“جِہڑا دھی-پُتّ جُیان جہان٬ کھاݨۄں پہِنݨۄں بںجّا جائے٬ اُہدی سُتا مگرے پئی رہِںدّی اے بہُۄ راݨِیئیں!” بۄبی نںتّی نیں خچری اکھّ نالھ سوِتری ولّ تکِّیا تے آپݨی کتھ-کلا دا اسر ہُںدّا ویکھ کے اُہدِییاں وراچھاں دِییاں برِیک جھُرڑِییاں کمبّݨ لگّ پئیِیاں۔
“نالھے بچّے جِہڑے دھی-پُتّ دی سُتا جِئۄُںدے جی٬ سبھ کُش ہُںدِّیاں-سُںدِّیاں کھاݨ-پہِنݨۄں تڑپھدی رہی٬ اُہنے تاں بھٹکݨا ای ہۄئِیا”, بۄبی نیں ولھیویں ڈھںگّ نال گلّ شُرُۄ کِیتی۔ “بھاںت بھاںت دے لۄک دُنِییاں 'چ پئے اےَ بِیبا! کئی تاں بال-بچّے نُۄں کھُیا پِیا کے کھُش ہُںدّے اےَ٬ کئی کئی چںدّرے کھاںدِیاں دے مُۄںہۄں بُرکِییاں کھۄںہدے اےَ۔ پر مَیں کہِنّی اَیں جِہڑے ائُںترے آودی اݨس نُۄں کھاݨ-ہںڈھَّۄݨ نہِیں دِںدّے اُہ دِن-رات دھںدّ کاہدی خاتر پِٹدے پھِردے اےَ؟ جے آودا ڈھِڈّ ای بںدّے نیں بھر کے سَۄݨَے تاں بںدِّیاں تے کُتِّیاں بِلِّیاں’چ کی پھرک ہۄئِیا؟ ……سُکھّ نال تِنّ نُۄںہَیں٬ کدے ’اۄئ‘ نہِیں آکھی۔ مَیں٬ بچّا٬ ورجاں وی کِئۄں؟ اجّ وی٬ اُہناں دا٬ کلہ نُۄں وی اُہناں دا٬ چاہے کھاݨ چاہے لُٹَۄݨ۔ آپاں تاں دۄ منِّییاں کھاݨِیئَں۔ جِنّا چِر دیݨگے دیݨ نہِیں گُردُیارے جا بَیٹھُۄں۔ مَیں تاں کہِنّی اَیں بچّا بئی جِہڑے چںدّرے ماپے سہُرے دھِییاں پُتّاں تۄں لکۄ لکۄ رکھّدے اےَ٬ اگلی درگاہ اُہناں نُۄں مَیلھے دِییاں رۄڑِییاں چُگ-چُگ کھاݨِییاں پَیݨ! ……ہے……رام! آودِیاں نال وی درَیت! دُنِییاں دا ہال کی ہۄئۄُ! ………اچھّا جۄ اُہنُۄں بھاوے۔”
دۄویں ہتھّ جۄڑ کے نںتّی بۄبی نیں متھّے نُۄں لائے تے اِکّ لمّا ہئُکا بھر کے اُٹھّ کھڑۄتی۔ سوِتری نُۄں کۄئی پتا نہِیں سی کِہ بۄبی نیں خچری اکھّ نال٬ اِس وار ہۄر آپݨی کتھّ-کلا دا اسر اُہدے مُۄںہۄں پڑھ لِیا سی تے پہِلاں ورگی گُجھّی مُسکراہٹ نال اُہدِییاں ڈُۄںگھِییاں جھُرڑِییاں کمبّ رہِییاں سن۔
“بۄبی بَیٹھ کُش چِر تاں٬ رۄٹی کھا کے جائیِں۔”
“بس! جِئۄُںدی رہِ! تیرے وِیر جِئۄُݨ! ماپِیاں ونِّیئۄں ٹھںڈھّی وا آوے! تیرا ای کھائیِدَے بچّا۔ جانی اَیں نِیاݨِییاں اَۄکھِییاں ہُںدِّییاں ہۄݨگِییاں- نِیاݨے سارا دِن وِچارِییاں نُۄں ساہ کِہڑا لَیݨ دِںدّے اےَ۔ جا کے کھیڈ لائۄُں تاں رۄٹی-ٹُکّ دا کمّ نِبیڑݨگِییاں۔ تے نالھے مَیں آہر لگّی رہِنِیں اَیں۔ وِہلا بںدّا تاں اُۄں-اِیں کۄڑھی ہۄ جاںدَے۔”
تے چڑھے ساہ٬ اُںج ای بۄلدی٬ نںتّی چلی گئی۔ سوِتری اُہدی کالی لَۄݨ والی کھٹّے رںگّ دی گھگّری ولّ تے اُہدی کھُسّی٬ پُراݨی چُنّی ولّ وِںہّدی رہی۔ سوِتری نُۄں بۄبی سچِّیں ’دِئُتا رُۄپ‘ لگدی سی۔ جِویں لۄک بۄبی دی نِںدِّیا کردے سن٬ اُہنُۄں پھپھا-کُٹّݨی٬ کلھ-مُۄںہِیں تے کلھ-جۄگݨ آکھدے سن٬ اجیہی کۄئی گلّ اُسنُۄں نہِیں سی لگدی۔ اجّ کلّہ کِہڑی سسّ آپݨِییاں نُۄںہاں دا اِںج کھِیال رکھّدی سی؟ ……سوِتری دی آپݨی وی تاں سسّ ای سی ناں! تُردے نَیݨ-پراݨی اُہ کدے مںجِّئۄں پَیر نہِیں سی لاہُںدّی٬ سارا دِن بَیٹھی-بِٹھائی ہُکم چلائُںدی رہِںدّی۔ اُہ اِںج ہُکم دِںدّی جِویں سوِتری ایس گھر دی نُۄںہ نہِیں گۄلی ہۄوے۔ سبھ کُجھ ہُںدِّیاں-سُںدِّیاں اُہنے کِنّی ویری سوِتری تۄں چکّی اُتّے پسیری-پسیری پِہائِیا سی۔ سارا دِن اُہنُۄں گھر دی چکّ-دھر وِچ اِںج لائی رکھّدی کِہ سوِتّری نُۄں بِںدّ پِٹھّ سِدھّی کرن دی وِہل نہِیں سی مِلدی۔ پہِلے پہِر اُہ اُٹھّ کے سبھ تۄں مگرۄں سَۄںدی پر کمّ اجے وی نہِیں سی مُکّدا۔ جے کِتے بِںدّ-جھٹّ اُہ پِیڑھی ڈاہ کے بہِ جاںدی تاں اُہدی سسّ راݨی وِںگّے-ٹیڈھے ڈھںگّ نال کُجھ کہِ-کُہا کے کِسے ناں کِسے کمّ لا دِںدّی۔
