"مِٹھّی مِٹھّی ٹھںڈھّ شُرُۄ ہۄ گئی ...بس اِہی دِن سُہاوݨے لگّدے نیں مَینُۄں تاں۔" رُکھّ دی ٹاہݨی تے بَیٹھی بُلبُل نیں آپݨے نال چہِکدے پںچھِّییاں نُۄں کِہا۔
"ہاں مَۄسم تاں ودھِییا ہۄ گِیا۔سُۄرج وی دیکھۄ دھۄتے ماںجے بھاںڈے واںگ لِشکاں مار رِہا اےَ۔" گٹار نیں آپݨی گردن ہِلائُںدِیاں کِہا۔
اکتُۄبر مہِینے دے شُرُۄیاتی دِن اتے اسُّۄ تکرِیبن ادھّا لںگھّ چُکِّیا ۔مِٹھّی مِٹھّی ٹھںڈھّ شُرُۄ ہۄ چُکّی ۔ چڑھدے سُۄرج دی لالی نیں سارے پاسے چانݨ دا چھِٹّا مارِیا۔ساری کُدرتی بنسپتی چمک اُٹھّی ۔رُکھّ ,ویل٬بُۄٹِیاں نیں اںگّڑائیِیاں بھرِییاں کئی پھُلّاں تے پتِّیاں نیں بںدّ اکھّاں نال ہی مُسکراہٹ پھَیلائی اتے اںگّڑائی لئی۔ پھِر اکھّاں کھۄلہِییاں آپݨی آپݨی ذرُۄرت مُتابک سُۄرج تۄں خُراک لَیݨی شُرُۄ کر دِتّی۔پںچھِّییاں دِییاں ڈاراں دِییاں ڈاراں رۄذی دی بھال وِچّ چھِپدے پاسے ولّ نُۄں تُر پئیِیاں۔کمال دا انُشاشن ہُںدّا اےَ اِہناں دا۔پںچھّی نیڑے نیڑے ہُںدِّیاں وی اِکّ دُۄجے نال نہِیں ٹکرائُںدے ۔ تۄتِیاں دِییاں ڈاراں وِچّ شرارتی جِہے تۄتے جۄ مستِییاں کردے اتے کلاباذِییاں کھاںدے ہن اُہ دیکھدِیاں ہی بݨدِییاں نیں۔ اِہ ڈار نالۄں تھۄڑھی وِتھّ بݨا لَیںدے ہن۔شائِد انُساشن وِچّ رہِݨ والِیاں دِییاں جھِڑکاں تۄں ڈردے ہۄݨ جاں پھِر اِہناں نُۄں آکھِیا جاںدا ہۄوے کِہ جے شرارت کرنی اےَ تاں کھُلّہے اسمانی کرۄ ڈار وِچّ رہِ کے نہِیں۔ پںدّراں وِیہ تۄتِیاں دی ڈار بڑی تیذی نال آ رہی سی۔ اِکّ وار تاں لگِّیا کِہ اِہناں وِچّۄں کئی تۄتے وڈّے سارے کھمبھّے نال ٹکرا کے ڈِگّݨگے پر کھمبھّے دے نیڑے آئُںدِیاں ہی جل دھارا واںگ ادھّے کُ کھمبھّے دے سجِّئۄں ادھّے کُ کھبِّئۄں لںگھّ گئے۔
"مَینُۄں تاں لگِّیا سی کِہ اِہ تاں گئے ہُݨ۔پر بڑا بچ کے نِکلے ۔"گھُگّی نیں کںدھّ تے پئے مِٹّی دے بھاںڈے وِچّۄں پاݨی دا گھُٹّ بھردِیاں کِہا۔
"لَے... اِہ تاں اِہناں دا رۄذ دا کمّ اےَ تُۄں تاں اُۄئیِں ڈرۄکل اَیں۔دیکھ.... کِویں پاݨی پی کے آپݨا ساہ ٹھِیک کرن لگّی اےَ۔" کاں نیں کۄئِل دے بچّے دے مُۄںہ وِچّ چۄگا دِںدِّیاں کِہا۔ کۄئِل دے دۄ بچّے سن تے کاں دا آپݨا اِکّ بچّا سی۔ تِنّاں نُۄں کاں واری واری نال چۄگ دے رِہا سی۔ جِس دی واری ہُںدّی اُہ آپݨے کھمبھّ پھڑپھڑائُںدِیاں چۄگ لَیںدا۔ پںچھِّییاں دے بچِّیاں دی اِہی پچھاݨ ہُںدّی ہَے اِہ آپݨے کھمبھّ پھرکائُںدے اےَ شائِد سںتُّلن بݨائُݨا سِکھّدے ہۄݨ۔
