17

کچہِری تۄں بچن سِںگھّ سِدھّا ڈِپٹی دے گھر نُۄں ہۄ لِیا۔

اِس کیس بارے سۄچ سۄچ  اُس دا بلڈّ پْرَیشر ہائی ہۄ گِیا سی۔ اجِیب بلا گل آ پئی سی۔ سرکار اِس کیس پْرتی جِنّی سںجِّیدا سی٬ بچن سِںگھّ اۄنا ہی لاپرواہ۔ اُہ آپݨے آپ نُۄں کۄس رِہا سی۔ آپݨے آلسی سُبھاء ’تے لاہنتاں پا رِہا سی۔ بچن سِںگھّ نیں رتّی بھر وی دھِیان دِتّا ہںدّا تاں اِہ دُرگت ناں ہُںدّی۔ کیس نال جۄ ہۄݨا سی٬ ہۄ چُکّا سی۔ ہُݨ بچن سِںگھّ دی دُردشا دی واری سی۔

ذِلہا اٹارنی دا فۄن آئِیا سی۔ گواہاں دے بِیاناں دِییاں نکلاں شام تکّ سںگّرُۄر بھیج دِتِّییاں جاݨ۔ اِہ نکلاں اُس نیں ڈائِرَیکٹر نُۄں بھیجݨِییاں سن٬ جِس نیں گْرہِ-سکتّر راہِیں اُہناں نُۄں مُکھّ مںتّری کۄل پُجّدے کرنا سی۔ بچن سِںگھّ بِیاناں دِییاں نکلاں بھیجے تاں کِس ترہاں؟

اِس مرے سپّ نُۄں گلۄں کِویں لاہِیا جاوے؟ اِہۄ وِچار کرن لئی اُہ ڈِپٹی ولّ دَۄڑِیا سی۔

ڈِپٹی اُس تۄں ودھّ پریشان سی۔ گواہاں دے بِیاناں دِییاں نکلاں اُس تۄں وی مںگِّییاں گئیِیاں سن۔ اِدھر نکلاں ڈی.جی.پی. نیں مںگِّییاں سن۔ اُہ وی وِشیش دُۄت راہِیں۔ وِشیش دُۄت کدۄں دا تِیار کھڑا سی٬ پر اِہ نکلاں کِہڑے مُۄںہ بھیجِییاں جاݨ۔

دِن بھر دی کاروائی دی رِپۄرٹ ڈِپٹی نُۄں مِل چُکّی سی۔ ڈِپٹی نُۄں سرکاری وکِیل دے نال-نال مُکھّ افسر ’تے غُسّا آ رِہا سی۔ جدۄں سرکاری وکِیل نُۄں پتا لگّ گِیا سی کِہ گواہ مُکّر رہے ہن تاں اُس نُۄں چاہِیدا سی کِویں ناں کِویں کیس نُۄں وِچے رُکوائُںدا۔ اُہ آپ پیشی نہِیں سی لَے سکدا تاں ڈِپٹی نُۄں اِتلاہ دِںدّا۔ ڈِپٹی کۄئی اِںتذام کردا۔ سرکاری وکِیل دا کُجھ نہِیں وِگڑنا۔ ڈِپٹی کِسے وی سمیں لائیِن ہاذر ہۄ سکدا سی۔

مُکھّ افسر وی لاٹ ساہِب بݨ کے تھاݨے بَیٹھا رِہا۔ ڈِپٹی نیں اُس نُۄں وِشیش تَۄر ’تے آکھِیا سی کِہ پَیروائی لئی خُد جاوے٬ نہِیں گِیا۔سۄچدا ہۄݨا ہَے٬ اُہ مُکھّ افسر ہَے٬ مِسل کُچھّڑ ’چ لَے کے کِئۄں پھِرے؟ اُہ چُیانی دے گواہاں نال متھّا کِئۄں مارے۔ ناذر سِںگھّ نُۄں کچہِری دھکّ دِتّا۔ مُکھّ افسر مُکھّ افسر ہی ہُںدّا ہَے اتے ماتہِت-ماتہِت ہی۔ کِسے فَۄری کاروائی دی ذرُۄرت ہۄوے تاں مُکھّ افسر جھٹّ فَیسلا کر لَیںدا ہَے۔ چھۄٹے افسر نُۄں پہِلاں مُکھّ افسر تۄں اِجاذت لَیݨی پَیںدی ہَے۔ اِنے وِچ پاݨی پُلاں ہیٹھۄں لںگھّ چُکّا ہُںدّا ہَے۔ جے لال سِںگھّ خُد کچہِری بَیٹھا ہُںدّا تاں دُکاندار جاں چپڑاسی دی کی مجال سی٬ اُہ گواہی تۄں مُکّر جاںدے۔

اگاںہ چھۄٹے تھاݨیدار دا ہال دیکھ لئۄ۔ گواہ مُکّردے دیکھ کے ادھِییا اںدّر سُٹِّیا٬ ہفتے دی چھُٹّی لِکھی تے پِںڈّ والی گڈّی چڑھ گِیا۔ سۄچِیا ہۄئیگا٬ کلّہ والی پَیروائی تۄں بچ جائیگا۔ ڈِپٹی نیں چھُٹّی ناں-منذُۄر کِیتی تے اُس نُۄں ڈِئۄُٹی تۄں غَیر-ہاذر کر دِتّا۔ آپے دھکّے کھاںدا پھِرُۄ۔

ہرکھے ڈِپٹی نیں ہُکم جاری کِیتا۔ جِہڑا گواہ جِتھے وی مِلے٬ اُس نُۄں اُتھے ہی کُٹاپا چاڑھِیا جاوے۔ باکی دے گواہاں نُۄں آپے کنّ ہۄ جاݨگے۔

اِس کمّ لئی مُکھّ افسر نُۄں بھجائِیا گِیا۔ اُہ ہر دس مِںٹّ بائد ڈِپٹی نُۄں اِتلاہ دیوے۔ اِہ ہُکم سُݨائِیا گِیا۔

اکھے٬ جِہڑا لاہَۄر بُدھُّۄ٬ اُہ پِشَۄر وی بُدھُّۄ۔ گھںٹِّیاں بدھّی ٹکّراں مار کے وی لال سِںگھّ دے پلّے کُجھ ناں پِیا۔

بابُۄ اتے مۄدن کِدھرے چھاںئیِں-ماںئیِں ہۄ گئے سن۔ کچہِری٬ وکِیلاں دے کھۄکھے٬ اُہناں دے گھر اتے ٹھہِرن دے سبھ ٹِکاݨِیاں ’تے چھاپے مارے گئے۔ اُہ کِدھرے نہِیں سن مِلے۔

مُکھّ افسر دی اِس اسفلتا ’تے ڈِپٹی دے متھّے دِییاں تِئۄُڑِییاں ہۄر سںگھّݨِییاں ہۄ گئیِیاں۔ مہِکما اُس نُۄں ’کابل تھاݨیدار٬ کابل تھاݨیدار‘ آکھدا نہِیں تھکّدا۔ ڈِپٹی نُۄں اُہ نِرا بُدھُّۄ جاپدا سی۔ ذرُۄری نہِیں جِہڑا افسر چںگّی ڈاںگ پھیر سکدا ہۄوے٬ اُہ اکل دا وی دھنی ہۄوے۔ مۄدن جاں بابُۄ کۄئی دُدھّ چُںگھّدے بچّے سن٬ بئی گواہی مکّر کے کچہِری بَیٹھے رہِݨ جاں گھرۄ-گھری جا وڑن۔ اُہ شُۄٹ وٹّ گئے ہۄݨگے۔ اُہناں نُۄں مُخبراں راہِیں لبھِّیا جاݨا چاہِیدا ہَے۔

بھاگۄ بارے رِپۄرٹ سی کِہ اُس نُۄں اِک وکِیل آپݨے سکُۄٹر ’تے بِٹھا کے لَے گِئَے۔ ہالے تک ناں وکِیل لبھّا٬ ناں بھاگۄ۔ اِک پُلِس پارٹی اُہناں دا پِچھّا کر رہی ہَے۔

پُلِس دے ہتھّ غفُۄر مِییاں اتے سکُۄل دا چپڑاسی ہی لگّے سن۔

غفُۄر مِییاں ادالتۄں نِکلدا ہی پھڑ لِیا گِیا سی۔ ساری پُلِس اُس اُتّے اِلّاں واںگ جھپٹ پئی سی۔ تھپّڑ اتے ٹھُڈّے مار-مار اُس دا ہُلِییا وِگاڑ دِتّا گِیا سی۔ کُجھ وکِیلاں نیں پُلِس نال تُۄں-تُۄں مَیں-مَیں کِیتی سی۔ سمّتی والِیاں نیں پُلِس خِلاف نائرے لائے سن۔ غفُۄر نُۄں چھُڈائُݨ دا یتن کِیتا سی۔ اِک پتّرکار نیں غفُۄر دی فۄٹۄ کھِچّ لئی سی۔ پتّرکار دا کَیمرا کھۄہ لِیا گِیا سی۔ غفُۄر نُۄں وَین وِچ سُٹّ کے تھاݨے لِیائُݨ وِچ پُلِس نُۄں بہُت جدّۄ-جہِد کرنی پئی سی۔

گھر نُۄں جاںدا چپڑاسی بذار وِچ ٹکّر گِیا سی۔ اُس نُۄں کُٹاپا چاڑھن وِچ پُلِس نُۄں کۄئی دِکّت نہِیں سی آئی۔ اُس نُۄں جلُۄس دی شکل وِچ پَیدل تۄر کے تھاݨے لِیاںدا گِیا سی۔

“ہُݨ کی ہُکم ہَے؟” لال سِںگھّ ڈِپٹی تۄں پُچھّ رِہا سی۔ ڈِپٹی اگلی کاروائی بارے سۄچ رِہا سی کِہ بچن سِںگھّ آ دھمکِیا۔

تھۄڑھی دیر بائد لال سِںگھّ نیں اِہ رِپۄرٹ وی دِتّی کِہ تھاݨے اگّے بھِیڑ جُڑدی جا رہی ہَے۔ اِہناں نُۄں کِئۄں پھڑِیا گِیا؟ لۄک پُچھّ رہے ہن۔ کُجھ لۄک درِییاں چُکّی آئُںدے ہن۔ ہۄ سکدَے دھرنا مارن۔ پتّرکاراں دی گِݨتی ودھدی جا رہی ہَے۔ اُہ کَیمرا تاں مںگّدے ہی ہن٬ اِہناں گواہاں نال مُلاکات وی کرنا چاہُںدّے ہن۔ سمّتی والِیاں نیں بَینر لِکھ لئے ہن٬ ہۄ سکدَے جلسا کرن جاں جلُۄس کڈھّݨ۔

“اِہ نواں ہی پںگّا پَے گِیا۔” گڑبڑ دے آسار بݨدے دیکھ کے بچن سِںگھّ دا دِل ذۄر-ذۄر دی دھڑکݨ لگّا۔ پُلِس نیں گواہاں نال بدسلُۄکی کِیتی تاں کلّہ نُۄں اخبار خبراں نال بھر جاݨگے۔ بچن سِںگھّ دی کارگُذاری ہۄر نںگّی ہۄ جائیگی۔ سماں مںگّ کردا سی کِہ کِویں ناں کِویں گڑبڑ نُۄں دبائِیا جاوے۔

“اِہناں گواہاں ’تے سختی کرن دا کۄئی فائِدا نہِیں۔ اُہناں نُۄں کِس نیں مُکرائِیا ہَے٬ اِہ پُچھّ کے چھڈّ دِتّا جاوے۔

آپݨے اُدیش دی پْراپتی نُۄں مُکھّ رکھّدِیاں بچن سِںگھّ نیں ڈِپٹی نُۄں رائے دِتّی۔

بچن سِںگھّ دا مشورا لکھّ رُپئے دا سی۔ اِہ سماں وادھُۄ دے جھںجّٹاں وِچ پَیݨ دا نہِیں سی۔ بھلماݨسی اِسے وِچ سی کِہ گواہاں نُۄں آپݨے-آپ چھڈّ دِتّا جاوے۔ کِسے دباء ہیٹھ چھڈّݨے پئے تاں سمّتی اتے باکی گواہاں دے ہَۄسلے بُلںدّ ہۄ جاݨگے۔

“اِہناں نُۄں مُکرائُݨ والا کَۄݨ ہَے؟ اِہ پُچھّ کے اِہناں نُۄں چھڈّ دِتّا جاوے۔” بچن سِںگھّ دے مشورے دی رَۄشنی وِچ ڈِپٹی نیں ہُکم جھاڑِیا۔

جھٹّ کُ بائد لال سِںگھّ دا پھیر فۄن آ گِیا۔ غفُۄر نُۄں مُکّرن لئی کِسے نہِیں سی پْریرِیا۔ اُہ کُران شرِیف دے خَۄف کارن ہی سچّ بۄل گِیا سی۔ تسلّی لئی اُس نُۄں پھیر کُران شرِیف دے ساہمݨے لجائِیا گِیا۔ کُران شرِیف دی ہاذری وِچ وی اُس نیں اِہۄ گلّ دُہرائی سی۔

چپڑاسی نیں پہِلے تھپّڑ ’تے ہی بابے دا ناں لَے دِتّا۔ بابے نیں اُس نُۄں ڈرائِیا- دھمکائِیا نہِیں سی۔ سچّ بۄلݨ دی ہی بینتی کِیتی سی۔ چپڑاسی بابے دے اہِساناں ہیٹھ دبِّیا ہۄئِیا سی۔ شرمۄ-شرمی اُہ بِیاناں وِچ کُجھ ردّۄ-بدل کر گِیا۔ وَیسے جِنّا کُ بِیان اُس نیں پُلِس دے ہکّ وِچ دِتّا سی٬ اُہ وی جھُۄٹھا سی۔ اسلِیئت اِہ سی کِہ اُس نُۄں بںٹّی بارے کُجھ نہِیں سی پتا۔

اِنی کُ پُچھّ-گِچھّ نال پُلِس دا مکسد ہلّ ہۄ گِیا۔ ہُݨ اِہ سپشّٹ سی کِہ گواہاں نُۄں مُکرائُݨ لئی سمّتی سرگرم سی۔

پُلِس نُۄں پہِلے گواہاں دا کھہِڑا چھڈّ کے اگلے گواہاں ولّ دھِیان دیݨا چاہِیدا سی۔ جے اُہ ٹھِیک بھُگت جاݨ تاں وی ججّ نُۄں سذا سُݨائُݨ لئی نہُں اڑائُݨ نُۄں تھاں مِل جاݨی سی۔

پْرائیِویٹ گواہاں نال سمپّرک کرن اتے اُہناں نُۄں بِیان سمجھائُݨ دی ذِمّیواری بھںڈّاری وکِیل دی سی۔ پُلِس نیں اِکلّے سرکاری گواہاں دا ذِمّا لِیاسی۔

آپݨی کۄٹھی وِچ سَیٹّ تِیار کر کے بَیٹھا بھںڈّاری گواہاں نُۄں اُڈِیک رِہا سی۔ بھںڈّاری کۄل ہالے تک اُہ گواہ پُجّے سن٬ جِہڑے یُوا سںگھّ دے کارکُن سن اتے گواہی دیݨ لئی دْرِڑھ سن جاں کُجھ اجِہے گواہ پّجے سن جِنہاں دی گواہی کرائُݨ جاں بھُگتائُݨ نال کیس نُۄں کۄئی فرک نہِیں سی پَیݨ لگّا۔

رام باغ دا مالی٬ دھنّا جھٹکئی٬ مُہلّے دا پہِریدار٬ ہسپتال دا چَۄکِیدار٬ چاہ والا رادھے شِیام کۄئی وی تاں نہِیں سی پُجّا۔ ہَیرانی دی گلّ اِہ سی کِہ سںگھّ دے ورکر اتے بھںڈّاری دے مُنشی کئی-کئی وار اُہناں دے گھراں دے چکّر کٹّ آئے سن۔ کۄئی وی گھر نہِیں سی مِل رِہا۔

