منُکھّ دی ذِںدّگی وِچّ سُکھ اتے دُکھّ آئُںدے جاںدے رہِںدّے ہن۔ ناں سدا ہی سُکھاں نیں رہِݨا ہُںدّا ہَے تے ناں ہی دُکھّاں نیں۔ جِہڑے لۄک سدا ہی سُکھ بھۄگݨ دی اِچھّا رکھّدے ہن اتے دُکھّ ویلے ہَۄسلا چھڈّ بَیٹھدے ہن٬ پْرماتما نُۄں کۄسݨ لگّ پَیںدے ہن٬ اُہ سدا ہی دُکھی رہِںدّے ہن۔ اُہ ذِںدّگی دی ہکِیکت تۄں جاݨُۄ ہُںدّے ہۄئے وی اݨجاݨ بݨے رہِںدّے ہن۔ وِیئتنام دے اِکّ لیکھک رَۄبرٹ کِئُسکی آپݨی کِتاب ’پُۄئر ڈَیڈ اتے رِچّ ڈَیڈ‘ وِچّ لِکھدا ہَے کِہ اجّ تک دُنِییا وِچّ کۄئی اجِہی مِسال نہِیں مِلدی کِہ کِسے وِئکتی نیں آپݨی ساری ذِںدّگی وِچّ سُکھ ہی سُکھ بھۄگے ہۄݨ اتے کدے اِہ وی نہِیں ہۄئِیا کِہ کِسے اِنسان دی ساری ذِںدّگی دُکھّاں وِچّ ہی نِکل گئی ہۄوے۔ جِہڑے لۄک سُکھّاں اتے دُکھّاں وِچّ آپݨے من دا سںتُّلن بݨاکے رکھّدے ہن٬ اُہی لۄک ذِںدّگی دی ہکِیکت نُۄں سمجھݨ دے سمرتھّ ہُںدّے ہن۔ جِہڑے لۄک آپݨی ذِںدّگی وِچّ اِہ سۄچ لَیکے ذِںدّگی جِئۄُںدے ہن کِہ رات تۄں بائد دِن نیں چڑھنا ہی ہَے٬ ہنیری-جھکھّڑ تۄں مگرۄں اسمان نیں ساپھ ہۄݨا ہی ہَے اتے پتجھڑ دے پِچھّۄں بسںتّ آئُݨ لئی کاہلی بَیٹھی ہُںدّی ہَے٬ اُنہاں نُۄں دُکھّ بہُتا دُکھی نہِیں کردے۔ پاکِستان دے پْرسِدھّ لیکھک ڈاکٹر جاوید مُہمّد دا کہِݨا ہَے:

جِہڑے لۄک دُکھّ ویلے دُکھی ہۄݨ دی ذِیادا دُہائی پائُںدے ہن٬ اُنہاں بارے لۄکاں دا اِہ کہِݨا ہُںدّا ہَے کِہ اِسدی ذِںدّگی وِچّ کِہڑا نواں دُکھّ آئِیا ہَے پر جِہڑا وِئکتی دُکھّ نُۄں اِہ سۄچ کے ہَۄسلا رکھّدا ہَے کِہ جیکر سُکھ نہِیں رِہا تاں دُکھّ وی نہِیں رہِݨا٬ لۄک اُس نُۄں ہَۄسلے والا وِئکتی کہِںدّے ہن۔

منُکھّ دی ذِںدّگی دی تْراسدی اِہ ہَے کِہ منُکھّ آپݨی سپھلتا٬ جِتّ٬ کمائی٬ پْراپتی اتے لابھ لئی آپݨی مِہنت٬ اکل٬ وڈِیائی٬ ہُشِیاری٬ چلاکی٬ بُدھّی اتے تاکت نُۄں کارن منّدا ہَے پر اسپھلت٬ ہار٬ گھاٹے اتے نُکسان لئی دُۄجِیاں نُۄں کارن منّدا ہَے۔ کِسمت نُۄں ذِمّیوار دسّدا ہَے اتے پْرماتما دی کرۄپی کہِںدّا ہَے۔

