچّ آ گِیا۔ نہِیں تاں سبھ نُۄں پتا اےَ نشے دی دلدل وِچّ پھسِیاں دا کی ہشر ہُںدّا اےَ۔..... چل ٹھِیک اےَ.. اِہ گلّاں پھِر کراںگے٬ ہُݨ بچِّیاں کۄل چلدے آں۔" رِیت نیں کھڑھے ہُںدِّیاں کِہا۔ اُہ بچِّیاں کۄل ہیٹھاں وِچھی دری تے ہی بَیٹھ گئی۔ سُکھمِیت نُۄں کُرسی تے بَیٹھݨ لئی کِہا۔
"نہِیں.... مَیں وی ہیٹھاں ای بَیٹھدی آں۔" سُکھمِیت نیں دری تے بَیٹھدِیاں کِہا۔ اُس نیں کںدھّ نال ڈھۄء لا کے سُۄرج ولّ مُۄںہ کرکے اکھّاں بںدّ کر لئیِیاں۔ اجّ اُس نُۄں اِس ترہاں کردِیاں رںگّ کالا ہۄݨ دا فِکر نہِیں سی۔
"بچِّئۄ.... اجّ تُہانُۄں سُکھمِیت ماسی کہاݨی پڑھ کے سُݨائُݨگے۔" رِیت نیں آکھِیا۔
"ماسی؟ " رِیت دے بچّے 'کٹھّے ای بۄلے۔
"ہاں جی...... میری بھَیݨ ورگی سہیلی ماسی ای ہۄئی پھِر۔" سُکھمِیت نیں اکھّاں کھۄلہِییاں رِیت نیں کِتاب اُس نُۄں پھڑائی۔
"رِیت تُۄں سُݨا کہاݨی.... میرا من نہِیں کردا۔" اُس نیں اکھّاں پھیر بںدّ کر لئیِیاں۔
"اِہ تیرا پہِلا سبک اےَ۔" رِیت نیں کِہا۔ سُکھمِیت پڑھن لگّی۔ اُس دے بچّے اِکّ دُۄجے دے کُۄہݨِییاں مار رہے سن تے کدے کدے مُۄںہ تے ہتھّ رکھّ کے ہسّدے۔ سُکھمِیت نیں پڑھنا بںدّ کر دِتّا اتے اُہناں ولّ گھُۄری وٹّی۔ رِیت نیں اُس دے مۄڈھے تے رکھّ دِتّا۔ اِہ سُکھمِیت لئی رُکݨ دا اِشارا سی۔ اُہ اںدّرۄں اِکّ کاگذ تے پَینسِل لَے آئی۔ کاگذ دے وِچکار لائیِن لا کے اِکّ پاسے چںگّا٬ دُۄجے پاسے بُرا لِکھ دِتّا۔
"ہُݨ جدۄں وی کِسے وی بچّے نیں کۄئی شرارت کِیتی تاں بُرے دے ہیٹھ اُس دا ناں لِکھِیا جاویگا۔ جِہڑے بچّے دا ناں بُرے والے پاسے آ گِیا.... سمجھ لَیݨا کِہ اُس دِییاں آدتاں بُرِییاں نیں۔ مَینُۄں لگّدا تُسِیں سارے بہُت چںگّے اۄ٬ کۄئی وی شرارت نہِیں کرۄگے۔" اِہ آکھ کے اُس نیں سُکھمِیت نُۄں اگّے پڑھن لئی آکھِیا۔ سُکھمِیت نیں پڑھنا شُرُۄ کِیتا۔ بچّے چُپّ کرکے سُݨن لگّے۔ جدۄں کہاݨی ختم ہۄئی تاں رِیت دی بیٹی جشن نیں کِہا٬ " ممّی مَیں اِہ کہاݨی مُۄںہ ذُبانی سُݨاواں؟" بیٹے انُۄپ نیں ماݨ نال کِہا٬ مَیں وی سُݨا سکدا ہاں۔" سُکھمِیت نیں آپݨے بچِّیاں نُۄں پُچھِّیا٬ "تُسِیں سُݨا سکدے اۄ؟" بچِّیاں نیں کۄئی جواب ناں دِتّا۔
"ہاں جی... نِیٹُۄ تے چِںکّی وی سُݨا سکدے نیں۔ پہِلاں انُۄپ تے جشن سُݨائُݨگے۔" رِیت بۄلی۔
