پھۄن دی گھںٹّی کھڑکی۔ مَیں رِیسِیور چُکِّیا۔

'ماڑی کھبر ہَے۔ آپݨی ماتا گُذر گئی۔'

میرا تْراہ نِکل گِیا۔ اجے ہُݨے ہی مَیں اتے میرا بیٹا پِںڈّۄں ہۄ کے٬ ماں نُۄں مِل کے گھر پُجّے ساں۔ سویرے جدۄں پِںڈّ پُجّے ساں تاں 'کھیتاں والے گھر' وِچّ ماتا ہاذر نہِیں سی۔ میرا چھۄٹا بھرا وی نہِیں سی اۄتھے۔ اُہناں نُۄں مِلݨ ہی تاں آئے ساں جلںدھّرۄں۔ پُچھِّیا تاں بھرا دی پتنی نیں دسِّیا:

'بِیبی نُۄں کلّہ دِل دا دَۄرا پِیا سی۔ پئی پئی تڑپھݨ تے بُڑھکݨ لگّ پئی۔ اِہ تاں گھر نہِیں سن بھجّ کے دیب ڈاکٹر نُۄں لَے کے آئِیا۔ فِر اِہ وی آ گئے۔ اجّ وی پِںڈّ چھِینے ڈاکٹر کۄل داخل اےَ۔ گُلُۄکۄذ لگِّیا ہۄئِئَے---اِلاج چلّدا پِئَے----'

اسِیں پِئۄ-پُتّر ڈا: چھِینے دے کلِنِک تے پہُںچّے۔ ماتا نُۄں گُلُۄکۄذ لگِّیا ہۄئِیا سی۔ میرا چھۄٹا بھرا سُرِںدّر لاگلے مںجّے 'تے لیٹِیا ہۄئِیا سی۔ ماں دے کُملائے تے مُرجھائے چِہرے نُۄں ویکھدِیاں چِںتّاتُر ہۄ کے ڈاکٹر نُۄں پُچھِّیا۔ اُس نیں دسِّیا۔

'بچاء ہۄ گِیا۔ اُسے ویلے لَے آئے۔ اگّۄں بڑا دھِیان رکھّݨ دی لۄڑ اےَ--- اِکّ تاں بِیبی نُۄں کہِ دِئۄ بہُتا تُرنا پھِرنا بںدّ کر دیوے۔---دوائی لگاتار کھاݨی پئۄُ---۔ آہ گُلُۄکۄذ دی بۄتل تھۄڑھی جِہی باکی ہَے۔ مُکّدی ہَے تاں دوائی دے دِںدّے آں---ساڈے ولّۄں گھر لِجاݨ دی چھُٹّی ہَے۔ چِںتّا والی ہُݨ کۄئی گلّ نہِیں---۔'

ساڈا ساہ سَۄکھا ہۄ گِیا۔ ڈاکٹر ولّۄں سیوا-بھاو نال مںگّوائے ٹھںڈھّے پِیݨ لگّ پئے۔ ڈاکٹر نیں گُلُۄکۄذ لاہ کے ماتا نُۄں ہِمّت کرکے بَیٹھݨ اتے ٹھںڈھّا پِیݨ لئی آکھِیا۔ دۄ ڈھائی گھںٹّے اۄتھے بَیٹھݨ تۄں بائد میرا بیٹا ماتا نُۄں بہِک 'تے چھڈّ آئِیا۔

پِںڈّۄں اجے جلںدھّر پُجّے ہی ساں کِہ اُپّرلا پھۄن آ گِیا۔

مَیں گھبراہٹ وِچّ پُچھِّیا٬ 'کدۄں گُذری ماتا؟' اگّۄں میرے دۄست-رِشتیدار امر سِںگھّ دی آواذ سی۔ اُہ میرے پِںڈّ نیڑلے بھِکھِّیوِںڈّ چَۄںک وِچّۄں بۄل رِہا سی۔

'بسّ آہ ہُݨے ہی---'

