ذِںدّگی نُۄں سالاں وِچّ ناں مِݨۄ سگۄں اِس نُۄں ماݨے ہۄئے پلاں وِچّ مِݨۄگے تاں ذِںدّگی دا جشن تُہاڈے جِیون دا ہِسّا بݨیگا۔ ذِںدّگی اِہ نہِیں کِہ تُسِیں کِنّے سالاں تِیک ساہاں دا بھار ڈھۄںدے رہے سگۄں اِس ’تے نِربھر ہَے کِہ ساہاں دی سارتھِکتا نُۄں تُسِیں کِویں پرِبھاشِت کِیتا ہَے؟ ذِںدّگی اِکّ بۄجھ نہِیں سگۄں اِکّ سَۄگات۔ اِس دی وِکۄلِتری مہِک اتے سُںدّرتا ہَے۔ اِس نُۄں تُسِیں کِس نذر نال دیکھدے ہۄ اتے کِہڑی تشبِیہ دِںدّے ہۄ٬ اِس نیں تُہاڈے اِسے نذرِیئے نُۄں پرِبھاشِت کرنا ہُںدّا ہَے۔

ذِںدّگی رُٹِین نہِیں جِس نُۄں نِبھائُݨا منُکھّ دی مجبُۄری ہَے۔ سگۄں اِہ تاں اِکّ ادا ہَے جِس وِچّۄں ذِںدّگی دِییاں رںگِّین اداواں چَۄگِردے نُۄں مۄہِت کردِییاں ہن تاں منُکھّ جِئۄُݨ جۄگا ہۄ جاںدا ہَے۔ کِسے دی ادا ہی منُکھّ نُۄں کِویں آکرشِت کردی ہَے٬ اِس نیں ہی ہریک لئی ذِںدّگی دے وکھّۄ-وکھّ ارتھاں اتے پرتاں نُۄں پْردرشِت کرنا ہُںدّا ہَے۔ ذِںدّگی نُۄں آپݨی مرذی نال جِئۄُݨ والے ربّ دے مہِمان ہن جد کِہ اِس نُۄں سماجِک بںدّشاں اتے سَۄڑِییاں سۄچاں وِچّ جکڑ کے گُذارن والے سمیں دے غُلام ہن۔ اُنہاں لئی ذِںدّگی سِرف ساہ پُۄرے کرن دی نَۄبت ہی ہُںدّی ہَے۔

ذِںدّگی سِرف اِکّ وار مِلدی ہَے۔ دُبارا جنم مہِذ مِتھِہاسک دھارنا ہَے۔ ذِںدّگی نُۄں اِںجھ جِیئۄ کِہ من وِچّ اِہ ناں رہِ جاوے کِہ مَیں ذِںدّگی دے کِسے رںگّ نُۄں ماݨن تۄں وِروا ہی رہِ گِیا۔ اِہ مِلکھ٬ جائِداد٬ رُتبے جاں ماݨ-سنمان تُہاڈے تُر جاݨ دے نال ہی تُر جاݨے ہن۔ سِرف کُجھ بہُت ہی چںگِّییاں یاداں ہُںدِّییاں ہن جِہڑِییاں لۄک-چیتِیاں دا خذانا بݨدِییاں ہن۔ سۄچِئۄ! کی کُجھ اجِہا کِیتا ہَے کِہ لۄک کہِݨ کِہ تُسِیں ذِںدّگی نُۄں آپݨے سُچّم٬ سُہج اتے سارتھِک رُۄپ وِچّ جِئۄُںدِیاں جِیون نُۄں نویں ارتھاں وِچّ اُلتھائِیا ہَے۔