اِہ سِلسِلا چلدا رِہا۔ انُۄپ اتے جشن نیں تھۄڑھے شبداں وِچّ کہاݨی سُݨا دِتّی۔ اُس تۄں بائد نِیٹُۄ تے چِںکّی نیں کۄشِش کِیتی۔ اُس تۄں بائد رِیت نیں بچِّیاں نُۄں کۄئی وی کوِتا سُݨائُݨ لئی کِہا۔ سارِیاں نیں سُݨا دِتِّییاں۔ تاڑِییاں مارِییاں گئیِیاں۔ سُکھمِیت ٹھِیک مہِسُۄس کر رہی سی۔ اِس سارے کمّ نُۄں تکرِیبن دۄ گھںٹّے لگّ گئے۔ رِیت تھۄڑھا کھاݨ پِیݨ دا سمان لَے آئی۔
"ہُݨ اسِیں چلّدے آں...بہُت ودھِییا لگِّیا۔ اِکّ نوِیں آس بجھّی۔" اِہ کہِںدِّیاں اُس نیں رِیت نُۄں گھُٹّ کے جپھّی پائی تے دھنّواد کِیتا۔
"مَینُۄں وی ودھِییا مہِسُۄس ہۄئِیا۔ چھُٹّی والے دِن آ جائِیا کر بچِّیاں نُۄں لَے کے۔" رِیت نیں کِہا۔
"اجّ رات نُۄں تُسِیں ممّی نُۄں کہاݨی پڑھ کے سُݨائُݨی اےَ.... پھِر تُسِیں ممّی تۄں مُۄںہ ذُبانی سُݨنی اتے مَینُۄں پھۄن کرکے دسّݨا کِہ اِہدے تۄں سُݨائی گئی کِہ ناں۔" رِیت نیں نِیٹُۄ تے چِںکّی دا ہتھّ پھڑ کے کِہا۔ دۄویں بچّے کھُش ہۄ گئے۔ تِنّے جݨے کھُشی کھُشی آپݨے گھر چلے گئے۔ رِیت کمّ دھںدّے نِپٹائُݨ لگّی۔
رات نُۄں اٹھّ کُ وجے چِںکّی دا پھۄن آئِیا۔
"آںٹی اسِیں کہاݨی پڑھی سی۔ ممّی نیں مُۄںہ ذُبانی سُݨا دِتّی ساری کہاݨی۔"
"اچھّا جی! واہ جی واہ!!" رِیت نیں کھُش ہُںدِّیاں کِہا۔
"آںٹی! پاپا بھُلّ گئے سی وِچّۄں... پاپا تۄں وی سُݨی سی۔" نِیٹُۄ بۄلِیا۔ سُکھمِیت نیں بچِّیاں تۄں پھۄن پھڑ لِیا۔
"بھُلّے کاہنُۄں سی اُہناں سِرف بچِّیاں نُۄں کھُش کرن لئی بھُلّݨ دا ناٹک کِیتا سی۔ اجّ ساڈے بچِّیاں نیں ٹی وی لائُݨ دی ذِدّ نہِیں کِیتی۔" اُس نیں ہَۄلی جِہی دسِّیا۔
"تیرے سِیرِیئل؟ "رِیت نیں پُچھِّیا۔
"میرا وی دِل نہِیں کِیتا۔" اُس نیں دسِّیا۔
"سُکھمِیت میری گلّ دھِیان نال سُݨ... ہُݨ دسمبّر دِییاں چھُٹِّییاں ہۄ جاݨِییاں اگلے ہفتے۔ تُۄں دۄ کُ دِن بچِّیاں نُۄں لَے کے آ جاݨا۔ آپݨے پںجّاب دی دھرتی تے اسمان وِچّ سْری گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دے پرِوار اتے پِیارے سِکھّاں دی کُربانی دِییاں گُۄںجاں پَیںدِییاں نیں۔ اِہ سماں اِہۄ جِہا ہُںدّا کِہ ہر بںدّے دا سِر جھُکدا٬ اکھّاں چھلکدِییاں نیں۔ بچِّیاں نُۄں اُہناں دی اُمر دے ہِساب نال چار ساہِبذادِیاں دے ہَۄںسلے تے کُربانی بارے دسّ کے اُہناں اںدّر ہۄر جاݨن دی اِچھّا جگائی جا سکدی ہَے۔" رِیت نیں کِہا۔ پر دُۄجے پاسِئۄں کۄئی ہُںگّارا نہِیں سی۔
