دیکھِیا گِیا ہَے کِہ اںتّرراشٹری اَۄرت دِوس ’تے تاں ہر وِئکتی٬ ہر سںسّتھا٬ سرکاراں اتے اَۄرتاں لئی کمّ کر رہِییاں جتھیبںدِّییاں اَۄرت دی اجۄکی دشا اتے دِشا تے وِچار کردِییاں ہن۔ اَۄرت لئی ادھِکاراں دی گلّ ہُںدّی ہَے٬ سُرکھِّیا دی گلّ ہُںدّی ہَے٬ ستِکار دی گلّ تُردی ہَے٬ آرتھِک برابری دی رُذگار دی گلّ تُردی ہَے۔ اِہ سبھ باہرۄں کِیتے جاݨ والے کمّ ہن۔ اِہناں سبھناں دی لۄڑ ہَے٬ اِس وِچّ کۄئی شکّ نہِیں کِہ سرکار نُۄں اتے سماج نُۄں اَۄرت نُۄں آرتھِک برابری اتے سماجِک برابری دیݨ لئی ہر سمبھّو یتن کرنے چاہِیدے ہن اتے اِہ یتن سِرپھ گلِّیمباتِیں نہِیں٬ سگۄں من٬ بچن اتے کرم راہِیں اسل ارتھاں وِچّ لاگُۄ کرنے چاہِیدے ہن۔ اسِیں اجّ اَۄرت نُۄں کیںدر وِچّ رکھّ کے سِرپھ اُہناں نُکتِیاں تے وِچار کراںگے جِہڑے اُس دے کھُد دے کرن والے ہۄݨ, جِہناں لئی ذِیادا کرکے اُہ آپ ذِمّیوار ہۄوے۔

بِناں کۄئی لمّی بہِس وِچّ پَیںدِیا سانُۄں اِہ منّݨ وِچّ کۄئی اِتراذ نہِیں کِہ ساڈے دیش وِچّ اجے مرد-پْردھان بِرتی جڑھۄں نہِیں گئی۔ سرکاراں دے٬ اَۄرت جتھیبںدِّییاں دے٬ وِدواناں دے یتناں نال اِس بِرتی نُۄں کُجھ ٹھلّہ ذرُۄر پئی ہَے پر ہر وِئکتی اجے دھُر اںدّرۄں سمانتا دا ادھِکار دیݨ لئی پُۄرا تِیار نہِیں ہۄئِیا۔ اَۄرت ’تے ہۄ رہے ذُلم٬ دھکّے٬ ودھِیکِییاں کُجھ ہدّ تک اجے وی جاری ہن۔ بھاویں ہر اِکّ تھاں مرد ہی ذِمّیوار نہِیں ہُںدّا٬ پر پھِر وی اُس نُۄں پُۄرا بیکسُۄر نہِیں کِہا جا سکدا۔ جۄ کمّ سرکاراں دے کرن والے ہن٬ سماج دے جاں مرداں دے کرن والے ہن٬ اُہناں نُۄں اِکّ پاسے رکھّ کے اسِیں اجّ سِرپھ اَۄرت تے کیںدرِت ہۄ رہے ہاں٬ اتے اُہناں نُکتِیاں ولّ دھِیان دِوائُݨ دا یتن کردے ہاں٬ جِہڑے اُہ تھۄڑھے بہُت یتناں نال آپ کر سکدی ہَے۔ جۄ کمّ اُس نُۄں آپݨا سوَیماݨ بݨائُݨ لئی کھُد کرن لئی اُدّم کردے رہِݨا چاہِیدا ہَے۔

سبھ تۄں پہِلاں گلّ سِکھِّیا دی۔ اِہ تسلّی والی گلّ ہَے کِہ پہِلاں دے مُکابلے لڑکِییاں دی سِکھِّیا وِچّ کاپھی سُدھار آئِیا ہَے۔ جِنّی کُ کسر ہَے٬ اُس نُۄں پُۄرا کرن لئی لڑکِییاں نُۄں پتّر-وِہار سِکھِّیا٬ آنلائیِن سِکھِّیا آدِ ورگے ترِیکِیاں راہِیں ہۄر پڑھن لئی ماپِیاں ’تے ذۄر پائُݨا چاہِیدا ہَے تاں کِہ جِہڑے ماپے آرتھِک جاں سماجِک کارناں کرکے لڑکی نُۄں نِئمت سِکھِّیا لَیݨ لئی شہِر جاں دُۄر بھیجݨ وِچّ سہِمت نہِیں٬ اُہ وی گھر بَیٹھِیاں پڑھائُݨ لئی سہِمت ہۄ سکدے ہن۔ سرکاراں اتے سماج سیوی سںسّتھاواں نُۄں اِس سِکھِّیا لئی ودھّ تۄں ودھّ اُتشاہِت کرنا چاہِیدا ہَے۔ پر جے سِکھِّیا کِسے کارن نہِیں پْراپت کر سکے٬ نِراش ہۄݨ دی لۄڑ نہِیں۔ بہُت کُجھ اجِہا ہَے٬ جِسدے لئی رسمی سِکھِّیا دی ذرُۄرت نہِیں ہَے۔