ذِںدّگی پْرتی نکاراتمک نذرِییا منُکھّ نُۄں مَۄت تۄں پہِلاں ہی مار دِںدّا ہَے جد کِہ سکاراتمک سۄچ جِیون نُۄں آخری ساہ تِیک وی جِئۄُݨ دا لُتف ماݨن لئی پْریردی ہَے۔ کدے کِسے بذُرگ نُۄں نِیجھ نال دیکھݨا۔ اُس دِییاں جھُرڑِییاں نُۄں کدے ناں دیکھݨا سگۄں جھُرڑِییاں وِچّۄں لِشکدِییاں کِسمت ریکھاواں نُۄں کِیاسݨا٬ ہںڈھّائیِیاں ہۄئیِیاں رُتّاں٬ ماݨے ہۄئے مَۄسماں٬ پِںڈّے ’تے سہے سۄکِیاں اتے سِر ’تے نُچّڑِییاں برساتاں دے شاخسات اِتِہاس نُۄں پڑھنا تُہانُۄں چںگّا لگّیگا۔ اُہ ہُݨ وی ہر رُتّ دا سُیاگت کردے ہن اتے کُدرت دے رںگّاں وِچّۄں ہی جِیون دی نِشاندیہی کردے ہن۔ ہتھّاں دی اۄٹ نال نِہاردے بذُرگاں دے دِیدِیاں وِچّ اُنہاں مںذّلاں دا سِرناواں اںگّڑائیِیاں بھردا ہَے جِہڑِییاں مںذّلاں ’تے پہُںچّ کے اُنہاں نیں نوِییاں مںذّلاں وی مِتھِّییاں سن۔ اُہ اِنہاں راہاں ’تے آپݨِیاں نُۄں جاںدِیاں کِنّے مۄہ نال نِہاردے ہن جِنہاں نیں اُنہاں دے سفر دے اگلے پڑاء نُۄں پُۄرا کرن لئی پَیراں وِچّ سفر اُگائِیا ہُںدّا ہَے۔ کدے اُنہاں دے دِیدِیاں دی مدھّم لۄء وِچّ سُپنِیاں دی رںگّلی بھاہ نُۄں تکّݨا٬ تُہانُۄں پتا لگّیگا کِہ اُہ جِیون دے آخری پڑاء وِچّ وی سُۄہے رںگّاں نُۄں ماݨن دی لۄچا من وِچّ پالدے ہن۔ اُنہاں دے پَیراں وِچّ پھٹِییاں بِیائیِیاں راہاں دی اَۄکھِیائی اتے کھیتاں وِچّ کِرت کمائی دا پْرماݨ ہُںدِّییاں ہن۔ اِس لئی بِیائیِیاں وِچّۄں وی بںدِّیائی اتے بھلِیائی نُۄں بھالِیا جا سکدا ہَے۔ اُنہاں دے ہتھّاں دے رٹّناں نُۄں کدے بارِیکبِینی نال دیکھݨا٬ تُہانُۄں پتا لگّیگا کِہ اِہ رٹّن تاں ہُݨ وی کاہلے نیں کُجھ نواں نِرۄئِیا کرن لئی۔

جد کۄئی بذُرگ ڈںگّۄری نال تُردا ہَے تے تھِڑکدے پَیراں نال اگلا کدم پُٹّدا ہَے تاں اُس دے کدم نُۄں سلام کرۄ کِہ اُس دِییاں لتّاں نیں بُڈھاپے وِچّ وی ہار نہِیں منِّیں کِئُںکِہ اُنہاں دے من وِچّ اُگِّیا سفر٬ اُنہاں دی ذِںدّادِلی اتے نویں سفر نُۄں نوِیں تشبِیہ دیݨ دا اِلہام ہُںدّا ہَے۔ بذُرگ جد وی مںجّے ’تے بَیٹھا در ’تے ہۄئے کھڑاک ونّی اہُلدا ہَے تاں اِہ اُس دی چیتنا وِچّ اُگّی فِکرمںدّی نُۄں ذاہِر کردا ہَے کِہ اُس نُۄں گھر دا کِنّا ف‌ِکر ہَے جاں اُہ کِسے آئُݨ والے مہِمان دے اُچیچ لئی خُد نُۄں تِیار کر رِہا ہُںدّا ہَے۔ ذِںدّگی دے ہر رںگّ نُۄں پُۄرن اُتشاہ٬ اُماہ٬ اُدارتا اتے اگاںہ-ودھُۄ دھارنا نال جِئۄُݨ دی گُڑھتی آپݨے بذُرگاں تۄں ذرُۄر لَیݨی چاہِیدی ہَے۔