بھںڈّاری نُۄں دال وِچ کُجھ کالا نذر آئُݨ لگّا۔ گواہ کھِسکا لئے گئے سن۔ ذرُۄر اُہ سمّتی دے کبذے وِچ ہۄݨگے۔ جے ہُݨے کُجھ ناں کِیتا گِیا تاں کلّہ نُۄں وی اُہۄ ہۄویگی٬ جِہڑی اجّ ہۄئی سی۔ مُکھّ افسر پَیراں ’تے پاݨی نہِیں سی پَیݨ دِںدّا۔ اِس سمسِّیا دا ہلّ ڈِپٹی کر سکدا سی۔

بھںڈّاری پہِلاں ہی ڈِپٹی نُۄں مِلݨ بارے سۄچ رِہا سی۔ اُس دا سُنیہا مِلدے ہی اُہ دَۄڑِیا آئِیا۔

“گواہاں دا کی ہال-چال ہَے بھںڈّاری ساہِب) ٹھِیک-ٹھاک بھُگت جاݨگے؟” بھںڈّاری دے کُرسی ’تے بَیٹھدِیاں ہی ڈِپٹی نیں آپݨے من دا تَۄخلا ذاہر کِیتا۔

“کِہڑے گواہ تے کِہڑی گواہی؟ کمّ دا اِک وی گواہ میرے کۄل نہِیں پُجّا۔ مَیں اُڈِیک-اُڈِیک ہمبھّ گِیاں۔”

بھںڈّاری دا اُتّر سُݨدِیاں ہی ڈِپٹی اتے بچن سِںگھّ دۄہاں نُۄں ہتھّاں-پَیراں دی پَے گئی۔

“ہُݨ کی کرِیئے؟”

“گواہاں نُۄں تلب کرۄ۔ چھۄٹے مُلاذماں ’تے اِتبار ناں کرۄ۔ گواہاں نُۄں تلب کرن دی کماںڈ خُد سمبھّالۄ۔”

بھںڈّاری دی رائے بِلکُل ٹھِیک سی۔ تُرںتّ تھاݨے فۄن کھڑکائِیا گِیا۔ سارے مُلاذم با-وردی تِیار رہِݨ۔ ڈِپٹی ساہِب خُد تھاݨے آ رہے ہن۔

بھںڈّاری نُۄں فارگ کِیتا گِیا۔ گواہاں دے ہاذر ہۄݨ ’تے اُہناں نُۄں مُڑ تکلِیف دِتّی جاویگی۔

ڈِپٹی بچن سِںگھّ نُۄں نال ہی رکھّݨا چاہںدّا سی٬ پر اہ سویر دا بھُکھّا سی۔ اُس دے پیٹ وِچ کھِلّ تک نہِیں سی گئی۔ جِنّے چِر وِچ گواہ اِکٹھّے ہۄݨ, اُنے چِر وِچ بچن سِںگھّ نالے گھر سُنیہا لا آوے٬ نالے دفترۄں مِسل چُکّ لِیاوے۔ ہۄ سکدَے اجّ ساری رات ہی بَیٹھݨا پئے۔

ڈِپٹی نُۄں تھاݨے تۄر کے بچن سِںگھّ گھر ولّ ہۄ گِیا۔

بھُکھّے ہۄݨ جاں گھر جاݨ دا بچن سِںگھّ دا مہِذ اِک بہانا سی۔ اسل وِچ اُہ ذِلہا اٹارنی نُۄں فۄن کرنا چاہُںدّا سی۔ فۄن ڈِپٹی دے دفترۄں ہۄ سکدا سی پر اِس ترہاں پردا نہِیں سی رہِݨا۔ باہرۄں فۄن کرن دے اِرادے نال بچن سِںگھّ ٹل آئِیا سی۔

ذِلہا اٹارنی اُسے دا فۄن اُڈِیک رِہا سی۔

بچن سِںگھّ نیں سارا نذلا پُلِس ’تے جھاڑِیا۔ کِسے سِپاہی تک نُۄں کیس وِچ دِلچسپی نہِیں سی۔ گواہ اِئۄں مُکّر گئے جِویں جُۄئے سٹّے دا کیس ہۄوے۔ اسل پُچھِّیا جائے تاں کسُۄر گواہ دا وی نہِیں۔ سارے گواہ فرذی سن۔ بِناں پُچھّے-دسّے اُہناں دی گواہی رکھّ لئی گئی سی۔ پُلِس ولّۄں گواہاں نُۄں کۄئی سُرکھِّیا پْردان نہِیں سی کِیتی گئی۔ دُۄجی دھِر کیس جِتّݨ لئی ہر ہتھّکںڈّا ورت رہی سی۔ ڈردے گواہ مُکّر گئے۔ اِس وِچ بچن سِںگھّ دا کۄئی کسُۄر نہِیں۔

کلّہ نُۄں اِس تۄں وی بھَیڑی ہالت ہۄݨ دی سمبھّاونا سی۔ کلّہ نُۄں بھُگتݨ والا کۄئی وی گواہ پُلِس نُۄں نہِیں سی لبھّ رِہا۔ ہالے تک پُلِس نیں گواہاں نُۄں مِلݨ جاں بِیان سمجھائُݨ دا کۄئی یتن وی نہِیں کِیتا۔ پْرائیِویٹ وکِیل ’تے ڈۄری سُٹّ رکھّی سی۔ سفائی دھِر سرگرم سی۔ اِکلّا بچن سِںگھّ کی کرے؟

بچن سِںگھّ دی رِپۄرٹ سُݨ کے ذِلہا اٹارنی نُۄں آپݨا فِکر پَے گِیا۔ ہَیڈّ آفِس وِچۄں ہُکم ہۄئِیا سی٬ ذِلہا اٹارنی شہِر جا کے خُد کیس جھگڑے۔ ذِلہا اٹارنی نُۄں بچن سِںگھّ دی کابلِیئت ’تے یکِین سی۔ اُس نُۄں ہیٹھلی ادالت وِچ آئُݨ ’تے ہیٹھی مہِسُۄس ہۄئی سی۔ کاغذِیں-پتّرِیں اِہ کیس ذِلہا اٹارنی ہی لڑ رِہا سی۔

ذِلہا اٹارنی نیں بچن سِںگھّ نُۄں سلاہ دِتّی کِہ کِویں ناں کِویں مَۄکا سمبھّالۄ۔ گواہ کابُۄ آئُںدے ناں دِسݨ تاں پیشی لَے لئۄ۔ اِسے دَۄران اُہ اُچّ-ادھِکارِییاں نال گلّ کر کے آپݨی ستھِتی سپشّٹ کر دیویگا۔

پیشی لَیݨ لئی بچن سِںگھّ وی یتن کرے۔ ذِلہا اٹارنی وی کریگا۔ فۄن رکھّدِیاں ہی اُہ سَیشن ججّ دی کۄٹھی جائیگا۔ اُس نُۄں ساری ستھِتی سمجھائیگا۔ ہۄ سکِیا تاں اَیڈِیشنل سَیشن ججّ ستِںدّر ناتھ نُۄں فۄن کرائیگا۔ کۄئی ناں کۄئی ہلّ ذرُۄر لبھّ جائیگا۔ گھںٹّے کُ بائد اُہ پھیر فۄن کریگا۔ اِک-دُۄجے نُۄں ستھِتی دی جاݨکاری دِتّی جاویگی۔

ذِلہا اٹارنی نال گلّ کر کے بچن سِںگھّ ہلکا-پھُلّ ہۄ گِیا۔

ڈِپٹی دے دفتر پرتݨ تک اُہ تاذا-دم ہۄ چُکّا سی۔

اِدھر ڈِپٹی بیرںگّ سی۔

اُس دی نِگرانی ہیٹھ پُلِس ہر گواہ دے گھر ’تے چھاپا مار کر چکّی سی۔ کِدھرۄں وی سپھلتا ہتھّ نہِیں سی لگّی۔

کِسے دے گھر نُۄں جِںدّا لگّا سی۔ کِسے دے گھر بُڈھّا-ٹھیرا جاں بال-بچّا ہی سی۔ کۄئی جواب دِںدّا٬ پھلاݨا وِیاہ گِئَے۔ آکھ کے گِئَے ادالت دے وکت تک پُجّ جائیگا۔ کۄئی آکھدا مرگ ہۄ گئی٬ جدۄں آئِیا تھاݨے بھیج دیواںگے۔

ہُݨ شکّ دی کۄئی گُںجّائِش نہِیں سی۔ گواہ سمّتی والِیاں کۄل سن۔ اُہ دۄشِییاں دے ہکّ وِچ بھُگتݨگے۔ ہُݨ کی کِیتا جاوے؟

بھںڈّاری نُۄں مشورے لئی دُبارا بُلائِیا گِیا۔

“مَیں اِکلّا کی کراں؟ پہِلاں تُسِیں دڑ وٹّی رکھِّیا۔ اگّ لگّی تۄں کھُۄہ پُٹّݨ لگّے ہۄ۔ اُدھر تِنّ-تِنّ وکِیلاں اتے سَیںکڑے بںدِّیاں دا ذۄر لگّا ہۄئِیا ہَے۔ اِدھر تُسِیں سارا بۄجھ میرے مۄڈھِیاں ’تے سُٹّ رکھِّیا ہَے۔ مَیں کراں تے کی کراں؟” کھِجھے بھںڈّاری نیں پُلِس ’تے غُسّا کڈھِّیا۔

“تُسِیں درُست آکھدے ہۄ٬ پر ہُݨ آپاں نُۄں کِویں ناں کِویں مَۄکا سمبھّالݨا ہی پئیگا۔ مَیں تُہانُۄں یکِین دِوائُںدا ہاں٬ اگّۄں تۄں پَیروائی مَیں خُد کراںگا۔” ڈِپٹی نیں ٹھںڈھّا چھِڑکݨ دی کۄشِش کِیتی۔

“کِویں ناں کِویں کلّہ نُۄں پیشی لئۄ۔ پھیر بابے٬ وکِیلاں اتے سمّتی دے ہر کارکُن ’تے کرڑی نذر رکھّۄ۔ کَۄݨ کِس نُۄں مِلدا ہَے٬ اِس دی پڑتال کرۄ۔ پھیر بھاویں سپھلتا مِل جاوے۔ نہِیں تاں بھٹھّا بَیٹھ ہی گِئَے۔”

پُلِس نُۄں سِدھّے راہ پا کے بھںڈّاری واپس چلِیا گِیا۔

سمّتی والِیاں نال کِویں نجِٹھِّیا جاوے٬ اِس بارے سۄچِیا جاویگا۔ ہال دی گھڑی مسلا ججّ نُۄں مِل کے پیشی لَیݨ دا سی۔

ڈِپٹی نیں سِٹی والِیاں نُۄں فۄن کِیتا۔ تُرںتّ اِک پیٹی ’پِیٹر سکاٹ‘ اتے دۄ ڈبّے ڈرائی پھرُۄٹ دے ہاذر کِیتے جاݨ۔

تارِیخ لئے بِناں مسلا ہلّ نہِیں سی ہۄݨا۔ اِہ ڈِپٹی نُۄں چںگّی ترہاں سمجھ آ گِیا سی۔ اِک وار تارِیخ مِل گئی تاں ڈِپٹی نیں اِک-اِک گواہ نُۄں چُکّ لِیائُݨا سی۔ مہِینا بھر تھاݨے بِٹھائی رکھّݨا سی۔ جِنّا چِر گواہ سہی ترہاں نال بھُگت نہِیں جاںدے٬ کِسے نُۄں ہوا تک نہِیں سی لگّݨ دیݨی۔ سمّتی نُۄں تاں کی٬ اُس دے فرِشتِیاں تک نُۄں پتا نہِیں لگّیگا کِہ گواہ کِہڑے بھۄرے وِچ سُٹّے گئے ہن۔

ڈِپٹی نیں ججّ نُۄں فَۄرن مِلݨ دا من بݨا لِیا۔

ڈِپٹی نُۄں ناتھ ساہِب ’تے ماݨ سی۔ اُہ ڈِپٹی نُۄں جواب نہِیں دیویگا۔ اُہ کئی وار اِکٹھّے رہِ چّکے ہن۔

اُہناں دی پہِلی مُلاکات نابھے ہۄئے سی۔ اُس سمیں ڈِپٹی سب-اِںسپَیکٹر سی اتے ناتھ ساہِب مَیجِسٹْریٹ۔

جدۄں اُہ کۄتوالی دا مُکھّ افسر بݨ کے گِیا٬ اُس ساہمݨے پہِلا مسلا ججّاں دا ہی پیش ہۄئِیا سی۔

ذِلہے وِچ ہائی کۄرٹ دی اِںسپَیکشن چلّ رہی سی۔ شنِیوار نُۄں نابھے دی واری سی۔

ججّ کڑِکّی وِچ پھسے ہۄئے سن۔ سب-ڈوِیذن دے سارے تھاݨیداراں نیں ججّاں دا بائیِکاٹ کِیتا ہۄئِیا سی۔

ہائی کۄرٹ دی اِںسپَیکشن کِہڑا ماڑی-مۄٹی سی۔ وِیہ ترہاں دے پْربںدھّ کرنے پَیݨے سن۔ ادالتاں دی سفائی کئی دِن پہِلاں تۄں شُرُۄ کرائُݨی سی۔ کلی-کُۄچا٬ رںگّ-رۄگن کرائُݨا سی٬ سڑکاں ’تے جھاڑُۄ دِوائُݨا سی۔ سارے شہِر وِچ چھِڑکا کروائُݨا سی۔

رَیسٹ-ہائۄُس بُکّ کِیتا جاݨا سی۔ املے-پھَیلے لئی وِسکی تۄں لَے کے مچھّی-مُرغے تک دا پْربںدھّ کرنا سی۔ شہِر وِچ خاس ترہاں دی کرَۄکری بݨدی سی۔ کرَۄکری دے سَیٹّ تۄہفے دے تَۄر ’تے پیش کرنے سن۔

بِیسِییاں مُلاذماں دے نال-نال ہذاراں رُپِیاں دی ذرُۄرت پَیݨی سی۔ جے پُلِسہی بائیِکاٹ کر گئی تاں ہائی کۄرٹ ولّۄں مَیجِسٹْریٹاں نُۄں بھَیڑی رِپۄرٹ مِلݨی یکِینِیسی۔

اَۄکھے-سَۄکھے ججّ ہۄر تاں سارے پْربںدھّ کر ہی لَیݨگے پر شِکائِتِییاں نُۄں کَۄݨ بھجائیگا؟

ججّاں دِییاں ودھِیکِییاں تۄں دُکھی ہۄئے لۄکاں لئی اِہ کِیامت ورگا دِن سی۔ شِکائِتاں سُݨن والا مساں-مساں اُہناں دے در ’تے آئِیا سی۔ کُجھ شِکائِتِییاں نُۄں وکِیلاں نیں شہِ دِتّی سی۔ ججّاں نال کِڑ کڈھّݨ دا وکِیلاں لئی اِہ سُنہِری مَۄکا سی۔ وکِیل وی آپݨے سائِلاں نُۄں شِںگّار کے تۄرنگے۔ کِسے مَیجِسٹْریٹ دی اِک وی شِکائِت ہۄ گئی تاں سارا گُڑ گۄبر ہۄ جاݨا سی۔

پُلِس دا پہِرا سخت ہۄوے تاں کی مجال ہَے کِہ اِںسپَیکٹِںگّ ججّ کۄل چِڑی وی پھڑک جاوے۔

ناتھ ساہِب نیں واری-واری سارے مُکھّ افسراں نُۄں سُنیہا بھیج کے دیکھ لِیا سی۔ آنے-بہانے سبھ ٹل گئے سن۔