مَیں سُنّ ہۄ گِیا۔ نِسچَے ہی گھر جاںدِیاں ہی ماتا نُۄں پھِر دَۄرا پِیا ہۄویگا تے کِسے ودھیرے چںگّے اِلاج لئی اُس نُۄں بھِکھِّیوِںڈّ لِجائِیا گِیا ہۄویگا ( کِئُںکِہ ساڈے کھیتاں تۄں بھِکھِّیوِںڈّ اتے میرے پِںڈّ سُر سِںگھّ دا اِکّۄ جِنّا فاسلا ہَے۔) اۄتھے ہی بھاݨا ورتِیا ہۄویگا۔ امر سِںگھّ آپݨے پِںڈّ ماڑی میگھے تۄں بھِکھِّیوِںڈّ کِسے کمّ دھںدّے گِیا ہۄویگا تے اُہنُۄں اِس گھٹنا دا پتا چلِّیا ہۄئۄُ تے اُس نیں فۄن کر دِتّا۔ اِکّدم اِہ خِیال میرے من وِچّۄں تیذی نال گُذر گئے۔ مَیں بَیڈرُۄم ولّۄں لابی ولّ پرتِیا جِتھّے میری پتنی اتے بچّے ٹی:وی: دیکھ رہے سن۔ مَیں بھرڑائے گلے نال آکھِیا٬ 'بِیبی مر گئی آپݨی---'

'ہائے! ہائے!! کی ہۄئِیا بِیبی نُۄں---' میری پتنی نیں گھبرا کے ہتھّاں 'تے ہتھّ مارے تے پُچھِّیا 'کِیہدا پھۄن سی؟'

'امر سِںگھّ دا--'

'بِیبی تاں چںگّی بھلی گئی سی ایتھۄں! کی ہۄ گِیا اِکّدم---?' ,میری پتنی نیں سمجھِیا اُس دی ماتا گُذر گئی ہَے٬ جِہڑی ساڈے کۄل ہی رہِںدّی سی٬ پر پِچھلے کُجھ دِناں تۄں آپݨے پِںڈّ جھبال گئی ہۄئی سی۔ مَیں اُسدے بھاو سمجھدِیاں دسِّیا-

'جھبال والی بِیبی نہِیں---سُر سِںگھّ والی بِیبی دی کھبر ہَے----۔'

اسِیں سارے خامۄش پئے ٹَیلِیفۄن ولّ ویکھ رہے ساں۔ میری پتنی نیں آکھِیا٬ 'جے امر سِںگھّ دا پھۄن ہَے تاں پھِر ذرُۄر جھبال والی بِیبی اےَ----۔' اُہدی گلّ سچّ وی ہۄ سکدی سی کِئُںکِہ امر سِںگھّ دے لڑکے نال میری پتنی دی بھݨیوِیں وِیاہی ہۄئی ہَے٬ اِںج میری سسّ اُہدی نُۄںہ دی نانی بݨدی سی۔۔ امر سِںگھّ نُۄں سُۄچنا مِلی ہۄویگی تاں اُسنے سانُۄں فۄن کر دِتّا۔ ساںجھا رِشتیدار جُۄ ہۄئِیا!!

اسِیں سہی سُۄچنا پْراپت کرن لئی وکھّ-وکھّ رِشتیدارِییاں دے پھۄن کرن لگّے پر سارِیاں تھاواں تۄں 'لائیِنیں وِئستھ ہَیں' دا جُیاب آ رِہا سی۔ نال-نال اسِیں وِچار کر رہے ساں - جے جھبال والی بِیبی نُۄں کُجھ ہۄئِیا ہُںدّا ( میری سسّ نُۄں ) تاں جھبال والِیاں آپ ہی فۄن کر دیݨا سی٬ اُہناں دے گھر پھۄن ہَے سی--- اُہناں نیں امر سِںگھّ نُۄں فۄن کرکے اگّۄں سانُۄں سُنیہا دیݨ لئی کاہنُۄں آکھݨا سی! اِہ ذرُۄر سُر سِںگھّ والی ماتا ہی سی۔