"اِہناں دی ماں کدۄں آئۄُگی اِہناں نُۄں لَیݨ ? گٹار نیں کاں نُۄں پُچھِّیا۔
"کِہڑی ماں؟ کاں نیں ہَیرانی پْرگٹ کردِیاں کِہا۔
"چُپّ کر ...مَینُۄں لگّدا اے کاں نُۄں تاں پتا ای نہِیں لگّدا کِہ اِہ کۄئِل دے بچِّیاں نُۄں چۄگا دےئی جاںدا اےَ۔" کاٹۄ نیں گٹار دے کۄل نُۄں ہُںدِّیاں کِہا۔
"وِچارا کاں....جدۄں اِہنُۄں بھُلائُݨی دے کے تُر گئے کۄئِل دے نال...... پھِر تھۄڑھے دِن اِدھر اُدھر بھال کے چُپّ کر جائۄُ۔" گٹار نیں ہَۄلی کُ دیݨے کِہا۔
"کۄئِل اِہناں دے نیڑے بَیٹھ کے بۄلِیا کرُۄ ۔ہُݨ جِہڑے دبّی جِہی آواذ وِچّ کاں.... کاں... کرن دی کۄشِش کردے نیں ,پھِر اِہ وی کۄئِل واںگ بۄلݨ دی کۄشِش کرنگے تے چھیتی ہی کُۄ....کُۄ کرن لگّ پَیݨگے تے چلے جاݨگے آپݨے اسلی ماپِیاں نال۔" کاٹۄ نیں رۄٹی دا ٹُکڑا آپݨے اگلے پَیراں وِچّ پھڑدِیاں دھِیمی آواذ وِچّ کِہا۔ بُلبُلاں تے کالے٬ہرے٬سلیٹی رںگّ دِییاں نِکِّییاں نِکِّییاں چِڑِییاں گُلمۄہر دِییاں ٹاہݨِییاں 'تے اٹھکھیلِییاں کردِییاں ٹاہݨِیئۄں ٹاہݨی چھالاں ماردِییاں٬ دُۄجے پںچھِّییاں دِییاں گلّاں وی سُݨن دی کۄشِش کر رہِییاں سن۔پر اُہناں دِییاں گلّاں کاں نُۄں نہِیں سُݨِییاں۔اُہ بیچَین جِہا ہۄ گِیا۔ کاٹۄ نیں تِرچھی جِہی نذر نال کاں ولّ تکِّیا۔ اَینے نُۄں اِکّ دیسی چِڑا اتے اِکّ چِڑی آئے تھۄڑھے کُ داݨے چُگے٬ پاݨی پِیتا٬ بِناں کُجھّ بۄلِیاں ای اُڈّ گئے۔ گھُگّی تے کبُۄتر نیں اُہناں نُۄں کُجھّ آکھݨا چاہِیا پر اُہ جا چُکّے سن۔
"اِہ بہُت گھٹّ بۄلدے نیں۔ اُہ وی کدے کدے آپس وِچّ...پر اِہ ہَے کَۄݨ نیں؟ اِکّ ہرے رںگّ دی چِڑی نیں پُچھِّیا۔
"مَیں اِہناں نُۄں جاݨداں چںگّی ترہاں ...کُجھ کُ سماں پہِلاں منُکھّ جاتی نیں آپݨے کھُلّہے گھر بݨائے ہۄئے سن ۔شتِیراں بالِیاں دِییاں چھتّاں وِچّ اِہ آپݨے آلہݨے بݨا لَیںدے سن۔ اُتھّے ہی اِہناں دا رَیݨ بسیرا سی۔اِہی اِتھّۄں دے اسلی وسنِیک نیں...تُسِیں تاں بائد وِچّ آئے اۄ۔ منُکھّ اجے وی اِہناں نُۄں 'دیسی چِڑِییاں' آکھدے ہن۔" کبُۄتر نیں کِہا۔
"گپّ جِہا لگّدا مَینُۄں تاں....۔" کالے رںگّ دی چِڑی ہسّݨ لگّی۔ کبُۄتر تۄں پہِلاں کاں بۄلِیا٬
