اںگّریذی کوی ڈی.اَیچ لارَیںس دی مَۄت تۄں بائد جدۄں اُنہاں دی پتنی نُۄں پُچھِّیا گِیا کِہ تُسِیں آپݨے پتی بارے کی کہِݨا چاہُںدّے ہۄ٬ تاں اُسنے کِہا کِہ میرے پتی بارے میرے نالۄں ساڈے کۄٹھے دے چھجّے ’تے بَیٹھݨ والی چِڑی ذِیادا جاݨدی ہَے۔ اِہۄ جِہا پںچھِّییاں پْرتی پْریم سلِیم الی دا وی سی۔ 12 نومبّر 1896 نُۄں مُمبّئی وِچّ جنمے ماتا جِینت اتے پِتا مُئِج-اُد-دِین دے پُتّر سلِیم الی٬ جِس نُۄں بھارت دا ’برڈ مَین‘ وی کِہا جاںدا ہَے٬ دا کُدرت اتے پںچھِّییاں پْرتی سمرپݨ آپݨے آپ وِچّ اِکّ اِتِہاس سامبھی بَیٹھا ہَے۔ اِکّ چِڑی دی مَۄت نیں اُس نُۄں اِنا بھاوُک کر دِتّا کِہ اُسنے ’پھال آپھ اے سپَیرۄ‘ آتم کتھا اتے پںچھِّییاں اُتّے کئی پُستکاں لِکھ دِتِّییاں۔ اُنہاں نیں کیرل دی سائِلَیںٹ وَیلی دے کُدرتی نذارِیاں نُۄں بچائُݨ لئی مرہُۄم پْردھان مںتّری چَۄدھری چرن سِںگھّ نُۄں ڈَیم ناں بݨائُݨ لئی بینتی کِیتی۔ پْردھان مںتّری اُنہاں دی بینتی سُݨکے بھاوُک ہۄ گئے۔ سلِیم الی دا جِیون بہُت ہی دِلچسپ اتے اُنہاں دا پںچھِّییاں پْرتی پْریم بہُت ہی پْریرنادائِک ہَے۔ اُہ بچپن وِچّ ہی اناتھ ہۄ گئے۔ اُنہاں دا پالݨ پۄسݨ اُنہاں دے چاچا امِیرُۄ اُد-دِین-تِسمبجی نیں کِیتا۔ چاچا جی کۄل رہِںدّے ہۄئے اُنہاں نُۄں شِکار کرن اتے کُدرت نُۄں جاݨن دا مَۄکا مِلِیا۔ اُنہاں دے چاچا جی نیں اُنہاں نُۄں گۄریئیِیا پںچھّی دی پچھاݨ کرن لئی بمبّئی نَیچرُل ہِسٹری سۄسائِٹی (بی.اَینّ.اَیچّ.اَیسّ) جاݨ لئی پْریرِیا۔ سن 1908 وِچّ شِکار کردِیاں پِیلے رںگّ دے گلے والی چِڑی دی مَۄت دی گھٹنا نیں اُنہاں نُۄں پںچھِّییاں پْرتی سمرپِت کر دِتّا۔