“………گھراں دے کمّ کدے مُکدے اےَ۔ تِیوِیں دے اَینے کمّ اَیں جِنّے اُہدے سِر دے وال۔ اِکّ اِکّ کرکے چُگݨ لگّے تاں وی مُکّدے ای مُکّݨگے ناں۔”
جدۄں دی سوِتری ایس گھر آئی سی اُہنے کدے چںگّی ترہاں نہا کے نہِیں سی ویکھِیا۔ آپݨِییاں تِکھّے کۄئِیاں والِییاں٬ نِیلِییاں اکھّاں وِچّ سُرما پا کے نہِیں سی ویکھِیا۔ لمّے کُۄلھے وال رِیجھ نال واہ کے نہِیں سن ویکھے۔
’کۄئی واہے وی کِیہدی کھاتر!’ کدے کدے سوِتری سۄچدی٬ ‘ اُہ وی تاں اِہناں ماپِیاں دا پُتّ اےَ-ایسے گھر دا جمّ-پل’۔ تے اِہ ’گھر‘ خبرے کِہۄ جِہا سی جِتھّے کمّ تۄں بِناں کۄئی گلّ کِسے نُۄں اہُڑدی ای نہِیں سی۔ سارے نِرِییاں ’کمّ دِییاں‘ گلّاں ای کردے۔ سوِتری نُۄں اِہ وی سمجھ اجّ تائیِں نہِیں سی پئی کِہ اِہ گھر سی کِہ ہٹّی جِتھّے ادھّ ادھّی رات تائیِں اُہدا سہُرا تے اُہدا پتی مُۄل چںدّ (اُہنُۄں اِہ ناں ای ’مُۄل-وِیاج‘ شبد ورگا لگدا- ہٹّی دی بۄلی دا اِکّ شبد) دِیوا بال کے وہِییاں دے گھسمَیلے ورکِیاں اُتّے اکھّر لِکھدے رہِںدّے۔ اُہ مَیلِییاں تپڑِییاں اُتّے چُپّ-چاپ٬ وہِییاں دے ڈھیر وِچکار بَیٹھے اِںج لگدے جِویں دھرمراج دے کھبّے پاسے (جِدھّر کہِںدّے سن نرکاں دا بُۄہا ہَے) لیکھا کرن والے جم بَیٹھے ہۄݨ۔ کئی وار اِںج کَۄڈے ہۄ کے کِیڑِییاں ورگے اکھّراں نال اکھّاں جۄڑی بَیٹھے دۄویں پِئۄ-پُتّاں دِییاں شکلاں اُہنُۄں بڑِییاں ڈرائُݨِییاں لگدِییاں٬ تے سچِّیں ای اُہ ڈر جاںدی (اِںج راتاں نُۄں اُہنُۄں بڑے ڈرائُݨے سُپنے وی آئے سن)۔
’گھر وی ایہۄ جِہے ہُںدّے اےَ‘ سوِتری سۄچدی۔ اُہناں دا- اُہدے ماپِیاں دا وی تاں گھر سی۔ کھُلّہا وِہڑا٬ پِچھّے دۄ کھُلہے کۄٹھے جِنہاں وِچ کپّڑے-لِیڑے٬ سںدُّۄک٬ ٹرںکّ تے بھاںڈے پئے ہُںدّے سن۔ پر ایتھے چہُں مںجِّییاں دا وِہڑا تے پِچھلے پاسے چار٬ ’وہِیݨا ورگے‘ بھِیڑے بُۄہِیاں والِییاں گھچۄر-کۄٹھڑِییاں سن جِہڑِییاں بۄرِییاں٬ پِیپِیاں٬ خالی ڈبِّیاں تے چاہ والِییاں پیٹِییاں نال تُۄڑِییاں ہۄئیِیاں سن۔ چھتّاں وِچّ چام-چڑِکّاں دِییاں تے ہیٹھاں چُۄہِیاں دِییاں کھُڈّاں سن۔ کۄٹھڑِییاں دے چارے بُۄہے کھُلّہے ہُںدّے تاں سوِتری نُۄں ہٹّی دے تھڑھے اُتّے بَیٹھے بںدّے اُہناں اِلّہاں٬ کاںواں ورگے دِسدے جِہڑے اُہ نِکّی ہُںدّی٬ پِتّل دی پھُۄکݨی وِچّۄں اِکّ اکھّ نال٬ گلی دے سِرے اُتّے٬ شاہاں دی تِمںذّلی ہویلی دِییاں ممٹِییاں اُتّے بَیٹھے ویکھدی ہُںدّی۔ وِہڑے دے دُۄجے پاسے اِہناں ای کۄٹھڑِییاں ورگی اِکّ چہُں کُ مںجِّیاں دی درواجڑی سی- ڈِئُڈھی٬ جِیہدا اِکّ بُۄہا گلی اُتّے کھُلہدا سی تے دُۄجا وِہڑے دی کھبّی کںدھّ نال۔ وِہڑے وِچ پھِردِیاں اُہنُۄں گلی وِچ آئُںدا جاںدا کۄئی بںدّا نہِیں سی دِسّ سکدا۔ درواجڑی وِچ سارا دِن اُہدی سسّ مںجّا ڈاہ کے پئی رہِںدّی٬ جِویں اُہدی راکھی بہِںدّی ہۄوے۔ جدۄں کِتے دُۄجے پاسے دِییاں گھچۄر کۄٹھڑِییاں دے بُۄہے بںدّ ہُںدّے تاں اِہ ہنیرا-بھِیڑا وِہڑا اُہنُۄں سچِّیں اِکّ جیلہ ورگا لگّدا۔ کدے کدے اُہ ڈر کے کۄٹھے اُتّے٬ اِہناں ای کۄٹھڑِییاں ورگے کچّے٬ بھِیڑے چُبارے وِچ جا وڑدی۔ ایس چُبارے وِچّۄں ساہمݨے گھر دِییاں چھتّاں تے اُچِّییاں ہویلِییاں دِسّ پَیںدِییاں۔ اِکّ ساہمݨے چُبارے دی کھِڑکی وِچ کِتاب پڑھی جاںدا اُہ مُںڈّا……(پتا نہِیں جدۄں اُہ اُتّے چڑھدی سی اۄدۄں جاں ہر ویلے ای٬ کِتاب اُہدے ہتھّ وِچّ ہُںدّی٬ پر جھاکدا اُہ ایدھر رہِںدّا) کُجھ چِر اُہدے ولّ جھاکدی رہِںدّی۔ اگّۄں اُہ کِتاب نُۄں اُںج ای پُٹھّی سِدھّی کری جاںدا؛ پتّرے پُٹھّے-سِدھّے ای اُلدّی جاںدا۔ اِںج کردا اُہ اُہنُۄں چںگّا لگدا۔ پر بِںدّ کُ مگرۄں جاپدا اُہ جِویں پھیر پھُۄکݨی وِچّۄں اِلّہ-کاں ویکھݨ لگّ پئی ہۄوے۔ اُہنُۄں آپݨِییاں اکھّاں تھکِّییاں جاپدِییاں تے کاہلی کاہلی دُۄر تکّ کھِلّرے٬ ڈھٹھّے-پُراݨے کھۄلہِیاں تے چُبارِیاں ولّ اِںج نِگہا مارن لگّ پَیںدی جِویں اُہ نوِیں نوِیں پِںجّرے پائی گھُگّی ہۄوے تے مالک نیں لتّ نُۄں ڈۄر بنّہ چھڈّی ہۄوے؛ اِہ ڈۄر پتا نہِیں اُہ کدۄں کھِچّ لئے۔
“کُڑے بہُۄ!……کی کردی اَیں بھائی؟”
سوِتری دا ڈر اُہدے اگّے آ جاںدا؛ ڈۄر کھِچّی جاںدی۔ اُہ سسّ نُۄں بِناں پتا لگّݨ دِتِّیاں٬ تِیجی آواذ تۄں پہِلاں٬ پۄلے-پَیرِیں ہیٹھ اُتّر آئُںدی۔ پر وِہڑے وِچّ آئُݨ تائیِں اُہدا ساہ چڑھ جاںدا۔ دم گھُٹݨ لگّ پَیںدا تے اکھّاں اگّے دھُۄںئیں واںگ کُجھ پسر جاںدا۔
’ایہۄ جِہے گھر وِچّ کۄئی کدۄں تائیِں رہِ سکدَے’۔
سوِتری سۄچدی تے اُہنُۄں جاپدا اُہ ایس گھر وِچّ بہُتا چِر نہِیں رہِ سکیگی۔
پر اجّ……? اجّ دی گلّ ہۄر سی۔ اُہدی سسّ تے سہُرا ہردُیار نہائُݨ گئے سن۔ اُہتۄں تے اُہدے پتی تۄں بِناں تِیجا ہۄر کۄئی گھر نہِیں سی۔ ایہۄ گھر اجّ جِویں اُسنُۄں کھُلّہا کھُلّہا لگݨ لگّ پِیا سی۔ بۄبی نںتّی وی اجّ اُس کۄل آپے آ گئی سی (سوِتری دی سسّ دے ہُںدِّیاں٬ اُہدے کھرہوے بۄل تے کھروہے سُبھا کرکے٬ کۄئی تِیوِیں گھٹّ-ودھّ ای اہناں دے گھر آئُںدی سی؛ تے جے آئُںدی وی تاں اُہدی سسّ نال ای گلّاں کر کے مُڑ جاںدی۔
تے اجّ تاں سوِتری جِویں ’گھر-بارن‘ سی۔
کُجھ تسلّی نال اُہنے سِر اُتّے چُنّی سُۄت کِیتی تے ڈِئُڈھی دا بُۄہا بھِیڑ کے وِہڑے وِچّ آ گئی۔ اُہنُۄں آپݨی تۄر وی کُجھ اۄپری٬ پر چںگّی چںگّی لگدی سی۔
وِہڑے وِچ آ کے اُہ مُۄہڑے 'تے بہِ گئی۔ گھچۄر-کۄٹھڑِییاں دے سارے بُۄہے کھُلہے سن۔ اُہدا ’مُۄل-وِیاج‘ (تے اِہ ناں سۄچ کے اُہنُۄں ملّۄملّی ہاسی آ گئی) وہِییاں دے ڈھیر وِچّ دھرمراج دے مُنشی واںگ گدّی اُتّے بَیٹھا ناویں کھتائی جاںدا سی۔ اُہ کدے سِدھّا ہۄ جاںدا٬ کدے پھیر کُبّ کڈھّ کے وہی دے پنّے نال اکھّاں جۄڑ کے لِکھݨ لگّ پَیںدا- اِںج ای جِویں٬ شاہاں دی ہویلی دی ممٹی اُتّے بَیٹھی اِلّہ آپݨے پَۄںچِیاں وِچ پھڑی رۄٹی نُۄں تۄڑ-تۄڑ کھاںدی ہۄوے۔ سوِتری گۄڈِیاں اُتّے ٹھۄڈی رکھّی کِنّا چِر بَیٹھی اُہدے ولّ وِںہّدی رہی۔ (تے اُہنُۄں نہِیں پتا کِہ اُہدے ہۄٹھاں اُتّے اۄنا چِر مُسکراہٹ کھِلّری رہی جِسنُۄں ویکھ کے اُہدی چاچی آکھدی ہُںدّی٬ ’نِیں اِئۄں ناں مُۄںہ کرِیا کر بھجّڑاں-پِٹِّیئے٬ نذر لگّ جاںدی ہُںدّی اےَ’۔)
بَیٹھِیاں بَیٹھِیاں سوِتری نیں اُںگل نال آپݨِییاں دۄویں گلّہاں ٹۄہ کے ویکھِییاں٬ نِکّے نِکّے ٹۄئے پئے ہۄئے سن۔ دۄواں ہتھّاں دِییاں چِیچہِییاں اُہنے ڈُۄںگھاں وِچّ پا لئیِیاں تے ملّۄملّی ہسّدِیاں اُٹھّ کے وِہڑے نال لگّوِیں٬ پہِلی کۄٹھڑی اںدّر چلی گئی (چِیچہِییاں اُہنے اُںجھ دی اُںجھ دبّی رکھِّییاں سن جِویں اُہناں دے چُکِّیاں اِہ ڈُۄںگھ کاسے نال بھر جاݨگے)۔ تھِںدّی چُگاٹھ والے گھسمَیلے شِیشے اگّے کھڑۄ کے ڈردِیاں ڈردِیاں اُہنے چِیچہِییاں پرے ہٹائیِیاں٬ پر ڈُۄںگھ اجے اۄویں پئے ہۄئے سن۔
