اِکّ وِدوان دا کتھن ہَے٬ “بںدّا کمّ کردا لۄہا٬ بہِ گِیا تاں گۄہا٬ پَے گِیا تاں مۄئِیا۔” دُۄجے شبداں وِچّ اُہ وِئکتی جِہڑا ذِیادا سماں مںجّے نال ساںجھ رکھّدا ہَے٬ اُہ ذِںدّگی وِچّ کِرِیاشِیل نہِیں ہۄ سکدا اتے دلِدّر اُہدے اںگّ سںگّ ہۄویگا۔ ذِںدّگی وِچّ اجِہا وِئکتی کامیاب نہِیں ہۄ سکدا اتے اُہ ہمیشا ہی مارُۄ سۄچاں دا شِکار ہۄ کے ڈھہِںدّی کلا وِچّ رہیگا۔ پْرسِدھّ شائِر بابا ناذمی دے بۄل اُپرۄکت شبداں دی ہی ترذمانی کردے نیں:

’بیہِمّتے نیں جِہڑے بہِ کے٬ شِکوا کرن مُکدّراں دا۔

اُگّݨ والے اُگّ پَیںدے ہن٬ سِینا پاڑ کے پتھّراں دا۔

دُۄجے پاسے جِس وِئکتی دے دْرِڑھ اِرادا٬ مِہنت اتے کرڑی تپسِّیا اںگّ سںگّ ہَے٬ جِس وِئکتی نیں مںذِّل پْراپتی لئی اَۄجھڑ راہاں ’تے سِدک دِلی نال کدم رکھِّیا ہَے٬ آپݨے مُڑھکے دی کھُشبُۄ دا انںدّ ماݨِیا ہَے اتے دُکھّ ویلے ارداس٬ سُکھ ویلے شُکرانا اتے ہر سمیں سِمرن دی اُسارُۄ سۄچ نُۄں اںگّ سںگّ رکھِّیا ہَے٬ درئسل اجِہا وِئکتی ہی ذِںدّگی دا شاہ اسوار ہُںدّا ہَے اتے ہۄراں لئی پْریرنا دا سۄما وی۔ اِکّ کامیاب وِئکتی تۄں جدۄں اُسدی سپھلتا دا راج پُچھِّیا گِیا تاں اُسنے مُسکراکے جواب دِتّا٬ “لۄک آپݨے ٹِیچے دی پْراپتی لئی دِناں جاں گھںٹِّیاں دی وِئُتبںدّی کردے ہن پر مَیں سارے دِن دے 86400 سکِںٹّ دی وِیائُتبںدّی کرکے سمیں دی سہی ورتۄں کردِیاں سادھنا کِیتی۔ کامیابی دا نتِیجا تُہاڈے ساہمݨے ہَے۔” چھۄٹے ہُںدِّیاں بیری تۄں ٹِیسی دے بیر تۄڑن لئی کںڈِّیاں دی پرواہ کِیتے بِناں جا چڑھدا ساں۔ باہاں بھاویں کںڈِّیاں نال چھِلِّییاں جاںدِییاں پر جدۄں ٹِیسی ’تے پُجّ کے بیر تۄڑن اُپرںتّ ہیٹھاں آ کے چٹکارے نال کھاںدے سی تاں اُسدا انںدّ ہی کُجھ ہۄر ہُںدّا سی۔ ہذاراں مِیلاں دا سپھر وی پَیر پُٹّݨ نال ہی شُرُۄ ہُںدّا ہَے۔ دْرِڑھ اِرادا اتے ہِمّت مذبُۄت کدماں نُۄں بل بکھشدے ہن۔ درئسل مُشکِلاں٬ رُکاوٹاں اتے اَۄکڑاں دا ڈٹ کے مُکابلا کرن والے ہی ذِںدّگی دا شاہ اسوار ہُںدّے ہن۔

جِنہاں کۄل وی ذِںدّگی جِئۄُݨ دا سلِیکا ہَے٬ اُہناں دا جِیون سڑک ’تے رات نُۄں جگدِییاں بِجلی دِییاں ٹِئۄُباں ورگا ہُںدّا ہَے۔ ٹِئۄُباں وِچّۄں نِکلدی رَۄشنی بھاویں پھاسلے نُۄں گھٹّ نہِیں کردی٬ پر سفر نُۄں سُکھالا ذرُۄر بݨا دِںدّی ہَے۔ جدۄں اسِیں کِسے دی پِیڑ آپݨے من ’تے ہںڈھّائُںدے ہاں٬ اُہدا دُکھّ درد دُۄر کرن لئی ہر سمبھّو کۄشِش کردے ہاں٬ اُسدی ذِںدّگی رُۄپی مںجھّدھار وِچّ پھسی کِشتی نُۄں کِنارے ’تے پہُںچّائُݨ لئی سِرتۄڑ یتن کردے ہاں٬ اُس ویلے اُہدے ولّۄں ورہدِییاں اسِیساں دِییاں کݨِییاں وِچّ بھِجّ کے پْراپت ہۄئی کھُشی دا انںدّ ہی وکھّرا ہُںدّا ہَے۔ اِکّ وِدوان دے اِہ بۄل وی اِس نیک کرم دی ہی تسدِیک کردے ہن٬ “جدۄں اسِیں کِسے نُۄں پھُلّ بھیںٹ کردے ہاں تاں پھُلّاں دی کھُشبُۄ ساڈے ہتھّاں نُۄں وی لگّی رہِ جاںدی ہَے۔”