"ہَیلۄ... سُکھمِیت...۔"
"ہاں.... ہاں.... مَیں سُݨ رہی آں۔" سُکھمِیت بۄلی۔
"اِہناں دِناں وِچّ ہوا٬ پاݨی٬ رُکھّ٬ ویل بُۄٹے٬ پںچھّی٬ جنَۄر سبھ شردھا وِچّ اۄت پْرۄت ہُںدّے نیں۔ بچِّیاں دی آپݨی جاݨن دی اِچھّا وی ودھدی ہَے اتے اُہناں دی اِہ رُچی ہۄر وی پْربل کِیتی جا سکدی ہَے۔ بچّے آپݨے ماݨمتّے اِتِہاس بارے جاݨنگے۔اِہی گلّاں اِہناں اںدّر تاکت بھرنگِییاں ۔"
"رِیت ! تُۄں کِہڑی دُنِییاں تۄں آئی ہۄئی ایں؟ " سُکھمِیت نیں نِرمل جِہے بھاو نال پُچھِّیا۔
"دُنِییاں تاں اِکّۄ ہَے جی۔ جَیسی دْرِشٹی وَیسی سْرِشٹی ہۄ جاںدی ہَے۔ کۄئی ناں... فِکر ناں کر.... مَینُۄں لگّدَے تُۄں وی چھیتی ہی میرے والی دُنِییاں وِچّ پہُںچّ جاویںگی۔"
"ربّ کرے ایداں ای ہۄوے۔ تُۄں آپݨی گلّ پُۄری کر۔ مَیں تاں اَیویں ای وِچّۄں ٹۄک دِتّا۔ " اُہ بۄلی۔
"بس اِہۄ آکھݨا سی کۄئی وی دِن تِہار ہۄوے۔ کۄئی پْرکاش پُرب٬ کۄئی شہِیدی دِہاڑا٬ کِسے مہان اِنسان دا کۄئی دِہاڑا اِہ کُدرتی گلّ ہَے کِہ اُس سمیں اُس سخشِیئت بارے جاݨن دی اِچھّا پْربل ہُںدّی ہَے۔ کِئُںکِہ دھرتی٬ اسمان٬ ہواواں٬ پاݨی٬ پشُۄ پںچھّی سبھ اُہناں رُۄہاں دا گُݨگان کردے پْرتِیت ہُںدّے نیں۔ اِس سمیں بچِّیاں دی رُچی ودھائی جا سکدی ہَے۔" رِیت نیں گھڑی ولّ نِگہا ماردِیاں کِہا٬ "چل ٹھِیک اےَ.... مِلدے آں کدے.... چھیتی ہی۔"
"نہِیں رِیت........ تُۄں آپݨی گلّ کردی رہِ۔ مَینُۄں ودھِییا لگّدَے۔ مَیں دِل اتے دِماغ دۄہاں تۄں تیری ہر گلّ مہِسُۄس کر رہی ہاں۔" سُکھمِیت نُۄں رِیت دِییاں گلّاں چںگِّییاں لگّ رہِییاں سن۔
"میری پِیاری بھَیݨے! سَۄݨ دا ٹائیِم ہۄ گِیا۔ سویرے جلدی اُٹھّݨا ہُںدّا۔" رِیت نُۄں سُکھمِیت تے بڑا پِیار آئِیا۔ جیکر اُہ کۄل ہُںدّی تاں رِیت نیں اُس دا متھّا چُمّ لَیݨا سی۔
"ہاں جی... ہاں جی... ٹھِیک اےَ ۔ سَۄں جۄ۔ کلّہ گلّ کر لواںگے۔" سُکھمِیت نیں آکھِیا۔