اُہ کھِڑ-کھِڑا کے ہسّ پئی۔
’نہِیں میرِیئے بگِّیئے کبُۄترِیئے! اینِییاں کھِلّاں ناں ڈۄہلِیا کر٬ اگلی درگاہ اکھّاں نال چُگݨِییاں پَیݨگِییاں۔‘ سوِتری نُۄں آپݨی چاچی دی اُہ آواذ پْرتکھّ سُݨی جِہڑی اُہنے٬ آپݨے ’پیکے گھر‘ اِںج ہسّدِیاں کِنّے وارِیں سُݨِیں سی۔ (نال ای چاچی دی گلوکڑی دے نِگھّ نال اُہ نِڈھال جِہی ہۄ گئی۔)
بِںدّ کُ مگرۄں اِںج جاپِیا جِویں اُہدے سہُرے نیں اُہنُۄں اِںج ہسّدِیاں ویکھ لِیا سی۔ سِرۄں لتھِّیں چُنّی سُۄت کِیتی تے پِچھاںہ ہۄ کے گھچۄر-کۄٹھڑِییاں دے بُۄہِیاں وِچّۄں دی تکِّیا؛ اجے مُۄل-چںدّ اُںج ای بَیٹھا بہِییاں کھتائی جاںدا سی۔ پر سوِتری دا چِتّ جِویں ٹِکاݨے ناں رِہا ہۄوے۔ بیہِس جِہی ہۄ کے مںجّی اُتّے لمّی پَے گئی تے سِر مُۄںہ چُنّی نال ولھیٹ لِیا۔ اُہدے سِر نُۄں گھُۄکی چڑھݨ لگّ پئی سی۔ مںجّی اُتّے مُۄںہ اُتاݨے پئی اُہ چھتّ دِییاں سِرکِییاں ولّ جھاکݨ لگّ پئی۔ برِیک چُنّی وِچّۄں چامچڑِکّاں دِییاں کھُڈّاں وِچّۄں کِردی مِٹّی آپݨِییاں اکھّاں وِچّ پَیںدی جاپی۔ سرہۄں دے تیل دے دِیوِیاں نال تھِںدّے آلِیاں دے گل-گھۄٹُۄ مُشک نال اُہدا ساہ اَۄکھا-اَۄکھا آئُݨ لگّ پِیا تے اُہدا جِیء کِیتا اُہ باہر نسّ جائے۔
’پر دُنِییاں وِچّ ہۄر باݨِییاں دے سبھ گھر اُجّڑ گئے سی؟ ……تُۄں اُہ گھر تاں جا کے اِکّ وار اکھِّیں دیکھ آئُںدی……’
’ناں میری راݨی دھی‘, ماں نیں اُہدے متھّے اُتّے ہتھّ پھیردِیاں آکھِیا٬ ’ماپے کۄئی دھِییاں دے وَیری تاں نہِیں ہُںدّے- تیرے جۄراور سںجّۄگاں مُۄہرے کِسے دا کاہدا جۄر سی! اسِیں تاں مرن والی دے مرن تۄں دۄ ورہے پہِلاں دے بھجّے پھِردے سی٬ تیری خاتر۔ تَینُۄں کی پتَے تیرے پِئۄ نیں تیری خاتر کِہڑا دِلّی دکھّݨ گاہِئَے دھِیئے! پر کرم بلی کِیہدی پیش جاݨ دِںدّے اےَ۔ اکھے ’مَیں آودی ایس دھی نُۄں کۄئی چںدّ ورگا مُںڈّا بھال کے دِئۄُں جِیہنُۄں دُنِییاں دۄ گھڑی کھڑۄ کھڑۄ ویکھے۔‘ پر بِدھ-ماتا دی لِکھی کَۄݨ ٹالے؟ ناں اُہ مردی٬ ناں تَینُۄں……’
تے سوِتری دی ماں تۄں اگّۄں بۄلِیا نہِیں سی گِیا۔
جدۄں سوِتری اِہناں تِییاں نُۄں آپݨے پیکِیں گئی سی اۄدۄں اُہنے آپݨی ماں اگّے اِہ رۄݨے رۄئے سن پر بیوسّ ماں کردی وی کی۔ جدۄں اُہنے سوِتری نُۄں تۄرِیا سی اۄدۄں ای اُہ مݨ-مݨ رۄئی سی٬ تے اُس پِچھّۄں اجّ تائیِں اُہ آپݨی ایس دھی دے دُکھّ نال ای ادھّی رہِ گئی سی۔ بھاویں سوِتری دے پِئۄ تۄں ڈردی اُہ کدی اُبھاسردی نہِیں سی پر پھیر وی جدۄں کِتے اُہدا من اُچھلدا اُہ کھہِبڑ پَیںدی۔
’جائے نُۄں کھاںدے اِہ نکّ-نمُۄج! میری سِئُنے ورگی دھی تُۄں کھُۄہ وِچّ سِٹّ ’تی۔ اگلی تاں وچاری وجّۄ-وتّی سی اُہنُۄں تاں کۄئی جھلّدا نہِیں سی؛ اِہنُۄں کھُۄہ وِچّ دھکّا کِئۄں دِتّا؟‘
دھنّا ملّ آپ اِںج مہِسُۄس کردا سی جِویں اُہ کۄئی وڈّا پاپ کر بَیٹھا ہۄوے۔ پر اُہدی بیوسّی اکھّۄں اۄہلے کرکے ایہۄ جِہِییاں سلاوتاں سُݨائُںدی سوِتری دی ماں اُہتۄں جری نہِیں سی جاںدی۔ ہِرکھ وِچ آئِیا اُہ وی اگّۄں تتّا ہۄ پَیںدا۔
