سوامی وِویکانںدّ دا کتھن سی کِہ لۄک پہِلاں چںگّے کمّ دی آلۄچنا کردے ہن٬ پھِر وِرۄدھ کردے ہن٬ اکھِیر وِچّ تُہاڈے نال تُر پَیںدے ہن۔ سکُۄل ادھِیاپک تۄں لَیکے پْرِںسِّیپل دے اہُدے تک دے سفر وِچّ مَیں سدا ہی اسُۄلاں٬ آدرشاں٬ انُشاسن اتے مِہنت نُۄں ترجِیہ دِںدّا رِہا۔ پْرِںسِّیپل بݨن تۄں پہِلاں میرا آپݨے آپ نال اِہ وائدا سی کِہ مَیں جِس سکُۄل دا پْرِںسِّیپل بݨاںگا٬ مَیں اُس نُۄں اِکّ مُکام تک پہُںچّائُݨ لئی اتے اُسدی اِکّ وکھّری پچھاݨ بݨائُݨ لئی بیہدّ مِہنت کرن لئی وچنودھّ رہاںگا۔ مَیں جِس سکُۄل دا پْرِںسِّیپل بݨِیا٬ اُس سکُۄل دا ذِیاداتر سٹاپھ بہُت مِہنتی سی اتے گُݨاں دا بھںڈّار سی پر ہر ادارے وِچّ کُجھ اجِہے لۄک ذرُۄر ہُںدّے ہن٬ جِنہاں نُۄں انُشاسن اتے مِہنت تۄں الکت ہُںدّی ہَے۔ تُسِیں جدۄں اجِہے لۄکاں دِییاں آدتاں نُۄں سُدھارن دا یتن کردے ہۄ تاں اُہ ہر ڈھںگّ نال تُہاڈے راہ وِچّ اَۄکڑاں بݨدے ہن۔

مَیں پھروری 2010 وِچّ اُس سکُۄل وِچّ بتَۄر پْرِںسِّیپل ہاذر ہۄئِیا سی۔ سکُۄل وِچّ اِمارت دی گھاٹ اتے اکادمِک پدھّر وِچّ سُدھار لِیائُݨا میرے لئی دۄ وڈِّییاں چُݨَۄتِییاں سن۔ مَیں سٹاپھ دی مِیٹِںگّ لَیکے اِہ ساپھ تَۄر ’تے سپشٹ کر دِتّا کِہ سکُۄل دے نِئماں٬ مِہنت اتے انُشاسن نال کۄئی سمجھَۄتا نہِیں کِیتا جاویگا۔ سکُۄل وِچّ جِویں ہی انُشاسن اتے نِئم لاگُۄ کِیتے گئے اتے مِہنت کرن لئی کِہا گِیا تاں کُجھ ادھِیاپک اتے ادھِیاپکاواں نیں میرا وِرۄدھ اتے آلۄچنا کرنی شُرُۄ کر دِتّی پر ذِیادتر ادھِیاپک ادھِیاپکاواں اِس گلّ تۄں بہُت کھُش سن کِہ سکُۄل وِچّ انُشاسن٬ مِہنت اتے نِئماں دا ہۄر چںگّا ماہَۄل بݨن لگّا ہَے۔ اُہ میرے نال منۄں سہِیۄگ کرن لگّ پئے۔ اُس سکُۄل وِچّ پْرِںسِّیپل وجۄں ہاذر ہۄݨ تۄں بائد سکُۄل دِییاں بۄرڈ دِییاں جماتاں دا پہِلا نتِیجا میرے اُدیش مُتابِک نہِیں سی۔

مَیں سکُۄل دے سروپکھّی وِکاس نُۄں مُکھّ رکھّدِیاں آپݨے یتناں نُۄں ہۄر تیذ کر دِتّا۔ میری آلۄچنا ہۄر ودھّ گئی۔ میرے اسُۄلاں نُۄں ناں پسںدّ کرن والے کُجھ ادھِیاپکاں ادھِیاپکاواں نیں میرے بارے اِہ کہِݨا شُرُۄ کر دِتّا کِہ پْرِںسِّیپل بہُت سخت ہَے۔ پر بچِّیاں دے ماپے٬ انُشاسن تے مِہنت پسںدّ ادھِیاپک اتے ادھِیاپکاواں میرے کمّ دی شلاگھا کردے سن۔ مَیں آلۄچنا اتے شلاگھا دے دَۄر وِچّۄں لںگھّدِیاں اگّے ودھدا گِیا۔ میرے سکُۄل وِچّ جیکر کۄئی اسامی کھالی ہُںدّی تاں میرے آلۄچک ادھِیاپک ادھِیاپکاواں سکُۄل وِچّ بدلی کرواکے آئُݨ دی اِچھّا رکھّݨ والے ہر ادھِیاپک ادھِیاپکا نُۄں اِہ کہِںدّے کِہ اِس سکُۄل وِچّ بدلی ناں کروائۄ٬ پْرِںسِّیپل بہُت سخت ہَے۔