"اِہ گپّ نہِیں سچّ اےَ...اِہناں دے خاتمے دا کارن منُکھّ ای اےَ۔ آہ جِہڑے وڈّے وڈّے مۄبائِل ٹاور لگّے ہۄئے نیں کہِںدّے نیں... اِہناں وِچّۄں جِہڑِییاں خترناک کِرناں نِکلدِییاں نیں اُہناں نیں اِہناں چِڑِییاں دی نسل دا کھاتما کر دِتّا۔ اِہ تاں دۄویں کرۄنا دے لَۄکڈائُن ویلے پتا نہِیں کِدھرۄں آ گئے۔ اُس ویلے ڈر دے مارے منُکھّ گھراں تۄں باہر نہِیں سی نِکلدے ہُںدّے۔ اِس لئی پْردُۄشݨ دا ذہِر گھٹ گِیا سی۔وکت کدۄں کی کر دیوے کُجھ نی پتا لگّدا۔ مَیں اِکّ دِن اِہناں نال تھۄڑھی جِہی گلّ کِیتی سی۔ اِہ کہِںدّے کِہ سانُۄں اِس جگہا دا مۄہ ماردا اےَ۔اِس لئی اسِیں واپس آ گئے۔ساڈے بچّے اِتھّے نہِیں آئُݨا چاہُںدّے۔اِتھّے سبھ کُجھّ ذہِرِیلا اے۔ اسِیں وی چاہُںدّے ہاں کِہ اُہ ناں آئُݨ۔"
"اہُ ساہمݨے دیکھۄ....جِتھّے دۄ بذُرگ بَیٹھے ہن٬ تُسِیں نہِیں منّݨا کِہ اِس گھر وِچّ تھۄڑھے کُ سال پہِلاں کِنِّییاں رَۄݨکاں ہُںدِّییاں سن۔ ساڈے دادا جی دسّدے سن۔ " سارے پںچھّی کاں دِییاں گلّاں دھِیان نال سُݨ رہے سن۔
"پھیر ہُݨ کی ہۄ گِیا؟ مَیں تاں اِہ کدے نی ہسّدے دیکھے ۔" گٹار نیں کِہا۔
"ہسّݨ کِویں؟ جِہناں کرکے وِہڑے کھُشِییاں آئُںدِییاں نیں اُہ تاں رۄٹی دی بھال وِچّ وِدیشاں نُۄں تۄر دِتّے جاں مذبُۄری وس تۄرنے پئے۔" کاں آپ وی اُداس ہُںدّا جا رِہا سی۔گٹار نیں آپݨے بچِّیاں نُۄں آپݨے نال لائِیا اتے بۄلی٬"ذرُۄرتاں لئی منُکھّ نُۄں کِنّا کُجھ جھلّݨا پَیںدا اےَ۔ مَیں تاں اِہی سمجھدی رہی کِہ اِہ سبھ تۄں سُکھی پْراݨی اےَ دھرتی دا۔" دۄ تۄتے وی امرُۄد دے بُۄٹے تے آ بَیٹھے۔امرُۄد کچّے سن پھِر وی اُہ تۄڑ لَیںدے۔ چُںجھّاں دے اکار کارن داݨے چُگݨے اُہناں نُۄں اَۄکھے لگّدے سن ۔رۄٹی دِییاں بُرکِییاں اسانی نال کھا لَیںدے ۔ اُہ چِںتّا وِچّ سن۔
"کی ہۄئِیا تُہانُۄں... اُداس کِئۄں اۄ؟ کاٹۄ نیں پُچھِّیا۔
"اگّ دی پرلۄں نیڑے آ رہی اےَ اِس لئی سۄچ رہے ہاں کِہ کِتے دُۄر چلے جائیِئے ۔
"کِہڑی اگّ دی پرلۄں؟" سارے اِکّۄ ساہے بۄلے۔
"آہ کھیتاں وِچّ لگّدی اےَ جِہڑی۔ اِس نالۄں تاں چںگّا اے کِہ اسِیں بچِّیاں نُۄں کِدھرے بھیج دیئیِئے۔تُسِیں بھُلّ جاںدے اۄ ہر سال آئُںدی اےَ اگّ دی پرلۄں۔"
"نہِیں نہِیں مَیں نہِیں بھُلّ سکدی رُکھّ ہیٹھ وٹّ تے بَیٹھی ٹٹِیہری بۄلی۔ پِچھلے سال میرے بچّے میرِییاں اکھّاں ساہمݨے اگّ وِچّ تڑپھ تڑپھ کے مر گئے۔ مَیں بتھیرا کُرلائی پر کِسے نیں میری پُکار ناں سُݨی۔" آکھدِیاں ٹٹِیہری دی بھُبّ نِکل گئی۔ سارے پںچھّی آپݨے آپݨے دُکھّ سُݨائُݨ لگّے اِس اگّ تۄں سارے دُکھی سن۔ سارے پںچھِّییاں نیں آپݨے بچِّیاں نُۄں آپݨے کھمبھّاں ہیٹھ کر لِیا۔بچّے وی سہِمے ہۄئے سن۔ تۄتا وی آپݨا درد بِیان کرن لگِّیا٬