’تیرے دھگڑے مہاجناں دے مگر-مچھّاں جِڈّے-جِڈّے مُۄںہ اَیں! جِیہدا کۄئی نلھِیمار جِیا چار اکھّر پڑھ جاںدَے اُہ وِیہ تِیہ ہذار نکد مںگّ لَیںدَے۔ نُۄݨ-تیل 'چۄں دمڑی-دمڑی بچا کے مَیں کِہڑے- کِہڑے کںجّر دِییاں پیٹِییاں بھری جاواں۔ اجے اہُ جِہڑِییاں تِنّاں چھۄٹِییاں نُۄں آئے دِن نواں وار آئُںدَے اُہناں نُۄں وی تۄرنَیں کِہ نہِیں؟ سارا جھُگّا جے اِکّۄ تے لُٹا بہِںدّا تاں اُہناں نُۄں دسّ کِہڑے کھُۄہ 'چ سِٹّداں؟ نالے جے گھر آئِیاں نُۄں جُیاب دے دِںدّے سارے سرِیکے-کبِیلے نیں مُۄںہ وِچّ اُںگلاں دیݨِییاں سی۔ پھیر تُۄںہِیں ایسے مُۄںہ نال آکھݨا سی٬ “مَیتھۄں نہِیں نمۄشی جھلّی جاںدی۔‘
اُںج بھاویں دۄویں جاݨدے سن کِہ دۄش کِسے دا نہِیں سی۔ اُہناں دے شرِیکے-کبِیلے دے رِواجاں دے ادھِین اُہ سوِتری دا ساک دے بَیٹھے سن۔
اُہناں دی وڈّی دھی کلہۄ٬ جِہدی نِکّی جِہی اُمر وِچّ ماتا دے نال اِکّ اکھّ جاںدی رہی٬ تِیہ تۄلے سِئُنا تے چار ہذار نکد دیݨا کر کے اُہناں نیں ایسے گھر تۄری سی۔ پر اجے دۄ ورہے اُہنُۄں وِئہی نُۄں پُۄرے نہِیں سن ہۄئے٬ کِسے کسر نال مر گئی۔ اُہدے ستھّر اُتّے شرِیکے دے سارے سِیاݨِیاں نیں آکھ ویکھ کے٬ دھنّے نُۄں سوِتری دا ساک کرن لئی منا لِیا- نالھے پہِلے دِنۄں اِہ رِیت تُری آئُںدی سی٬ کۄئی نوِیں گلّ تھۄڑھا اُہ کرن لگّے سن۔ جے اُہ ناں کردے تاں سارے اںگّاں-ساکاں وِچّ چرچا ہۄݨی سی تے جِہڑی ’تۄئے-تۄئے‘ آسِیاں-پاسِیاں والے کردے اُہ وادھے دی۔ ایہۄ سارا کُجھ سۄچ کے دھنّے ملّ نیں مُۄل چںدّ نُۄں شگن دِتّا سی۔
’کھُۄہ وِچّ ڈِگّدا تھۄڈا شرِیکا کبِیلا٬ پر مَیں تھۄڈا کی وگاڑِیا سی!…’
تے سوِتری دی ایس گلّ دا اُہدی ماں کۄل پچھتاوے تۄں بِناں کۄئی جُیاب نہِیں سی ہُںدّا۔
‘……پچھتاوے دے ہںجھُّۄیاں تۄں ودھّ بے-ارتھ شَیء شائِد دُنِییاں وِچّ ہۄر کۄئی نہِیں!’ سوِتری سۄچدی تے اکھّاں پُۄںجھ کے اُٹھّ کھلۄںدی (اجّ تائیِں اُہ آپݨی ماں تۄں بِناں کِسے دے ساہمݨے٬ آپݨے دُکھّ پھۄل کے رۄئی وی نہِیں سی)۔
ہُݨ وی جدۄں اُہنُۄں آپݨِییاں اکھّاں سِلّہِییاں ہُںدِّییاں جاپِییاں تاں اُہ اُٹھّ کے بہِ گئی۔ بَیٹھِیاں بَیٹھِیاں اُہنے ذۄر لا کے مُسکرائُݨ دا یتن کِیتا تے پہِلاں واںگ دۄئے چِیچہِییاں٬ دۄہاں گلّہاں دے وِچکار کھۄبھ لئیِیاں۔ ساہمݨے ٹںگّے پُراݨے چھجّ ولّ وِںہّدِیاں اُہنُۄں اِںج جاپِیا جِویں اُہ وڈّے سارے شِیشے وِچّ آپݨا مُۄںہ ویکھ رہی ہۄوے۔ تے آپݨی مُسکراہٹ اُہنُۄں ایڈی اۄپری لگّی کِہ اُہنُۄں سچِّیں ہاسی آ گئی۔ چھجّ ولّ وِںہّدِیاں اُہ اینی اُچّی ہسّی جِنّی اُچّی اُہ ایس گھر آ کے کدے نہِیں سی ہسّی۔
“ہِںہّ……! مَیں آکھِیا کی ہۄ گِیا!” بھِیڑے بُۄہے 'چۄں آپݨی گھسی اَینک بۄچدا مُۄل-چںدّ جدۄں اگاںہ ہۄئِیا تاں سوِتری سہِم کے چُپّ ہۄ گئی۔
دُۄجے پل سوِتری نُۄں مُۄل چںدّ اِںج لگّا جِویں اُہ اُہدا پتی نہِیں ’کُجھ ہۄر‘ ہۄوے۔ ’پر کُجھ ہۄر کی؟‘ بِںدّ دا بِںدّ اُہنے سۄچِیا تے پھیر پہِلاں نالۄں وی اُچّی اُچّی ہسّݨ لگّ پئی۔ مُۄل چںدّ اُس مِٹّی دے بُڈھّے باوے ورگا لگِّیا سی جِہڑا اُسنے اِکّ واری کِسے وڈّے شہِر٬ وڈّی ساری شِیشے دی الماری وِچّ پِیا ویکھِیا سی۔ اُہدے نِکّی جِہی دھۄتی بنّہی ہۄئی سی تے ہتھّ وِچّ سۄٹی پھڑی اُہ کُبّا ہۄئِیا جِویں٬ بۄڑے مُۄںہ نال مُسکرا رِہا سی؛ آپے ای کِویں ہِلّی جاںدا سی؛ اِکّ بِںدّ وی نہِیں سی ٹِکدا۔
“ہِںہّ……! اجّ کِتے کملی تاں نہِیں ہۄگی!” مُۄل چںدّ نیں آپݨے اگلے وِرلے دںدّ کڈھّ کے اۄپری ہاسی ہسّدِیاں آکھِیا۔ پر سوِتری نیں جدۄں اُہدِییاں کچِّییاں گنِّییاں والِییاں اکھّاں ولّ تکِّیا تاں اُہنُۄں کچِیاݨ جِہی آئُݨ لگّ پئی۔