سکُۄل دے ادھِیاپک ادھِیاپکاواں دی مِہنت سدکا سکُۄل سروپکھّی وِکاس دے راہ اُتّے تُر پِیا۔ سکُۄل دے شاندار نتِیجے اتے وجِیپھے آئُݨے شُرُۄ ہۄ گئے۔ سکُۄل دی شاندار اِمارت تِیار ہۄ گئی۔ سکُۄل دی آپݨی وکھّری پچھاݨ بݨ گئی پر میرے آلۄچکاں نیں میرے اسُۄلاں دی آلۄچنا کرنی نہِیں چھڈّی۔ اِکّ ادھِیاپکا دی سیوا مُکتی کارن میرے سکُۄل وِچّ اِکّ سماجِک وِشے دی اسامی کھالی ہۄ گئی۔ سماجِک وِشے دی اِکّ اسامی شہِر دے دُۄجے سکُۄل وِچّ کھالی ہۄئی سی۔ اِکّ دِن اِکّ ادھِیاپکا دے گھر والا میرے دپھتر وِچّ سماجِک وِشے دی کھالی اسامی بارے پُچھّݨ آئِیا۔ اُہ مَینُۄں کہِݨ لگّا٬ “سر٬ میری پتنی اِکّ پِںڈّ دے سکُۄل وِچّ جاںدی ہَے٬ اُہ بدلی کرواکے شہِر وِچّ آئُݨا چاہُںدّی ہَے۔ مَیں تُہاڈے سکُۄل دی کھالی اسامی بارے پتا کرن آئِیا سی۔ اسامی دُۄجے سکُۄل وِچّ وی کھالی ہَے۔ سکُۄل تاں تُہاڈا ودھِییا ہَے پر اسِیں اِس سکُۄل نالۄں دُۄجے سکُۄل وِچّ بدلی کروائُݨا چاہُںدّے ہاں۔”

مَیں اُس وِئکتی نُۄں پْرشن کِیتا٬ “سر٬ اِہ لڑکِییاں دا سکُۄل ہَے٬ تُسِیں آپݨی پتنی دی بدلی اِس سکُۄل وِچّ کِئۄں نہِیں کرواوائُںدے؟”

اُہ بںدّا بہُت ہی ساپھ دِل سی٬ کہِݨ لگّا٬ “سر٬ سانُۄں کِسے نیں کِہا ہَے کِہ اِس سکُۄل وِچّ سکھتی بہُت ہَے٬ اِس لئی تُسِیں اِس سکُۄل وِچّ آپݨی بدلی ناں کروائِئۄ۔”

مَیں اُس سجّݨ نُۄں آکھِیا٬ “ٹھِیک ہَے جی٬ جِویں تُہاڈا من کرے٬ کر لَیݨا۔”

اُہ وِئکتی چلا گِیا پر میرا من مَینُۄں سوال کرن لگّا کِہ کی لاپرواہ لۄکاں نُۄں آپݨے وِچّ سُدھار لِیائُݨ نُۄں کہِݨا کۄئی گُناہ ہَے؟ کھَیر کُجھ دِناں بائد اُہ وِئکتی آپݨی ادھِیاپکا پتنی نُۄں نال لَیکے میرے دپھتر وِچّ آکے کہِݨ لگّا٬ “سر٬ اسِیں تاں دُۄجے سکُۄل دی بدلی لئی سِپھارش لگوائی سی٬ پتا نہِیں تُہاڈے سکُۄل دی بدلی کِویں ہۄ گئی؟ ... ویکھدے ہاں٬ جیکر تُسِیں سکھتی کِیتی تاں مُڑ پہِلے سکُۄل وِچّ چلے جاواںگے۔”

مَیں اُس وِئکتی نُۄں اگّۄں کِہا٬ “سر٬ ویکھ لئۄ٬ ہُݨ وی تُہاڈی بدلی ردّ ہۄ سکدی ہَے٬ مَیں پھۄن کر دِںدّا ہاں۔”

میری گلّ سُݨکے اُہ وِئکتی چُپّ رِہا۔ ادھِیاپکا میرے سکُۄل وِچّ ہاذر ہۄ گئی۔ اُس ادھِیاپکا نُۄں پڑھائُݨ لئی اںگّریذی اتے سماجِک دے وِشے دِتّے گئے۔ اِکّ ہپھتے وِچّ ہی اُس ادھِیاپکا نیں اِہ سِدھّ کر دِتّا کِہ سکُۄل نُۄں آپݨے پیشے نُۄں سمرپِت ادھِیاپکا مِل گئی ہَے۔

پھِر اِکّ دِن اُس ادھِیاپکا دے پِچھلے سکُۄل تۄں میرے اِکّ جاݨکار ادھِیاپک دا پھۄن آئِیا٬ “پْرِںسِّیپل ساہِب٬ ساڈے سکُۄل دی اِکّ بہُت ہی مِہنتی ادھِیاپکا تُہاڈے سکُۄل پہُںچّ گئی ہَے٬ ساڈے سکُۄل نُۄں اِسدے جاݨ نال بہُت وڈّا گھاٹا پِیا ہَے۔”