"اسِیں چۄگا لَیݨ گئے ہۄئے سی۔ پِچھّۄں نِردئیِیاں نیں اگّ لا دِتّی۔ساڈے بچِّیاں نُۄں رُکھّ دِییاں کھُڈّاں وِچّ سیک لگّݨ لگِّیا۔ اُہناں دی ماں چۄگا لَے کے آئی اُس تۄں دیکھِیا ناں گِیا۔آپݨے بچِّیاں نُۄں بچائُݨ لئی کھُڈّ دے اگّے جا کے بَیٹھ گئی۔پلاں وِچّ ہی سڑ گئی۔جدۄں مَیں واپس آئِیا تاں سبھ کُجھّ ختم ہۄ چُکِّیا سی۔ بچِّیاں دی ماں جھُلسی ہۄئی کھُڈّ دے اگّے لمک رہی سی۔" سارے پںچھِّییاں دے رَۄںگٹے کھڑھے ہۄ گئے۔اُہناں دے نِکّے نِکّے ماسُۄم دِل ٹھاہ ٹھاہ دھڑک رہے سن۔
"اُۄں تاں بںدّا آپݨے آپ نُۄں اَینا سِیاݨا سمجھدا اےَ دان پُنّ کردا اےَ ...پھیر آپݨے بچّے مارن دا پاپ کاہتۄں کردا اےَ۔اِہدا کۄئی ہلّ وی تاں ہۄئۄُ۔" بُلبُل نیں اکھّاں پُۄںجھدِیاں آکھِیا۔
"ہاں ہلّ ہَے...کئی بِناں اگّ لائِیاں آپݨی اگلی پھسل بِیج دِںدّے نیں ۔ کئی سرکاراں دے مُۄںہاں ولّ جھاکدے نیں کِہ اُہناں نُۄں کۄئی مدّد مِلے۔اِہ کِسان نیں اِہ آکھدے نیں کِہ اگلی پھسل بِیجݨ لئی اُہناں کۄل سماں گھٹّ ہُںدّا اےَ۔"گھُگّی نیں آکھِیا۔
"کاش! اِہناں نُۄں کۄئی سمجھائُݨ والا ہۄوے۔ کۄئی دسّݨ والا ہۄوے کِہ جدۄں انّ دیݨ والی ماں دے سِینے بھامبڑ بالدے نیں تاں اُہ کِنّا تڑپھدی اےَ اُس دی اُپجائۄُ شکتی گھٹدی اےَ ۔ پںچھّی , جِیو جںتُّۄ اُس دی چھاتی 'تے کِویں پھُڑک پھُڑک ڈِگّدے نیں جدۄں اُہناں دے کھمبھّ جلھ جاںدے نیں اتے اُہ تڑپھ تڑپھ کے آپݨی جان دے دِںدّے نیں ۔اِہ ماڑی جِہی تِیلی لا کے اَینا پاپ کمائُںدے نیں۔" گٹار نیں دُکھی ہُںدِّیاں کِہا۔
"اِہناں نُۄں سمجھائُݨ والی ربّی جۄت تاں اِہناں دے جمّݨ تۄں پہِلاں ای سبھ کُجھّ سمجھا گئی اتے اِہناں نُۄں ماݨمتّا وِرسا سَۄمپ گئی۔ جِہنے اِہناں نُۄں کِرت کرن دا سُنیہا وی دِتّا۔ پر اِہ سمجھدے نہِیں۔ اِہ وِرسے وِچّ مِلے آپݨے انمۄل کھذانے نُۄں کھۄلہ کے ویکھدے وی اےَ پڑھدے وی نیں پر امل نہِیں کردے۔" کبُۄتر نیں دُکھی ہُںدِّیاں آکھِیا۔
"میرا تاں جِیء کردا اے اِہناں نُۄں چھڈّ کے کِتے دُۄر چلی جاواں آپݨے بچِّیاں نُۄں لَے کے۔" گٹار نیں وی گمبھِّیر ہُںدِّیاں آکھِیا۔
"جِیء تاں میرا وی کردا اےَ پر ساڈے دادے پڑدادے آکھدے سن کِہ جے سارے پںچھّی اِہناں نُۄں چھڈّ کے چلے گئے تاں اِہناں دِییاں پھسلاں برباد ہۄ جائِیا کرنگِییاں۔ پھِر وی اِہ مِہنتی کِرتی لۄک نیں۔ بس اِہۄ مہاں پاپ کردے نیں اِہ جِہڑا اِہناں دے کِیتے سارے پُنّ رۄڑھ کے لَے جاںدا ہَے اتے اِہ ساری اُمر اَۄکھے رہِںدّے نیں۔" کاٹۄ نیں آپݨی گلّ آکھی۔