پر سچِّیں اجّ اُہنُۄں کُجھ ہۄ ذرُۄر گِیا سی۔ اُہ مُۄل چںدّ دے مُۄںہ ولّ جھاک جھاک کے جھلِّیاں واںگ ای ہسّی جاںدی سی۔
“سچِّیں…ہِںہّ…اجّ تَینُۄں کی ہۄئی جاںدَے؟” مُۄل چںدّ نیں تِیجی وار کُجھ ڈری آواذ وِچّ پُچھِّیا۔“کُش نہِیں٬” سوِتری نیں ہاسی رۄک کے مُسکرائُںدِیاں بڑی بیجھِجک ہۄ کے مُۄل-چںدّ دی باںہ پھڑھ لئی۔ “تُۄں میرے کۄل بہِ جا۔”
مُۄل چںدّ دِییاں اکھّاں جِویں تاڑے لگّ گئیِیاں ہۄݨ۔ اُہ سوِتری دے مُۄںہ ولّ٬ اُہدِییاں دۄہاں گلّاں دے ڈُۄںگھاں ولّ٬ بِتر بِتر جھاکدا ہَۄلی دیݨے مںجّے دی باہی اُتّے بہِ گِیا۔ پر اُہنُۄں جاپِیا اُہدِییاں اَینکاں بڑِییاں مَیلِییاں ہۄ گئیِیاں سن کِہ اُہنُۄں اَیویں دھُپّ چھاں ای دِسدی سی۔“ویکھِیں میرِییاں گلّہاں وِچّ ٹۄئے پَیںدے اےَ؟” سوِتری نیں اُںج ای مُسکرائُںدِیاں٬ مُۄل چںدّ دِییاں اَینکاں وِچّۄں ای سِدھّا اُہدِییاں اکھّاں وِچّ تکّدِیاں٬ آپݨی سجّی گلّہ نُۄں چِیچہی لا کے ایڈے سِدھّے شبداں وِچّ پُچھِّیا کِہ مُۄل چںدّ نیں سںگّ نال اکھّاں نِیوِییاں پا لئیِیاں؛ تے خاسا چِر اُہتۄں بۄلِیا ناں گِیا۔
“دسّ وی؟……تُۄں تاں کُڑِییاں آںگُۄں سںگّدَیں!” سوِتری ٹھہاکا مار کے ہسّ پئی۔
“پَیںدے اےَ…ہِںہّ……ہاں!” مُۄل چںدّ نیں اۄویں اکھّاں نِیوِییاں پائیِں آکھِیا۔
“سُہݨے لگدے اےَ؟”
مُۄل چںدّ دا دِل بڑی کاہلی کاہلی دھڑکݨ لگّ پِیا سی۔ اُہنے سوِتری تۄں چھیتی دیݨے آپݨی باںہ چھُڈا لئی تے اُٹھّ کے بھوںتّرِییاں اکھّاں نال گھچۄر-کۄٹھڑِییاں دے بُۄہِیاں وِچّۄں دی ہٹّی ولّ ویکھݨ لگّ پِیا۔ تے پھیر کُڑِییاں واںگ سںگّدِیاں٬ اِکّ چۄر-نذر سوِتری ولّ جھُکِیا تے نِیوِیں پا کے بۄلِیا-
“ہٹّی سُنّی اےَ؛ کۄئی آ جاںدَے۔”
“کۄئی نہِیں آئُںدا٬ تُۄں بِںدّ بہِ تاں جا۔” سوِتری نیں پھیر اُہدی باںہ پھڑ کے کھِچّ لئی۔
“ٹھہِر٬ ٹھہِر……ہِںہّ……! اجّ تَینُۄں ہۄئِیا کی اےَ؟ کملی ناں سِیاݨی!” گُجھّے ہِرخ والی مُسکراہٹ اُہنے آپݨے ادھکھڑ چِہرے اُتّے لِیا کے آپݨی باںہ چھُڈائُںدِیاں آکھِیا٬ “مَیں ڈِئُڈھی دا بار ویکھ آواں۔”
آپݨا ادھّ-گںجّا سِر کھُرکدِیاں اُہ کاہلی کاہلی گلی والے پاسے درواجڑی ولّ چلا گِیا۔ جدۄں بُۄہا اڑا کے واپس مُڑِیا تاں اُہدا چِہرا ڈر اتے گُسّے نال اجِہا گھِنائُݨا ہۄ گِیا لگدا سی کِہ سوِتری دا اُہنُۄں ویکھݨ نُۄں جِیء ناں کِیتا۔
“کملی ناں سِیاݨی!” اُہدے کۄل آ کے مُۄل-چںدّ نیں آکھِیا٬ “اجّے گھر سامبھݨا پِیا سی٬ اجّ سارے بار چَۄڑ-چپٹّ کر چھڈّے اےَ۔ جے بھلا کۄئی بںدّا اںدّر وڑ کے بہِ جے پھیر؟”
سوِتری دِییاں گلّہاں دے ڈُۄںگھ پۄچے گئے۔ اُہدِییاں تِکھّے کۄئِیاں والِییاں مۄٹِییاں کالِییاں اکھّاں دے دۄئے پاسِیں رتا لالی آ گئی۔ بِںدّ دا بِںدّ مُۄل چںدّ دے کریڑے کھادھے دںدّاں ولّ اُہ وِںہّدی رہی تے پھیر بڑی اۄپری ترہاں مُسکرائُںدِیاں (جِس نال اُہدِییاں گلّہاں وِچّ اُہ ڈُۄںگھ نہِیں سن پئے) بۄلی٬ “بںدّا ایتھۄں جُۄںیاں لَے کے جائۄُ!……”
مُۄل چںدّ نُۄں جاپِیا جِویں سوِتری نیں اُہدے ساہمݨے بۄل کے بڑی گُستاکھی کِیتی سی۔ گُسّے نال اُہدِییاں کچِّییاں اکھّاں دِییاں گنِّییاں سخت ہۄ گئیِیاں۔
“کی آکھِئَے؟” اُہنے رۄہب-بھرے لہِجے وِچّ آکھِیا۔
پر سوِتری دا چِہرا اۄس اۄپری مُسکراہٹ نال بے-سِیاݨ ہۄ گِیا لگدا سی۔
“تُۄں اجّ بھںگّ پِیتی اےَ؟” مُۄل چںدّ ہۄر اُچّی بۄلِیا۔
“ایس گھر 'چ تاں چُۄہے کُچلِیاں نُۄں ترسدے اےَ٬ مَینُۄں بھںگّ کِتھّے!”