پر کئی سمُسِّیاواں اتے دُکھّاں دا سِرجک منُکھّ کھُد وی ہُںدّا ہَے۔ بھگوان کْرِشن گِیتا وِچّ لِکھدے ہن کِہ منُکھّ دے دُکھّاں دے کارن ذرُۄرت تۄں ذِیادا نِیںد٬ گُسّا٬ ڈر٬ ذِیادا تھکاوٹ منّݨ دی آدت اتے کمّ نُۄں ٹالݨ دے بہانے وی ہُںدّے ہن۔ سمیں سِر سَۄݨا اتے اُٹھّݨا سِہتمںدّ اتے انُشاسنمئی ذِںدّگی دا ہِسّا ہُںدّا ہَے پر سویرے سمیں سِر ناں اُٹھّݨ والے اتے ذِیادا دیر تک سَۄݨ والے کرمچاری٬ کارۄباری اتے وِدِیارتھی سدا ہی کِسے ناں کِسے سمسِّیا جاں دُکھّ نال گھِرے رہِںدّے ہن۔ ذِیادا دیر نال اُٹھّݨ والے کارۄبارِییاں دے کارۄبار وِچّ گھاٹے اتے پھیل ہۄݨ دی سنّبھونا ہر ویلے بݨی رہِںدّی ہَے۔ دیر نال اُٹھّݨ کارن نَۄکری پیشا لۄک آپݨے کمّ اُتّے دیر نال پہُںچّݨ کارن آپݨے ادھِکاری اتے مالِک دے گُسّے دا کارن بݨدے ہن۔ اُنہاں دی نَۄکری وی جا سکدی ہَے۔ اجِہے لۄک سدا ہی تݨاء٬ چِںتّا٬ لڑائی-جھگڑے اتے ڈر دے ماہَۄل وِچّ ذِںدّگی جِئۄُںدے ہن۔ اجِہے ماہَۄل لئی کۄئی ہۄر نہِیں سگۄں اُہ کھُد ذِمّیوار ہُںدّے ہن۔ دیر نال اُٹھّݨ والے وِدِیارتھی پْرِیکھِیاواں اتے نَۄکرِییاں وِچّ کدے وی اوّل نہِیں ہۄ سکدے۔ اُنہاں نُۄں سدا ہی اسپھلتا سمیں پچھتائُݨا پَیںدا ہَے۔ گُسّے دے اَۄگُݨ دا شِکار لۄک ہر ویلے کِسے ناں کِسے سمسِّیا اتے دُکھّ نال گھِرے رہِںدّے ہن۔ گُسّے وِچّ آئِیا اِنسان دُۄجِیاں ساہمݨے آپݨی گلّ چںگّی ترہاں نہِیں رکھّ پائُںدا۔ اُہ دُۄجِیاں اُتّے آپݨا پْربھاو کھۄ بَیٹھدا ہَے۔ اُسدا گُسّا لڑائی جھگڑے٬ مار مرائی اتے دُۄجِیاں نال سمبّںدھّ وِگڑن دا کارن بݨ جاںدا ہَے۔ گُسّے والے ادھِکاری٬ جتھیبںدِّییاں دے نُمائِںدے٬ کارۄباری اتے ماپے سپھلتا اتے چںگِّیائی تۄں دُۄر رہِںدّے ہن۔ چُݨَۄتِییاں٬ سمسِّیاواں٬ اُلجھݨاں٬ رُکاوٹاں اتے اَۄکھِیائیِیاں تۄں ڈرکے ہَۄسلا ہارن٬ مَیدان چھڈّݨ والے لۄک کدے وی سُکھ اتے سپھلتا دا لُتف لَیݨ دے یۄگ نہِیں ہۄ سکدے۔ اسپھلتا اتے ہارن دا ڈر کدے وی منُکھّ نُۄں اگّے نہِیں ودھݨ دِںدّا۔ ڈرپۄک لۄکاں نُۄں مُسِیبتاں وِچّۄں نِکلݨ دی سلاہ دیݨ والے لۄک وی سلاہ دیݨ تۄں پہِلاں سَۄ وار سۄچدے ہن۔ سِکںدّر آپݨی بہادری نال نہِیں٬ سگۄں ہَۄسلے نال ہی دُنِییا نُۄں جِتّݨ لئی نِکلِیا سی۔ بہانیباذی اتے تھکّݨا منُکھّ دے آلسی٬ کمّچۄر اتے مِہنت تۄں بھجّݨ دا پْرتِیک ہُںدّا ہَے۔ مہاتما بُدھّ دا کتھن ہَے کِہ جۄ ڈر کارن یتن نہِیں کردے٬ اُنہاں نُۄں مُسِیبتاں سدا ہی وڈِّییاں لگّدِییاں ہن۔ بہانیباذی اتے تھکاوٹ دی آڑ وِچّ ذِںدّگی جِئۄُݨ والے لۄکاں لئی سپھلتا اتے سُکھ کیول اُنہاں دی کلپنا وِچّ ہی ہُںدّے ہن٬ ہکِیکت وِچّ نہِیں۔ اجِہے لۄکاں تۄں ہر کۄئی دُۄر رہِݨا پسںدّ کردا ہَے۔

اِکّ کارکھانیدار دے پُتّر نیں آپݨے پِئۄ نُۄں کِہا کِہ مَینُۄں ڈر ہَے کِہ ساڈا اِہ کارکھانا گھاٹے وِچّ ناں چلِیا جاوے٬ اِس لئی اِس نُۄں بںدّ کرنا ٹھِیک رہیگا۔ کارکھانیدار نیں آپݨے پُتّر نُۄں کِہا٬ پُتّرا٬ جِس دِن تُۄں آپݨی بہانیباذی اتے تھکاوٹ دی آدت تۄں چھُٹکارا پا لویںگا٬ اُس دِن تۄں ہی اِہ یکِین کر لوِیں کِہ ساڈا اِہ کارکھانا کدے وی گھاٹے وِچّ نہِیں جا سکیگا۔ جیکر منُکھّ ڈر٬ گُسّا٬ بہانیباذی٬ نِیںد اتے تھکان دے اَۄگُݨاں دی نِشاندیہی کرکے اُنہاں تۄں چھُٹکارا پا لوے تاں کئی سمسِّیاواں اتے دُکھّاں دا نِپٹارا کھُد کر سکدا ہَے۔

* * * * *