کمّکاجی مجبُۄرِییاں تے کُجھ آدھُنِکتا دے پْربھاو کارݨ ساںجھے پرِوار ٹُٹّ رہے ہن۔ اِس نال بذُرگاں نُۄں پِچھلی اُمرے اَۄکڑاں دا ساہمݨا کرنا پَے رِہا ہَے۔ جِہڑے بچّے نَۄکری لئی دُۄجے شہِراں جاں سُۄبِیاں وِچّ جاںدے ہن٬ اُہ اُتھّے آپݨے پرِوار نال اُسے شہِر وِچّ گھر وسا لَیںدے ہن۔ پِچھلے سمِیاں وِچّ نَۄکرِییاں تھۄڑھِییاں سن پر آبادی وی تھۄڑھی ہی سی۔ جیکر نَۄکری لئی آپݨے پِںڈّ جاں شہِر نُۄں چھڈّ کے کۄئی جاںدا سی تاں آپݨا ٹبّر پِچھّے چھڈّ جاںدا سی۔ اِںجھ بذُرگاں نُۄں کۄئی دِکّت نہِیں سی آئُںدی۔ ہُݨ تاں پںجّاب وِچّ پْردیساں نُۄں جاݨ دے رُجھان وِچّ تیذی نال وادھا ہۄ گِیا ہَے٬ جِس کارݨ بذُرگ پِچھّے اِکلّے رہِ جاںدے ہن۔ بیشک اُنہاں کۄل ودھِییا گھر ہن پر اِکلّتا تاں ستائُںدی ہی ہَے۔ شہِراں وِچّ نَۄکری کر رہے بںدِّیاں نیں آپݨا اجِہا ماہَۄل سِرج لِیا ہُںدّا ہَے کِہ اُہ ماپِیاں نُۄں آپݨے کۄل بُلائُݨ تۄں کنّی کترائُںدے ہن۔ جیکر بذُرگ چلے وی جاݨ تاں اُنہاں لئی نویں ماہَۄل وِچّ آپݨے آپ نُۄں ڈھالݨا اَۄکھا ہۄ جاںدا ہَے۔ اُہ اِس نُۄں مِٹھّی جیلہ سمجھݨ لگّ پَیںدے ہن۔ جِہڑے ماپے پْردیساں وِچّ آپݨے بچِّیاں کۄل جاںدے ہن اُنہاں لئی تاں ذِںدّگی ہۄر وی اَۄکھی ہۄ جاںدی ہَے۔ نوِیں دھرتی٬ وکھّری بۄلی٬ سبھۄ کُجھ وکھّرا٬ اُہ آپݨے آپ نُۄں گُیاچے-گُیاچے مہِسُۄس کردے ہن۔ جیکر سِہت تھۄڑھی ٹھِیک ہَے تاں اُنہاں نُۄں کمّ کرنا پَیںدا ہَے٬ جِس کرکے اُہ ہۄر وی جھُۄردے ہن۔

بدلدے سمیں انُسار بدلݨ دی لۄڑ ہَے۔ آپݨے بُڈھاپے نُۄں سُکھی رکھّݨ لئی اِسدا پْربںدھّ کرِیئے۔ کِسے دی مُتھاجی لئی جھُۄر جھُۄر کے مرن نالۄں چںگّا ہَے اِکلّتا نال ساںجھ پائیِئے۔ دۄستِییاں پالِیئے٬ آپݨا سہارا کھڑھا کرِیئے۔

جدۄں اِنسان 60وِیاں نُۄں ٹپّدا ہَے تاں اُس نُۄں بُڈھاپے رُۄپی دَیںت دا ڈر ستائُݨ لگدا ہَے۔ سماں تاں آپݨی تۄرے تُردا ہی ہَے پر ساڈے سماج وِچّ اجِہی سۄچ پَیدا کر دِتّی گئی ہَے جِویں بُڈھاپا کۄئی سراپ ہۄوے۔ اِس تاں آئُݨا ہی ہَے٬ لۄڑ اِس پتجھڑ دی رُتّ دا انںدّ مانݨ دی جاچ سِکھّݨ دی ہَے۔ جِتھّے منُکھّ نُۄں اِسدا کھِڑے متھّے سواگت کرنا چاہِیدا ہَے اُتھّے سماج وِچّ وی اِہ سۄچ بدلی جاوے کِہ پِچھلی اُمر وِچّ کۄئی ترس دا پاتر نہِیں بݨ جاںدا سگۄں ستِکار دا پاتر بݨ جاںدا ہَے۔