ڈِپٹی نُۄں سُنیہا پُجّا تاں اُس نُۄں مُنشی نیں رۄک لِیا۔ کارن پُچھِّیا تاں پتا لگّا٬ ججّ اَیںٹی-پُلِس ہَے۔ پُلِس نالۄں مُلاذماں نُۄں ترجِیہ دِںدّا ہَے۔ پُختا تۄں پُختا مُلذم دا وی پُلِس رِماںڈ نہِیں دِںدّا۔ اَیف.آئی.آر. ’تے سماں پائُݨ سمیں وی اڑدا ہَے۔ اہِم جُرماں دی اَیف.آئی.آر. جھٹّپٹّ تاں درج ہۄ نہِیں جاںدی٬ پرچا کٹّݨ تۄں پہِلاں سارِیاں پکھّاں نُۄں وِچارنا پَیںدا ہَے۔ کئی وار اِہ درج پِچھّۄں ہُںدّی ہَے پر درج کرن دا سماں پہِلاں دا پائُݨا پَیںدا ہَے۔ اِہ گھںٹّے دۄ گھںٹِّیاں دی وی اَیڈجسٹمَیںٹ نہِیں کردا۔ آکھدَے جِس سمیں اَیف.آئی.آر. آئی ہَے٬ اُہۄ سماں پائۄ۔ اُس دی اِس دھکّڑشاہی کارن کئی کتل کیس بری ہۄ چُکّے ہن۔ چلان پیش کرن سمیں وی آکھُۄ٬ نالے دۄشی لِیائۄ نالے نکلاں پُۄرِییاں کرۄ۔ چلان لیٹ پیش ہۄݨ کارن کئی پُلِس افسراں دی اِنکُیائِری کھُلّہی پھِردی ہَے۔ جے مَیجِسٹْریٹ پُلِس دے کمّ  نہِیں آئُںدا تاں پُلِس نیں کِہڑا اُس تۄں کسِیدا کڈھائُݨَے۔ جے اُہ نِئماں انُسار چلّدا ہَے تاں پُلِس وی نِئماں انُسار چلّیگی۔ پُلِس رُۄلاں وِچ اِہ کِدھرے نہِیں لِکھِیا کِہ اِںسپَیکشن سمیں ججّاں دی وگار پُلِس نیں کرنی ہَے۔

ڈِپٹی نیں بائیِکاٹ دی پرواہ نہِیں کِیتی۔ بائیِکاٹ نال سگۄں اُس نیں ہۄر اَیںٹی-پُلِس ہۄ جاݨا سی۔ جے ججّاں نُۄں ہکّ وِچ کرنا ہَے تاں لۄڑ سمیں اُہناں دی مدد کِیتی جاوے تے اُس نیں ناتھ دی مدد کِیتی سی۔

مُکھّ افسراں دا بھائیِچارا بھاویں اُس نال ناراذ ہۄئِیا سی پر ناتھ ڈِپٹی دی مُٹھّی وِچ آ گِیا سی۔

ساری دُنِییاں نُۄں پتا ہَے٬ سرکار پالے اتے مِیتے نُۄں فاںسی دیݨا چاہُںدّی ہَے۔ اِہ تاں ہی سمبھّو ہَے جے نِیاں-پالِکا پُلِس دی مدد کرے۔

پِچھلا اہِسان یاد کرائُݨ لئی اتے نِیاں-پالِکا دی مدد لَیݨ لئی ڈِپٹی بچن سِںگھّ نُۄں نال لَے کے ناتھ دی کۄٹھی جا وڑِیا۔

پیشی دیݨ تۄں سِوا اُہ ہر ترہاں دا سہِیۄگ دیݨ نُۄں تِیار سی۔

ناتھ نیں وائدا  کِیتا٬ گواہ جۄ مرذی آکھݨ, اُہ دۄشِییاں نُۄں بری نہِیں کریگا۔ جدۄں دۄشی سذا ہۄ گئے تاں ناں کِسے نیں ڈِپٹی نُۄں پُچھّݨا سی٬ ناں بچن سِںگھّ نُۄں۔

بچن سِںگھّ اِہناں مِٹھِّییاں گۄلِییاں نال پرچݨ والا نہِیں سی۔ جِس ہِساب نال سمّتی ولّۄں پَیروائی ہۄ رہی سی٬ اُس ہِساب نال کۄئی پتا نہِیں فَیسلے سمیں اِتھے کِہڑا ججّ ہۄوے۔

بچن سِںگھّ دے اُچّ-ادھِکاری تاں مِسل دا اکھّر-اکھّر گھۄکھݨگے۔ اُہناں دی پڑتال گواہاں دے بِیاناں دے آدھار ’تے ہۄئیگی۔ فَیسلے تک کِس اُڈِیکݨا ہَے؟

گلّاں-گلّاں وِچ دس وجّ گئے۔ گلّاں-گلّاں وِچ ناتھ اُہناں دی سیوا کرنا ہی بھُلّ گِیا۔

ناتھ کھاݨا کھائی بَیٹھا سی۔ کھاݨا کھا کے پِیݨی اُس دی آدت نہِیں سی۔ ڈِپٹی نُۄں سُکّا وی نہِیں سی مۄڑِیا جا سکدا۔ اُہناں پَیگّ پا لئے۔ ججّ لئی چھۄٹا٬ باکِییاں لئی وڈّا۔

جدۄں تھۄڑھی جِہی چڑھ گئی تاں ڈِپٹی نیں اُلامبھے دیݨے شُرُۄ کِیتے۔ نابھے دی یاد دِوائی۔ جدۄں ناتھ پھسِیا ہۄئِیا سی تاں ڈِپٹی نیں اُس نُۄں بچائِیا سی۔ ہُݨ ڈِپٹی دی کِشتی ڈُبّ رہی سی تے اُہ کۄل کھڑا تماشا دیکھ رِہا سی۔

سرُۄر ’چ آئے ناتھ نیں وی من دی گھںڈھّی کھۄلہ دِتّی۔

اُس نُۄں سَیشن ججّ دا سُنیہا آئِیا سی۔ مُکھّ مںتّری ساہِب اِس کیس وِچ اِنٹرسٹِڈ سن۔ ہائی کۄرٹ چاہُںدّی سی٬ کیس نُۄں اِک مہِینے دے اںدّر-اںدّر نبیڑ دِتّا جاوے۔ اُہ کرے تاں کی کرے؟

“مُکھّ مںتّری ساہِب نُۄں دِلچسپی فَیسلے وِچ نہِیں٬ سذا وِچ ہَے۔ ساڈا سبھ دا اُدیش ساںجھا ہَے۔ مُکھّ مںتّری نُۄں خُش کرنا۔ اُہ خُش تاں ہۄݨگے٬ جے دۄشِییاں نُۄں پھاںسی ہۄئیگی۔ پھاںسی تاں ہۄئیگی جے پُلِس گواہاں تۄں سہی گواہی دِوائیگی۔ پُلِس گواہاں نال تاں ہی نجِٹھّ سکیگی جے اُس نُۄں کھُلّہا سماں مِلیگا۔ گواہ بھُگتا کے تُسِیں مُکھّ مںتّری نُۄں نراذ ناں کر لِئۄ۔”

ڈِپٹی نیں مُکھّ مںتّری دا اُدیش سپشّٹ کِیتا۔

ڈِپٹی درُست آکھدا سی۔ جے کلّہ نُۄں تارِیخ ناں دِتّی گئی تاں گواہاں نیں مُکّر جاݨَے۔ دۄشِییاں دے بری ہۄݨ نال مُکھّ مںتّری دا سِںگھّاسݨ ڈۄل سکدَے۔ جلدی فَیسلا اُہ مُسِیبتاں وِچ گھِر جاݨ لئی تھۄڑھا کروا رہے سن؟

ججّ دِییاں اکھّاں اگّۄں ہنیرا ہٹݨ لگّا۔

ناتھ کڑِکّی وِچ پھس گِیا۔ جے پیشی دِتّی تاں ہائی کۄرٹ نراذ۔ ناں دِتّی تاں مُکھّ مںتّری ناراذ۔ اُہ کھُۄہ ’چ گِرے جاں کھائی ’چ۔

دۄہاں دھِراں نُۄں آپݨی-آپݨی مجبُۄری سی۔ اُہ کِسے اجِہے سِٹّے ’تے پُجّݨ دا یتن کرن لگّے٬ جِس نال سپّ وی مر جائے اتے لاٹھی وی ناں ٹُٹّے۔ تارِیخ وی پَے جاوے اتے کِسے ’تے آںچ وی ناں آوے۔

“مَیں سَیشن ججّ ساہِب نُۄں فۄن کر کے دیکھداں۔ ساری ستھِتی دسّداں۔ جِویں آکھݨگے کر لواںگا۔” آخر ناتھ نُۄں راہ لبھّا۔

سَیشن ججّ ولّۄں پہِلے ہلّے ہی ہری جھںڈّی مِل گئی۔

دۄشِییاں نُۄں سذا ہۄݨی چاہِیدی سی۔ اِس مکسد لئی پُلِس نُۄں جِس ترہاں دی مدد دی وی ذرُۄرت ہۄوے دِتّی جاوے۔

فۄن رکھّ کے ناتھ نیں وڈّے-وڈّے پَیگّ پائے۔

ہُݨ یاری نِبھائُݨ وِچ اُس نُۄں کۄئی دِکّت نہِیں سی۔

ادھّی رات تک اُہ خُشی دے جام کھڑکائُںدے رہے۔

 

 

18

مہِینے دی تارِیخ پَیݨ نال سمّتی ’تے مُسِیبتاں دا پہاڑ ٹُٹّ پِیا۔ سمّتی نُۄں جِتھۄں-جِتھۄں وی مدد مِل رہی سی٬ اُہۄ-اُہۄ راہ بںدّ کِیتے جاݨ لگّے۔

اِک پاسے ڈِپٹی نیں کاروائی شُرُۄ کِیتی۔

تھاݨے دے مُنشی نال گُرمِیت دے نیڑے دے سمبّںدھّ سن۔ مِسل بہُتی دیر مُنشی کۄل ہی رہی سی۔ ہتھّ-لِکھتاں٬ اُںگلاں دے نِشان اتے مۄلڈ تاں رہِںدّے ہی مُنشی دے کبذے وِچ سن۔ رۄذنامچا اتے اُنّی نمبّر رجِسٹر تھاݨے دی نبذ ہُںدّے ہن۔ جِس دے وی ہتھّ لگّ گئے٬ اُہۄ تھاݨے دی کمذۄری پڑھ گِیا۔ مُنشی نُۄں تھاݨے دی ماں آکھِیا جاںدا ہَے۔ جے گھر دا بھیتی ہی لںکّا ڈھاہُݨ لگّے تاں لںکّا نُۄں کَۄݨ بچا سکدا ہَے؟ بدلے گئے بِیاناں اتے تبدِیل ہۄئیِیاں ذِمنِییاں دا بھیت اِکلّے مُنشی نُۄں سی۔ ماہِراں دِییاں رِپۄرٹاں دِییاں نکلاں اتے پارسل لَے کے جاݨ والے سِپاہِییاں دے  ناں پتے اتے تارِیخاں مُنشی نیں ہی سفائی دھِر نُۄں دِتّے ہۄݨگے۔ اِسے شکّ وِچ مُنشی نُۄں لائیِن ہاذر کِیتا گِیا۔

پھیر واری آئی نائِب کۄرٹ دی۔

اُہ وی بہُت پُراݨا ہۄ چُکّا سی۔ وکِیلاں٬ مُنشِییاں٬ مُلذماں٬ مُدئیِّیاں_سبھ نال گھُل-مِل گِیا سی۔ گواہاں کۄلۄں کیساں دِییاں کمِییاں-پیشِییاں پُچھّدا اتے وکِیلاں نُۄں دسّ آئُںدا۔ بہُتا کیساں دا بھٹھّا اُہۄ بِٹھائُںدا۔ ڈِپٹی کۄل پہِلاں وی شِکائِتاں آئیِیاں سن۔ اُہ تبادلا کرن لگّدا تاں کِسے ناں کِسے پاسِئۄں سِفارش آ جاںدی۔ کدے ججّ ولّۄں٬ کدے سرکاری وکِیل ولّۄں اتے کدے تھاݨیداراں ولّۄں۔ آکھݨ لگّدے٬ اُہ کمّ دا ماہِر ہَے۔ اُس دے سِر ’تے کِسے نُۄں فِکر نہِیں رہِںدّا۔ نائِب-کۄرٹ دی اِہۄ مُہارت پُلِس دا نُکسان کر رہی سی۔

نائِب-کۄرٹ دا تبادلا ڈِپٹی نیں آپݨی گارد وِچ کر لِیا۔ گیٹ ’تے کھڑا سڑدا رہیگا۔

ناذر سِںگھّ پہِلاں ہی غَیر-ہاذر ہۄ چُکّا سی۔ ڈِئۄُٹی وِچ کُتاہی ورتݨ لئی اُس نُۄں مُئتّل کر دِتّا گِیا۔

دُۄجے پاسے ججّ ساہِب چَۄکس ہۄ گئے۔

ادالت دے بہُتے مُلذم سمّتی دی مدد ’تے تُلے ہۄئے سن۔ کُجھ ہمدردی وجۄں٬ کُجھ لالچ وسّ۔ اہِلمدّاں دا مِسلاں لَے کے وکِیلاں دے گھر جاݨا آم گلّ سی۔ چار پَیسے ودھّ مِلݨ تاں گُپت دستاویذ اتے بِیاناں دِییاں نکلاں کروا دِںدے سن۔ کُجھ دلیر اہِلمدّ دستاویذاں وِچ سہِںدّی-سہِںدّی تبدِیلی کرن دا ذۄخم وی اُٹھا لَیںدے سن۔ دُۄجے پاسے جے سرکار ہۄوے تاں اِہ ہیراپھیری ہۄر آسان ہۄ جاںدِیسی۔

اِہ کیس وی اہِم سی۔ اہِلمدّاں دی مِہربانی سدکا ہر کاغذ دی نکل سفائی دھِر کۄل پُجّ چُکّی سی۔ اگاںہ ہۄݨ والی کاروائی دِییاں نکلاں وی پُجّ سکدِییاں سن۔ کِسے ردّۄ-بدل دی سمبھّاونا وی ردّ نہِیں سی کِیتی جا سکدی۔ مُسِیبتاں دا پہاڑ ججّ ’تے وی ٹُٹّ سکدا سی۔ اِہ کیس اجِہے پڑاء ’تے پُجّ چُکّا سی٬ جِتھے کِسے وی افسر دی ٹںگّ پھس سکدی سی۔

ناتھ ساہِب نیں مِسل تلب کِیتی۔ پیذ مارکِںگّ کروائی۔ ہر پںنیں ’تے چھۄٹے دستخت کِیتے۔ جِتھے-جِتھے کٹِںگّ جاں اۄور-رائیِٹِںگّ سی٬ اُتھے لال سِیاہی نال نِشال لائے۔ مِسل نُۄں اِک مۄٹے لِفافے وِچ پا کے لِفافے نُۄں سِیل کِیتا۔ اِس لِفافے نُۄں ناتھ ساہِب دی الماری وِچ رکھِّیا گِیا۔ مِسل تارِیخ والے دِن ہی باہر نِکلیگی۔ پیشی تۄں پہِلاں کِسے نُۄں ذرُۄرت پئے تاں ججّ دی اِجاذت لئی جائیگی۔

تِیجے پاسے بچن سِںگھّ نیں سُرِںدّر کُمار دِییاں واگاں کسِّییاں۔

بچن سِںگھّ نُۄں یکِین سی٬ اِہ نکلاں سُرِںدّر کُمار نیں کروا کے دِتِّییاں ہۄݨگِییاں۔ اِہ اُس دی پُراݨی آدت سی۔ پہِلاں وی اُس نیں وِجِیلَیںس دے اِک کیس دِییاں نکلاں کروا کے دۄشِییاں نُۄں دے دِتِّییاں سن۔ پڑتال ہۄݨ ’تے اُہ کسُۄروار پائِیا گِیا سی۔