"کئی وار میرا جِیء کردا اِہناں نُۄں بد دُیاواں دیواں۔پر پھیر ترس آ جاںدا اے۔اِہ آپ کِہڑا سَۄکھے نیں ۔کئیِیاں دے بچّے نشِیاں نیں کھا لئے٬ کئی کرذِیاں نیں کھا لئے۔کُجھّ پردیسی ہۄ گئے۔" ٹٹِیہری نیں وڈّا سارا ہئُکا لَیںدِیاں کِہا۔
"جِہڑا اِہ پْردُۄشݨ پھلائُںدے نیں اِہناں دے آپݨے پرِواراں دے جِییاں نُۄں وی تاں بِمارِییاں لگّدِییاں نیں ۔آپݨے پَیرِیں آپ ہی کُہاڑا ماری جاںدے نیں۔" گٹار بۄلی۔
"پْردُۄشݨ اِہ 'کلّے نہِیں پھَیلائُںںدے۔ پھَیکٹرِییاں دا دھُۄںیاں اتے کَیمِیکل والا ذہِرِیلا پاݨی٬ دُسہِرے تے دِیوالی تے چلّݨ والے پٹاکھے٬ سڑکاں تے دَۄڑدِییاں گڈِّییاں اِہناں تۄں ودھّ پْردُۄشݨ کردے اےَ۔ بس چرچا اِہناں دے کھیتاں دے دھُۄںئیں دی ودھّ ہۄݨ لگّ پَیںدی اےَ جدۄں کِہ پٹاکھِیاں والا دھُۄںیاں ودھّ ذہِرِیلا ہُںدّا اےَ۔ پھِر وی مَیں آکھدی آں کِہ اِہناں دی اگّ جِیو جںتُّۄیاں تے رُکھّ بُۄٹِیاں دا نُکسان بہُت کردی اےَ۔" گھُگّی نیں آکھِیا۔
"ہاں گلّ تاں تیری وی ٹھِیک اےَ۔ اِکّ گلّ ہۄر... تُہانُۄں پتَے..... ہُݨ کئی پِںڈّاں دے سِیاݨے لۄکاں نیں آپݨے آپݨے پِںڈّ وِچّ پھسلاں دی رہِںدّ کھُۄںہد نُۄں اگّ ناں لائُݨ دا پھَیسلا کِیتا اےَ۔ اِہۄ جِہے لۄکاں تے ربّ وی کھُش ہۄ کے رہِمت کردا اےَ۔" کالی چِڑی نیں تھۄڑھی کھُشی دیݨ والی کھبر سُݨائی۔
"میری تاں ساری اُمِید ٹُٹّ چُکّی اےَ ۔ پہِلاں تاں سارے اِہی آکھدے ہُںدّے نیں کِہ اَیتکِیں اگّ نہِیں لائی جاویگی پر اُدۄں ای پتا لگّدا اےَ جدۄں پِںڈّاں دے پِںڈّ اِکّ دم اگّ لا کے سارے پاسے دھُۄںیاں ای دھُۄںیاں کر دِںدّے نیں اِہناں دے آپݨے وی تاں دُرگھٹناواں نال کھتم ہۄ جاںدے نیں۔بچّے بذُرگ کھںگھّ ذُکام نال اَۄکھے ہۄ جاںدے نیں پر پھِر وی اِہ اگّ لائُݨۄں نی ہٹدے۔"
"میری اُمِید تاں مُکّ چُکّی اےَ۔ میرا تاں جِیء کردا اےَ کِدھرے دُۄر چلے جائیِئے ۔ جِتھّے اِہ ذالم منُکھّ ناں ہۄوے۔" کال کڑچھی نیں ہوا وِچّ اُڈدے پتںگّے تے جھپٹدِیاں آکھِیا۔
"نہِیں نہِیں اسِیں اِہناں نُۄں چھڈّ کے کِتھّے جاواںگے۔ بہُت پُراݨِییاں ساںجھاں نیں اِہناں نال۔" کاں نیں کِہا۔
"اسِیں آپݨے بچّے نہِیں مروا سکدے۔" گٹار بۄلی۔
"جائۄ چلے جائۄ جِیہنے جاݨا۔ مَیں تاں کِتے نی جا سکدا۔ہر سال اگّ نال ساڈے بچّے... نِکّے رُکھّ.. وی سڑ جاںدے نیں اتے اسِیں وی جھُلسے جاںدے آں۔ پر اسِیں اُڈ نہِیں سکدے تے تُر نہِیں سکدے۔ تُسِیں اُڈݨا جاݨدے ہۄ..... چلے جائۄ۔ پر اسِیں تُہاڈا سںگِّیت تے چہِکݨا مہِکݨا سُݨ کے ہی پُںگّردے ہاں ,کھِڑدے ہاں تے پھلدے پھُلّدے ہاں۔ تُہاڈے جاݨ تۄں بائد اسِیں وی مُرجھا جاواںگے ,سُکّ جاواںگے تے ساڈے نال ای اِہ منُکھّ وی ختم ہۄ جاویگا۔" رُکھّ نیں آپݨی نراذگی جتائُںدِیاں کِہا۔