سُکھمِیت چھُٹّی والے دِن بچِّیاں نُۄں لَے کے آ جاںدی۔ بچّے وی کھُش ہُںدّے اُہ آپ وی سکُۄن مہِسُۄس کردی۔ اِس تۄں بائد کئی دِن ناں سُکھمِیت آئی ناں ہی بچّے۔ رِیت نیں پھۄن کرکے پُچھِّیا تاں اُس نیں دسِّیا کِہ اُس دے گھر اُس دی نݨد کُلجِیت اتے اُس دے بچّے آئے ہۄئے ہن اِس لئی نہِیں آ سکے۔ اِکّ دِن رِیت نیں جاݨ دا من بݨائِیا۔ اُس دا پتی گھر سی اُہ بچِّیاں نُۄں گھر ہی پتی کۄل چھڈّ گئی اتے کھُد سُکھمِیت نُۄں مِلݨ چلی گئی۔ سُکھمِیت اُسنُۄں دیکھ کے بڑی کھُش ہۄئی۔ اُس دے گھر بڑی رَۄݨک لگّی ہۄئی سی۔
"بھَیݨ جی٬ تُسِیں تاں ساڈے گھر دا ماہَۄل ہی بدل دِتّا۔ میرے کۄل شبد نہِیں تُہاڈا دھنّواد کرن لئی۔" دِلجِیت نیں ہتھّ جۄڑدِیاں آکھِیا۔ نورِیت ہَیران ہۄ رہی سی اتے کھُش وی سی۔ سُکھمِیت اُس دا ہتھّ پھڑ کے اںدّر لَے گئی۔ نوِییاں کِتاباں دِکھائیِیاں جۄ اُس نیں دِلجِیت تۄں مںگّوائیِیاں سن۔
کُلجِیت دی بیٹی کِتاب پڑھ رہی سی۔ بیٹا کھِڈائُݨِیاں نال کھیڈ رِہا سی۔ چِںکّی چِتّرکاری کر رہی سی۔ نورِیت بڑی ہَیران ہۄ رہی سی۔ جِس کمرے نُۄں سُکھمِیت نیں رںگّ بِرںگّے کھِڈائُݨے اتے پھُلّداناں نال سجائِیا ہۄئِیا سی۔ اُس وِچّۄں نکلی پھُلّ بُۄٹے گائِب سن۔ بچِّیاں دا سمان کِتاباں٬ کاپِییاں٬رںگّ٬ پَینّ٬ پَینسِلاں پئیِیاں سن۔ سُکھمِیت تاں اِس کمرے وِچّ چھیتی کِیتِیاں کِسے نُۄں وڑن نہِیں سی دِںدّی۔ ہمیشا سجا کے رکھّدی سی اجّ بچّے وی اُسے کمرے وِچّ بَیٹھے سن۔ رِیت نُۄں ہَیران ہُںدِّیاں دیکھ کے سُکھمِیت مُسکرائُںدِیاں بۄلی٬ "مَینُۄں لگّدا اےَ نکلی پھُلّ رکھّݨ نالۄں چںگِّییاں کِتاباں رکھّݨِییاں اُتّم نیں اِہ ذِںدّگی وِچّ اسلی مہِکاں کھِلاردِییاں نیں..... اِہ ودھِییا سَۄدا اےَ۔" سُکھمِیت نیں شرارت نال رِیت ولّ دیکھِیا۔ دۄویں ہسّ پئیِیاں۔ رِیت دے بچّے اتے اُس دا پتی وی آ گئے۔
"تُسِیں کِویں؟ " رِیت نیں پُچھِّیا۔
"مَیں پھۄن کِیتا سی بھاء جی نُۄں... اِہناں ناںہ کر دِتّی سی۔ مَیں سۄچِیا پںجّ مِںٹّ دا رستا اےَ مَیں جا کے لَے آئُنا۔ وَیسے وی اسِیں دھنّواد کرن لئی تُہانُۄں بُلائُݨا سی۔"
"دھنّواد کاہدا وِیر جی؟" گُرمِیت نیں پُچھِّیا۔
"اِس سارے بدلاء دا دھنّواد۔" دِلجِیت نیں پڑھ رہے بچِّیاں ولّ اِشارا کردِیاں کِہا۔
سارِیاں دا دھِیان سُکھمِیت دی نݨد دے چار کُ سال دے بیٹے نیں آپݨے ولّ کھِچِّیا۔ اُہ کھِڈائُݨے سٹین گنّ نال کھیڈ رِہا سی۔جۄش وِچّ اُس دِییاں گلّہاں لال ہۄئیِیاں پئیِیاں سن تے اُہ آکھ رِہا سی۔