سِدھّے تَۄر ’تے بچن سِںگھّ اُس دا کُجھ نہِیں سی وِگاڑ سکدا۔ بھجّا-بھجّا اُہ سںگّرُۄر گِیا سی٬ سارے ہالات ذِلہا اٹارنی دے نۄٹِس وِچ لِیاںدے۔ ذِلہا اٹارنی نیں اُس نُۄں جِہڑی وادھُۄ کچہِری دِتّی سی٬ اُہ واپس لَے لئی۔ چار-پںجّ ہذار رُپئے مہِینے دے نُکسان دی سذا لا دِتّی۔

اِس ترہاں سمبّںدھِّت مُلاذماں ’تے کہِر ڈھاہ کے سمّتی نُۄں مِلݨ والی مدد دی ناکابںدّی کِیتی گئی۔

اُدھر سفائی دھِر دے وکِیلاں ’تے سختی شُرُۄ ہۄئی۔

جدۄں کیس دی سُݨوائی نُۄں اِک مہِینا اگّے پائِیا گِیا سی تاں سَیلّ دے وکِیلاں دی ججّ نال جھپٹ ہۄئی سی۔

پیشی والے دِن ججّ نیں بِیمار ہۄݨ دا بہانا گھڑِیا سی۔ گھر بَیٹھے ہی رِیڈر نُۄں ہُکم بھیجِیا سی۔ کیس اگلے مہِینے دی اٹھّ تارِیخ ’تے رکھّ دیوے۔

اگلے دِن گُرمِیت نیں اِس ہُکم وِرُدھّ اُجر کِیتا سی۔ اُہ اِک-دۄ دِناں دی پیشی چاہُںدّا سی۔ جدۄں ججّ نیں پَیراں ’تے پاݨی ہی ناں پَیݨ دِتّا تاں گُرمِیت نیں نِیاں-پالِکا دے فرذاں ’تے اِک لمبّا لَیکچر جھاڑِیا سی۔ نال ہی رات کۄٹھی وِچ گھڑی گئی ساذِش دا ذِکر کِیتا سی۔

اِس نُکتا-چِینی ’تے ججّ کھِجھ گِیا۔ اُس نیں سفائی دھِر دے سارے  وکِیلاں نُۄں سبک سِکھائُݨ دا تہئیِّیا کر لِیا۔ آپ تاں جۄ اُہ وِگاڑ سکِیا وِگاڑیگا ہی٬ ہیٹھلِییاں ادالتاں نُۄں وی اِشارا کر دِتّا۔ تِنّاں وِچۄں کِسے وکِیل نُۄں وی ’رلِیف‘ ناں دِتّا جاوے۔ اُہناں نال بدسلُۄکی کِیتی جاوے۔ کۄل کھڑے سائِل دی اِہ تسلّی کرائی جاوے کِہ ججّ وکِیل ’تے اُویں لگّدا ہَے جِویں ذخم ’تے لُۄݨ۔ جدۄں سائِل دے من وِچ اجِہا شکّ بَیٹھ جاوے تاں اُہ وکِیل بدلݨ نُۄں مِںٹّ لائُںدا ہَے۔

اِہناں وکِیلاں دے ہر مُلذم نُۄں سذا کرۄ۔ ودھّۄ-ودھّ پُلِس رِماںڈ دیوۄ۔ کِسے دی ذمانت ناں لئۄ۔ اُہناں نُۄں سبک سِکھائُںدِیاں کِسے ہۄر نال ذِیادتی ہۄ جاوے٬ اِس دی وی پرواہ ناں کرۄ۔

پِیارے لال ملںگّ وکِیل سی۔ ناں سائُݨ سُکّے ناں ہاڑ ہرے۔ ناں کۄئی کیس٬ ناں اُلٹ ہۄݨ دا ڈر۔

گُرمِیت وی نواں-نواں آئِیا سی۔ جِہڑے دۄ-چار کیس اُس کۄل سن٬ اُہناں دا پتا نہِیں کدۄں فَیسلا ہۄݨا سی۔ وَیسے وی اُس دے سائِلاں وِچ ہۄر وکِیل کرن دی پرۄکھۄں نہِیں سی۔

مۄہن جی سبھ تۄں ودھّ پْربھاوت سی۔ اُس دا دھڑادھڑ نُکسان ہۄ رِہا سی۔ اُہ گھبرائِیا ہۄئِیا سی۔ وکِیلاں دا اِک دھڑا اُس دے خِلاف پْرچار کرن وِچ رُجھّا ہۄئِیا سی۔ اُس دے ہر سائِل نُۄں بُلا کے سمجھائِیا جا رِہا سی۔ ججّ مۄہن جی دے خِلاف ہَے۔ بچُّۄ٬ ہر ہالت وِچ سذا ہۄئیگی۔ کُجھ ڈرُۄ سائِل کھِسک گئے سن۔ بہُتے کھِسکݨ والے سن۔

اُہ مںگّ کر رِہا سی٬ سمّتی کُجھ کرے۔ سمّتی نیں کُجھ ناں کِیتا تاں اُہ دِناں وِچ ہی بیرۄذگار ہۄ جائیگا۔ وِیاہ پِچھّۄں لۄئی کِس کمّ آئیگی؟

سمّتی دے ورکراں دی وی اِہۄ مںگّ سی۔ اُہناں ’تے وی سکںجّا کسِّیا جا رِہا سی۔

سمّتی دے ورکراں دا پُراݨا رِکارڈ کڈھّ لِیا گِیا سی۔ تھاݨے والِیاں نیں اجِہے کیساں دی لِسٹ تِیار کر لئی٬ جِنہاں وِچ اُیہناں نُۄں گْرِفتار کِیتا جا سکدا سی۔

پُلِس دِییاں اکھّاں وِچ راجِںدّر سبھ تۄں ودھّ رڑکدا سی۔ اُس نُۄں پںجّ سال پہِلاں ہۄئے اِک کتل کیس وِچ پھڑے جاݨ دی یۄجنا بݨائی گئی۔

اِس کیس وِچ اِک مُرغِیخانے دے مالک دا کتل ہۄئِیا سی۔ وَیسے اِہ کارا دہِشتگرداں دا سی پر اُہ پُلِس دے ہتھّ نہِیں سن آئے۔

تھاݨے دا ذیر-تفتِیش پِیا اِہ سبھ تۄں ودھّ پُراݨا کیس سی۔ ہر مِیٹِںگّ وِچ افسر جھاڑاں پائُںدے سن۔ دۄشی گْرِفتار کرۄ۔ اسل نہِیں لبھّ رہے تاں کِسے ہۄر ’تے پھِٹّ کرۄ۔ پِچھلی مِیٹِںگّ وِچ ساہِب نیں تاڑنا کِیتی سی۔ جے اِس مہِینے وی چلان پیش ناں کِیتا گِیا تاں سخت کاروائی ہۄئیگی۔

اِکۄ تِیر نال دۄ نِشانے پھُںڈّݨ دا پُلِس لئی اِہ ودھِییا مَۄکا سی۔ اِس کیس نُۄں سُرجِیت کِیتا گِیا۔ اِک اجِہے گواہ دا بِیان لِکھِیا گِیا جِہڑا سمّتی دی پہُںچّ تۄں باہر سی۔ اُہ دۄ مہِینے پہِلاں ہی مر چُکّا مِہردِین سی۔

اُہ ٹَیکسی چلائُںدا ہُںدّا سی۔ کتل تۄں اِک دِن پہِلاں راجِںدّر مِہردِین دی ٹَیکسی وِچ پۄلٹری-فارم ’تے گِیا سی۔ آںڈِیاں دے بھاء ’تے دۄہاں وِچ تکرار ہۄئِیا سی۔ راجِںدّر نیں اُس دے ساہمݨے مالک نُۄں سبک سِکھائُݨ دی دھمکی دِتّی سی۔ دساں کُ دِناں پِچھّۄں راجِںدّر اُس نُۄں پھیر مِلِیا سی۔ راجِںدّر نشے وِچ دھُتّ سی۔ اُس نیں مِہردِین نُۄں دسِّیا سی کِہ اُس نال بدسلُۄکی کرن والے لالے دا اُس نیں پھاہا وڈھّ سُٹِّئَے۔ گواہ راجِںدّر تۄں ڈردا پںجّ سال چُپّ رِہا۔ مرن لگِّیاں اُہ من ’تے بۄجھ نہِیں سی رکھّݨا چاہُںدّا۔ آخری ساہ لَیݨ تۄں پہِلاں اُس نیں پُلِس نُۄں بُلا کے آپݨا بِیان درج کروائِیا تے سدا دی نِیںد سَۄں گِیا۔

راجِںدّر نُۄں گْرِفتار کرن لئی ہالے اِنی گواہی ہی کافی سی۔

شامُۄ لئی چۄری دا کیس تِیار کِیتا گِیا۔

کرِیب اِک سال پہِلاں کالج دی پْریۄگشالا وِچۄں لکھّاں رُپئے دا سامان چۄری ہۄئِیا سی۔ اِس سمبّںدھّ وِچ پُلِس کۄل کیس درج سی۔

اُںجھ سبھ نُۄں پتا سی٬ اِہ پرچا اِک رسمی کاروائی سی۔ آئی گْراںٹ دی ساری رکم پْرِںسِّیپل چھک گِیا سی۔ سامان کاغذِیں-پتّرِیں ہی آئِیا سی٬ پرچے نال جائلی خرِید کجّی جاݨی سی٬ نالے بِیما کمپّنی تۄں مُیاوذا مِل جاݨا سی۔ مِلے مُیاوذے دا سامان خرِید لِیا جاݨا سی۔ سمان وی پُۄرا تے جیباں وی گرم۔ اِس ساذِش وِچ پُلِس دی مِلی-بھُگت سی۔ اِس لئی پرچا درج ہُںدِّیاں ہی تفتِیش ٹھپّ ہۄ گئی سی۔

ہُݨ اِس کیس وِچ وی کاروائی پَے جاݨی سی۔ پْرِںسِّیپل کۄلۄں پںجّ-چار سَۄ دا سامان مںگّوا کے تھاݨے رکھّ لِیا گِیا سی۔ اُہ سامان شامُۄ کۄلۄں برامد ہۄئِیا دِکھا کے سارے مسلے ہلّ ہۄ جاݨے سن۔

بابے نُۄں پھڑن لئی پہِلاں والا کیس ہی کافی سی۔ دۄ گواہ کھڑے کِیتے گئے۔ اُہناں دے چار-چار ڈاںگاں لائیِیاں گئیِیاں۔ پھیر ڈاکٹری کرائی گئی۔ گواہاں ولّۄں رپٹ درج ہۄئی۔ “اُہ بابے دے خِلاف درج ہۄئے کیس دے گواہ سن۔ رات بابا کُجھ ’سمرتھکاں‘ نُۄں لَے کے اُہناں دے گھر آئِیا سی۔ اُہناں نُۄں دھمکی دِتّی سی۔ جے بابے خِلاف گواہی دِتّی تاں ٹھِکاݨے لا دِتّا جائیگا۔ اُہناں نُۄں بابے تۄں خترا سی۔”

اِس رپٹ دے آدھار ’تے بابے دی ذمانت ردّ کروائی جا سکدی سی۔ ’سمرتھکاں‘ وِچ کِسے وی کارکُن نُۄں لۄڑ انُسار پھڑِیا جا سکے٬ اِس لئی مِسل دا مُۄںہ کھُلّہا رکھِّیا گِیا سی۔

گُرمِیت نُۄں وی ہیرا-پھیری اتے کُرپّشن دے اِک کیس وِچ اُلجھائُݨ دی یۄجنا سی۔ جدۄں اُہ سرکاری وکِیل سی تاں اُس نیں چھبّی دے اِک دۄشی تۄں پںجّ ہذار رُپِیا لِیا سی٬ اُس نُۄں بری کرائُݨ دا۔ بِناں اُس دا کمّ کرائِیاں ہی گُرمِیت نَۄکری چھڈّ گِیا۔ گُرمِیت اُس نُۄں پَیسے واپس نہِیں سی کر رِہا۔ کاروائی کِیتی جاوے۔ اِس ترہاں دی اِک درخاست پُلِس نیں کِسے کۄلۄں لئی سی۔

باکی سمرتھکاں لئی اِک چگل اَۄرت نُۄں تھاݨے بِٹھائِیا گِیا۔ لۄڑ پَیݨ ’تے پُلِس والے پہِلاں اُس نال جبر-جِناہ کرنگے۔ پھیر اِس دۄش ہیٹھ سمّتی والِیاں خِلاف پرچا درج کرنگے۔ اِس کیس دا پُلِس نُۄں دُۄہرا فائِدا ہۄئیگا۔ اُہ دۄشِییاں نُۄں گْرِفتار تاں کرنگے ہی٬ نالے مُۄںہ کالا کر کے جلُۄس وی کڈھّݨگے۔ لۄکاں وِچ اُہناں دِییاں کالِییاں کرتُۄتاں دا بھاںڈا بھنّݨگے اتے اُہناں دی شاخ وِگاڑنگے۔

پُلِس ولّۄں ساری لِکھا-پڑھی مُکمّل سی۔ اُپرۄں اِشارا مِلدِیاں ہی اُہ دھُۄںیاں-دھار گْرِفتارِییاں کر سکدی سی۔

سمّتی دے کارکُناں دے نال-نال گواہاں اتے اُہناں نُۄں پناہ دیݨ والے ہمدرداں وِچ وی سہِم پھَیل رِہا سی۔ پُلِس دے سُۄہِیئے اُہناں نُۄں کُتِّیاں واںگ سُںگھّدے پھِردے سن۔ کِسے وی سمیں٬ کِتے وی چھاپا پَے سکدا سی۔

سمّتی نُۄں گواہاں اتے ہمدرداں بارے ودھیرے چِںتّا سی۔

اگلی پیشی وِچ مہِینا پِیا سی۔ اِہ وی کۄئی گرںٹّی نہِیں سی کِہ اگلی پیشی گواہ بھُگت ہی جاݨ۔ جِس ہِساب نال سرکاری مشِینری وِچ تالمیل بَیٹھِیا ہۄئِیا سی٬ اُس ہِساب تاں اۄنا چِر تکّ پیشِییاں مِلدِییاں رہِݨِییاں سن٬ جِنّا چِر تک پُلِس نُۄں یکِین نہِیں ہۄ جاںدا کِہ سارے گواہ اُس دے ہکّ وِچ بھُگتݨگے۔

بہُتے گواہ سادھارن پرِواراں نال سمبّںدھّ رکھّدے ہن۔ آتھݨ-اُگݨ کما کے کھاݨ والے کبِیلدار سن۔ مہِینِیاں بدھّی ناں اُہناں نُۄں گھرۄں الگّ رکھِّیا جا سکدا سی ناں کمّۄں-کارۄں۔ کِسے دی نَۄکری چھُٹّ جاݨی سی٬ کِسے دا کارۄبار ٹھپّ ہۄ جاݨا سی تے کِسے دی فسل اُجّڑ جاݨی سی۔

گواہاں نُۄں گھر وی نہِیں سی بھیجِیا جا سکدا۔ گھر وڑدِیاں ہی پُلِس نیں اُہناں نُۄں چُکّ کے لَے جاݨا سی۔

لِیگل سَیلّ کۄل گواہاں نُۄں کانُۄنی راہت دِوائُݨ دا کۄئی ہِیلا نہِیں سی۔ اجِہی ستھِتی وِچ گواہاں دی رکھِّیا لئی کۄئی کانُۄن نہِیں بݨِیا۔

جِیون آڑھتِییا ذرُۄر گواہاں نُۄں گُپتواس وِچ ہی رکھّݨا چاہُںدّا سی۔ اُہ اُہناں دے پرِواراں دا خرچ جھلّݨ لئی تِیار سی۔

پر سمّتی کِسے وی اجِہے گواہ نُۄں پُلِس دے ہوالے نہِیں سی کر سکدی جِس نیں سمّتی دا ساتھ دِتّا سی۔ سوال سِدھاںتاں دا سی۔ گواہی دے اہِم ہۄݨ جاں ناں ہۄݨ دا نہِیں سی۔