"ناں بئی ایداں ناں کرۄ ۔آپاں سارے رل کے کۄئی ہلّ کڈھّدے آںں۔ اجے آپݨے کۄل کئی دِن ہَیگے اےَ۔" کاں دی اِس گلّ نال سارِیاں نیں سہِمتی جتائی۔کاں اُڈاری مار گِیا اتے مگر ہی اُس دے بچّے اُڈ گئے۔باکی پںچھّی وی آپݨا داݨا پاݨی لبھّݨ وِچّ رُجھّ گئے۔ پںچھّی رۄذ 'کٹھّے ہُںدّے سکِیماں لائُںدے پر اُہ رُکھّاں نُۄں چھڈّ وی نہِیں سکدے سن۔ اِکّ دِن پںچھّی سلاہاں بݨا رہے سن۔اِکّ دِئۄ کدّ مشِین آئی سارے سہِم گئے ۔ گٹار دے بچّے نیں ماں دے کۄلھ نُۄں ہُںدِّیاں پُچھِّیا٬"ماں اِہ کی اےَ؟ مَینُۄں ڈر لگّدا اِہتۄں۔"
"اِہنُۄں کمبّائیِن آکھدے نیں منُکھّ... اِہ پھسل کٹّدی اےَ اتے داݨے اتے پرالی اڈّ اڈّ کر دِںدّی ہَے۔ ہُݨ پھسل کٹّی جائۄُ تے پھِر.....۔"اِس تۄں اگّے اُہ چُپّ کر گئی۔
"پھِر ماں ?....اگّے وی دسّ۔" بچّے نیں گٹار دے مُۄںہ ولّ دیکھدِیاں کِہا۔ پر گٹار نیں اگّے کُجھّ وی ناں آکھِیا۔ بچِّیاں تۄں بِناں سارے پںچھّی سمجھ گئے کِہ اگّے گٹار نیں کی آکھݨا سی۔
کُجھّ سمیں وِچّ ہی سارا کھیت کٹِّیا گِیا اتے پھسل ٹرالِییاں وِچّ پا کے مںڈّی لِجائی گئی۔ پںچھّی وی اِہ سبھ کُجھ دیکھ رہے سن ۔ پںچھِّییاں دے بچّے اِہناں کھیتاں دے بدلے رُۄپ نُۄں دیکھ کے مستِییاں کر رہے سن۔ اِہناں دے ماپے گمبھِّیر سن۔
"مَینُۄں لگّدا اے ہر سال دی ترہاں آپاں سلاہاں کردے رہِ جاواںگے...آپݨے بچّے پھِر آپݨِییاں اکھّاں ساہمݨے .....۔" گھُگّی دی گلّ پُۄری ہۄݨ تۄں پہِلاں ہی رُکھّ بۄل پِیا٬" نہِیں....نہِیں مَیں اِہناں نُۄں آپݨِییاں ٹاہݨِییاں وِچّ لُکۄ لواںگا۔"
"تیرِییاں ٹاہݨِییاں وی تاں جھُلسِییاں جاںدِییاں نیں ,تُۄں نہِیں بچا سکیںگا۔ ہُݨ تاں ربّ بںدّے دے من ہی مِہر پاوے۔" گھُگّی نیں اُداس ہُںدِّیاں کِہا۔ اِسے ترہاں چِںتّا دا ہلّ لبھّدِیاں دۄ دِن ہۄر لںگھّ گئے۔ دۄ دِناں دی دھُپّ نیں پرالی سُکا دِتّی سی تے ہُݨ تاں بس تِیلی لائُݨ دی دیر سی۔ سارے پںچھّی پلائِن کرن لئی تِیار ہۄ گئے۔رُکھّ اُداس ہۄ گِیا۔ پںچھِّییاں نیں دھرواس دِتّا٬ "آہ اَۄکھے دِن لںگھّا کے پھِر پرت آواںگے۔"
"پھِر کۄئی نی پرت کے آئُںدا ہُںدّا...جِویں اُہ بذُرگ بیبے باپُۄ دے نِیاݨے وی اِہی آکھ کے گئے سی کِہ کمائی کر کے پرت آئُݨگے۔ کرذے لاہ کے پھِر سُرخرُۄ ہۄ کے اِتھّے ہی کۄئی کمّ کار کر لَیݨگے ۔ کرذے تاں اُتار دِتّے گھر وی نویں بݨا لئے... دس سال ہۄ گئے.... نہِیں پرتے۔" رُکھّ گمبھِّیر اُداسی وِچّۄں بۄلِیا۔