کدے بذُرگ نُۄں مۄٹِییاں اَینکاں نال کِسے اخبار جاں کِتاب دے اکھّراں نُۄں پڑھدِیاں اتے اِس دے ارتھاں دی تہِ تِیک جاݨ لئی اُدّم کردِیاں دیکھݨا٬ تُہانُۄں اہِساس ہۄویگا کِہ شبداں اتے ارتھاں نُۄں اِںجھ وی اِکسُر کرکے٬ کِسے لِکھت نُۄں اُس رُۄپ وِچّ پڑھِیا جا سکدا ہَے جِویں سانُۄں تاں پڑھنا ہی نہِیں آئُںدا۔ بذُرگاں دِییاں نِکِّییاں نِکِّییاں باتاں وِچّ وڈّے ارتھ اتے جِیون-جُگتاں ہُںدِّییاں ہن جِنہاں نیں ذِںدّگی نُۄں سہی ڈھںگّ نال رُۄپمان کرنا ہُںدّا ہَے۔ جد کِسے بذُرگ نُۄں اُچّا سُݨن لگّ پوے تاں اُہ بذُرگ نہِیں کہِلائُݨا چاہُںدّا کِئُںکِہ اجِہی اوستھا وِچّ اُہ آپݨے اںتّرِیوی ناد نُۄں سُݨدِیاں٬ مںتّر-مُگدھ ہۄئِیا ذِںدّگی دی رُتّ نُۄں ماݨدا ہَے۔ اُس دے جذبات جِئۄُںدے ہن اتے اِہ جِئۄُݨا ہی اُس نُۄں ذِںدّگی دا راذ لگّدا ہَے۔

ذِںدّگی نُۄں رجّ کے ماݨۄ تاں کِہ رُۄہ راذی تے ربّ راذی والی منۄ-اوستھا تُہاڈی تربِیئت دا ہاسل بݨ جاوے۔ کدے وی بریتے نُۄں ترس دی بھاونا نال ناں دیکھۄ سگۄں بریتے دی ہِکّ وِچّ اُگّی اُس سِکّ نُۄں سلام کرۄ کِہ اُہ پھِر درِیا دا ہِسّا بݨ کے دھرت نُۄں سِںجّدا٬ ذرکھیذتا دا ہاسل بݨنا چاہُںدّا ہَے۔ کِسے رکّڑ نُۄں کدے وی بںجّر ہۄݨ دا ور ناں دِئۄ۔ کدے رکّڑ نُۄں اُس نِیجھ نال دیکھݨا کِہ رکّڑ دے من وِچّ وی ذرکھیذ دھرت بݨ کے آپݨی کُکھّ وِچّۄں فسلاں دے بۄہل لائُݨ اتے کِسے کامے دے مُکھّ ’تے کھیڑے اُپجائُݨ دی للہک ہُںدّی ہَے۔ جد کۄئی رکّڑ ذرکھیذ ہۄ جاںدا ہَے تاں اِہ اُس دے من وِچّ پَیدا ہۄئی لالسا دی پُۄرتی ہُںدّی ہَے کِہ اُہ مَۄت نہِیں سی مںگّدا سگۄں جِئۄُݨ دی دُیا ہی کردا رِہا۔ اِہ دُیا دی رہِمت ہی ہُںدّی ہَے کِہ رکّڑ وی لہِرائُںدِییاں فسلاں دا نامکرن ہۄ جاںدے ہن۔