اگّۄں تۄں کی رُخ اپݨائِیا جائے؟ اِہ وِچارن لئی سمّتی دی گُپت مِیٹِںگّ رکھّی گئی۔

بہُتے کارکُناں دا وِچار بچاء دی نِیتی نالۄں ہملے دی نِیتی اپݨائے جاݨ دا سی۔ بچاء اِٹّ دا جواب پتھّر نال دے کے ہی ہۄ سکدا سی۔

بابا جی دا وِچار سی کِہ لۄکاں نُۄں اِنساف دِوائُݨ والِییاں تِنّۄں ایجںسِّییاں پُلِس٬ پْراسِیکِئۄُشن اتے نِیاں-پالِکا آپݨے فرذ بھُلائی بَیٹھِییاں ہن۔ تِنّاں ساہمݨے اِکۄ اُدیش ہَے٬ مَۄکے دی سرکار نُۄں خُش کرنا اتے ودھّۄ-ودھّ پَیسے بٹۄرنا۔

کامیابی ہاسل کرن لئی سمّتی نیں تِنّاں دھِراں خِلاف جہّاد چھیڑنا سی۔

ججّ اتے سرکاری وکِیل شرییام رِشوت لَیںدے سن۔ اِہناں نُۄں کُرپّشن دے کیساں وِچ اُلجھائِیا جاوے۔

ناتھ ساہِب دی پڑتال کرائُݨ دی ذِمّیواری گُرمِیت نیں آپݨے ذِمّے لئی۔ اُس نُۄں ناتھ بارے کافی کُجھ پتا سی۔

ناتھ جلںدھّر دا رہِݨ والا سی۔ اُس دا باپ اِک پْرائِمری سکُۄل ماسٹر سی۔ ساری اُمر ماسٹر نُۄں مکان نہِیں سی جُڑِیا۔ کُڑِییاں دے وِیاہ اُس نیں کرذا چُکّ-چُکّ کِیتے سن۔

ناتھ پڑھائی وِچ ہُشِیار سی۔ دسوِیں پاس کردِیاں ہی نگر-پالِکا وِچ مُہرّر لگّ گِیا۔ رات دی ڈِئۄُٹی سمیں پڑھدا رہِںدّا۔ پہِلاں بی.اے. کِیتی٬ پھیر لاء۔ آخِر ججّ بݨ گِیا۔

ججّ بݨدِیاں ہی گۄبِںدّگڑھ دے سنئتکاراں نیں ناتھ ساہِب نُۄں خرِید لِیا۔ پںجّ لکھّ نکد٬ کار اتے کُڑی دے کے۔

آلِیشان کۄٹھِییاں وِچۄں آئی سُنِیتا نُۄں ناتھ ساہِب دے گھرۄں بُۄ آئُݨ لگّی۔ بِناں پھلشّ والِییاں ٹٹِّییاں کارن اُس نُۄں کبذ رہِݨ لگّی۔

ناتھ دا سٹَیںڈرڈ اُچّا چُکّݨ لئی پہِلاں-پہِل سہُرِیاں نیں مدد کِیتی۔ کدے مِلݨ آئے کُۄلر لگوا گئے٬ کدے گلِیچا وِچھوا گئے۔

پھیر کرۄڑپتی سالِیاں٬ ساںڈھُۄیا نُۄں دیکھ-دیکھ ناتھ ساہِب نُۄں وی رہِݨ-سہِݨ دا سلِیکا آ گِیا۔ پَیسا بݨائُݨ دا سلِیکا وی رِشتیداراں نیں سِکھا دِتّا۔

ہُݨ اُہ وی لکھّاں دی جائِداد دا مالک سی۔ فارم بݨا لئے٬ کارخانِیاں وِچ ہِسّے پا لئے٬ پلاٹ خرِید لئے اتے کۄٹھِییاں اُسار لئیِیاں۔ سالے٬ سالِییاں دِییاں وِیاہ شادِییاں ’تے جاںدِیاں ہُݨ اُس نُۄں شرم دے مارے مُۄںہ نہِیں لُکائُݨا پَیںدا۔ اُہ وی رِشتیداراں دے برابر ڈھُکّدا سی۔

ناتھ نُۄں ہتھّ پائُݨا خالا جی دا واڑا نہِیں سی۔ اُس دی بہُتی جائِداد کُتِّیاں-بِلِّیاں دے ناں سی۔ جِہڑی اُس دے آپݨے ناں سی٬ اُس دا اُس کۄل پُۄرا-پُۄرا ہِساب-کِتاب سی۔ کدے سہُرِیاں ولّۄں پتنی نُۄں گِفٹ آ جاںدا سی اتے کدے کِسے فرم وِچۄں لابھ۔

یۄجنا تاں اِہ سی کِہ اُس نُۄں رِشوت لَیںدِیاں رںگّے ہتھِّیں پھڑائِیا جاوے پر اِہ وی اسمبھّو سی۔ اُہ آپݨے ہتھِّیں پَیسے پھڑدا ہی نہِیں۔ اِس کمّ لئی اُس نیں خاس-خاس بںدّے رکھّے ہۄئے سن۔ شہِر دے سیٹھ٬ پِںڈّاں دے سردار جاں پھیر بھںڈّاری ورگے رئیِس وکِیل۔ اُہ کدۄں فِیس دی گلّ کردے ہن٬ کدۄں نۄٹ پھڑدے ہن اتے کدۄں ججّ کۄل پہُںچّائُںدے ہن٬ کۄئی پتا نہِیں لگّدا۔ نۄٹ اُسے ترہاں پہُںچّائے جاںدے ہن جاں بدلی کر کے٬ اِہ وی پتا نہِیں لگّدا۔ جاںدے وی ہن جاں کھاتِیاں وِچ جمہاں ہۄ جاںدے ہن٬ اِس بارے وی اُگھّ-سُگھّ نہِیں مِلدی۔

رںگّے ہتھِّیں پھڑائُݨا ہَے تاں  بچن سِںگھّ نُۄں پھڑائِیا جاوے۔

اُس دا کمّ کھُلّہا ہَے۔ کںٹِّین والے راہِیں٬ نائِب-کۄرٹ٬ مُنشی جاں وکِیل راہِیں۔ جِس مرذی راہِیں دے آئۄ۔ سِدھّے مِل لئۄ تاں وی کۄئی اِتراذ نہِیں٬ سگۄں خُش ہۄئیگا۔ کِسے وِچۄلے راہِیں مِلدے تاں وِچۄلے نُۄں ہِسّا دیݨا پَیںدا۔ سِدھّی آئُݨ والی پارٹی تۄں اُہ گھٹّ پَیسے لَے لَیںدا۔

اُس نُۄں پھسائُݨ لئی سمّتی نُۄں بہُتے پَیسے خرچݨ دی لۄڑ نہِیں۔ پہِلے ہلّے اُہ ذرُۄر دس ہذار مںگّیگا۔ جدۄں دھِر اُٹھّݨ لگّی تاں اُہ رِیائِتاں وی تھۄک دے بھاء کریگا۔ اُتردا-اُتردا چار-پںجّ سَۄ تک آ جائیگا۔

اُہ کرے وی کی؟ اُہ گۄڈے-گۄڈے کبِیلداری وِچ دھسِیا ہۄئِیا سی۔ پُۄرِییاں ادھّی درجن دھِییاں دا باپ سی۔ دۄ وِیاہ چکّا سی٬ باکی دِییاں چاراں نُۄں بھاویں اجّ وِیاہ دیوے۔

جاݨن والے جاݨدے سن اُہ اۄڈا ذِمِیںدار نہِیں٬ جِڈّا آپݨے آپ نُۄں آکھدا سی۔ پِںڈّ اُس دا ناں فارم سی٬ ناں باغ۔ تِنّاں بھائیِیاں کۄل ساری اٹھّ کِلّے ذمِین سی۔ ٹھیکے جِنّی تاں ٹبّر کݨک کھا جاںدا سی۔ کبِیلداری دا بۄجھ اُس نُۄں نَۄکری وِچۄں ہی کڈھّݨا پَیںدا سی۔

رِشوت بچن سِںگھّ بھاویں شرییام لَیںدا سی پر اُس نُۄں وی آسانی نال رںگّے ہتھِّیں نہِیں سی پھڑائِیا جا سکدا۔ وِجِیلَیںس والِیاں نُۄں ہر گھڑی سرکاری وکِیل دی ذرُۄرت رہِںدّی سی۔ سَۄکھِیاں اُہ اُس ’تے ریڈ نہِیں کرن لگّے۔

گُرمِیت دا تجربا اِہۄ آکھدا سی۔

“کۄئی نہِیں۔ ساڈے لئی اُس نُۄں پھڑائُݨا کۄئی ذرُۄری نہِیں۔ سمّتی دا مکسد مُلاذماں نُۄں ہُشِیار کرنا ہَے۔ اُہ آپݨے-آپݨے گھیرے وِچ رہِ کے کمّ کرن تاں ٹھِیک۔ اُہ دائِرے وِچۄں باہر نِکلݨگے تاں سمّتی وی ہملا کریگی۔ بچن سِںگھّ  ’تے ریڈ ہۄݨ نال ہۄراں نُۄں کنّ تاں ہۄݨگے۔” اِہ بابا جی دا وِچار سی۔

مۄہن جی کۄئی آسامی تِیار کریگا۔ گُرمِیت اُس نُۄں وِجِیلَیںس والِیاں کۄل لَے کے جائیگا۔

پُلِس نُۄں نتھّ پائُݨ لئی سمُچّا ہمبھّلا مارِیا جائیگا۔ ہر پِںڈّ دی اِکائی سُچیت رہیگی٬ کِسے وی سِپاہی٬ ہَۄلدار نُۄں پِںڈّ وِچ پُٹھّا سِدھّا کمّ نہِیں کرن دِتّا جاویگا۔ کۄئی کرے تاں پہِلاں پِںڈّ وِچ اُس دا جلُۄس کڈھِّیا جائیگا۔ پھیر اُچّ-ادھِکارِییاں کۄل شِکائِت کِیتی جائیگی۔

تھاݨیداراں اتے ڈِپٹِییاں دے سکَیںڈل نُۄں اخباراں وِچ اُچھالِیا جائیگا۔ رائی دا پہاڑ بݨائِیا جائیگا۔

سمگلراں ’تے نذر رکھّی جائیگی۔ جِئۄں ہی پُلِس نال مِل-بَیٹھݨ, دبۄچ لئے جاݨگے۔

مُکّدی گلّ کِہ ہر مُلاذم نُۄں آپݨی نَۄکری خترے وِچ نذر آئیگی۔ ہر کۄئی آپݨی-آپݨی پڑتال وِچ اُلجھ جائیگی۔ سبھ دے ہَۄسلے پست ہۄ جاݨگے۔ کِسے نُۄں کِسے وِچ ناجائِذ تںگّ کرن دی ہِمّت نہِیں رہیگی۔ آپݨِییاں گُتھِّییاں سُلجھائُݨ وِچ اُلجھی پُلِس نُۄں سمّتی دُیالے جال وِچھائُݨ دا سماں نہِیں مِلیگا۔

سمّتی دی اِس یۄجنا نال ورکراں وِچ نوِیں رُۄہ پھُۄکی گئی۔

 

 

19

بچن سِںگھّ ’تے ریڈ کرائُݨ لئی سمّتی نُۄں کئی ترہاں دِییاں دِکّتاں دا ساہمݨا کرنا پَے رِہا سی۔

اُس نُۄں کۄئی اجِہا بںدّا نہِیں سی لبھّ رِہا جِس نُۄں مُدئّی بݨا کے بچن سِںگھّ ’تے ریڈ کروائِیا جا سکے۔

پہِلاں اِہ ذِمّیواری مۄہن جی نیں آپݨے سِر لئی سی۔ اِس نُۄں نِبھائُݨ تۄں ہُݨ اُہ کنِّیں کترا رِہا سی۔ اُس نُۄں لگّا سی جِویں چۄری-یاری واںگ اِہ کارا وی کِسے تۄں لُکِیا نہِیں سی رہِݨا۔ بچن سِںگھّ نال کِہڑا اُس دی نِجّی دُشمݨی سی۔ مۄہن جی دا پہِلاں ہی بہُت نُکسان ہۄ چُکّا سی۔ اُس نیں آپݨے آپ نال فَیسلا کر لِیا کِہ اُہ بںٹّی کتل کیس دی پَیروائی تاں کریگا پر دُشمݨِییاں مُلّ نہِیں لئیگا۔ آپݨے سائِلاں دی بھلائی لئی اُس نُۄں افسراں نال لَیݨ-دیݨ کرنا پَیںدا سی۔ اِک وار پڑھت ماری گئی تاں سارے افسر اُس ’تے وِشواس کرنۄں ہٹ جاݨگے۔ کۄلِیاں دی دلالی وِچ اُہ آپݨا مُۄںہ کالا نہِیں کریگا۔

مۄہن جی تاں پِچھّے ہٹ گِیا پر پِیارے لال دے سِرتۄڑ یتن جاری رہے۔ پٹواری٬ کمپّائۄُڈر جاں کِسے بابُۄ ’تے ریڈ کرائُݨ لئی وِیہ تِیار سن پر اِس پہاڑ نال متھّا لائُݨ تۄں سبھ ڈردے سن۔

کئی دِناں بائد پِیارے لال نُۄں آپݨے جماتی بھِںدّر دی یاد آئی۔

اجّ کلّہ اُہ سبذی ویچدا سی۔ پہِلاں اُہ دُدھّ ڈھۄںدا سی۔

اِک دِن مُۄںہ-ہنیرے سَیمپل والِیاں نیں اُس نُۄں گھیر لِیا سی۔

جِنّے پَیسے کیس نُۄں رفا-دفا کرن لئی اُس تۄں مںگّے گئے٬ اُنے دیݨ دی اُس دی پہُںچّ نہِیں سی۔

ججّ وی اُس دی پہُںچّ تۄں باہر سی۔

کِسمت ’تے ڈۄری سُٹّ کے اُہ فَیسلا اُڈِیکݨ لگّا۔

دۄ سال دی کَید ہۄئی اتے تِنّ ہذار رُپئے جُرمانا۔

گہِݨے-گٹّے ویچ کے اپِیل کِیتی۔ اگّے بچن سِںگھّ نال واہ پَے گِیا۔

دھکّے کھا-کھا بھِںدّر سِیاݨا ہۄ چُکّا سی۔ رِشوت والا کَۄڑا گھُٹّ اُس نُۄں بھرنا ہی پَیݨا سی۔

بچن سِںگھّ نال سَۄدا تہِ ہۄئِیا۔ تِنّ ہذار بدلے اُس نیں اُس نُۄں بری کرائُݨا سی۔

ناں اُہ بری ہۄئِیا٬ ناں بچن سِںگھّ نیں پَیسے مۄڑے۔

کَید کٹّ کے بھِںدّر جدۄں واپس آئِیا تاں اُس نُۄں بچن سِںگھّ دا خِیال آئِیا۔ پَیسے واپس کرائُݨ اُہ بچن سِںگھّ کۄل گِیا۔ اُہ ساف مُکّر گِیا۔ اکھے گںگّا گئے پھُلّ وی کدے مُڑے نیں۔

بچن سِںگھّ آپݨا فرذ نِبھا چُکّا سی۔ ججّ نیں بھِںدّر دی سذا وی گھٹا دِتّی سی اتے جُرمانا وی۔ اِہ سبھ بچن سِںگھّ دی کِرپا کارن ہی ہۄئِیا سی۔ بھِںدّر ہۄر کی بھالدا سی؟