جِس ترہاں چڑھدی جوانی دا اہِساس سرِیر نُۄں نشِیا جاںدا ہَے٬ اُسے ترہاں اِکدم ہۄئے بُڈھاپے دا اہِساس سرِیر نُۄں نِمّۄجھُۄݨا کر دِںدّا ہَے۔ ناں چاہُںدِّیاں ہۄئِیاں وی تُہانُۄں آپݨے آپ اُتّے بںدھّن لگائُݨ لئی مجبُۄر ہۄݨا پَیںدا ہَے۔ گھُمّݨ پھِرن اُتّے رۄک لگائُݨی پَیںدی ہَے۔ آپݨی ذبان اتے سرِیر نُۄں کابُۄ کرنا پَیںدا ہَے۔ آپݨے ہر پاسے بںدّشاں ہی بںدّشاں اُسارنِییاں پَیںدِییاں ہن۔ جدۄں بچّے بابا جی آکھ بُلائُݨ لگدے ہن تاں ناں چاہُںدِّیاں ہۄئِیاں وی آپݨے اپ نُۄں بُڈھّا تسلِیم کرنا پَیںدا ہَے۔

پتجھڑ دے اِس مَۄسم دا انںدّ مانݨ لئی آپݨے آپ نُۄں مانسِک تَۄر ’تے وِشیش رُۄپ وِچّ تِیار کرن دی لۄڑ ہَے۔ جیکر اجِہا ناں کِیتا جاوے تاں پھُٹّدِییاں کرُۄمبلاں دا انںدّ لَیݨ دی تھاں جھڑے ہۄئے پتِّیاں واںگ ہوا دے رُکھ رُڑھنا پَیںدا ہَے۔ جِتھّے سۄہلویں سال دے چڑھدِیاں نوِییاں چُݨَۄتِییاں دا ساہمݨا کرنا پَیںدا ہَے٬ اُتھّے اِکاٹھویں سال پْراپتِییاں دے نِگھّ نُۄں مانݨ دا مَۄکا مِلدا ہَے۔ چڑھدی جوانی وِچّ جیکر سوَے کابُۄ رکھّدِیاں جِیون نُۄں سہی دِشا نِردیش دِتّا جاوے تاں مںذِّل دی پْراپتی یکِینی ہۄ جاںدی ہَے۔ اِسے ترہاں بُڈھاپے دی سہی سمبھّال آکھری سمیں نُۄں آنںدّمئی بݨا سکدی ہَے۔

جِیون دے آکھری پڑاء نُۄں سُںدّر بݨائُݨ لئی ہر اِنسان نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ اُہ اِسدا کھِڑے متھّے سواگت کرے۔ جوانی دے دِناں وِچّ کارۄباری اتے گھرۄگی رُجھیوِیاں وِچّ گھِرِیا منُکھّ آپݨے من دِییاں کھاہِشاں اتے لۄڑاں نُۄں پاسے رکھّ دِن رات مِہنت کردا ہَے۔ بُڈھاپا اجِہا مَۄکا پْردان کردا ہَے جدۄں اسِیں آپݨے رُجھیوِیاں تۄں وِہلے ہۄ کے آپݨے ڈھںگّ نال آپݨی ذِںدّگی جی سکدے ہاں۔ آپݨِییاں دبِّییاں کْرِیاتمِک تے کلاتمِک کھاہِشاں دی پُۄرتی ول دھِیان دے سکدے ہاں۔ جِہڑے شَۄک سمیں دی گھاٹ کارن پہِلاں پُۄرے نہِیں ہۄ سکے٬ اُنہاں ول مُڑ دھِیان دِتّا جا سکدا ہَے۔ اجِہا اُدۄں ہی سمبھّو ہَے جدۄں اسِیں پتجھڑ دی رُتّ آئُݨ تۄں پہِلاں ہی آپݨے آپ نُۄں رُتّ لئی تِیار کر لئیِئے۔ جِیون دے سماجِک٬ مائِک اتے گھرۄگی مسلِیاں اتے وسِیلِیاں دی وِئُںت اِس ڈھںگّ نال کرِیئے کِہ اِنہاں بارے چِںتّا تۄں مُکتی مِل سکے۔