اُہ پںچھِّییاں دے سںگّٹھِت ڈھںگّ نال سرویکھݨ کرن والے پہِلے بھارتی وِگِیانی بݨ گئے۔ پیشاور اتے شَۄکِین پںچھّی وِگِیانی وجۄں اُنہاں دا پںچھّی وِگِیان نُۄں پْرچلِت کرن اتے اِسدے وِکاس لئی یۄگدان بیمِسال ہَے۔ 1947 تۄں بائد اُہ بمبّئی نَیچرُل ہِسٹری سۄسائِٹی دے پْرمُکھّ وِئکتی بݨ گئے تے اُنہاں نیں اِس سۄسائِٹی لئی سرکار تۄں وِتّی سہائِتا پْراپت کرن لئی پُرذۄر یتن کِیتے۔ اُنہاں نیں بھرتپُر پںچھّی ابھِئرݨ, کیولادیو راشٹری ابھِئرݨ دے نِرماݨ لئی مہتّوپُۄرن بھُۄمِکا نِبھائی۔ اُنہاں نیں بھرتپُر وِچّ سںگّٹھِت ڈھںگّ نال پںچھّی سرویکھݨ دا کمّ کِیتا۔ اُہ بھارت وِچّ پںچھّی وِگِیان دے وِکاس لئی جرمنی دے ڈاکٹر سٹرَیسمَین نال رہے۔ اُنہاں نیں پںچھّی وِگِیان اُتّے مہتّو پُۄرن پُستکاں لِکھِییاں۔ ’ہَیںڈ بُکّ آپھ دی برڈ آپھ اِںڈِییا اَیںڈ پاکِستان٬ کامن اِںڈِییا برڈ اتے پھال آپھ اے سپَیرۄ اُنہاں دِییاں چرچِت پُستکاں ہن۔ اُنہاں دا 1918 وِچّ تہِمِینا ناں دی اَۄرت نال نِکاہ ہۄئِیا۔

20 جُۄن 1987 نُۄں اُہ آپݨی سںسّارِک یاترا پُۄری کرکے دیشواسِییاں لئی پںچھّی وِگِیان دے وِکاس لئی سُنیہا دیکے اِس سںسّار تۄں وِدا ہۄ گئے۔ اجّ جدۄں ساڈے دیش وِچّۄں کاں٬ چِڑِییاں٬ گٹاراں٬ گھُگِّییاں اتے ہۄر کئی پںچھّی الۄپ ہُںدّے جا رہے ہن٬ ساڈا کُدرتی واتاورݨ, بنسپتی٬اتے مَۄسم بُری ترہاں پْربھاوِت ہۄ رہے ہن تاں ساڈِییاں سرکاراں اتے دیش واسِییاں دا پھرذ بݨ جاںدا ہَے کِہ اسِیں سلِیم الی ولّۄں پںچھِّییاں نُۄں بچائُݨ دے سدّے اُتّے امل کرِیئے۔

* * * * *

بھارت دا سبھ تۄں ودھّ پڑھِیا لِکھِیا آئی.اے.اَیسّ ادھِکاری اتے سِیاستدان: شْرِیکاںت جِچکر کُجھ لۄک آپݨے وِلکھّݨ شَۄک اتے جنُۄن سدکے کُجھ اجِہِییاں پَیڑاں سِرج جاںدے ہن جۄ کِہ آپݨے آپ وِچّ اِتِہاس بݨ جاںدا ہَے اتے آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں دے لۄک اُس اِتِہاس تۄں سیدھ لَیکے کُجھ اُس ترہاں دا ہی کرن دی سۄچ نُۄں لَیکے نامݨا کھٹّݨ لئی یتنشِیل ہۄ جاںدے ہن۔ اجِہے کرمیۄگی دا اُہ شۄک٬ جۄش اتے جنُۄن آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں تک پہُںچّݨا چاہِیدا ہَے۔ بھارت دے سبھ تۄں ودھّ پڑھے لِکھے آئی.اے.اَیسّ ادھِکاری٬ سِیاستدان٬ چِتّرکار٬ اداکار اتے پیشاور پھۄٹۄگراپھر شْرِیکاںت جِچکر دا جنم 14 ستمبّر 1954 نُۄں مہاراشٹر دے ذِلہے ناگپُر دے پِںڈّ اجنگئۄُ دے نِواسی رامچںدّرا دے کِسان پرِوار وِچّ ہۄئِیا۔ اُسدے پڑھائی پْرتی جنُۄن اتے دِلچسپی نُۄں پڑھکے اتے سُݨکے ہر کۄئی ہَیران رہِ جاںدا ہَے۔ اُسنے وکھّ-وکھّ یُۄنِیورسٹِییاں تۄں 20 تۄں ودھّ ڈِگرِییاں ہاسل کر کے لِمکا بُکّ آپھ رِکارڈذ وِچّ سبھ تۄں ودھّ پڑھے لِکھے ہۄݨ والے وِئکتی وجۄں آپݨا نام درج کروائِیا۔ اُس نُۄں کئی کھیتراں وِچّ مُہارت ہاسل سی۔ اُسنے مَیڈِیکل٬ کانُۄن٬ پْربںدھّن٬ ساہِت٬ وکھّ-وکھّ وِشِیاں وِچّ ماسٹر ڈِگرِییاں ہاسل کِیتِییاں۔ اُسنے 1973 تۄں 1990 دے سمیں وِچکار انیکاں پْرِیکھِیاواں پاس کِیتِییاں۔ اُسنے مَیڈِیکل دے کھیتر وِچّ اَیمّ.بی.بی.اَیسّ اتے اَیمّ.ڈی دِییاں ڈِگرِییاں ہاسل کِیتِییاں۔