"مَینُۄں لگّدا اےَ ....اَیتکِیں اِہ اگّ نہِیں لائُݨگے؟" کبُۄتر نیں کِہا۔
"تَینُۄں کِویں پتا لگِّیا؟" سارِیاں نُۄں آس جاگی۔ گلّاں تاں منُکھّ دِییاں سارے پںچھِّییاں نیں سُݨِییاں ہۄئیِیاں سن کِہ اُہ اگّ لائُݨا نہِیں چاہُںدّے...مذبُۄری وس لائُںدے نیں۔
"مَینُۄں مہِسُۄس ہۄئِیا اجّ سویرے کھیت دا مالک ....ہوا نُۄں گُرُۄ٬ پاݨی نُۄں پِتا اتے دھرتی نُۄں ماں.......شائِد ایداں ای کُجھ آکھ رِہا سی ۔ پھیر اُہ آپݨے گُرُۄ نُۄں٬ پِئۄ تے ماں نُۄں دُکھی کِئۄں کرُۄ۔" کبُۄتر نیں دسِّیا۔
"اِہ تاں اِہ رۄذ کہِںدّے نیں ....سِرف ذُبان تۄں ...کدے دِل دِماغ تکّ نہِیں لَے کے گئے۔ املاں تۄں بِناں دُکھی ہُںدّے نیں تے سانُۄں سارِیاں نُۄں وی کردے نیں۔" تۄتا بۄلِیا۔
"نہِیں .....پںجّے اُںگلاں برابر نہِیں ہُںدِّییاں۔ کئی سچائی تے چلّݨ والے امل وی کردے نیں۔"کبُۄتر بۄلِیا۔
"پر اِس سمسِّیا دا ہلّ تاں کۄئی ہۄئۄُ۔ جے سارے بَیٹھ کے سۄچݨ تاں کۄئی ناں کۄئی تاں ہلّ نِکل ہی سکدا ہَے۔ کئی کہِںدّے اےَ کھیت وِچّ اِکّ تھاں تے پرالی 'کٹھّی کر کے رکھّی جا سکدی ہَے۔ کئی کہِںدّے نیں کِہ پرالی کھیت وِچّ واہی جا سکدی اےَ پر اِس تے کھرچ ودھّ آئُںدا اےَ...مُکدی گلّ اِہ ہَے کِہ اِہناں کۄلھ تاں اِہناں دِییاں لۄڑاں پُۄرِییاں کرن جۄگا پَیسا مساں آئُںدا اےَ۔"
"مَیں تاں اِہ وی سُݨِیا اےَ کِہ سرکاراں اِہناں دا کھِیال نہِیں رکھّدِییاں۔ پِچھّے جِہے کِنّے کِرتی دھرنے دی بھیٹ چڑھ گئے۔سردِییاں گرمِییاں سڑکاں تے رُلے ۔سرکاراں پھِر وی اِہناں دِییاں پھسلاں دا سہی مُلّ نہِیں پائُںدِییاں۔" تۄتے نیں پِپّل ہیٹھ بَیٹھے بذُرگاں دِییاں سُݨِییاں گلّاں دے ادھار تے کِہا۔
"ہاں ہۄݨگے تاں اِہ وی مجبُۄر ہی۔" گٹار نیں ڈُۄںگھا ساہ بھردِیاں آکھِیا۔
"مَینُۄں تاں اَینا پتا اےَ کِہ اِہناں اںدّر دئِیا نہِیں ....جے ہۄوے پھِر اگّ ناں لائُݨ۔" پِدّی چِڑی نیں مُۄںہ مرۄڑدِیاں کِہا۔
"تُۄں کِویں کہِ دِتّا کِہ اِہناں اںدّر دئِیا نہِیں۔ آپاں اِہناں دے بنیرِیاں تے دۄ کُ وار آواذاں مارِیئے تاں اِہ داݨِیاں دی مُٹھّی چھتّ تے پا جاںدے اےَ کِہ پںچھّی کھا لَیݨگے۔ پِچھلے سال اِہناں نیں ہی میرے بچِّیاں نُۄں اگّ وِچّ پھسِیاں نُۄں بچائِیا سی۔اِہناں دی چںگِّیائی دِییاں ہۄر بتھیرِییاں گلّاں سُݨا سکدی آں ......۔" گھُگّی دِییاں ہۄر گلّاں سُݨن تۄں پہِلاں ای بُلبُل بۄلی٬ "چںگّے تاں اِہ ہَیگے اےَ٬ پر آپݨا جِہڑا نُکسان ہر چھے مہِینے بائد اِہناں ہتھّۄں ہُںدّا اےَ اُہ وی سچّ اےَ۔" بُلبُل دی گلّ نال سارے سہِمت سن۔