پر میری پتنی دے منّݨ وِچّ اِہ گلّ نہِیں سی آ رہی۔ کِتھّے امر سِںگھّ دا پِںڈّ! کِتھّے آپݨا پِںڈّ! اُہنُۄں اچنچیت پھُرنا پھُرِیا٬ 'کِتے امر سِںگھّ دی ماتا تاں نہِیں گُذر گئی!! کی آکھِیا سی اُہنے؟'

'اُس آکھِیا سی کِہ آپݨی ماتا گُذر گئی ہَے---'

اینے نُۄں پھۄن دی گھںٹّی کھڑکی۔ مَیں لپک کے پِیا۔ کۄئی بۄل رِہا سی٬

'جی ہُݨے تُہانُۄں امر سِںگھّ ہُرِیں پھۄن کر رہے سن کِہ پھۄن کٹِّیا گِیا۔ اُہ ہُݨ پِںڈّ نُۄں چلے گئے ہن۔ تُہانُۄں اُہ آکھدے سن کِہ بٹالے وی خبر کر دِئۄ۔' بٹالے میری پتنی دی بھَیݨ رہِںدّی سی جِس دی لڑکی امر سِںگھّ دے گھر ہَے۔

مَیں پُشٹ کرنا چاہِیا٬ 'امر سِںگھّ دی ماتا ہی گُذری ہَے ناں؟'

'ہاں جی--- کلّہ باراں کُ وجے سسکار ہَے۔' کہِ کے اُس نیں ٹَیلِیپھۄن رکھّ دِتّا۔ ساڈے سارے جِییاں دے سِراں تۄں مݨاں-مُۄںہِیں بھار لتھّا۔ مَیں سَۄکھے ہُںدِّیاں کِہا٬ "امر سِںگھّ نیں تاں جان ہی کڈھّ چھڈّی سی---"

'اںکّل امر سِںگھّ 'جان کڈھّݨ' نُۄں تکڑے نیں۔' میرے بیٹے سُپندِیپ نیں کِہا تے پھِر ہسّدِیاں اُس گھٹنا دا ویروا دُہرا دِتّا۔ اتّواد دے سِکھرلے دِناں وِچّ جدۄں شامِیں چھے کُ وجے لۄک جِںدّرے لا کے گھراں وِچّ وڑ جاںدے سن اُہ دۄ کُ جݨے رات نَۄں دس وجے٬ سِیالاں دے دِنِیں٬ ساڈے گھر دِییاں کںدھّاں ٹپّ کے 'دگڑ دگڑ' کردے وِہڑے وِچّ آ وڑے سن اتے اسِیں اتّوادی آ گئے سمجھ کے جاناں بچائُݨ لئی دُبک گئے ساں۔ پتا لگّݨ 'تے اساں پُچھِّیا تاں امر سِںگھّ نیں کِہا سی٬ 'امبّرسر گئے ساں۔ بسّ تاں آئُںدی کۄئی نہِیں سی---ہنیرا ہۄ گِیا---بسّ! کۄئی ناں کۄئی جُگاڑ کرکے اِتھّۄں تکّ پہُںچّے۔ درواذا اِس کرکے نہِیں کھڑکائِیا کِہ درواذا تاں کۄئی کھۄلہدا ہی نہِیں اجّ کلّہ ایس ویلے---اِس لئی کںدھّ ٹپّ کے آ گئے۔'

سُپندِیپ ہسّی جا رِہا سی تے آکھی جا رِہا سی٬ 'میرا تاں اںکّل امر سِںگھّ ولّۄں اُدۄں دا ڈرائِیا دِل اجے تکّ کابُۄ وِچّ نہِیں آئِیا---'

اسِیں ٹھہاکا مار کے ہسّے۔

'ماں تاں مری ہی ہَے ناں---بھاویں امر سِںگھّ دی ہی مری ہَے---' میری پتنی نیں 'ہاء' دا مائرا مارِیا! پر ساڈے 'تے جِویں کۄئی اسر ناں ہۄئِیا۔ مَیں تے سُپندِیپ ہسّی جا رہے ساں۔