"مَیں سارے نہیرے نُۄں دُۄر بھجا دُۄں....تاڑ... تاڑ....تاڑ۔"
"اۄئے چُپّ کر... مامی جی آکھدے نیں نہیرا بںدُّۄکاں نال نی چںگِّییاں کِتاباں پڑھن نال دُۄر ہُںدّا اےَ۔" مُںڈّے دی بھَیݨ نیں کِہا۔ رِیت نُۄں سُکھمِیت دا کدّ بہُت اُچّا لگِّیا۔
"میرے کۄل شبد نہِیں تیری تارِیف لئی۔" رِیت دے مُۄںہۄں نِکلِیا۔
"اِہ جاگ بھَیݨ جی تُسِیں لائی اےَ۔" دِلجِیت نیں رِیت نُۄں آکھِیا۔
"وِیر جی! سُکھمِیت نیں وی کمال دی مِہنت کِیتی ہۄئی اےَ۔ واکِیائی کمال دی۔" رِیت نیں کِہا۔
"راہ دسیرا تاں میری پِیاری بھَیݨ نورِیت ہی ہَے جِس نیں سچِّیں نوِیں رِیت چلائی اےَ۔" سُکھمِیت نیں رِیت دے دۄویں ہتھّ پھڑ کے کِہا۔
"ماسی جی آ جۄ اِکّ چِیذ دِکھائیِئے۔" نِیٹُۄ تے چِںکّی رِیت دا ہتھّ پھڑ کے کِتاباں کۄل لَے گئے۔ رِیت نیں دیکھِیا ۔ کُجھّ کِتاباں تے مُسکرائُںدا چِہرا چِپکائِیا ہۄئِیا سی کُجھّ تے اُداس۔ سُکھمِیت نیں رِیت نُۄں پِچھِّئۄں آ کے جپھّی پائی اتے آکھِیا٬ "اِہ میرا سٹائیِل اےَ.... بُجھّ بھلاں؟ " رِیت نیں تھۄڑھا سۄچدِیاں آکھِیا٬
"جِہڑِییاں کِتاباں اُداس نیں اُہ اجے نہِیں پڑھِییاں اُہ پاٹھک دی اُڈِیک وِچّ نیں.... پڑھِییاں جا چُکِّییاں کِتاباں کھُش نیں۔" بچِّیاں نیں رَۄلا پا دِتّا٬ "ماسی جی جِتّ گئے۔" پر اجّ بچِّیاں نُۄں کِسے نیں ناں جھِڑکِیا سارے کھُش سن۔
"آ جۄ بھابی چاہ لَے لئۄ سارے جݨے۔" کُلجِیت نیں آکھِیا۔ سارے بڑے ادب نال اُس نُۄں مِلے۔ جدۄں جشن نیں کِہا٬ 'آںٹی جی.. ستِ سْری اکال۔' تاں سُکھمِیت نیں ٹۄکدِیاں آکھِیا٬ "بھُۄیا جی نیں بیٹے۔" رِیت تاں بدلِیا ہۄئِیا ماہَۄل دیکھ کے کھُشی نال پھُلّی نہِیں سی سما رہی۔
چاہ والی ٹریء رکھّدِیاں کُلجِیت بۄلی٬ "بھابی نیں تاں مَینُۄں وی پڑھن لا دِتّا۔ مَیں سچّ دسّݨ لگّی آں جدۄں اسِیں پہِلاں مِلݨ آئُںدے سی تاں میرے بچّے بھابی تۄں بڑا ڈردے ہُںدّے سن... پر ہُݨ اُہ اِہنُۄں پِیار کردے نیں۔ مَیں دسّ نی سکدی ماں دے جاݨ تۄں بائد میرا پہِلی وار جِیء لگِّیا اِتھّے۔" اُس دِییاں اکھّاں بھر آئیِیاں۔
"نورِیت دا دِلۄں دھنّواد۔" کُلجِیت نیں سِلّہی جِہی مُسکراہٹ بِکھیردِیاں کِہا۔
"مَینُۄں لگّدا اےَ کُچھ ذِیادا ای ہۄ گِیا میرے بارے۔" رِیت تھۄڑھا شرمِںدّا مہِسُۄس کر رہی سی۔
