چںڈِّیگڑھ 37 سَیکٹر دے پھُٹّپاتھ اُتّے اِکّ چاہ والا بَیٹھدا سی۔ جدۄں وی مَیں چںڈِّیگڑھ جاݨا٬ اُس تۄں چاہ پی لَیݨی کِئُںکِہ ہۄر نیڑے کۄئی چاہ والی دُکان نہِیں سی۔ پھِر اِک وار جدۄں مَیں چںڈِّیگڑھ گِیا تاں اُتھّے کۄئی 13-14 سالا مُںڈّا بَیٹھا سی۔ اُس نُۄں مَیں بذُرگ بارے پُچھِّیا تاں اُس نیں دسِّیا کِہ اُہ میرے پِتا جی سن٬ جِہڑے کُجھ مہِینے پہِلاں سانُۄں چھڈّ گئے ہن۔ ہُݨ مَینُۄں اِتھّے بَیٹھݨا پَے رِہا ہَے کِئُںکِہ گھر وِچّ کۄئی ہۄر کمائُݨا والا نہِیں ہَے۔ مَیں اُس مُںڈّے نُۄں اُس دی پڑھائی بارے پُچھِّیا تاں اُس دسِّیا کِہ مَینُۄں پڑھائی بںدّ کرنی پئی ہَے۔ مَیں اُس نُۄں ہَۄسلا دِتّا اتے وِہلے سمیں آپݨی پڑھائی جاری رکھّݨ دی سلاہ دِتّی اتے پْرائیِویٹ اِمتِہان دیݨ بارے جاݨکاری ساںجھی کِیتی۔

پھِر مَینُۄں کُجھ سالاں لئی باہر جاݨا پَے گِیا۔ جدۄں واپس آ کے میرا چںڈِّیگڑھ دا چکّر لگِّیا تاں مَینُۄں اُسے مُںڈّے دا کھِیال آئِیا۔ پر اُہ پھُٹّپاتھ اُتّے نہِیں سی۔ مَیں ساہمݨے والے دُکاندار تۄں پُچھِّیا کِہ چاہ والا مُںڈّا کِدھّر چلا گِیا؟ دُکاندار نیں دسِّیا کِہ اُہ دُۄسرے پاسے سپَیشل ’ٹی شاپ‘ نام دی دُکان ہَے٬ اُہ اُتھّے چلا گِیا ہَے۔ اُس دی ترکّی دی جِتھّے کھُشی وی ہۄئی٬ اُتھّے اِس چمتکار بارے جاݨن دی لالسا وی جاگی۔ اُس ’ٹی شاپ‘ نام دی دُکان دے کائۄُںٹر ’تے مَیں اِس بارے پُچھِّیا تاں اُہ مَینُۄں پِچھّے بݨے اُس مُںڈّے دے دپھتر وِچّ لَے گِیا۔ مَیں بینتی کِیتی کِہ جیکر اُس کۄل سماں ہۄوے تاں مَیں اِس چمتکار بارے جاݨنا چاہواںگا۔

اُس جِہڑی آپݨی کہاݨی سُݨائی٬ اُہ مَیں تُہاڈے نال ساںجھی کر رِہا ہاں۔

اُس مُںڈّے نیں دسِّیا کِہ میرے کۄل ساہمݨے دپھتر تۄں اِکّ باپُۄ جی لگبھگ رۄذ ہی چاہ پِیݨ آئُںدے سن۔ مَینُۄں وی اُنہاں دی اُڈِیک رہِںدّی سی۔ اُہ میرے نال گلّاں کردے٬ میرے پرِوار بارے پُچھّدے٬ مَینُۄں پڑھن لئی اُکسائُںدے۔ اِکّ دِن اُہ چںگّے مُۄڈ وِچّ سن۔ مَیں پُچھِّیا٬ “سر مَیں تُہاڈے واںگ سپھل ہۄ کے وڈّا بںدّا بݨنا چاہُںدّا ہاں٬ مَینُۄں وی کۄئی گُر دسّۄ تاں جۄ مَیں وڈّا آدمی بݨ سکاں؟ اُنہاں مَینُۄں چار گُر دسّے٬ جِنہاں اُتّے مَیں پُۄری سںجِّیدگی نال امل کر رِہا ہاں۔ نتِیجا تُہاڈے ساہمݨے ہَے۔ اِہۄ جِہے تِنّ ہۄر چائے گھر اِس شہِر وِچّ چلّ رہے ہن۔ میرے ذۄر دیݨ اُتّے اُس مُںڈّے نیں آپݨے چارے گُر میرے نال ساںجھے کِیتے۔