اچانک میری پتنی نیں گلّاں دا رُخ پلٹ دِتّا٬ 'ہَیں سُپن! اِہناں دی سُݨ لَۄ-- جدۄں تاں پتا لگّا کِہ اِہناں دی ماں دی خبر اےَ تاں ڈاڈاں مارن واںگ بۄل نِکلے--- جدۄں مَیں آکھِیا٬ 'تُہاڈی نہِیں اِہ تاں میری ماں دی خبر ہَے--- تاں اۄسے ویلے چُپّ تے شاںت ہۄ گئے---۔'

سارے کھِڑ کھِڑا کے ہسّے۔ مَیں ماڑا جِہا ہسّدِیاں کِہا٬ 'نہِیں نہِیں٬ اَیہۄ جِہی تاں کۄئی گلّ نہِیں----' پر اںدّرۄں اںدّر مَینُۄں لگّا٬ اِہۄ جِہی کۄئی گلّ ہَے تاں ذرُۄر سی---'

'نہِیں نہِیں ڈَیڈی مُکّرۄ ناں-- پہِلی خبر سُݨائُںدِیاں تُہاڈِییاں اکھّاں وِچّ اتھّرُۄ آئے مَیں آپ ویکھے سن--- پِچھّۄں تُسِیں چُپّ کر گئے سی۔' میری چھۄٹی دھی رمݨِیک نیں آکھِیا۔

'لئۄ-- اِہ تاں فِر---' مَیں چھِتھّا پَیںدِیاں پتنی نُۄں آکھِیا٬ 'جدۄں تُۄں پہِلاں سمجھِیا تیری ماتا ہَے تاں تیری لیر نِکلی سی جدۄں مَیں اِس گلّ تے ذۄر دِتّا کِہ میری ماں---'

"چھڈّۄ! چھڈّۄ!! اَیویں دِییاں گلّاں۔ سچّ سچّ ہی ہُںدّا ہَے---' میری پتنی نیں دُبارا آکھِیا تاں مَیں چُپّ ہۄ گِیا۔ مَینُۄں کھامۄش ویکھ کے رمݨِیک بۄلی٬ 'چھڈّۄ ممّی اَیویں وِچارے ڈَیڈی نُۄں جھُۄٹھا ناں کری جاوۄ---۔' فِر اُسنے بڑے پتے دی گلّ آکھی٬ 'آپݨی ماں٬ آپݨی ماں ہُںدّی ہَے۔ ہر ماں دا آپۄ-آپݨا مہتّو ہَے۔ ڈَیڈی دی ماں دا ڈَیڈی لئی٬ تُہاڈی ماں دا تُہاڈے لئی---امر سِںگھّ اںکّل دی ماں دا اُہدے لئی اتے میری ماں دا میرے لئی---' اُسنے آپݨی ماں دی ٹھۄڈی پھڑھ کے پِیار نال ہِلائی۔ مَیں آپݨی دھی دی سِیاݨپ 'تے مُسکرا پِیا۔ اُس چھِݨ مَینُۄں سارے بچِّیاں دِییاں ماواں آپݨی ماں واںگ ہی لگّݨ لگِّییاں۔

آپݨے کاغذ-پتّر پھۄلدِیاں مَینُۄں آپݨی اُتّے لِکھی لِخت لبھّی۔ اِسنُۄں لِکھِیاں اتے چھپِیاں لگپگ اِکّ دہاکا بِیت چُکّا ہَے۔ اجّ ناں میری ماں اتے ناں ہی میری پتنی دی ماں اِس سںسّار وِچ ہن۔ دۄویں چار کُ سال پہِلاں اگّڑ-پِچھّڑ سانُۄں چھڈّ کے سدا لئی اِس سںسّار تۄں کُۄچ کر گئیِیاں۔

کِسے وی ماں دا سںسّار وِچ کۄئی بدل نہِیں۔ کِسے نیں ٹھِیک کِہا سی کِہ جِنّاں چِر ماں جِئۄُںدی ہُںدّی ہَے٬ سانُۄں اُسدی امُل کِیمت دا اہِساس نہِیں ہُںدّا۔ جدۄں ماں چھڈّ کے تُر جاںدی ہَے٬ کیول اُدۄں ہی پتا لگّدا ہَے ماں دی کِیمت دا! پر اُدۄں تُہاڈے کۄل ماں نہِیں ہُںدّی!