سمپُّۄرن شکھسِیئت دی اُساری لئی٬ مہِکاں وںڈّدی ذِںدّگی بتِیت کرن لئی اتے لۄکاں دے چیتِیاں وِچّ وسݨ لئی وِئکتی لئی رُۄں٬ مۄمبتی اتے سُۄئی دھاگے والا کرم کرنا ذرُۄری ہَے۔ رُۄں دا کمّ جِتھّے ساڈے ذکھماں نُۄں کجّݨا ہَے٬ ذخم وِچّۄں وہِںدّے کھُۄن نُۄں رۄکݨا ہَے٬ اُتھّے ہی رُۄں تۄں کپّڑا بݨدا ہَے۔ کپّڑا جۄ ساڈی اِذّت دا پْرتِیک ہَے۔ درئسل بہُت وار اسِیں آپݨے ہکّاں دی پْراپتی ’تے ذۄر تاں پائُںدے ہاں٬ پر اِہ بھُلّ جاںدے ہاں کِہ ہکّاں دے نال نال پھرذاں دی پُۄرتی کرنا وی اتِئںتّ ذرُۄری ہَے۔ اِہ پھرذاں دی پُۄرتی بِناں کِسے بھید-بھاو٬ جات-پات جاں دھرم تۄں اُپّر اُٹھّ کے گُرُۄ ساہِب دے اِس پھرمان ’تے امل کرنا ہَے٬ “ناں کۄ بَیری نہِیں بِگانا سگل سںگِّ ہم کئۄ بنِ آئی۔۔” جدۄں اسِیں رُۄں دے کرم واںگ ہۄراں دی اِذّت دے رکھوالے بݨ جاںدے ہاں٬ ہۄراں دے سوَیمان٬ اݨکھ٬ غَیرت اتے جذباتاں نُۄں سُرکھِّئت رکھّݨ لئی کرم کردے ہاں٬ اُس ویلے اسلی شبداں وِچّ ذِںدّگی جِئۄُݨ دے سلِیکے ’تے چلّ کے ہۄراں لئی پْریرنا دا سۄما بݨدے ہاں۔ اِسے ترہاں ہی مۄمبتّی دا کرم ہنیرے وِچّ چانݨ دا پْرکاش کرنا ہَے۔ سِیاݨا اتے سُلجھِیا منُکھّ اگِیانتا دے ہنیرے وِچّ بھٹکدِیاں نُۄں سہی مارگ ہی نہِیں وِکھائُںدا سگۄں مںذِّل پْراپتی لئی اُہناں دا سہائِک وی بݨدا ہَے۔ کئی وار بہُت سارے وِئکتی ذِںدّگی دا گلت رستا چُݨ کے تیذ دَۄڑدے ہن۔ جِنّا اُہ گلت رستے ’تے تیذ دَۄڑدے ہن٬ اُنّے ہی اُہ ذِںدّگی دی مںذِّل تۄں دُۄر ہُںدّے جاںدے ہن۔ اجِہے گلت رستے ’تے بھٹک رہے وِئکتِییاں لئی نَیتِک کدراں کِیمتاں نال لبریذ وِئکتی اُہناں دا راہ دسیرا بݨدا ہَے۔ مَۄکے اُتّے دِتّی سہی اگوائی٬ سیدھ اتے ہَۄسلا بھٹکے ہۄئے وِئکتِییاں نُۄں سہی مارگ ’تے چلّݨ وِچّ بہُت ہی سہائی ہُںدّا ہَے۔ بہُت سارے بھٹکے ہۄئے نَۄجوان بُری سںگّت وِچّ پھس کے نشِیاں دا شِکار ہۄ رہے ہن اتے اُہ آپݨی ذِںدّگی نُۄں لِیراں-لِیراں کرن دے نال نال ماپِیاں نُۄں وی سرِیرک٬ مانسِک اتے آرتھِک پکھّ تۄں کھۄکھلا کر دِںدّے ہن۔ نشا مُکت سماج سِرجݨ لئی نیکی دے راہ ’تے چلّݨ والے بھلے پُرش نشِیاں دی دلدل وِچّ دھسے نَۄجواناں نُۄں مُکھّ دھارا وِچّ لِیائُݨ لئی ہر سمبھّو یتن کردے ہن۔ اجِہِییاں شکھسِیئتاں دے سارتھک یتناں نال ہی سماج دا مُۄںہ متھّا نِکھّردا ہَے۔ اِںج ہی سُۄئی دھاگے دا کرم جۄڑنا ہَے٬ تۄڑنا نہِیں۔ پھٹے ہۄئے کپّڑے نُۄں سِئُݨ دا کمّ سُۄئی دھاگا ہی کردا ہَے۔ کئی وار منُکھّ دی اڈّی جاں کِسے ہۄر تھاں لگّے کںڈّے نُۄں وی سُۄئی ہی باہر کڈھّکے پِیڑِت وِئکتی دی پِیڑ دُۄر کرن وِچّ سہائی ہُںدّی ہَے۔ چںگّے٬ اُسارُۄ اتے اگاںہودھُۄ کارج کرن والا وِئکتی رِشتِیاں دی مہتّتا نُۄں سمجھدا ہۄئِیا منُکھّی رِشتِیاں نُۄں آپس وِچّ جۄڑدا ہَے۔ گلت پھہِمی دا شِکار ہۄ کے پئیِیاں وِتھاں نُۄں دُۄر کرکے اُہناں نُۄں آپس وِچّ مِلائُݨ دا نیک کارج کرکے اتھاہ کھُشی پْراپت کردا ہَے۔ درئسل جیکر چںگّے وِئکتِییاں دا وڈّا کاپھلا رِشتِیاں وِچّ پئی کُڑتّݨ نُۄں دُۄر کرن لئی ہر سمبھّو یتن کرے تاں جِتھّے رِشتِیاں دی گںڈھّ پِیڈی ہۄویگی٬ اُتھّے ہی سماج وِچّۄں لڑائیِیاں٬ جھگڑے٬ تکرارباذی دُۄر ہۄ کے کرائیِم گراپھ وی گھٹ جاویگا۔