برفِیلے تُفان ساہویں ہِکّ ڈاہ کے کھڑھے ہۄئے بِن-پتّرے بِرکھ دا جیرا دیکھݨا کِہ کِویں اُہ اڈۄل رہِںدّا ہَے۔ اُس دی ہِکّ وِچلا سیک ہی ہُںدّا ہَے کِہ اُہ برفباری وِچّ وی تݨے وِچّ پُںگّرن لئی اہُلدے پُںگّارِیاں نُۄں سہِلائُںدا٬ نِگھّ دِییاں لۄرِییاں دِںدّا ہَے۔ پھِر اِہی پُںگّارے بہار دے مَۄسم وِچّ بِرکھ دا ہرا پہِراوا بݨ کے بِرکھ اتے چَۄگِردے نُۄں رںگّ-بھاگ لائُںدے ہن۔ پھِر بِرکھ پھُلّ اتے فلاں دِییاں سُگاتاں وںڈّدا اتے سمجھائُںدا ہَے کِہ یخ سمِیاں وِچّ وی آپݨی اںدّرلی اگّ نُۄں بُجھݨ ناں دیݨ والے ہی جِئۄُݨ دی نوِیں مِتھّ سِرجدے ہن۔ اُہ اِہ سِدھّ کردے ہن کِہ اِںجھ وی جِییا جا سکدا ہَے۔

ڈُبّ رِہا سُۄرج دیکھ کے کدے وی اُداس ناں ہۄوۄ کِئُںکِہ سُۄرج کدے ڈُبّدا نہِیں سگۄں چھُپدا اے اتے اِہی چھُپݨا ہی رات تۄں بائد نوِیں سویر دا آگمن ہُںدّا ہَے۔ نویں دِن دی شُرُۄیات٬ نویں سُپنے٬ سمبھّاوناواں٬ سادھناں اتے سرۄکاراں سںگّ منُکھّی مناں ’تے دستک دا الۄکاری سچّ٬ سمِیاں دا سبھ تۄں وڈّا ہاسل ہُںدّا ہَے۔ کدے سمُںدّر دے کںڈھّے ٹہِلدِیاں تٹ ’تے بِکھرے ہۄئے گھۄگے-سِپِّییاں نُۄں پَیراں ہیٹھ مدھۄلدے ہۄئے اِہ ذرُۄر سۄچݨا کِہ اِنہاں گھۄگے-سِپِّییاں نُۄں بچّے کِنّے چاء نال آپݨے کمرِیاں وِچّ سجائُںدے ہن٬ پر اِہ وی اچیت وِچّ خِیال کرنا کِہ سمُںدّر تۄں دُۄر ہۄ کے اِنہاں سِپِّییاں دی ہِکّ وِچّ مۄتِییاں نُۄں پالݨ دی آرجا ذرُۄر اُسلوٹّے لَیںدی ہۄویگی۔ آپݨِییاں پْراپتِییاں نُۄں بار بار سِرجݨا ہی من دی سبھ تۄں اہِم تاکت ہُںدّی ہَے۔ اِس نُۄں منُکھّ نیں ہی دیکھݨا ہَے کِہ تُسِیں اِس نُۄں کِس نذر نال دیکھدے ہۄ؟

مِیںہ وِچّ بھِجّݨ تۄں ڈرن والِئۄ٬ کدے مِیںہ وِچّ بھِجّ کے دیکھݨا٬ تُہانُۄں آپݨے آپ نُۄں مِلݨ اتے آپݨے ونِّیں جھاکݨ دا مَۄکا مِلیگا۔ تُسِیں وار وار مِیںہ وِچّ بھِجّدِیاں٬ بچپنے والے خُشی دے ویلِیاں نال بُڈھاپے وِچّ بچپن نُۄں ماݨ سکۄگے۔ تِکھیری دھُپّ تۄں بچݨ لئی چھاں دی بھال کرن والِئۄں٬ کدے دھُپّ وِچّ تُرنا٬ دھُپّ نُۄں بغلگِیر ہۄ کے مِلݨا اتے دھُپّ وِچّ دھُپّ رںگّے ہۄݨا۔ تُہانُۄں اِہی دھُپّ اںتّرِیوی دھُپّ بݨ کے اںدّرلا نِگھّ وی دیویگی اتے تُہاڈی رُۄہ نُۄں وی رُشنائیگی۔ تُسِیں دھُپّ ورگے بݨن دا وِچار من وِچّ پَیدا کرۄگے کِئُںکِہ اِہ دھُپّاں ہی ہُںدِّییاں جِنہاں دے نِگھّ وِچّ رُۄہ نُۄں جۄش٬ جنُۄن٬ جذبا اتے ذِںدّا-دِلی دا جاگ لگّدا ہَے۔