اِس وِچّ وی کۄئی شکّ نہِیں کِہ رُذگار پْراپت کرنا بہُت وڈّا اتے مہتّوپُۄرن پکھّ ہَے۔ رُذگار اَۄرت دی آرتھِک اذادی دا آدھار ہَے جِس نیں اُس وِچّ وِشواس وی بھرنا ہَے اتے آپݨے ہکّ لَیݨ لئی اُس نُۄں جاگْرت وی کرنا ہَے۔ پر نَۄکری جاں رُذگار پْراپتی اُس دے آپݨے ہتھّ وِچّ نہِیں۔ اُس نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ اُہ سِرپھ نَۄکری تک ہی آپݨے آپ نُۄں سِیمِت ناں کرے۔ سوَے رُذگار دے بیئںتّ مَۄکے ہن۔ ہۄر کِنّے ہی کھیتر ہن٬ جِہناں راہِیں اُہ سِرپھ آپݨے دِماگ دی سُچجّی ورتۄں کرکے ہۄر دھن کمائُݨ دے ترِیکے لبھّ سکدی ہَے۔ آپݨے ورگِییاں ہۄر اَۄرتاں نُۄں نال جۄڑ کے آپ کۄئی چھۄٹی مۄٹی سںسّتھا/کمپّنی کھۄلہ کے کمّ کر سکدی ہَے۔ لۄڑ سِرپھ کُجھ کرن دی٬ کر دِکھائُݨ دی لگن دی ہَے۔

ہُݨ تک اَۄرت٬ کھاس کرکے بھارتی اَۄرت نیں آپݨے سمیں دا ذِیادا ہِسّا رسۄئی وِچّ گھریلُۄ کمّاں وِچّ اتے بچِّیاں تے پرِوار دے ہۄر مَیمبراں دی سامبھ سمبھّال وِچّ ہی لگائِیا ہَے۔ (کمّ کرن والِییاں اَۄرتاں تۄں بِناں), پر اِس سبھ وِچّ اُس نُۄں کِنّا کُ ماݨ سنمان اتے پچھاݨ مِلی ہَے۔ پرِوار دے باکی سارے مَیمبر سمجھدے ہن کِہ اِہ تاں اُسدا پھرذ ہَے۔ اِس پھرذ پُۄرتی لئی اُس نُۄں باکی سماج تاں کی٬ اُس تۄں اِہ سیواواں پْراپت کرن والے پرِوار دے مَیمبر وی اُسدی پْرشںسّا نہِیں کردے۔ سگۄں کِتے ماڑی مۄٹی ہۄئی گلتی نُۄں چِتارنا کدے نہِیں بھُلّدے۔ اِس سبھ دا اسر اِہ ہُںدّا ہَے کِہ اَۄرت کھُد وی آپݨی پچھاݨ بھُلّ جاںدی ہَے۔ اُہ کِسے دی پتنی ہَے٬ کِسے دی نُۄںہ٬ دھی٬ بھَیݨ, ماں ہَے٬ پر آپ اُہ کی ہَے؟? کِتھّے ہَے اُسدا آپݨا نِجّ؟