میرے کۄل آپݨِییاں اِہناں دۄواں ماواں بارے کرن والِییاں ڈھیر سارِییاں گلّاں ہن پر اجّ مَیں کیول تُہاڈے نال سِرف 'آپݨی ماں' دی کیول اِکّۄ ہی گلّ ساںجھی کرنی ہَے۔ کِسے 'ساہِت-سبھا' ولّۄں میرے نال رُۄ-ب-رُۄ کِیتا جا رِہا سی۔ سوالاں-جواباں دا سِلسِلا چلّ رِہا سی کِہ اِکّ سرۄتے نیں اُٹھّ کے کِہا٬ "سںدھُّۄ ساہِب! میری تُہاڈے تۄں مںگّ ہَے کِہ تُسِیں ہُݨے ہی آپݨے من اںدّر جھاتی مارۄ اتے ویکھۄ کِہ تُہانُۄں آپݨے چیتے وِچۄں اِکّ-دم کِہڑی گلّ دی تسوِیر اُگھّڑدی دِسدی ہَے٬ ساڈے نال اُہۄ گلّ ساںجھی کرۄ!"

سوال دِلچسپ سی۔ مَیں آپݨے من وِچ پل کُ لئی اُتّرِیا۔ مَینُۄں پہِلی نذرے ہی آپݨی سۄچ دے چِتر-پٹّ 'تے آپݨی ماں دی تسوِیر نذر آئی۔ آپݨے آپ 'تے ہَیرانی وی ہۄئی اتے شرم وی آئی کِہ مَیں آپݨی ماں نال جُڑی اِس گھٹنا نُۄں کِویں بھُلائی بَیٹھا ساں!

تے پھِر مَیں آپݨے سرۄتِیاں نال اِہ یاد اِسترہاں ساںجھی کِیتی:

1972 دی 'مۄگا-اَیجِیٹیشن' وِچ کُجھ دِن جیلہ وِچ کٹّݨ تۄں بائد مَیں کُجھ دِناں لئی پُلِس تۄں بچݨ لئی 'آسے-پاسے' ہۄئِیا٬ ہۄئِیا ساں تا کِہ کِدھرے مَینُۄں دۄبارا گْرِفتار ناں کر لِیا جاوے٬ سرکار نال ہۄئے سمجھَۄتے ادھِین پھڑھے گئے وِدِیارتھِییاں نُۄں رِہا کر دِتّا گِیا سی پر اِس اَیجِیٹیشن وِچ پھڑھے دُۄجِییاں سِیاسی پارٹِییاں دے کارکُن جاں آگُۄ نہِیں سن چھڈّے گئے۔ مَیں کِئُںکِہ 'جیلہ-کمیٹی' دا پْردھان رِہا ساں اتے میرا نام نکسلِییاں وِچ وی وجّدا سی اِس لئی بی اَیڈّ دا وِدِیارتھی ہۄݨ دے باوجُۄد وی مَینُۄں نہِیں سی چھڈِّیا گِیا۔ جے میرا خالسا کالج آف اَیجُۄکیشن امّْرِتسر دا پِںّْرسِیپل میرے وِدِیارتھی ہۄݨ دا پتّر ڈی سی اتے اَیس اَیس پی نُۄں لِکھ کے میرے نالۄں رِہا ہۄ کے باہر گئے میرے جماتی امر سِںگھّ نُۄں ناں دِںدّا تاں پُلِس نیں مَینُۄں رِہا ہی نہِیں سی کرنا۔