شْرِیکاںت جِچکر نیں کانُۄن دے کھیتر وِچّ اَیلّ.اَیلّ.بی اتے اںتّرراشٹری کانُۄن وِچّ اَیلّ.اَیلّ.اَیمّ دِییاں پْرِیکھِیاواں پاس کِیتِییاں۔ پْربںدھّن دے کھیتر وِچّ اُسنے ڈِپلۄما اِن مَینیجمَیںٹ اتے اَیمّ.بی.اے دِییاں ڈِگرِییاں پْراپت کِیتِییاں۔ پتّرکارِتا وِچّ اُسنے بَیچلر آپھ جرنلِذم دی ڈِگری ہاسل کِیتی۔ اُسنے لۄک پْرشاسن٬ سماج شاستر٬ ارتھ شاستر٬ سںسّکْرِت٬ اِتِہاس٬ اںگّریذی٬ راجنِیتی شاستر٬ منۄوِگِیان٬پْراچِین بھارتی اِتِہاس٬ سبھِیاچار اتے پُراتتو وِشِیاں وِچّ ماسٹر ڈِگرِییاں پْراپت کِیتِییاں۔ اُسنے سںسّکْرِت وِشے وِچّ ڈی.لِٹ دی ڈِگری پْراپت کِیتی۔ 1978 وِچّ اُہ آئی.پی.اَیسّ کرکے پُلِس ادھِکاری چُݨِیا گِیا۔ پر 1980 وِچّ اُہ آئی.اے.اَیسّ دی پْرِیکھِیا پاس کرکے پْرشاسنِک سیواواں وِچّ آ گِیا۔

چار مہِینے بائد شْرِیکاںت جِچکر آئی.اے.اَیسّ ادھِکاری دے اہُدے تۄں استِیفا دیکے 1980 وِچّ مہاراشٹر وِدھان سبھا لئی چۄݨ لڑکے 26 سال دی اُمر وِچّ سبھ تۄں چھۄٹی اُمر دا وِدھائِک چُݨِیا گِیا۔ اُسنے کئی وِبھاگاں دے مںتّری وجۄں سیوا وی نِبھائی۔ 1992 تۄں 1998 تک اُہ راج سبھا دا مَیمبر وی رِہا۔ اُہ اِکّ ودھِییا چِتّرکار٬ پیشیور پھۄٹۄگراپھر٬ سٹیج اداکار وی سی۔ اُسدی آپݨی نِجّی لائِبریری وِچّ 52 ہذار پُستکاں سن۔ اُسنے 1993 وِچّ ناگپُر وِچّ سںدِّیپنی سکُۄل وی کھۄلہِیا۔ 2 جُۄن 2004 وِچّ اِکّ دُرگھٹنا وِچّ اُسدی مَۄت ہۄ گئی۔ اُہ 49 سال دی اُمر وِچّ اَینِییاں وڈِّییاں پْراپتِییاں کرکے آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں لئی مِسال چھڈّ گِیا۔

* * * * *