ہتھّ ملݨ تۄں سِوا اُہ کُجھ نہِیں سی کر سکِیا۔

ہُݨ مَۄکا سی۔ بھِںدّر جے چاہے تاں آپݨے اںدّر بلدی جوالا ٹھںڈھِّیکرسکداسی۔

بھِںدّر جھٹّ منّ گِیا۔

پِیارے لال اتے بھِںدّر نُۄں وِجِیلَیںس والِیاں کۄل بھیجݨ تۄں پہِلاں گُرمِیت سِںگھّ کۄل پیش کِیتا گِیا۔ وِجِیلَیںس والِیاں نیں کی چالاں چلّݨِییاں ہن اتے اُہناں نُۄں کِویں مات دیݨا ہَے٬ اِہ وِستھار پُۄروک سمجھائِیا گِیا۔

گُرمِیت دے دسّے گُر پَیر-پَیر ’تے کمّ آئُݨے سن۔

“کِیہدے جۄڑاں ’چ بَیٹھݨ آئے ہۄ؟” دِئۄ کدّ اتے کُںڈھِّییاں مُچھّاں والے وِجِیلَیںس اِںسپَیکٹر نیں رۄہب جھاڑدِیا اُہناں دا سواگت کِیتا۔

جے گُرمِیت نیں چَۄکس ناں کِیتا ہُںدّا تاں بھِںدّر اِس گھُرکی ’تے دھُر اںدّر تکّ ہِلّ جاںدا۔

“کھسم تۄں کۄئی غلت کمّ کرائُݨا ہۄئۄُ۔ اگلا نہِیں کردا ہۄݨا تاں ہی اںدّر کرائُݨا ہۄئۄُ۔” بھِںدّر دے گلّ شُرُۄ کرن تۄں پہِلاں ہی اِںسپَیکٹر بۄلݨ لگّا۔

پِیارے لال نیں وکِیل وجۄں آپݨی جاݨ-پہِچاݨ کرائی۔ اِںسپَیکٹر دے تیور کُجھ-کُجھ بدلݨ لگّے۔

“دسّۄ کِہڑا افسر ہَے اتے کِنّے پَیسے مںگّدَے؟” اِںسپَیکٹر دا اگلا سوال اُہۄ سی٬ جِہڑا گُرمِیت انُسار اُس نیں اُہناں تۄں پُچھّݨا سی۔

اِس سوال دا جواب اُہناں نیں سِدھّے ڈھںگّ نال نہِیں سی دیݨا۔ جے اُہناں بچن سِںگھّ دا ناں لَے دِتّا تاں اِںسپَیکٹر نیں کُرسی تۄں بُڑھک پَیݨا سی۔ وِچے چار گالہاں پِیارے لال نُۄں کڈھّݨِییاں سی۔ بچن سِںگھّ دِییاں تارِیفاں دے پُل بنّہ دیݨے سن۔ جے اُہ پھیر وی ذِد کر کے بَیٹھ گئے تاں اُس نیں کمّ کرائُݨ دا وائدا کرکے ٹال دیݨا سی۔

سرکاری وکِیل نُۄں پھڑ کے اِںسپَیکٹر نیں آپݨی پڑت گںدّی تھۄڑھا کرائُݨِیسی۔

پْراسِیکِئۄُشن اتے پُلِس دا ہڈّ-ماس دا رِشتا سی۔ پُلِس سرکاری وکِیل دا باہُۄ-بل سی اتے سرکاری وکِیل پُلِس دا دِماغ۔ اِک نُۄں نُکسان پُجّݨ نال دُۄجے نُۄں نُکسان آپے پُجّ جاݨا سی۔

“تُسِیں ساڈے نال چلّۄ۔ مَۄکے ’تے سبھ پتا لگّ جُۄ۔”

“اَیں مَیں مُۄںہ چُکّ کے کِویں تُر پاں؟ مَیں ذِمّیوار افسر ہاں۔ پھڑے جاݨ والے دا اتا-پتا تاں ہۄوے۔” کھِجھے اِںسپَیکٹر نیں پِیارے لال دی ڈِگری دی پرواہ کرنی چھڈّ دِتّی۔

ہُݨ جدۄں کِہ فرِیادی نال وکِیل سی اتے وکِیل ہُشِیاری ورت رِہا سی تاں اِںسپَیکٹر لئی شِکار دا ناں جاݨنا ہۄر وی ذرُۄری ہۄ گِیا سی۔ پھڑِیا جاݨ والا ذرُۄر کۄئی پُلِس مُلاذم سی جاں وِجِیلَیںس والِیاں دا مِتّر پِیارا۔ اِنا کُ اِںسپَیکٹر دی سمجھ آ گِیا سی۔

اِںسپَیکٹر دے ذِہن وِچ مِتّر افسراں دے اکس اُبھرن لگّے۔

کِدھرے اُہ نائِب تہِسِیلدار ناں ہۄوے؟ ہالے کلّہ ہی اُس نیں اِںسپَیکٹر دا کمّ کِیتا سی۔ اِک نجُۄل پلاٹ ’تے اُس دا کبذا کرائِیا سی۔

کِدھرے اُہ اِںڈسٹری اِںسپَیکٹر ہی ناں ہۄوے؟ کُجھ دِن پہِلاں اُس نیں ساہِب دے مُںڈّے نُۄں سٹِیل دا کۄٹا منذُۄر کروا کے دِتّا سی۔

پھُۄڈ سپلائی اِںسپَیکٹر نیں ہَۄلدار دی بھَیݨ دے وِیاہ ’تے مِٹھائیِیاں دی چھہِبر لائی سی۔

بِناں افسر دا ناں-پتا جاݨِیاں اُہ کُرسی تۄں نہِیں اُٹھّیگا۔ من ہی من اِںسپَیکٹر نیں فَیسلا کر لِیا۔

“ناں-پتا نہِیں دسّݨا تاں ارذی-پتّر تاں دِئۄ۔ کِسے شرِیف آدمی نُۄں ہتھّ پائُݨ تۄں پہِلاں ساڈے پلّے کُجھ تاں ہۄوے۔” افسر دا ناں جاݨن لئی اِںسپَیکٹر ہر ہتھّکںڈّا ورتݨ لگّا۔

پِیارے لال نیں اِک بںدّ لِفافا اِںسپَیکٹر ولّ ودھائِیا۔

“اِس لِفافے وِچ ہلفِییا بِیان ہَے۔ مَیجِسٹْریٹ کۄلۄں تسدِیک کروائِیا ہۄئِیا۔ شِکائِت جھُۄٹھی نِکلی تاں بیشکّ ساڈے خِلاف کاروائی کر لَیݨا۔”

اِس سوال دے جواب دی تِیاری وی اُہ پہِلاں ہی کر کے آئے سن۔

لِفافا دیکھ کے اِںسپَیکٹر دے تن-بدن نُۄں اگّ لگّ گئی۔ وکِیل نہِلے ’تے دہِلا جڑدا جا رِہا سی۔

“بیوساہی کر کے کرا لِئۄ پھیر کمّ۔” کمّ ناں کرن دا سںکّلپ اِںسپَیکٹر نیں اِک وار پھیر دُہرائِیا۔

“ساڈی اِک بینتی ہَے۔ لِفافے نُۄں مَۄکے ’تے ہی کھۄلہݨا۔”

پِیارے لال دی اِس بینتی ’تے اِںسپَیکٹر اںدّر بلدی اگّ ’تے تیل تاں پِیا پر اُہ بُکھلائِیا ناں۔

“ٹھِیک ہَے٬ پر اِک سمسِّیا ہَے۔ اِس وکت ناں میرے کۄل گڈّی ہَے ناں سٹاف۔ تُسِیں گڈّی دا پْربںدھّ کرۄ٬ مَیں سٹاف دا کرداں۔”

لِفافا جیب وِچ پا کے اِںسپَیکٹر کُرسی تۄں اُٹھّ کھلۄتا۔ اُہ سٹاف دا پْربںدھّ کرن لئی اِدھر-اُدھر ٹہِلݨ لگّا۔

بھِںدّر گڈّی لَیݨ تُر گِیا۔ پِیارے لال اِںسپَیکٹر دِییاں گتِیوِدھِییاں ’تے نذر رکھّݨ لگّا۔

گڈّی دس مِںٹّ بائد آ گئی۔ دۄ مِںٹّ لئی گِیا اِںسپَیکٹر تِنّ گھںٹّے ناں مُڑِیا۔ پِیارے لال نُۄں جھٹّ کھُڑک گئی۔ تِیر اُہناں دی کمانۄں نِکل چُکّا سی۔

پںجّ وجا کے آئے اِںسپَیکٹر دا چِہرا شاںت سی۔

آئُںدِیاں ہی اُس نیں مُیافی مںگّی۔ ساہِب نیں اُس نُۄں اِک ذرُۄری مِیٹِںگّ لئی  بُلا لِیا سی٬ اُتھے دیر ہۄ گئی۔

سُبہا پھیر آئُݨ۔ ٹھِیک دس وجے۔ وِجِیلَیںس دی گڈّی وی تِیار ہۄئیگی اتے سٹاف وی۔ گِیاراں وجّدے نُۄں شِکار پِںجّرے وِچ ہۄئیگا۔

مُۄںہ لٹکائی اُہ واپس آ گئے۔

پُلِس نیں اُہناں نُۄں مات دِتّی سی اتے اُہناں نیں پُلِس نُۄں۔

ہلفِییا بِیان وِچ اُہناں بچن سِںگھّ دی تھاں نائِب تہِسِیلدار دا  ناں لِکھِیا سی۔ جے بچن سِںگھّ دا ناں لِکھ دِتّا ہُںدّا تاں ساری یۄجنا دھری-دھرائی رہِ جاںدی۔

پِیارے لال دے اسفل ہۄݨ بائد اِہ ذِمّیواری گُرمِیت نُۄں سَۄمپی گئی۔

دُبارا اسپھلتا دا مُۄںہ ناں دیکھݨا پئے٬ اِس لئی سارے ہالاتاں دا اِک وار پھیر جائِذا لِیا گِیا۔

وِجِیلَیںس وِبھاگ وِچ اجّ-کلّہ کِہڑے-کِہڑے افسر تائِنات سن؟ اُہناں دے بچن سِںگھّ نال کِہۄ-جِہے سمبّںدھّ سن؟ ڈِپٹی کِہڑا سی؟ اُس دا روئیِّیا کِہۄ جِہا رہیگا؟ کۄئی بچن سِںگھّ نُۄں ہتھّ پائیگا وی جاں نہِیں؟

اِس اِلاکے دا اِںچارج کۄمل سِںگھّ اِںسپَیکٹر سی۔

کۄمل سِںگھّ اتے بچن سِںگھّ اِکۄ سِکّے دے دۄ پاسے سن۔

ہالے کلّہ دی گلّ ہَے۔ نرِںجّن سِںگھّ اۄورسِیئر دی اِنکُیائِری سمیں بچن سِںگھّ نیں کۄمل سِںگھّ دا گھر نۄٹاں نال بھرِیا سی۔

ڈِپٹی ایسدا وی دا باپ سی۔

گُرمِیت نُۄں پُلِس کپتان نال سمپّرک کرنا پَیݨا سی۔

بِیہلے والے سرپںچّ نیں بچن سِںگھّ نال پُراݨا ہِساب چُکتا کرنا سی۔ سرپںچّ دا سالا پھس گِیا سی پںجّ کِلّۄ ڈۄڈِیاں دے کیس ’چ۔ بچن سِںگھّ نیں اِک مہِینا اُس دی ذمانت نہِیں سی ہۄݨ دِتّی۔ سرپںچّ نیں اُس دِییاں بہُت مِنّتاں کِیتِییاں سن۔ سالے دے ماسُۄم بچِّیاں دا واستا پائِیا سی۔ سرپںچّ دی سالیہار مری ہۄئی سی۔ بچّے چھۄٹے سن۔ سالے بِناں اُہ رات نُۄں ڈڈِیا-ڈڈِیا اُٹھّدے سن۔ سرپںچّ دا سالا غرِیب سی۔ بچن سِںگھّ جِنّی فِیس مںگّدا سی٬ اۄنی نہِیں سی دے سکدا۔ پر بچن سِںگھّ نیں اِکۄ ناںہ پھڑی رکھّی۔

بچن سِںگھّ جے اِک گھںٹّے لئی وی اںدّر ہۄ جاوے٬ سرپںچّ دا کالجا تاں وی ٹھر جاوے۔ اُس نُۄں پتا لگّ جاوے٬ جھُۄٹھے کیساں وِچ پھس جاݨ دا درد کِہۄ جِہا ہُںدَّے۔

سرپںچّ نُۄں لَے کے گُرمِیت نیں خُد چڑھائی کر دِتّی۔

پُلِس کپتان تۄں ہیٹھاں اُس نیں کِسے نال گلّ ناں کِیتی۔

اُہ اِک رِشوتخۄر افسر نُۄں پھڑائُݨ آئے سن۔ وِجِیلَیںس والے اُس دے مِتّر سن۔ اُہ اُہناں نال جاݨ لئی تِیار نہِیں سن۔ کپتان رِشوت دے وِرُدھّ سی۔ اُہ اُہناں دی مدد کرے۔

کپتان جھٹّ منّ گِیا۔ فرِیادی نُۄں ہر ترہاں دی مدد مِلیگی۔ اُہ یکِین دِوائُݨ لگّا۔

پھڑِیا جاݨ والا اِک گذٹِڈ افسر سی۔ اِس لئی پارٹی دا مُکھی ڈِپٹی نُۄں بݨائِیا جاوے۔ ڈِپٹی کمِشنر نُۄں فۄن کر کے کِسے کارجکاری مَیجِسٹْریٹ نُۄں بُلائِیا جاوے۔ پُلِس پارٹی نُۄں ہدائِت کِیتی جاوے۔ دۄشی نُۄں پھڑے جاݨ تک اُس دا ناں ناں پُچھِّیا جاوے۔

کپتان نیں سبھ شرتاں منّ لئیِیاں۔

فرِیادِییاں نُۄں کپتان دے دفتر بِٹھائِیا گِیا۔ پُلِس پارٹی دے تِیار ہۄݨ تک اُہناں دی شناخت نُۄں گُپت رکھِّیا گِیا۔

ڈِپٹی نیں وال دھُپّ ’چ سفَید نہِیں سی کِیتے۔ ریڈ تۄں پہِلاں-پہِلاں اُس نیں کھۄج لَیݨا سی کِہ ماڑے دِن کِس دے آئے سن۔

سرپںچّ بِیہلے دا سی۔ اِس لئی ریڈ شہِر دے کِسے افسر ’تے ہۄݨا سی۔ مَیجِسٹْریٹ  نال لِیا گِیا ہَے٬ اِس لئی ساڑھستی کِسے گذٹِڈ افسر ’تے چڑھنی سی۔

نال وکِیل سی۔ کۄرٹ کچہِری دا کۄئی افسر وی ہۄ سکدا سی۔

اِنا کُ اںدّاذا لا کے ڈِپٹی جِیپ وِچ بَیٹھ گِیا۔

اِشارے نال اُس نیں رِیڈر نُۄں سمجھائِیا۔ اُہ ریڈ ’تے جا رِہَے۔ پِچھّۄں اُہ ’خِیال‘ رکھّے۔

رستے وِچ ڈِپٹی نیں بتھیرا گلِّیں لائِیا۔ ول-پھیر پا کے افسر دا ناں پُچھّݨا چاہِیا۔ سرپںچّ پکرۄڑھ سی۔ وِیہاں-پںجھِّییاں سوالاں پِچھّۄں مساں مُۄںہ کھۄلہدا وی تاں کُجھ پلّے ناں پائُںدا۔

فرِیادِییاں نیں جِیپ جدۄں کچہِرِییاں اگّے رُکوائی تاں ڈِپٹی دے کنّ کھڑے ہۄ گئے۔ تہِسِیلدار دی شامت آئی لگّدی ہَے۔ وَیسے ہُݨ تک رِیڈر نیں سبھ تھائیِں فۄن کھڑکا دِتّے ہۄݨگے۔ پھیر وی اُہ یار دے بچاء دے ڈھںگّ سۄچݨ لگّا۔