رَۄشنی تۄں سہِم کے ہنیرے دی نُکّر وِچّ چھُپݨ والِئۄں ہنیرے تۄں دُۄری بݨائۄ۔ چانݨ وِچّ چانݨ چانݨ ہۄݨ والے ہی چانݨ-رتِّییاں پَیڑاں دا سِرناواں ہُںدّے ہن۔ اُنہاں لئی اُمر دے کۄئی ارتھ نہِیں ہُںدّے کِئُںکِہ اُمر تاں سِرف اِکّ نمبّر ہُںدّا ہَے٬ پر اُنہاں لئی ہر دِن ہی نواں پَیغام لَے کے نویں راہاں دی نِشاندیہی کردا ہَے۔ وگدی ہوا دے تیذ بُلّے کارن آپݨے آپ نُۄں لُکائُݨ والِیا! کدے ہوا نُۄں تُۄں گںڈھّاں دِںدّا سی۔ ہُݨ وی ہوا نُۄں کلاوے وِچّ لَے کے اِس دِییاں چھیڑِییاں جھرناہٹاں وِچّۄں سجّݨاں دے بھیجے ہۄئے پِیار-سُنیہِیاں نُۄں سُݨن دی آدت پاویںگا تاں اُمر پِچھل گیڑی ہۄ تُریگی۔ رات دے سنّاٹے تۄں سہِم جاݨ والِیا! تَینُۄں پتا ہۄݨا چاہِیدَے کِہ رات گائُںدی وی ہَے۔ اِس نُۄں سُݨن دی آدت پا۔ پُنِّیا دی رات وِچّ جھِیل دی چنّ دے پرچھاویں نال ہُںدّی گُفتگُۄ نُۄں کدے دھِیان نال سُݨیںگا تاں تیرے من وِچّ وی چنّ بݨ کے جھِیل دے کںڈھّے رات نُۄں ماݨن اتے دِللگِییاں کرن دا چاء پَیدا ہۄویگا۔ من وِچّ بَیٹھی ہۄئی مُہبّت دی سںکِّیرنتا وِچّۄں نِکل کے کدے مُہبّت دے وسِیہ ارتھاں نُۄں من دی جُۄہ وِچّ دھر٬ تَینُۄں کُدرت دے ہر ورتارے تے وست نال مُہبّت ہۄویگی۔ اِہ مُہبّت ہی تیرے ہر ورتارے وِچّ پھَیل٬ ذِںدّگی نال اِشک کرنا سِکھاویگی اتے جِئۄُݨ دی نِیامت نال نِواجیگی۔

بںدِّیا! جے ذِںدّگی دے اݨچھۄہے دِسہدِّیاں نُۄں چھُۄہݨا ہَے تاں پھِر آپݨے آپ نُۄں مِلِیا کر۔ آپݨے آپ نال گُفتگُۄ کر۔ آپݨے آپ نُۄں پچھاݨ۔ من وِچّ آپݨے پْرتی اُپجی اپݨتّ اتے پِیار ہریک دِل وِچّ تُہاڈے لئی پِیار پَیدا کریگا۔ جِنّا چِر اسِیں خُد نُۄں پِیار نہِیں کردے٬ کَۄݨ کریگا ساڈے نال اتے ساڈے وِئکتِیتو نال پِیار۔ یاد رکھّݨا کِہ پِیار وِئکتی نال نہِیں سگۄں اِہ سدا وِئکتِیتو نال ہی ہُںدّا ہَے۔ ذِںدّگی نُۄں جشن مئی رںگّت دیݨ لئی پِیار-پاکِیذگی سبھ تۄں اوّل دوا ہَے جۄ اکسر مُفت وِچّ اُپلبّدھ ہَے٬ پر اِس نُۄں پْراپت کرن دی جاچ تاں منُکھّ نُۄں آپ ہی ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