“ہِںہّ!…اِہ گھر لکھّپتِییاں دَے٬ تیرے پیکِیاں آںگُۄں دھیلے دھیلے دا تیل ویچݨ والِیاں دا نہِیں……ہاں!”
“تھۄڈے لکھّاں نُۄں نالے لکھّاں دے ’پتِییاں‘ نُۄں کِسے نیں تھیلھی 'تے رکھّ کے چٹّݨَیں؟”
“تیری جبان نُۄں اجّ کی ہۄئِئَے؟”
“میری جبان نُۄں تاں کُش نہِیں ہۄئِیا……چںگّی بھلی اےَ۔” سوِتری اجے وی اۄویں مُسکرائُںدی دِسّ رہی سی۔
“تھۄڈا کۄڑما کبِیلا ای سارا کںجّراں دَے……ایویں اۄہۄ……بس……”
گُسّے وِچ مُۄل چںدّ تۄں اۄتھے کھڑۄتا ناں گِیا۔ اُہ سوِتری دی ہۄر کۄئی گلّ سُݨے بِناں٬ گھچۄر-کۄٹھڑِییاں دے نِیویں بُۄہِیاں وِچّۄں دی کۄڈا کۄڈا ہۄ کے ہٹّی اںدّر جا وڑِیا (تے ہٹّی وڑن لگِّیاں اُہنے اخِیرلی گھچۄر-کۄٹھڑی دا بُۄہا وی اڑا لِیا)۔
سوِتری نیں اُہنُۄں اِںج جاںدِیاں ویکھ کے اِکّ ہۄر ٹھہاکا مارِیا تے پھیر چُنّی نال مُۄںہ-سِر ولیٹ کے پَے گئی۔
آتھݨ تائیِں ناں مُۄل-چںدّ گھر آئِیا٬ ناں اُہ مںجِّیئۄں اُٹھّی۔ اُہدے سِر نُۄں نِیںد ورگی گھُۄکی چڑھݨ لگّ پئی سی۔ نِڈھال ہۄئی اُہ ادھّ-سُرتی وِچّ پئی رہی۔
آتھݨے جدۄں اُہ مںجِّیئۄں اُٹھّی تاں اُہنُۄں اِںج لگِّیا جِویں اُہ اۄپرے گھر پھِردی ہۄوے۔ رۄٹی دا ویلا سی۔ ناں اُہنُۄں بھاںڈِیاں والی ٹۄکری لبھّدی سی٬ ناں دال والا کُجّا۔ چُلّہا٬ ہارا٬ مُۄڑھے سبھ اِںج لگدے سن جِویں اُہنے اِہ اگّے کدے نہِیں سن ویکھے۔ اِںج ای گھاںئۄُں مائۄُں ہۄئی اُہ تُری پھِری تے پتا نہِیں کدۄں رۄٹی-ٹُکّ دا کمّ نِبیڑ لِیا٬ تے رۄٹِییاں والا چھابا اگّے رکھّ کے کںدھّ نال ڈھۄ لا کے٬ چُپّ-چُپِیتی بَیٹھی٬ ڈِئُڈھی دے بُۄہے ولّ جھاکݨ لگّ پئی۔ باہرۄں اُہنُۄں٬ اِکّ وار اِںج بھُلیکھا پِیا جِویں ڈِئُڈھی دا بُۄہا بۄبی نںتّی نیں کھڑکائِیا ہۄوے۔ اُٹھّݨ دی ہِمّت ای ناں پئی۔
“لِیا رۄٹی پا۔”
کُجھ رُکھّی آواذ سوِتری نیں سُݨی تے جدۄں اُتاںہ جھاکی تاں آتھݨ دے گھسمَیلے چانݨ وِچّ٬ مُۄل چںدّ دی شکل اُہنُۄں اۄپری٬ ڈرائُݨی جِہی لگّی۔ سوِتری نیں چُپّ-چُپِیتِیاں رۄٹی پا کے اُہدے اگّے دھر دِتّی۔ اۄویں چُپّ-چُپِیتِیاں مُۄل-چںدّ نیں کھا لئی۔
“اجّ وی ہٹّی سائُݨَے؟” رۄٹی کھا کے ہتھّ دھۄںدے مُۄل-چںدّ تۄں سوِتری نیں جِویں سُتے ای پُچھّ لِیا۔
“ہُں!……ہٹّی سُنّی اَیں۔”
مُۄل چںدّ جِویں آئِیا سی اۄویں ہٹّی نُۄں مُڑ گِیا۔
سوِتری سارے بھاںڈے تھاںئۄں-تھائیِں کھِلّرے چھڈّ کے مںجّی اُتّے پَے گئی۔ کتّے دی مٹھّی ٹھںڈھّ٬ سںگھّݨے کھِڑے تارِیاں بھری رات وِچّ اُہ مُۄںہ-اُتاݨے٬ الاݨی مںجّی اُتّے٬ ایس کال-کۄٹھڑی ورگے وِہڑے وِچّ٬ کلّ-مُکلّی پئی سی۔ اُہنُۄں سںگھّݨے نِیلے اسمان وِچ جڑے تارے٬ بھِیڑے وِہڑے دِییاں کںدھّاں دے بنیرِیاں دے نال اِںج لگدے سن جِویں کِسے نیں کچّ بھنّ کے کھِںڈّائِیا ہۄوے۔