ڈِپٹی دے سبر دے پِیالے بھر چُکّے سن۔ اُس تۄں ہۄر سبر نہِیں سی ہۄ رِہا۔ اُہ ڈر رِہا سی۔ اُس تۄں کِدھرے آپݨے ہی بںدّے دے گل تے اںگُّۄٹھا ناں رکھِّیا جاوے۔

ریڈ تۄں پہِلاں پُلِس لئی لِکھا پڑھی کرنی ذرُۄری سی۔لِکھا پڑی تاں ہۄݨی سی جے مُلذم دا ناں پتا ہۄوے۔

ڈِپٹی دے اڑ جاݨ ’تے گُرمِیت نُۄں جھُکݨا پِیا۔ ہُݨ تکّ اُہناں نیں پُلِس نُۄں پھسائی رکھِّیا سی۔ ہُݨ اُہناں دے پھسݨ دی واری سی۔

سڑک ’تے کھڑۄ کے لِکھا-پڑھی کرنی ٹھِیک نہِیں سی۔ اُہ ڈھابے اگّے جا رُکے۔ سرپںچّ٬ گُرمِیت٬ ڈِپٹی اتے مَیجِسٹْریٹ لِکھا-پڑھی وِچ رُجھ گئے۔ سِپاہی چاہ پِیݨ دے بہانے اِدھر-اُدھر کھِںڈّ گئے۔

کھڑی جِیپ اتے گھُمّدے سِپاہِییاں نُۄں دیکھ کے وِجِیلَیںس پارٹی دے کچہِری آئُݨ دی خبر چارے پاسے پھَیل گئی۔

افسر پہِلاں ہی سُچیت ہۄ چُکّے سن۔ املا-پھَیلا وی چَۄکس ہۄ گِیا۔

تہِسِیلدار دَۄرے ’تے نِکل چُکّا سی۔ نائِب-تہِسِیلدار کلّہ تۄں ہفتے دی چھُٹّی ’تے سی۔

لِکھا-پڑھی مُکمّل کر کے پُلِس پارٹی نیں بچن سِںگھّ دے دفتر اگّے ناکا لا لِیا۔

سرپںچّ نُۄں اگّے بھیجِیا گِیا۔ اُہ پائۄُڈر والے نۄٹ سرکاری وکِیل نُۄں پھڑائے۔ جدۄں اُہ پَیسے پھڑ لئے تاں پُلِس پارٹی نُۄں اِشارا کرے۔ باکی پُلِس آپے سمبھّال لئیگی۔

سرپںچّ دفتر گِیا۔ پتا لگّا٬ اُہ کچہِری پیش ہۄئِیا ہۄئِیا ہَے۔

سرپںچّ کچہِری گِیا۔ پتا لگّا٬ اُس دے مہِمان آئے سن۔ اُہ گھر چلا گِئَے۔

جدۄں شِکار اُڈاری مار گِیا تاں اُداس ہۄئِیا ڈِپٹی سرکاری وکِیل دے دفتر آ بَیٹھا۔

“ہُݨ کی کرِیئے؟” کُجھ دیر ہۄر اِںتذار کرن پِچھّۄں ڈِپٹی نیں سرپںچّ تۄں پُچھِّیا۔

“جِویں تھۄڈی مرذی۔” رۄݨ-ہاکے ہۄئے سرپںچّ نیں ڈۄری ڈِپٹی ’تے سُٹّ دِتّی۔

“اجّ کِسمت اُس نُۄں بچا گئی۔”کدے پھیر کۄشِش کراںگے۔” فرِیادی دی مُۄرکھتا ’تے مُسکرائُںدے ڈِپٹی نیں وِدا لئی۔

سمّتی نُۄں سپھلتا بھاویں نہِیں سی مِلی پر نتِیجا ماڑا نہِیں سی۔

گُرمِیت دے اڑے رہِݨ کارن ڈِپٹی ولّۄں بھیجے رُکّے دے آدھار ’تے بچن سِںگھّ خِلاف پرچا درج ہۄ گِیا سی۔ بچن سِںگھّ دے بچ نِکلݨ کارن اَیف.آئی.آر. دی کۄئی وکّت نہِیں سی٬ پر بچن سِںگھّ دی بدنامی لئی اِہۄ کافی سی۔

اگلے دِن اخبار خبراں نال بھر گئے۔

شرمسار ہۄئے بچن سِںگھّ نیں مہِینے دی چھُٹّی لَے لئی۔

“ہُݨ اِس شہِر وِچ رہِݨ دا کۄئی ہجّ نہِیں۔” بدلی لئی چںڈِّیگڑھ ڈیرا لائی بَیٹھے بچن سِںگھّ دے یاراں-دۄستاں نُۄں سُنیہے آئُݨ لگّے۔

اِہ پہِلے رۄڑے دے ہٹ جاݨ ’تے سمّتی دا راہ پدھّرا ہۄݨ لگّا۔

 

 

20

سمّتی  نیں پْراسِیکِئۄُشن والا کِلہا جِنّی آسانی نال فتہِ کِیتا سی٬ نِیاں-پالِکا والا چکّروِئۄُ تۄڑنا اُسنُۄں اُنا ہی مُشکل ہۄ گِیا سی۔

پہِلاں جِتھے وی دۄ وکِیل جُڑدے اُہناں دی گلّبات دا وِشا اِکۄ ہُںدّا۔ کدے گُپتا آکھ رِہا ہُںدّا٬ “ناتھ مہںتّاں والے کیس وِچۄں پںجّاہ ہذار لَے گِیا۔” کدے شرما آکھدا٬ “تیل دی بلَیک والے کیس وِچ ناتھ سیٹھاں تۄں وِیہ ہذار لَے گِیا۔”

کدے سُرِںدّر مۄہن آکھدا٬ “شہِݨے والی ذمِین دے کیس وِچ مَیں ججّ نُۄں سٹھّ ہذار دِوائے  نیں”, کدے ہربںسّ سِںگھّ آکھدا٬ “اُس دی دھِر نیں چالی ہذار دے کے اِںتکال والا کیس آپݨے ہکّ ’چ کرائِئَے۔”

ججّ دے خِلاف جہّاد چھیڑن تۄں پہِلاں لِیگل سَیلّ نُۄں لگّا سی٬ جِویں دِناں وِچ ہی اُہ اجِہے کیساں دی لمبّی لِسٹ بݨا لئیگا٬ جِنہاں وِچ ججّ نیں رجّویں پَیسے کھادھے سن۔

پر کئی ہفتِیاں دِییاں ٹکّراں دے باوجُۄد وی نِیتجا سِفر رِہا سی۔

جِس کۄل وی ناتھ دِییاں ودھِیکِییاں بارے گلّ کردے٬ اُہۄ مُۄںہ سِئۄُں لَیںدا۔

وکِیلاں وِچ سائِلاں نالۄں ودھّ سہِم سی۔ سائِل تاں ’ہاں ہُۄں‘ کر ہی دِںدّے۔ وکِیل اِک وی شبد مُۄںہۄں کڈھّݨ تۄں پہِلاں سَۄ-سَۄ وار سۄچدے۔

بہُتے وکِیل بچن سِںگھّ ’تے ہۄئے ریڈ ’تے خُش نہِیں سن۔ ریڈِںگّ پارٹی وِچ اِک وکِیل دے شامل ہۄݨ کارن وکِیلاں نُۄں لگّدا سی جِویں ساری بار دے مُۄںہ ’تے کالخ ملی گئی ہۄوے۔ جِویں اُہ افسراں٬ اہِلکاراں نُۄں مُۄںہ دِکھائُݨ جۄگے نہِیں سی رہے۔

بار دی اِس بدنامی لئی لِیگل سَیلّ ذِمّیوار سی۔ لِبّڑی بھیڈ کۄل کھڑۄ کے کۄئی ہۄر کِئۄں لِبّڑے؟ سَیلّ والِیاں کۄل کۄئی ججّ دی چُغلی کِئۄں کرے؟

ہِمّت ہارن والے دِن گُرمِیت وی نہِیں سی جمِّیا۔

رات-براتے اُہ مِتّر وکِیلاں نال سمپّرک کائِم کرن لگّا۔

گُپتا وکِیل ہالے وی آپݨے سٹَیںڈ ’تے کائِم سی۔ مہںتّاں نیں ناتھ نُۄں پںجّاہ ہذار رُپئے دِتّے سن۔ اُہ سَیلّ دی مدد کرنا چاہُںدّا سی پر کر نہِیں سی سکدا۔ مہںتّاں نُۄں ججّ نال کۄئی گِلا نہِیں سی۔ اُہناں نیں پَیسا دِتّا سی تے غذ پڑوائِیا سی۔ دُۄجے اُہناں دی اپِیل اُپرلی ادالت وِچ چلّدی سی۔ مہںتّاں نیں جے کۄئی ارذی-پتّر جاں ہلفِییا بِیان دے دِتّا تاں اِہۄ اُہناں دی ہار دا کارن بݨ جاݨا سی۔ اُہ آپݨے پَیر ’تے آپ کُہاڑا مارن نُۄں تِیار نہِیں سن۔

اِہۄ جِہی مجبُۄری ہی شرمے وکِیل دی سی۔ سیٹھ وی ڈرُۄ سن۔ اُہناں نیں سُکھّاں سُکھ کے کھہِڑا چھُڈائِیا سی۔ ہرخے ججّ دا کی اےَ٬ سرکاری وکِیل نُۄں آکھ کے اپِیل ہی کروا دیوے۔ بلَیک کرنا اُہناں دا دھںدّا ہَے۔ کِسے تھاݨیدار نُۄں شِںگّار کے مُڑ ریڈ کروا دیوے۔ سیٹھ وِچۄلے دی کُتّے کھاݨی تۄں وی ڈردے سن۔ آکھیگا ججّ نیں کِہڑا تھۄنُۄں گھرۄں بُلائِیا سی۔ تھۄڈے ہی خُرک ہۄئی سی۔ مُڑ کِسے نیں سیٹھاں دا کمّ نہِیں کرائُݨا۔ ناں بئی ناں٬ شِکائِت شبد سیٹھاں دے کھاتے وِچ نہِیں سی۔

ججّ خِلاف ٹھۄس شِکائِت تاں ہی بݨدی جے کۄئی دھِر ہِکّ تھاپڑ کے آکھدی٬ “ججّ نُۄں پَیسے مَیں دِتّے نیں۔” اجِہی دھِر نہِیں لبھی ناں سہی۔ کۄئی اجِہی دھِر سہی جِہڑی آکھے اُس دی وِرۄدھی دھِر نیں ججّ نُۄں پَیسے دِتّے نیں۔ ہاری دھِر دے دۄش دی بہُتی وکّت نہِیں سی۔ چلۄ٬ اِس ترہاں ججّ دے خِلاف گلّ تۄرن دا بہانا تاں بݨنا سی۔

اجِہی کۄئی پارٹی شِںگّارن لئی گُرمِیت نیں جھاںجی دے در ’تے دستک دِتّی۔

جھاںجی گُرمِیت نُۄں چھۄٹا بھرا سمجھدا سی۔ اُس نیں آپݨی دھِر نُۄں جھِڑکِیا ذرُۄر سی پر اُہ سبھ جھُۄٹھ سی۔ وِرۄدھی دھِر نیں ججّ نُۄں کاہنُۄں پَیسے دِتّے سن۔ اسل گلّ اِہ سی کِہ اُس دے سائِل دا کیس بہُت کمذۄر سی۔ جھاںجی نُۄں پہِلے دِنۄں پتا سی اُہ جِتّ نہِیں سکدے پر اُہ مُرغی مۄٹی سی۔ دس دی تھاں سَۄ خرچݨ والی۔ جھاںجی تۄں چھڈّی ناں گئی۔ اُہ سائِل نُۄں مُکدّما جِتّݨ دے سبذ-باغ دِکھائُںدا رِہا۔ نالے منۄ-وِگِیانک تَۄر ’تے تِیار کردا رِہا۔ ججّ بیئیِمان ہَے۔ کۄئی پتا نہِیں کدۄں کِس ولّ پلّڑا جھُکا دیوے۔ کئی-کئی سال مُکدّما جِتّݨ دا سُپنا دیکھدی دھِر نُۄں جے اِک دم ہار دا ساہمݨا کرنا پَے جاںدا تاں اُہ جھاںجی دا سِر ناں پاڑ دِںدّی۔ اِہ تاں پارٹی نُۄں بھمبّل-بھُۄسِیاں وِچ پائی رکھّݨ دا جھاںجی دا اِک ٹرِکّسی۔

مِلدا-جُلدا بہانا مہِںگّا سِںگھّ نیں گھڑ دِتا۔

گُرمِیت نُۄں کُجھ سمجھ نہِیں سی آئِیا۔ وکِیلاں نیں سائِلاں نُۄں بھمبّل-بھُۄسِیاں وِچ پائِیا سی جاں گُرمِیت نُۄں۔

پِیارے لال اتے مۄہن جی دا وی اِہۄ ہال سی۔ مۄہن جی دے کِسے سائِل نیں وی ہُںگّارا نہِیں سی بھرِیا۔

تھکّ-ہار کے لِیگل سَیلّ نیں ہتھِیار سُٹّ دِتّے۔ لُٹّے-کھسُٹّے اتے ڈرے سہِمے لۄک جݨے-کھݨے کۄل دِل نہِیں پھرۄلݨ لگّے٬ وکِیلاں کۄل تاں بِلکُل نہِیں۔

جے اُہناں آپݨے دُکھڑے رۄئے تاں ہمدرداں کۄل ہی رۄݨگے۔

سمّتی دِییاں سارِییاں اِکائیِیاں نُۄں سُچیت کِیتا گِیا۔ اُہ لۄکاں وِچ وِچرن۔ لۄکاں دی دُکھدی رگ ’تے اُںگل رکھّݨ۔ پھیر ہی سپھلتا دی سمبھّاونا بݨ سکدی سی۔

*تِیکاری فرںٹّ دے راجِںدّر نُۄں ہیڑِیکے والے رام سِںگھّ دی سُۄہ لگّی۔ ادالتاں نیں اُس نُۄں رجّ کے لّٹِیا سی۔ اُس نُۄں دھِجائُݨ لئی راجِںدّر نُۄں کئی دِن اُس دُیالے کٹِّییاں-وچھِّییاں بنّہݨِییاں پئیِیاں سن۔

جدۄں رام سِںگھّ دا باپ مرِیا سی تاں اُس دے ناں چالی کِلّے ذمِین سی۔ پٹِیالے ورگے شہِر دے سِینے وِچ چالی دُکاناں دی مارکِیٹ سی۔ لکھّاں رُپِیا بَیںکاں وِچ جمہاں سی۔

وسِیئت کر کے بھاگ سِںگھّ نیں باںدراں وِچ بھیلی سُٹّ دِتّی۔ وڈّا بُرک بھرن دی لالسا کارن وارساں وِچ مہامبھارت چھِڑ پِیا۔ کئی لالچی لُۄمبڑ اُہناں دُیالے جُڑ گئے۔ نالے باںدر تماشا دیکھدے رہے٬ نالے دۄہاں بِلِّییاں نُۄں لُٹّدے رہے۔

بھاگ سِںگھّ دے دۄ وِیاہ سن۔ پہِلی دے پیٹۄں رام سِںگھّ سی۔ دُۄجی دے اِک کُڑی جسوِںدّر کَۄر۔

رام سِںگھّ دی باپ نال گھٹّ-ودھّ ہی بݨدی سی۔ اُہ نانکے گھر ہی پلِیا سی۔ اُتھے ہی پڑھِیا٬ جوان ہۄئِیا اتے اُتھے ہی چار سِیاڑ خرِید لئے۔

پِئۄ نیں دھی نُۄں خُۄب پڑھائِیا-لِکھائِیا۔ پْرۄفَیسر نال وِیاہِیا۔ کۄٹھی دِتّی٬ کار دِتّی۔ پٹِیالے والی مارکِیٹ اُس دے ناں کروا دِتّی۔ بتھیرا کِرائِیا آئُںدا سی۔ ساری اُمر وِہلی بَیٹھ کے کھاوے تاں وی نہِیں سی مُکّݨا۔