میرے گھردِیاں نُۄں میری ٹھاہر دا پتا سی۔ میرا اِکّ دۄست سُنیہا لَے کے میرے کۄل پُجّا کِہ میرے پِئۄ دی ہالت ٹھِیک نہِیں اتے بِیبی دا سُنیہاں ہَے کِہ مَیں تُرت گھر پہُںچّاں۔ مَیں اُسدے نال ہی تُر پِیا۔ پِںڈّ پہُںچِّیا تاں پتا لگّا کِہ میرے پِتا دی گمبھِّیر ہالت نُۄں ویکھدِیاں اُسنُۄں امْرِتسر دے سرکاری ہسپتال وِچ لَے گئے گئے سن۔ مَیں امْرِتسر پُجّا۔ آکسِیجن لگّی ہۄئی۔ میرا پِتا بیہۄش پِیا سی۔ میری ماں میرے پِتا دے سِرہاݨے بَیٹھی سی۔ اُسنے سٹُۄل تۄں اُٹھّ کے مَینُۄں جپھّی وِچ لِیا اتے 'پھِکر ناں کرن لئی' کِہا۔ اُس مُتابک 'ڈاکٹر آپݨی پُۄری واہ لا رہے سن۔''مہاںراج بھلی کرُۄگا۔" اُہ ہَۄںسلے وِچ سی۔

پِتا نُۄں بیہۄشی دی اوستھا وِچ بَیڈّ 'تے پِیاں اجّ تِیسرا دِن سی۔ دِماغ دی ناڑی پھٹ گئی سی۔ ڈاکٹر 'ہاں' جاں 'ناںہ' وِچ جواب نہِیں سن دِںدّے۔ ٹَیسٹ ہۄ رہے سن۔

اجّ مَیں اتے میرا اِکّ دۄست مَیڈِیکل کالج تۄں کِسے ٹَیسٹ دی رِپۄرٹ لَیݨ گئے ساں۔ نَۄں-دس وجے دے گِیاں نُۄں رِپۄرٹ لَیںدِیاں کردِیاں سانُۄں ڈیڈھ-دۄ دا سماں ہۄ گِیا سی۔ جدۄں اسِیں واپس پرتے تاں میری ماں میرے پِتا دے سِرہاݨِئۄں اُٹھّ کے اگّلواںڈھی سانُۄں کمرے تۄں باہر ہی آݨ مِلی۔

"رِپۄٹ لَے آںدی؟ چلّۄ چںگّا ہۄئِیا!" اُسنے ساڈے ہتھّاں وِچ پھڑھے لِفافے ولّ ویکھِیا۔ پھِر جِویں کۄئی بھُلّی ہۄئی گلّ چیتے آ گئی ہۄوے۔ آکھݨ لگّی٬ "ہَیں ورِیام! لَۄڈھا ویلا ہۄ گِیا۔ تُسِیں کُجھ کھادھا پِیتا وی ہَے کِہ نہِیں؟"

ساڈا جواب 'ناںہ' وِچ سُݨ کے کہِںدّی٬ "جائۄ میرے پُتّ! پہِلاں جا کے ڈھِڈّ رۄٹی کھا کے آوۄ۔ کِویں سویر دے بھُکھّݨ-بھاݨے تُرے پھِردے جے!" اُہدا چِہرا ممتا وِچ مۄم بݨِیا ہۄئِیا سی۔

اسِیں کمرے ولّ ودھدِیاں اگلے اِلاج لئی پہِلاں ڈاکٹر نُۄں رِپۄرٹ دِکھائُݨ لئی کِہا تاں کہِںدّی٬ " کۄئی نہِیں رپۄٹ مَیں وِکھا لَیںدی آں۔ تُسِیں پہِلاں ڈھِڈّ وِچ کُجھ پا کے آئۄ۔ تُہاڈے باپُۄ کۄل مَیں بَیٹھی آں۔ اُہدا فِکر ناں کرۄ"