پھیر اُہنُۄں بۄبی نںتّی دِییاں گلّاں یاد آئُݨ لگّ پئیِیاں۔ ’جِہڑا دھی-پُتّ٬ جُیان-جہان کھاݨ-پہِنݨۄں بںجّا جائے٬ اُہدی سُتا مگرے پئی رہِںدّی اےَ پُتّ!’…
سوِتری نُۄں ڈر لگّݨ لگّ پِیا سی۔ ماتا نال داگِیا٬ اِکّ اکھّۄں سکھّݨا آپݨی بھَیݨ کلہۄ دا چِہرا اُہنُۄں دِسِّیا تے ڈھیر سارے تارے ماتا دے داگاں واںگ دِسّݨ لگّے۔
اگلی سویر سوِتری نُۄں پتا نہِیں کی ہۄ گِیا٬ اُہ گُمّ-سُمّ ہۄ کے پَے گئی۔ ناں بۄلدی سی٬ ناں ہِلدی سی؛ ناں کُجھ کھاںدی سی٬ ناں پِیںدی سی۔ پتھرائیِیاں اکھّاں نال بِٹ بِٹ چھتّ ولّ تکّی جاںدی سی۔
پھیر چار دِن اُہ اِںج ای پئی رہی۔ اُہدی سسّ تے سہُرا ہردُیارۄں مُڑ آئے سن۔ سہُرے نیں اُہدی ہالت ویکھ کے چیلے تۄں پُچھّ لِیاںدی۔ چیلے نیں دسِّیا اُہنُۄں اُہدی وڈّی بھَیݨ دی رُنہݨ ہۄ گئی سی۔ چیلے نیں اُپاء وی کِیتا٬ پر ’شَے‘ دی پکڑ کرڑی سی٬ چیلے دی پیش ناں گئی۔
پںجّویں دِن سوِتری دی ماں آ گئی۔ اُہنے ہلُۄݨ-ہلُۄݨ کے سوِتری نُۄں بُلائِیا۔ اُہنے ماں دے مُۄںہ نُۄں دۄہاں ہتھّاں نال ٹۄہِیا تے اکھّاں جھمکݨ لگّ پئی۔
“ماں!……” جدۄں اُہدے مُۄںہۄں آواذ نِکلی تاں ماں دھاہ مار کے اُہدے گل نُۄں چمبّڑ گئی۔
پر سوِتری دِییاں اکھّاں پھیر اُںج دِییاں اُںج کھڑۄ گئیِیاں۔ اچانک اُہ اِںج بۄلݨ لگّ پئی جِویں کاٹھ دی گُڈّی دا مُۄںہ ہِلّدا ہۄوے؛ اکھّاں اُہدِییاں اۄویں اہِلّ رہِییاں۔
“مَیں تیری کلۄ……پر تُۄں ,مائے میری ایس بھَیݨ نُۄں کِئۄں کسائیِیاں دے دِتّا؟ مَیں اگّے ایس گھرے کِہڑا سُرگ بھۄگ کے مری سی!…اِہناں تیرے وڈّے سہیڑاں نیں ناں مَینُۄں جِئۄُںدی نُۄں رجّوِیں رۄٹی دِتّی٬ ناں مںجّے 'چ پئی نُۄں دۄ پَیسِیاں دی دوائی لِیا کے دِتّی……تے تُۄں ماں کی ویکھِیا سی؟ اگّ لَۄݨَے کِسے نیں اِہناں دے لکھّاں نُۄں! ہَیں- تُۄں مَینُۄں اِہ دسّ!”
اِکّ بِںدّ ہۄر تے سوِتری دی جِیبھ پھِر ٹھاکی گئی۔ اکھّاں سُکّݨ سُکِّییاں٬ اُںج ای پتھّر دے وٹِّیاں واںگ ٹِکِییاں٬ چھتّ ولّ وِںہّدِییاں رہِییاں۔
تے اگلے دِن سوِتری پُۄری ہۄ گئی۔ جدۄں نُہا-دھُیا کے٬ ریشمی سُۄٹ پُیا کے اُہنُۄں سِڑھی اُتّے پائِیا تاں اُسدا سہُرا اںدّرۄں ہتھّ وِچّ کَۄلی پھڑھی وِہڑے وِچ آ کے اُہدی سِڑھی کۄل کھڑھا ہۄ گِیا۔ کَۄلی وِچّ رگڑے ہۄئے نِیلے-تھۄتھے دِییاں دۄ چُۄںڈھِییاں بھر کے اُہنے سوِتری دِییاں٬ تِکھّے کۄئِیاں والِییاں رتا کُ کھُلہِییاں رہِ گئیِیاں اکھّاں وِچّ پا دِتِّییاں۔
“ہُݨ آودی بھَیݨ واںگُۄں٬ مگر نِگہا ناں رکھِّیں- ساڈی جڑھ وی لگّ لَیݨ دِئۄ٬ کِئۄں ساڈے مگر پئیِئۄں!”
تے اُسے ویلے سوِتری دِییاں پںجّاں دِناں دِییاں سُکّݨ-سُکِّییاں اکھّاں دے باہرلے , تِکھّے کۄئِیاں وِچّۄں پتا نہِیں پاݨی کِویں سِمّ پِیا۔