نَۄکری کر رہے لۄکاں دا اِہ پڑاء سیوا مُکتی پِچھّۄں شُرُۄ ہُںدّا ہَے جدۄں کِہ کارۄباری اِنسان ہَۄلی ہَۄلی آپݨے آپ نُۄں کارۄبار تۄں اڈّ کردے جاںدے ہن۔ رۄٹی٬ کپّڑا اتے مکان منُکھّ دِییاں مُڈھلِییاں لۄڑاں ہن۔ ہر اِنسان نُۄں بُڈھاپا آئُݨ تۄں پہِلاں ہی اِنہاں دا پْربںدھّ کر لَیݨا چاہِیدا ہَے۔ جیکر اِنہاں پاسۄں نِشچِںتّتا ہۄویگی پھِر بُڈھاپے دا ڈر تںگّ نہِیں کریگا۔ سیوا مُکتی تۄں پہِلاں ہر اِنسان نُۄں آپݨے رہِݨ لئی مکان دا ذرُۄر پْربںدھّ کر لَیݨا چاہِیدا ہَے۔ مائِک وسِیلے وی اِنے کُ کر لَیݨے چاہِیدے ہن کِہ بُڈھاپے وِچّ رۄٹی کپّڑے دی لۄڑ پُۄری ہُںدّی رہے۔ کئی اِنسان اِس پاسِئۄں لاپرواہی ورت جاںدے ہن۔ اُنہاں لئی کِرائے دا مکان ہی ودھِییا ہُںدّا ہَے۔ پِچھلے دِناں لئی اُہ بچّت کرن بارے وی نہِیں سۄچدے۔ اُنہاں دی دلِیل ہُںدّی ہَے کِہ جِس پَیدا کِیتا ہَے٬ اُہ آپݨے آپ کۄئی ناں کۄئی پْربںدھّ کر دیویگا۔ کئی لۄک ودھیرے بھاوناتمک ہُںدّے ہن۔ اُہ گھر نُۄں آپݨے بچِّیاں دے ناں لُیا دِںدّے ہن۔ پِیار آپݨی تھاں ہَے٬ پر دُۄجِیاں دی مُتھاجی بھَیڑی ہُںدّی ہَے۔ آپݨے کۄل گھر دا ہۄݨا اِکّ آتمِک وِشواس ہُںدّا ہَے جِس نال من اںدّر کِتے لُکِیا ہۄئِیا ڈر ہمیشا لئی دُۄر ہۄ جاںدا ہَے۔ سیوا مُکتی سمیں ہر مُلاذم نُۄں کُجھ رکم مِلدی ہَے۔ اِس رکم دی اِس ڈھںگّ نال وِئُںتبںدّی کرنی چاہِیدی ہَے تاں جۄ تُہانُۄں لگاتار آمدن مِلدی رہے۔ کئی ویر اسِیں اِہ رکم بچِّیاں دے کارۄبار وِچّ جاں گھر وِچّ کھرچ کر دِںدّے ہاں پر پِچھّۄں اِس گلتی دا اہِساس ہُںدّا ہَے جدۄں تُہانُۄں نِتّ دِییاں لۄڑاں پُۄرِییاں کرن لئی دُۄجِیاں اگّے ہتھّ اڈّݨے پَیںدے ہن۔