اُسدے ذۄر دیݨ 'تے اسِیں لاگلے ڈھابے 'تے رۄٹی کھاݨ تُر گئے۔ رۄٹی کھا کے آئے تاں پِتا دے سِرہاںدی بَیٹھی ماں اُٹھّ کے کھلۄ گئی اتے اُسدِییاں اکھّاں 'چ تَیر آئِیا پاݨی بیوسّ ہۄ کے اُہدے چِہرے 'تے 'ٹِپّ! ٹِپّ!' ورہن لگّا۔

"جائۄ پُتّ! کۄئی ٹَیکسی لَے آئۄ! تُہاڈا باپُۄ پُۄرا ہۄ گِیا۔" اُسنے بُلّہ چِتھّدِیاں آپݨی بھُبّ اںدّرے ڈکّ لئی۔

اُسنے اتھّرُۄ پُۄںجھدِیا کِہا٬ "پُۄرا تاں اِہ اُدۄں ای ہۄ گِیا سی جدۄں تُسِیں رپۄٹ لَے کے آئے سی۔ پر مَیں تُہانُۄں جاݨ-بُجھّ کے نہِیں سی دسِّیا۔ مَیں سۄچِیا جے تُہانُۄں ہُݨے دسّ دِتّا تاں تُسِیں اُںج ہی دیہ لَے کے پِںڈّ نُۄں تُر پَیݨا ہَے! پھِر رۄݨ کُرلائُݨ وِچ پئے میرے لالاں نُۄں پتا نہِیں کدۄں رۄٹی دا ٹُکّ نسِیب ہۄݨا ہَے! تُہاڈِییاں بھُکھِّییاں وِلکدِییاں آںدراں دا سۄچ کے ہی مَیں تُہانُۄں رۄٹی کھاݨ تۄرِیا سی۔"

اینی آکھ کے اُسنے مَینُۄں باہۄں پھڑھ کے اگّے کِیتا٬ "آ! ہُݨ آپݨے تُر گئے پِئۄ دا مُۄںہ ویکھ لَے۔" اُسنے میرے پِتا دے چِہرے 'تے دِتّا کپّڑا چُکِیا اتے اُسدے سدا لئی سَۄں گئے شاںت چِہرے نُۄں نِہاردی نیں مَینُۄں چھۄٹے بال واںگ آپݨی چھاتی نال گھُٹّ لِیا۔

میری ماں دی اُمر اُدۄں اِکتالی-بتالی سال دی سی اتے میرا پِئۄ پںجّتالی-چھِیالی سال دا ہۄویگا۔ اُسدا سُہاگ اُسنُۄں سدا لئی چھڈّ کے چلا گِیا سی۔ پتی تۄں بِناں اُس اگّے دُۄر تکّ بْرِہا دی مارُۄتھل واںگ بھُجّدی وِچھی ذِںدّگی پئی سی۔ اُسدا جہان لُٹِّیا گِیا سی۔ اِس پربتۄں بھارے دُکھّ نُۄں کسِیس وٹّ کے پی جاݨ دی تاکت اُسدی کِہۄ جِہی ادُتّی ممتا نیں اُس مہان اَۄرت نُۄں بکھشی سی کِہ اُہدی ذِںدّگی دِییاں اِہناں سبھ تۄں دُکھاںتک گھڑِییاں وِچ وی اُسنُۄں آپݨے پُتّ دی بھُکھّ دا خِیال رِہا سی۔

جدۄں اُس دْرِش نُۄں چیتے کردا ہاں تاں میرے لُۄںئیِں کںڈّے کھڑے ہۄ جاںدے ہن؛ اکھّاں بھر آئُںدِییاں ہن اتے آپݨی ماں دی ممتا ساہمݨے میرا سِر جھُک جاںدا ہَے۔

اجّ آپݨی ماں دے ہوالے نال مَیں ساری دُنِییاں دِییاں ماواں دی اتھاہ شہِݨشِیلتا٬ سِدک٬ سبر اتے ڈُلّہ-ڈُلّہ پَیںدی مُہبّت نُۄں نمسکار کردا ہاں!