"پر اِس گلّ دا کِتاباں نال کی سمبّںدھّ بھَیݨ جی؟" گُرمِیت نیں کُلجِیت نُۄں سوال کِیتا۔
"وِیر جی! ودھِییا کِتاباں وِچّ رِشتے بݨائی رکھّݨ لئی وی بڑا کُچھ ہُںدّا اےَ۔ جدۄں کۄئی چںگِّییاں گلّاں ذِہن وِچّ اُتار لوے تاں سمجھداری پنپدی اےَ جۄ رِشتِیاں نُۄں بݨائی رکھّݨ وِچّ مدد کردی اےَ۔" کُلجِیت نیں جواب دِتّا۔
"سُکھمِیت نیں سابت کر دِتّا کِہ اِہ آپݨی ذِدّ دی کِنّی پکّی اےَ۔ ذِدّ چںگّے کمّ کرن دی ہۄوے تاں کھُشی مِلدی ہَے۔ سُکھمِیت نیں سبھ نُۄں بہُت کھُشی دِتّی اےَ۔" دِلجِیت دِلۄں بۄل رِہا سی۔
"وِیر جی...سُکھمِیت لئی اِہدی پسںدّ دا اِکّ ودھِییا سُۄٹ تاں بݨدا اےَ۔" رِیت نیں سُکھمِیت دی پِٹھّ تھاپڑدِیاں کِہا۔
"نہِیں رِیت میرے کۄل سُۄٹ ہَیگے اےَ بتھیرے۔ مَینُۄں لگّدا اےَ کِتاباں کھرِیدݨا ودھِییا سَۄدا اےَ......۔"
"بس کر.... سارِییاں گلّاں یاد نیں تَینُۄں؟ " رِیت نیں مُسکرائُںدِیاں کِہا۔
"ہاں... سبھ یاد نیں.....۔" باہرۄں کِسے دی اواذ آئی تاں سُکھمِیت اُٹھّ کے چلی گئی۔ جدۄں واپس آئی تاں اُس دے ہتھّ وِچّ کِتاب سی اُس نیں اُہ کِتاب رکھّ دِتّی اتے دُۄسری چُکّ کے باہر ولّ لَے گئی۔ سارے چُپّ کرکے اُس ولّ دیکھ رہے سن۔
"مَینُۄں لگّدا اےَ سُکھمِیت نیں کئی گھر رُشنا دِتّے۔" رِیت نیں کِہا۔
"گُیاںڈھِییاں دی کُڑی وی کِتاباں لَے جاںدی اےَ... مَیں اُس نُۄں کِہا سی سِلیبس والِییاں کِتاباں تۄں بِناں وی کِتاباں پڑھنِییاں چاہِیدِییاں نیں۔" سُکھمِیت نیں دسِّیا۔
دِلجِیت ماݨ مہِسُۄس کردا پتا نہِیں کِہڑے امبّراں ولّ اُڈدا سۄچݨ لگِّیا..... رِیت دے فِکراں وِچّۄں پَیدا ہۄئی رَۄشنی دی چِݨگ چُگِردے نُۄں رُشنائُݨ لگّی۔ اِس ترہاں دے بِیجے چانݨ دے بِیجاں تۄں جدۄں رُکھّ بݨدے نیں تاں ہنیرِیاں لئی کۄئی تھاں نہِیں بچدی ہُںدّی۔ سُکھمِیت آکھ رہی سی٬ 'رِیت نیں اِکّ رَۄشن رِیت چلا دِتّی۔' رِیت آکھدی ہَے٬ 'کۄئی ذرُۄری نہِیں شُرُۄیات کرن والا ذِیادا ودھِییا کمّ کر سکے۔ کئی وار اُس سۄچ نُۄں اپنائُݨ والے بہُت لاجواب اُپرالے کردے نیں اتے لاجواب نتِیجے نِکلدے نیں۔' دۄویں آپݨی آپݨی تھاں سہی نیں۔ جۄ وی ہۄ رِہا اِکّ تسلّی بھرپُۄر کرِشمے دی ترہاں ہی لگّدا اےَ۔ اِہ رَۄشنی شبداں وِچّ بِیان کرنی بڑی اَۄکھی ہَے۔