"چلۄ پھِر مارِیئے اُڈاری ....دیکھدِیاں کِتھّے لِکھے اےَ ربّ نیں داݨے ہُݨ۔" گٹار نیں کھمبھّ جھٹکدِیاں آکھِیا۔
"رُکۄ.... اُہی بںدّا آ رِہا جِہڑا سویرے آئِیا سی دھرتی نُۄں ماں منّݨ والا۔" کبُۄتر نیں سارِیاں دا دھِیان کھِچدِیاں آکھِیا۔
"اِہنے تاں جیب وِچّۄں تِیلاں دی ڈبّی کڈھّ لئی تِنّ جݨے ہۄر آ گئے اِہدے نال۔" سارے پںچھّی سہِمے بَیٹھے سن۔ بچِّیاں نُۄں کھمبھّاں ہیٹھ لُکۄݨ دی کۄشِش کر رہے سن۔
"آپاں تاں پھس گئے۔ ہُݨ تاں اِہ کھیت دے چارے کۄنِیاں تۄں اگّ لائُݨگے ۔"گھُگّی نیں سہِمی آواذ وِچّ کِہا۔
"اہُ.... تِنّ چار بچّے بھجّے آ رہے نیں۔کلّہ مَیں اِہناں نُۄں سکُۄل وِچّ دیکھِیا سی۔" تۄتا بۄلِیا۔
"چُپّ کرۄ ....سُݨۄ ...اُہ کُجھّ آکھ رہے نیں۔" بُلبُل نیں سارِیاں نُۄں چُپّ رہِݨ دا اِشارا کردِیاں کِہا۔
بذُرگ نیں ڈبّی کڈھّ کے تِیلی گھسائی۔بچّے بذُرگ نُۄں رۄک رہے سن ۔اُہ تِیلی بالدا بچّے بُجھا دِںدّے۔ بچِّیاں دی اِس گلّ تے بذُرگ نُۄں گُسّا آئِیا۔اُس نیں کاڑ کردی چپیڑ اِکّ بچّے دی گلّہ تے ماری۔ بچّا کُرلا اُٹھِّیا۔ رۄںدا ہۄئِیا بذُرگ دے اگّے کھلۄ گِیا۔ چِیک کے بۄلِیا٬"پہِلاں سانُۄں اگّ لا دِئۄ ...پھِر دھرتی٬ رُکھّاں تے پںچھِّییاں نُۄں ساڑ دیݨا۔ پںچھِّییاں جانوراں نُۄں وی آپݨے بچّے اۄنے ہی پِیارے ہُںدّے نیں ,جِنّا تُسِیں سانُۄں پِیار کردے اۄ۔" بذُرگ بچّے دی گلّ سُݨ کے سُنّ جِہا ہۄ گِیا۔ کُجھّ دیر کُرلائُںدے بچِّیاں ولّ دیکھدا رِہا۔ اُس دے ہتھّۄں ڈبّی چھُٹّ گئی۔ اُس دِییاں آںدراں نپِیڑِییاں گئیِیاں اکھّاں بھر آئیِیاں۔اُس نیں گھُٹّ کے سارے بچِّیاں نُۄں نال لائِیا۔
"ماں! مَینُۄں لگّدَے منُکھّ دے بچِّیاں نیں ساڈِییاں گلّاں سُݨ لئیِیاں۔" گٹار دے بچّے نیں ماں دے کھمبھّاں ہیٹھۄں سِر باہر کڈھّدِیاں کِہا۔
"اِہناں اںدّر دئِیا ہَے۔" کاں دے مُۄںہۄں نِکلِیا۔
بذُرگ نیں آپݨے ساتھِییاں نُۄں آکھِیا ,"آ جۄ چلِّیئے...کۄئی ناں گھاٹے وادھے جھلّ لواںگے پر ماں دی ہِکّ تے بھامبڑ نہِیں بالاںگے۔ سہِمے پںچھِّییاں دے چِہرِیاں تے رَۄݨک آ گئی۔ اُہ کِسان لئی لکھّ لکھّ دُیاواں کر رہے سن۔ بذُرگ نال تُردے بچِّیاں دِییاں پَیڑاں وِچّۄں رَۄشن اُمِیداں دی بھاء مار رہی سی۔