اُہ ادھِیاپکا کُجھ مہِینِیاں وِچّ ہی سکُۄل دے سٹاپھ اتے بچِّیاں دی چہیتی ادھِیاپکا بݨ گئی۔ اُسدی آپݨے وِشِیاں اُتّے پکڑ٬ اُسدا پڑھائُݨ دا ڈھںگّ٬ پْرارتھنا سبھا وِچّ بچِّیاں نُۄں بۄلݨ لئی تِیار کرنا اِس گلّ دا پْرماݨ سی کِہ اُہ گُݨاں دا بھںڈّار سی۔

اِکّ دِن مَیں اُس ادھِیاپکا نُۄں آپݨے دپھتر وِچّ بُلاکے کِہا٬ “مَیڈم٬ مَیں سکُۄل دے بچِّیاں دی وِدِّئک مُکابلِیاں لئی تِیاری کروائُݨ لئی تُہاڈا سہِیۄگ چاہُںدّا ہاں۔”

اُس ادھِیاپکا نیں اگّۄں کِہا٬ “سر٬ مَیں اجّ تک تاں اِہ کمّ کِیتا نہِیں پر کۄشِش کرکے ویکھ لَیںدی ہاں۔”

اُس ادھِیاپکا اتے ہۄر ادھِیاپک٬ ادھِیاپکاواں دے سہِیۄگ نال سکُۄل دے بچِّیاں نیں پْراںتک پدھّر تک جِتّاں ہاسل کِیتِییاں۔ بچِّیاں دِییاں پْراپتِییاں نُۄں ویکھدِیاں مَیں ہر سال سکُۄل دا سالانا اِنام وںڈّ سمارۄہ کروائُںدا ہُںدّا سی۔ سکُۄل دی آرتھِک سہائِتا لئی مَیں سماگم دے مُکھّ مہِمان وجۄں کِسے مںتّری نُۄں بُلائُںدا سی۔ سماگم دے مںچّ سںچّالن لئی مَینُۄں سمسِّیا آئُںدی سی۔ مَیں رکھّے ہۄئے سماگم لئی مَیڈم نُۄں مںچّ سںچّالن لئی کِہا۔ پہِلاں تاں مَیڈم مںچّ سںچّالن کرن لئی تِیار نہِیں ہۄئی پر تھۄڑھا پْریرِت کرن بائد اُہ سکُۄل دے ہر سماگم دا مںچّ سںچّالن کرن لگّ پئی۔ اِکّ دِن مَیڈم میرے دپھتر وِچّ آکے کہِݨ لگّی٬ “سر٬ مَینُۄں آپ نُۄں نہِیں پتا سی کِہ میرے وِچّ اَینے گُݨ ہن٬ تُسِیں مَینُۄں مَۄکے دیکے میرے اںدّرلے گُݨاں دی پچھاݨ کرا دِتّی ہَے۔”

اِکّ دِن سِکھِّیا وِبھاگ ولّۄں مالتی دیوی گِیان پِیٹھ پُرسکار لئی پںجّاب دے ادھِیاپک ادھِیاپکاواں ولّۄں ارذِییاں مںگِّییاں گئیِیاں۔ پُرسکار دی راشی اِکّ لکھّ رُپئے سی۔ مَیں تِنّ ادھِیاپک ادھِیاپکاواں دے نال اُس ادھِیاپکا نُۄں وی آپݨی ارذی بھیجݨ لئی کِہا۔ پہِلاں تاں اُہ ادھِیاپکا آرذی بھیجݨ لئی تِیار ناں ہۄئی پر میرے ذِیادا کہِݨ ’تے اُس ادھِیاپکا نیں اُس پُرساکار لئی ارذی بھیج دِتّی۔ اُہ ادھِیاپکا مالتی دیوی گِیان پِیٹھ پُرسکار لئی چُݨی گئی اتے اُس نُۄں کیدری مںتّری ولّۄں سنمانِت کِیتا گِیا۔ اِکّ دِن اُس ادھِیاپکا دا گھر والا میرے دپھتر وِچّ آکے کہِݨ لگّا٬ “سر٬ سانُۄں ہُݨ سمجھ آئی ہَے کِہ لۄک اَیویں ہی تُہاڈی لۄچنا کردے ہن٬ میری پتنی دی بدلی جیکر دُۄجے سکُۄل دی ہۄ جاںدی تاں بہُت وڈّی گلتی ہۄ جاںدی۔ میری پتنی تاں تُہاڈِییاں سِفتاں ہی بہُت کردی ہَے۔”

اُس وِئکتی دِییاں گلّاں سُݨکے مَینُۄں اِںج جاپ رِہا سی کِہ اِہ پُرسکار میری آلۄچنا دا ہَے۔

* * * * *