ذِںدّگی جِئۄُݨ دے سلِیکے ’تے پہِریداری کردِیاں سُچجّا وِئکتی جِتھّے سماج وِچّ اُسارُۄ کارج کرن لئی یتنشِیل رہِںدّا ہَے٬ اُتھّے ہی آپݨے گُیاںڈھی نال وی مۄہ٬ اپݨتّ اتے ستِکار دا رِشتا سِرج لَیںدا ہَے۔ اِکّ امِیر وِئکتی دے گُیاںڈھ وِچّ گرِیب وِئکتی دا گھر سی۔ اِکّ دِن امِیر وِئکتی آپݨے 8-9 سال دے پُتّر نُۄں نال لَے کے گرِیب وِئکتی دے گھر گِیا اتے بڑی نِمرتا نال اُہناں کۄلۄں لُۄݨ دی مںگّ کِیتی۔ گرِیب پرِوار نیں کھُشی کھُشی کَۄلی وِچّ لُۄݨ پا کے امِیر وِئکتی نُۄں دے دِتّا۔ واپس آئُںدِیاں اُسدے 8-9 سال دے پُتّر نیں پُچھِّیا٬ “پِتا جی آپݨی رسۄئی وِچّ تاں لُۄݨ کاپھی پِیا ہَے۔ پھِر تُسِیں اِہ لُۄݨ کِئۄں لَیݨ گئے؟”

امِیر باپ نیں پُتّر نُۄں بڑے پِیار نال سمجھائُںدِیاں کِہا٬ “ٹھِیک ہَے پُتّر٬ آپݨے گھر تاں پہِلاں ہی لُۄݨ بہُت پِیا ہَے۔ پر گُیاںڈھِییاں کۄلۄں لُۄݨ لِیا کے مَیں اُہناں دی اِہ جھِجکتا دُۄر کرن دی کۄشِش کِیتی ہَے کِہ اُہ بِناں کِسے سںکّۄچ تۄں ساڈے گھرۄں لۄڑِیںدی چِیذ لَے جائِیا کرن۔” اِںج کردِیاں اُسنے آپݨے بچّے نُۄں وی اِہ سِکھِّیا دے دِتّی کِہ لۄڑ ویلے گُیاںڈھی دے کمّ آئُݨا ساڈا مُڈھلا پھرذ ہَے۔

سلِیکے نال ذِںدّگی جِئۄُݨ والا وِئکتی ٹھہِرائۄ٬ سںتّۄکھ اتے سہِجتا دے گُݨاں دا دھارنی ہُںدّا ہَے۔ اُسدا جِیون نِجّ دی تھاں سمُۄہ نُۄں سمرپِت ہُںدّا ہَے۔ اُہ اِہ گلّ بھلی بھاںت سمجھدا ہَے کِہ ذِںدّگی تاں ساہاں دی سہیلی ہَے۔ رۄسے٬ گِلے-شِکوے٬ لالچ٬ مارُۄ سۄچاں٬ کُچجّا مارگ اتے کَۄڑے بۄل ذِںدّگی نُۄں بل نہِیں بکھشدے٬ سگۄں رِشتِیاں نُۄں کھیرُۄں کھیرُۄں کر دِںدّے ہن۔ سلِیکے نال ذِںدّگی جِئۄُݨ والے وِئکتِییاں دے سدِیوی وِچھۄڑے ’تے اِس ترہاں دی ہُۄک نِکلدی ہَے:

اُنکۄ رُخست تۄ کِییا٬ مالُۄم ناں تھا لیکِن٬

سارا گھر لے گِیا٬ گھر چھۄڑ کے جانے والا۔

* * * * *