پہِلا گُر مِہنت٬ اُنہاں آکھِیا مِہنت تۄں بگَیر کدے وی ستھائی پْراپتی نہِیں ہُںدّی۔ جدۄں منُکھّ مِہنت دی تھاں گلت ڈھںگّ ترِیکِیاں نال سفلتا پْراپت کرن دا یتن کردا ہَے تاں پھَۄری لابھ بھاویں ہۄ جاوے پر اِہ پْراپتی ستھائی نہِیں ہُںدّی اتے ناں ہی اِس پْراپتی نال سںتُّشٹی ہُںدّی ہَے اتے ناں ہی آنںدّ مِلدا ہَے۔

مَیں اُنہاں نُۄں آکھِیا کِہ مِہنت تاں مَیں پُۄری کردا ہاں پر گڈّی تاں اُتھّے دی اُتھّے کھڑھی ہَے۔ اُنہاں آکھِیا مِہنت دے نالۄ نال تِنّ ہۄر گُر وی ذرُۄری ہن۔ جدۄں تک چۄہاں دا میل نہِیں ہُںدّا٬ لۄڑِیںدی سپھلتا پْراپت نہِیں ہُںدّی۔ دُۄجا گُر جِہڑا اُنہاں دسِّیا٬ اُہ سی ’اِمانداری۔‘ ستھائی سپھلتا اِمانداری نال ہی مِلدی ہَے۔ بیئیِمانی دی کمائی جِیون دا سُکھ تاں بھاویں سارے کھرِید سکے پر اُنہاں نُۄں بھۄگِیا نہِیں جا سکدا۔ ودھِییا گھر٬ ودھِییا سَۄݨ کمرا وی گُۄڑھی نِیںد نہِیں دِںدّا جیکر اُہ بیئیِمانی دے پَیسے نال بݨے ہۄݨ۔ بیئیِمانی دی کمائی کچّی کںدھّ واںگ ہُںدّی ہَے٬ جِہڑی کدے وی کھُر سکدی ہَے٬ ڈھہِ سکدی ہَے۔ مَیں آکھِیا مَیں تاں کۄئی بیئیِمانی نہِیں کردا پھِر وی برکت نہِیں ہُںدّی۔ اُہ آکھݨ لگّے تُۄں بہُتی وار پتِیلے نُۄں دھۄئے بگَیر پُراݨی پئی پتّی وِچّ ہی ہۄر کھںڈّ دُدھّ پا کے چاہ بݨا لَیںدا ہَیں٬ گلاس دھۄݨ لئی بالٹی وِچّ پاݨی وی سویر دا ہی بھرِیا ہُںدّا ہَے تے تُۄں اُسے پاݨی وِچّ گلاس دھۄ کے چاہ دے دِںدّا ہَیں۔ تُۄں سستے والی پتّی اتے سپریٹا دُدھّ دی وی ورتۄں کر لَیںدا ہَے۔ اِمانداری نال سلِیکا جُڑ جاوے ودھِییا پْربھاو پَیںدا ہَے۔ مِہنت دے نالۄ نال مَیں اِمانداری نُۄں وی پلّہے بنّہ لِیا۔ جدۄں مَیں تِیسرے گُر بارے پُچھِّیا تاں اُہ آکھݨ لگّے کِہ تِیسرا گُر ’ہُنر‘ ہُںدّا ہَے۔ مَیں آکھِیا چاہ بݨائُݨ وِچّ کی ہُنر ہَے٬ پہِلاں میرے پِتا جی بݨائُںدے سن تے ہُݨ مَیں بݨا رِہا ہاں۔ اُنہاں آکھِیا ہریک کمّ وِچّ ہُنر دی لۄڑ پَیںدی ہَے٬ آپݨی پچھاݨ بݨائُݨ لئی دُۄجِیاں تۄں ہٹ کے کُجھ وکھّرا کرنا پَیںدا ہَے۔ پر چاہ وِچّ کی ہُنر ہۄ سکدا ہَے۔ اُنہاں دا اُتّر سی اِس بارے تَینُۄں آپ سۄچݨا پویگا کِہ تُۄں آپݨی چاہ دی وکھّری پچھاݨ کِویں بݨا سکدا ہَیں۔ چاہ وِچّ کِہڑا مسالا پائِیا جاوے تے کِنّا پائِیا جاوے تاں جۄ کِہ پِیݨ والا سِپھت کرنۄ ناں ہٹ سکے۔ مَیں آپݨی ماں نال رل کے مسالِیاں دے تجربے کِیتے۔ الائِچی٬ ادرک٬ تُلسی دے پتّے٬ پُدِینا آدِ کی پائِیا جا سکدا ہَے٬ جِس نال چاہ دا وِلکھّݨ سُیاد آوے۔ آپݨے مسالے والی چاہ مَیں پہِلی وار اُنہاں نُۄں ہی پِلائی٬ جِہڑی اُنہاں بہُت پسںدّ کِیتی۔ پھِر مَیں چَۄتھے گُر بارے پُچھِّیا تاں اُنہاں دا آکھݨا سی کِہ چَۄتھا تھمّہ ہَے ’دھِیرج’۔ کِسے وی ستھِتی وِچّ گھبرائُݨا نہِیں۔ جیکر کۄئی نُکس دسّدا وی ہَے تاں گُسّے وِچّ نہِیں آئُݨا ہَے٬ آرام نال اگلے دی گلّ سُݨۄ۔ جیکر تُہاڈی گلتی ہَے تاں اُس نُۄں منّ لَیݨا چاہِیدا ہَے۔ گلتی منّݨ نال ہی بھوِکھّ وِچّ اُس گلتی تۄں بچِیا جا سکدا ہَے۔ ہئۄُمَے وِچّ نہِیں آئُݨا۔ اِہ اکھاݨ یاد رکھّۄ٬ “ہںکّارِیا٬ سۄ مارِیا”۔ ہںکّار تۄں دُۄری اتے گُسّے اُتّے کابُۄ ہی سفلتا دی پَۄڑی بݨدے ہن۔ جدۄں بُرا سماں آوے٬ اُدۄں وی گھبرائُݨا نہِیں چاہِیدا سگۄں چڑھدی کلا وِچّ رہِںدِّیاں بھلے دِناں دی اُڈِیک کرنی چاہِیدی ہَے۔ گھبراہٹ نال ہۄر نُکسان ہُںدّا ہَے۔ دھِیرج منُکھّ دا گہِݨا ہَے اتے کھِما شکتی ہَے۔ مَیں پُۄری اِمانداری نال اِنہاں چَۄہاں پکھّاں اُتّے پہِرا دِتّا ہَے۔ نتِیجا تُہاڈے ساہمݨے ہَے۔ میری چاہ پِیݨ دُۄرۄں دُۄرۄں لۄکِیں آئُںدے ہن۔ دُۄجے شہِراں وِچّ براںچاں کھۄلہݨ لئی وی ذۄر پَے رِہا ہَے۔ پر مَیں ساودھانی نال چلّݨا چاہُںدّا ہاں۔ مَیں آپݨے کامِیاں نال کھلۄ کے اُنہاں نُۄں چاہ بݨائُݨ دی سِکھلائی دِںدّا ہاں۔ کِنّا پاݨی٬ کِنّی چِینی٬ کِنّا دُدھّ اتے مسالا ورتݨا ہَے اتے کِس ترہاں ورتݨا ہَے تاں جۄ میری ساکھ بݨی رہے۔ جدۄں تک میری چاہ دا سُیاد وِلکھّݨ ہَے٬ اُدۄں تک ہی میرا دھںدّا چلّݨا ہَے۔ آپݨی گُݨوتّا نال مَیں کدے سمجھَۄتا نہِیں کِیتا اتے ناں ہی کراںگا۔ نوِیں پِیڑھی نُۄں میری اِہۄ سلاہ ہَے کِہ اِنہاں چارے پکھّاں اُتّے سںجِّیدگی نال امل کرۄ۔ سفلتا ذرُۄر پْراپت ہۄویگی۔ نَۄکری دی بھال کرن دی تھاں آپ نَۄکرِییاں دیݨ والے بݨ سکدے ہۄ۔ اسِیں اگّے ودھݨ دا یتن نہِیں کردے۔ اِسدا کارن آلس جاں ڈر ہۄ سکدا ہَے پر آلس تِیاگ کے مِہنت کرنی چاہِیدی ہَے۔ جدۄں وی کُجھ نواں کِیتا جاںدا ہَے تاں تھۄڑھا نُکسان تاں ہی ہۄ سکدا ہَے پر گھبرائُݨ دی تھاں دھِیرج نال نُکسان دے کارناں دا پتا لگائُݨا چاہِیدا ہَے۔ اِںجھ اُنہاں نُۄں دُۄر کِیتِیاں سفلتا دی پَۄڑی چڑھِیا جا سکدا ہَے۔