99% اَۄرتاں نیں آپݨے آپ نُۄں سۄہݨِییاں اتے جوان لگّݨ لئی ذرُۄر کۄشِش کِیتی ہَے اتے کردِییاں وی رہِںدِّییاں ہن پر اسِدھّے تَۄر ’تے اِہ وی اُسدے آپݨے لئی نہِیں ہَے۔ مرد نیں اِکّ اِسے دی ہی پْرشںسّا کِیتی ہۄݨ کرکے اَۄرت نیں آپݨے آپ نُۄں اِس اِکّ بِرتی وِچّ پُۄرا جذب کر دِتّا ہَے اتے آپݨی ساری اُۄرجا آپݨے آپ نُۄں ہۄر سۄہݨا دِکھائُݨ وِچّ لگا دِتّا ہَے۔ اِسے لئی اجّ بِئۄُٹی پارلر ہر چھۄٹے تۄں چھۄٹے پِںڈّ وِچّ وی کھُلّہ گئے ہن۔ کاسمَیٹِکس اِںڈسٹری دا ارباں کھرباں دا وپار اِس سۄہݨے لگّݨ دی دَۄڑ وِچّۄں نِکلِیا ہَے۔ پر کی اِس نال اُہ آپݨی پچھاݨ بݨا سکی ہَے؟ کی اُس دے سوَیماݨ وِچّ وادھا ہۄئِیا ہَے؟ لۄڑ ہَے اُس نُۄں آپݨِییاں اںدّرُۄنی شکتِییاں اتے سمرتھّاواں نُۄں پہِچانݨ اتے اُنہاں دا وِکاس کرن دی کِئُںکِہ سُہپّݨ اتے جوانی ہمیشا کائِم نہِیں رکھِّییاں جا سکدِییاں۔ سمیں دی تبدِیلی نال اِس گْراپھ دا ہیٹھاں نُۄں جاݨا یکِینی ہَے۔ پر جے اُہناں آپݨی اںدّرُۄنی سُںدّرتا اتے ہُنر نُۄں پچھاݨ کے اُس نُۄں وِکسِت کِیتا ہۄوے٬ تاں اِہ سدا رہِݨ والا گہِݨا ہَے۔

ذرا نذر مار کے ویکھݨا کِنِّییاں کُ اَۄرتاں ہن جِہڑِییاں کِسے کلا نُۄں شَۄک نال نِبھائُںدِییاں ہن۔ کِنِّییاں نیں جۄ کلاکار ہن٬ لیکھک ہن٬ سںگِّیتکار ہن؟ بھاویں شَۄک نُۄں کِتّا وی بݨائِیا جا سکدا ہَے پر سِرجݨاتمِکتا اتے سُہج تاں پہِلاں شَۄک اتے لگن وِچّۄں ہی نِکلݨے ہن۔ نچّݨا اتے گائُݨا کھاس کرکے اَۄرتاں دا کھیتر رِہا ہَے٬ پر اجّ دیکھۄ تاں کِنِّییاں اَۄرتاں نُۄں کِنّے گِیت یاد ہن؟ کِسے وِیاہ شادی ’تے اُہ کھُد بۄلِییاں پا کے نچّ وی نہِیں سکدِییاں۔ گِیت ڈی. جے. وِچّ چلّیگا تے اُہ آپݨے کپّڑِیاں اتے گہِݨِیاں راہِیں سِرپھ آپݨے سرِیر دی نُمائِش کرن لئی نچّݨ دی کۄشِش کر رہِییاں ہُںدِّییاں ہن۔ مَیں مُیاپھی چاہاںگا٬ جے میرے شبداں وِچّ کِسے نُۄں ذرا رُکھّاپݨ نذر آئِیا ہۄوے٬ پر میری بھاونا نُۄں سمجھݨ دا یتن کرنا۔