آپݨے نِتّ دے رُجھیویں بݨاوۄ۔ گھر وِہلا بَیٹھا بںدّا تاں اُںجھ ہی گھابر جاںدا ہَے جاں پھِر گھر دے باکی مَیمبراں دے نُکس کڈھّݨ لگّ پَیںدا ہَے۔ نُکس کڈھّݨ دی تھاں سارِیاں نُۄں ہلّاشیری دیوۄ۔ پرِوار نُۄں چںگّے سںسّکار دیوۄ۔ پْرماتما دی رذا وِچّ رہِںدِّیاں سُچّی کِرت دا سبک پڑھاوۄ۔ پر اجِہا تُسِیں تد ہی کر سکدے ہۄ جیکر تُسِیں سُچّی کِرت کِیتی ہۄویگی۔

سویرے شام سَیر کرۄ تے گُرُۄ گھر ہاذرِییاں بھرۄ۔ تُہاڈے آپݨے کُجھ شَۄک ہۄݨگے جِہڑے جوانی سمیں پرِوارک ذِمّیوارِییاں کارن پُۄرے نہِیں ہۄ سکے٬ اُنہاں ول دھِیان دیوۄ۔ بہُت سارِییاں سماجِک جتھیبںدِّییاں ہن جِہڑِییاں سماج سیوا دے کارج کردِییاں ہن۔ آپݨی رُچی انُسار اُنہاں وِچّ شامِل ہۄ کے کۄئی ناں کۄئی سماج سیوا دا کارج شُرُۄ کرۄ۔ سیوا کِیتِیاں جۄ انںدّ مِلدا ہَے٬ اُہ پَیسے نال نہِیں کھرِیدِیا جا سکدا۔ جیکر پرِوار نال رہِںدّا ہَے تاں پرِوار دے کمّاں وِچّ آپݨا یۄگدان ذرُۄر پاوۄ۔ رُجھیویں جِیون نُۄں تاذگی بکھشدے ہن جدۄں کِہ وِہل نِراشا دا کارن بݨدی ہَے۔

پڑھن دا شَۄک پالۄ۔ نیڑے دی لائِبْریری دے مَیمبر بݨ کے چںگِّییاں کِتاباں پڑھن دی آدت پاوۄ۔ اُسارُۄ رُجھیوِیاں کارن تُہانُۄں کدے وی بُڈھاپے دا اہِساس نہِیں ہۄویگا۔ سُۄجھوان لۄک پتجھڑ دے مَۄسم دا وی بہار دے مَۄسم واںگ ہی انںدّ ماݨدے ہن۔ اُہ تاں سگۄں مہِسُۄس کردے ہن کِہ اسلی جِیون تاں ہُݨ وی شُرُۄ ہۄئِیا ہَے جدۄں تُسِیں آپݨی مرذی مُتابِک کارج کر سکدے ہۄ۔

آپݨے جِیون ساتھی نال نیڑتا ودھاوۄ۔ گھُمّݨ پھِرن دا پْرۄگرام اُلِیکۄ۔ جیکر اِکلّے ہۄ تاں گھر وِچّ کۄئی بھرۄسیمںدّ سہائِک رکھّۄ۔ بچِّیاں کۄل ذرُۄر جاوۄ٬ پر جدۄں اکیواں مہِسُۄس کرۄں تاں آپݨے گھر آ جاوۄ۔ سوَے نِربھرتا بہُت ذرُۄری ہَے۔ جیکر سُچجّے ڈھںگّ نال وِئُمبںدّی کِیتی ہۄویگی تاں دُۄجِیاں دے سہارے جِیئُݨ لئی مُتھاج نہِیں ہۄݨا پویگا٬ بذُرگ آشرم وِچّ وی جاݨ دی لۄڑ نہِیں پویگی۔ آپݨے یتناں نال اِس پتجھڑ دی رُتّ نُۄں بہار وِچّ بدلِیا جا سکدا ہَے۔ بُڈھاپے دا سںتّاپ نہِیں سگۄں نِگھّ ماݨۄ۔