کِنِّییاں ہی کلاواں اتے ہُنر ہۄ سکدے ہن٬ جِنہاں وِچّ اَۄرت ماہر ہۄ سکدی ہَے۔ پُراݨے سمیں وِچّ کھاݨا بݨائُݨ اتے سِئۄُݨ سِلائی آدِ ورگے کمّ ہی مُکھّ سن۔ کمّ کۄئی وی چھۄٹا جاں وڈّا نہِیں٬ گلّ تاں اُس وِچّ ماہر ہۄݨ دی٬ اُس نُۄں اِکّ وکھّرے کلاتمک ڈھںگّ نال کرن دی اتے اُس وِچّۄں آپݨی پچھاݨ بݨا لَیݨ دی ہُںدّی ہَے۔ کُجھ سال پِچھّے چلِّیئے تاں لڑکِییاں اتے اَۄرتاں کڈھائی کرن وِچّ٬ بُݨ بُݨائی کرن وِچّ٬ درِییاں بُݨن وِچّ ماہر ہُںدِّییاں سن اتے اِنہاں راہِیں آپݨی اںدّرلی پْرتِبھا نُۄں باہر کڈھّدِییاں سن۔ اجّ اِہ کمّ مشِیناں نیں سمبھّال لئے ہن۔ ہتھِّیں کِیتے کمّ نُۄں اجّ وی سوِیکْرِتی اتے پْرشںسّا مِلدی ہَے۔ سۄہݨی لِکھائی وِچّ لِکھے اکھّر کِس نُۄں نہِیں مۄںہدے؟ دِلکش آواذ وِچّ کۄئی گاوے تاں بِناں ساجاں تۄں وی سرۄتے نُۄں کِیلݨ دی تاکت رکھّدا ہَے۔ کھاس مِٹھّے اںدّاذ وِچّ بۄلݨا٬ دُۄسرے دا سواگت کرنا٬ کھُۄبسُۄرت مُسکراہٹ وی اِکّ وکھّری پچھاݨ بݨ سکدی ہَے۔ کِسے وی شَۄک نُۄں٬ کِتّے نُۄں اِکّ وکھّرے اتے کھُۄبسُۄرت اںدّاذ وِچّ کِیتے جاݨ نال اُس وِچّ مُہارت بݨیگی اتے اُہ اُس دی مالکݨ دے نام نال جُڑ جائیگی۔ اِہ مُہارت٬ اِہ کلا ہی اَۄرت نُۄں آپݨے پرِوار وِچّ٬ آپݨے مُہلّے وِچّ٬ پِںڈّ وِچّ اتے سمُۄہ سماج وِچّ ماݨ سنمان دا کارن بݨیگی۔ باہرۄں مِلدی پْرشںسّا اتے ماݨ نال پرِوار دے مَیمبر وی کھُشی اتے چاء نال بھر جاݨگے اتے اَۄرت نُۄں اُس کلا لئی ودھّ سماں دیݨگے اتے لۄڑ پئی تاں کھرچ وی کرنگے۔ اُہ اِس شَۄک نُۄں کِتّا وی بݨا سکدی ہَے اتے ہۄراں نُۄں سِکھا وی سکدی ہَے۔ ہۄر وڈّے پدھّر ’تے اِہ اِکّ اُدّم دا رُۄپ وی دھارن کر سکدا ہَے۔ آرتھِک لابھ نُۄں اِکّ پاسے رکھِّیئے٬ اَۄرت دی آپݨی ہۄںد اتے پچھاݨ لئی اِہ بہُت مددگار ہۄئیگا۔ اِس نال سماجِک سمبّںدھّ وی سُدھرنگے٬ اتے بچِّیاں ’تے وی بہُت ودھِییا پْربھاو پویگا۔ کھاس گلّ کِہ سمیں دے بِیتݨ نال اِس وِچّ وِکاس ہی ہۄئیگا۔ ودھدی اُمر٬ گھٹدے رُجھیویں٬ ڈھِلّی سِہت٬ اِکّلاپݨ, کۄئی وی اجِہی الامت اُس دے من دی چڑھدی کلا نُۄں نہِیں ڈیگ سکیگی٬ کِئُںکِہ ہُݨ اُہ کھُد سِرجݨہار ہۄ گئی ہَے۔ اُہ سِرپھ ہڈّ ماس دی پُتلی ہی نہِیں رہی٬ اُسدی کلا نیں اُس نُۄں اِکّ سدِیوی ذِںدّگی بکھش دِتّی ہَے۔

اجّ تۄں ہی کائِم ہۄوۄ٬ آپݨی سمرتھّا نُۄں پہِچاݨۄ٬ لبھّۄ تُہاڈے اںدّر٬ دھُر اںدّر کَۄݨ چھُپ کے بَیٹھا ہَے؟ اِکّ کلاکار٬ اِکّ گائِک٬ اِکّ چِتّرکار٬ اِکّ سںگِّیتکار٬ اِکّ لیکھک٬ اِکّ بُلارا٬ اِکّ کَۄںسلر٬ اِکّ سیوک؟ اُس نُۄں باہر کڈھّۄ٬ وِکسِت ہۄݨ دِئۄ٬ باہرلے میک اپّ پھِکّے پَے جاݨگے۔ ہُنر اتے کِرت دا مجِیٹھا رںگّ آپݨی آبھا کھِلاریگا اتے آپݨے چُپھیرے نُۄں مہِکا دیویگا۔ مَیں سمُۄہ اَۄرتاں نُۄں بینتی کردا ہاں کِہ اُہ آپݨی آپݨی کستُۄری نُۄں پہِچانݨ۔ میرا وِشواس ہَے کِہ اِس مہِک رتّی اَۄرت نُۄں کدے وی کِسے وِتکرے دی شِکار نہِیں ہۄݨا پویگا۔ اُس نُۄں اَۄرت ہۄݨ ’تے جھُۄرنا نہِیں پئیگا٬ سگۄں اُہ آپݨے نارِیتو ’تے ماݨ مہِسُۄس کریگی کِئُںکِہ ہُݨ اُسنے جۄ کُجھ سِرجِیا ہَے٬ نِرۄل اُسدا آپݨا ہَے اتے اُسدے اںدّر جِئۄُںدا ہَے۔ اِہ اُسدے ساہاں وِچّ دھڑکدا ہۄئِیا اُس نُۄں اِکّ نواں جِیون پْردان کریگا۔

* * * * *