پُتّر نُۄں بھاگ سِںگھّ نیں گھرۄں ذرُۄر کڈھِّیا سی پر منۄں نہِیں سی وِسارِیا۔ دھی نُۄں بتھیرا کُجھ دِتّا جا چُکّا سی۔ ذمِین ’تے پُتّ دا ہی ہکّ سی۔ اِہۄ ہکّ اُہ وسِیئت راہِیں بہال کر گِیا۔ بھاگ سِںگھّ دی آکڑ نُۄں آںچ ناں آوے٬ اِس لئی رام سِںگھّ نُۄں ذمِین تۄں واںجھِیاں رکھِّیا گِیا۔ ساری ذمِین بھاگ سِںگھّ دے پۄتِیاں٬ یانی رام سِںگھّ دے مُںڈِّیاں دے ناں کِیتی گئی۔

سردارنی لئی پںجّ کِلّے راکھویں رکھّے گئے۔ جِنّا چِر جِئۄُںدی ہَے کمائی کھاںدی رہے٬ پِچھّۄں اُہ ذمِین وی پۄتِیاں نُۄں جاݨی سی۔

سردارنی نُۄں سردار دے مرن ’تے اۄنا دُکھّ نہِیں سی ہۄئِیا٬ جِنّا وسِیئت پڑھ کے ہۄئِیا سی۔ رام سِںگھّ دا کںڈّا کڈھّݨ دی تھاں اُہ بُڈھّی دا بُڈھاپا رۄل گِیاسی۔

بُڈھّی نیں بھائی-بھتِیجے اِکٹھّے کِیتے۔ وکِیلاں نال رائے کِیتی۔

کانُۄن مُتابک سردار دے تِنّ وارِس بݨدے سن۔ پتنی٬ دھی اتے پُتّ۔ جے وسِیئت ٹُٹّ جاوے تاں ماواں-دھِییاں نُۄں دۄ ہِسّے مِل سکدے سن۔

جوائی پہِلاں کۄٹھی٬ کَیش اتے کِرائے ’تے ہی خُش سی۔ جدۄں اِلم ہۄئِیا کِہ سسّ دے مرن پِچھّۄں اُس دی جائِداد وی اُس دی پتنی نُۄں مِلیگی تاں لمبّی چھُٹّی لَے کے اُہ سہُرِیں آ بَیٹھا۔

وکِیلاں دے مشورے ’تے جوائی نیں اِک جائلی وسِیئت تِیار کِیتی۔ اِہ اِک-پاسڑ ناں لگّے اِس لئی پںجّ کِلّے ذمِین پۄتِیاں نُۄں جاݨی دِکھائی گئی سی۔ باکی بچدی جائِداد وِچ ماواں-دھِییاں نُۄں برابر دا ہِسّیدار بݨائِیا گِیا۔

مُکدّمیباذی شُرُۄ ہۄ گئی۔ اِک پاسے سسّ٬ جوائی اتے اُہناں دے رِشتیدار سن۔ دُۄجے پاسے رام سِںگھّ٬ مامے اتے اُہناں دے رِشتیدار سن۔

دۄہاں دھِراں نُۄں لگّدا سی٬ ذمِین مُفت وِچ ہی مِلݨ والی سی۔ جۄ وی ہتھّ لگّ جائے٬ اُہ آپݨا سی۔

دۄہاں دھِراں دی لُٹّ-کھسُٹّ شُرُۄ ہۄئی۔ اُہناں نُۄں اِک پاسے بدماش چُۄںڈݨ لگّے٬ دُۄجے پاسے وکِیل۔

کدے اِک دھِر نُۄں چار بدماش نال لَے کے ذمِین واہُݨی پَیںدی۔ کدے دُۄجی دھِر نُۄں دس بدماش نال لَے کے فسل اُجاڑنی پَیںدی۔ کدے اِک دھِر نُۄں ذمِین ’چ کھڑۄ کے للکارے مارنے پَیںدے٬ کدے دُۄجی دھِر نُۄں فائِر کرنے پَیںدے۔

دۄہاں گھراں وِچ بکّرے رِجھّݨ, شراباں اُڈّݨ اتے کھَۄرُۄ پَیݨ لگّے۔

وکِیلاں نیں مُکدّمے وِچۄں مُکدّما کڈھّݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ کدے ستّ اِکوںجّا٬ کدے گِرداوری دی درُستی٬ کدے اِںتکال مُتناذا اتے کدے دفا اِک سَۄ پںتّالی۔

جوائی پڑھِیا-لِکھِیا سی۔ بہُتے کمّ جاݨ-پہِچاݨ دے سِر ’تے ہۄ جاںدے۔

اِدھر سارا ٹۄلا انپڑھ سی۔ وکِیل پںجّ دی تھاں پںجّاہ خرچائُںدے سن۔ کدے گواہ دا خرچا٬ کدے ماہِر دا٬ کدے کمِشن نِیُکت کرائُݨا ہَے٬ کدے پٹواری بُلائُݨا ہَے٬ کدے کۄرٹ-فِیس لائُݨی ہَے٬ کدے اپِیل کرنی ہَے۔

جوائی دھِر ذمِین ’تے کابذ سی۔ ذمِین دی کمائی اُہناں نُۄں آ رہی سی۔ مُکدّمیباذی دا خرچا اُہناں نُۄں چِتّ-چیتے وی نہِیں سی۔ اُہناں نُۄں مُکدّما لٹکائُݨ وِچ وی لابھ سی اتے مُکائُݨ وِچ وی۔

رام سِںگھّ دی ٹۄٹنی گںجّی ہۄ رہی سی۔ فَیسلا ہۄوے تاں ذمِین وِچۄں چار پَیسے آئُݨ لگّݨ۔

کاہل دی تاںگھ وِچ رام سِںگھّ دھڑا-دھڑ رِیڈراں٬ سٹَینۄیاں دے گھر بھردا رِہا۔ فَیسلے دا وکت آئِیا تاں باذی جوائی دھڑا مار گِیا۔

جوائی نیں تِنّ لکھّ ’چ ججّ نُۄں خرِید لِیا۔ تِنّ کِلِّیاں دے مُلّ ’چ بتّی کِلّے مہِںگّے نہِیں سن۔

ججّ نیں کِہڑا مُںگّلی پھیرنی سی۔ اسل وسِیئت جھُۄٹھی کرار دے دِتّی اتے جھُۄٹھی اسل بݨا دِتّی۔ رام سِںگھّ دا آپݨا ہِسّا وی مارِیا گِیا۔

ہیٹھلی ادالت ’چ اُہ مار کھا گِیا۔ اگاںہ لئی سُچیت ہۄ گِیا۔

اُپرلے ججّ نُۄں گںڈھّݨ لئی اُس نیں پہِلے دِنۄں ہِیلا آرمبھّ دِتّا۔

سِیاݨے نیں رائے دِتی۔ رام سِںگھّ نیں امل کِیتا۔ سَۄدا پںجّ کِلِّیاں ’تے آ کے ٹُٹّ گِیا۔ ساری جُلّی تپّڑی ویچ کے رام سِںگھّ نیں ناتھ ساہِب دا گھر پُۄرا کِیتا۔

جوائی نیں کھہِڑا پھیر وی ناں چھڈِّیا۔ ہائی کۄرٹ ’چ اپِیل ٹھۄک دِتّی۔

اُتھۄں دے رںگّ ہی نِیارے سن۔ وکِیلاں٬ مُنشِییاں نیں وڈِّییاں-وڈِّییاں جیباں والے کۄٹ پائے ہۄئے سن۔ وکِیل ہر پیشی ’تے پںجّ ہذار لَیںدا سی۔ کیس دی سُݨوائی ہۄوے جاں ناں٬ اِس نال اُس نُۄں کۄئی سرۄکار نہِیں۔ نال چھۄٹا وکِیل ہُںدّا٬ دسَۄںدھ اُس نُۄں وی دیݨا پَیںدا۔ مُنشی دی فِیس اِتھۄں دے وکِیلاں نالۄں وی ودھّ۔ خرچے وی پہاڑ جِڈّے۔ کدے کِسے مِسل دا اںگّریذی وِچ انُواد کرائُݨا ہَے٬ دے جا ہذار۔ کدے کِسے مِسل دی فۄٹۄ کرائُݨی ہَے٬ دے جا اٹھّ سَۄ۔

ہائی کۄرٹ دے ججّ دا بںدّا لبھّݨ دی اُس دی جُرئت نہِیں سی پئی۔ دس-وِیہ کِلّے ذمِین دا کیس اُتھے کِسے گِݨتی وِچ نہِیں سی۔

رام سِںگھّ دی ہالت اِک جُیارِیئے ورگی بݨ گئی۔ بھٹھّ ’چ پئے باپُۄ والی ذمِین۔ جِہڑا لگّ گِیا٬ اُہۄ مُڑ آوے۔ اِسے آس ’تے اُہ پَیسے خرچ کر رِہا سی۔ اُس دی آپݨی ذمِین تاں گہِݨے ٹِکی ہی سی۔ ہُݨ مامِیاں دی وی ٹِکݨی شُرُۄ ہۄ گئی سی۔

ہائی کۄرٹ وِچ جوائی پھیر دھۄبی-پٹڑا مار گِیا۔ رام سِںگھّ چِتّ ہۄ گِیا۔

رام سِںگھّ نُۄں دلال دے نال-نال ناتھ ساہِب ’تے وی غُسّا سی۔ پَیسے لَیݨ سمیں ناتھ نیں وِیہ وار ہِکّ تھاپڑی سی۔ فَیسلا اجِہا ٹھۄک کے لِکھُۄں کِہ سُپرِیم کۄرٹ تک نہِیں ٹُٹّݨا۔ اِہ پہِلی سٹّے ہی لِف گِیا سی۔

جے سمّتی ناتھ تۄں کُجھ کُ پَیسے مُڑوا دیوے٬ اُہ تاں وی جِئۄُںدِیاں وِچ رہِجائے۔

راجِںدّر نیں اُس نُۄں دِلاسا دِتّا۔ اُہ ہَۄسلا رکھّے۔ ناتھ لئے پَیسے تاں مۄڑیگا ہی٬ نال ہۄر دے کے کھہِڑا چھُڈائیگا۔

راجِںدّر نیں چُپکے جِہے اُس دا ہلفِییا بِیان تسدِیک کرائِیا تے بۄجھے وِچ پا لِیا۔

شُرُۄیات ماڑی نہِیں سی۔

خربُۄذے نُۄں دیکھ کے خربُۄذا رںگّ پھڑن لگّا۔

اِک شام چَۄدھری نیں بابے دا درواذا جا کھڑکائِیا۔

گھریلُۄ تںگِّییاں-تُرشِییاں کارن کُجھ سال پہِلاں چَۄدھرِییاں نیں آپݨا کپاہ والا کارخانا ویچݨ دا من بݨائِیا سی۔ گاہک لائُݨ لئی جدۄں دلال نال گلّ تۄری تاں اُس نیں نوِیں سکِیم کڈھّ ماری۔

کارخانا شہِر دے وِچکار سی۔ جے اِس دے پلاٹ بݨا کے ویچے جاݨ تاں پَیسے کئی گُݨاں ودھّ وٹّے جا سکدے سن۔

سکِیم ماڑی نہِیں سی پر چَۄدھری٬ چَۄدھری ہی سن۔ اُہ کچہِری-تہِسِیلے دھکّے نہِیں سن کھا سکدے۔ کدے اِکرارناما لِکھݨ جائۄ٬ کدے بِیانا پھڑن اتے کدے رجِسٹری کرائُݨ۔ اُہناں بُدھّ رام نال اُکّا-پُکّا سَۄدا تہِ کر لِیا۔ اُہ چَۄدھرِییاں نُۄں بجھّوِیں رکم دیوے۔ اگاںہ اُنی کرے٬ اِکّی کرے٬ اُس دی مرذی۔

بُدھّ رام نیں اِس دھںدّے وِچۄں لکھّاں رُپِیا کمائِیا سی۔ ناں ہِںگّ لگّے ناں پھٹکڑی رںگّ وی چۄکھا۔ کُجھ رکم دے کے ذمِین دا بِیانا لِکھا لَیںدا۔ رجِسٹری کرائُݨ دی تارِیخ چھے مہِینے اگّے پا دِںدّا۔ پلاٹ کٹّ-کٹّ مہِںگّے بھاء ویچ دِںدّا۔ رجِسٹری دی تارِیخ آئُݨ تکّ پَیسے وی پُۄرے ہۄ جاںدے تے کُجھ پلاٹ وی بچے رہِںدّے۔

اِک لکھّ رُپِیا دے کے بُدھّ رام نیں اِکرارناما لِکھ لِیا۔ تھاں دا اسل مُلّ اٹھاراں لکھّ رُپئے پائِیا گِیا۔ اِنکم ٹَیکس دے جھںجّٹاں تۄں ڈردِیاں کاغذِیں-پتّرِیں اِس نُۄں پںجّ لکھّ دِکھائِیا گِیا۔

بُدھّ رام دے پلاٹ ویچݨ دا ہۄکا دیݨ سار ہی پاسا پٹھّا پَیݨا شُرُۄ ہۄ گِیا۔

پںجّاب وِچلی دہِشتگردی دا اسر اِس شہِر ’تے ہۄݨ لگّا۔ اُپرۄتھلّی کئی واکے ہۄ گئے۔ بَیںک لُٹِّیا گِیا٬ سکُۄٹر کھۄہِیا گِیا۔ کئی شاہُۄکار اگوا ہۄئے٬ لکھّاں دی پھِرَۄتی وسُۄلی گئی۔ کُجھ سیٹھ شہِر چھڈّ گئے۔ کُجھ تِیاری کرن لگّے۔

اگلے مہِینے سمسِّیا ہۄر گمبھِّیر ہۄ گئی۔ شہِر دے اِک پارک وِچ ورذِش کردے بںدِّیاں ’تے گۄلی چلائی گئی۔ وِیہ گھر پٹّے گئے٬ بسّ وِچۄں لاہ کے اٹھّ بںدِّیاں نُۄں گۄلِییاں نال بھُنِّیا گِیا۔ اِکّڑ-دُکّڑ کتل تاں آم جِہی گھٹنا بݨ گئی۔

جدۄں پہِلی ہی جائِداد خترے وِچ ہۄوے تاں نوِیں بارے کَۄݨ سۄچدا سی؟ بُدھّ رام ٹکّراں مار-مار ہمبھّ گِیا۔ مِیاد پُگّݨ تک اِک وی پلاٹ ناں وِکِیا۔

اٹھاراں لکھّ دیݨ دی اُس دی پرۄکھۄں نہِیں سی۔ رجِسٹری کرائُݨ نالۄں سَۄدا مُکرن وِچ بِہتری سی۔

چَۄدھرِییاں نیں فراخدِلی دِکھائی۔ کِسے ’پِچھلے جنم دے پاپاں کارن‘ اُہناں دا شاہُۄکارا پہِلاں ہی کھُسّ چُکّا سی۔ اِکرارنامے دی رکم کۄل رکھّݨا اُہناں نُۄں ہرام برابر لگّا۔ بُدھّ رام نُۄں گھر بُلا کے اُہناں بِیانا واپس کر دِتّا۔

تھۄڑھا جِہا ٹِکاء ہۄئِیا تاں لۄکاں دے دِل ٹِک گئے۔ باہر گئے لۄک گھراں نُۄں مُڑن لگّے۔ باہر بھُکھّے مرن نالۄں اِتھے گۄلی کھا کے مرنا چںگّا سی۔

دُکاناں٬ مکاناں دے بھاء پھیر چڑھن لگّے۔ چَۄدھرِییاں نُۄں دُگݨے-تِگݨے پَیسے مِلݨ لگّے۔

پُراݨے کاغذ-پتّر پھرۄلدے بُدھّ رام دے اِک دِن اِکرارناما ہتھّ لگّ گِیا۔ اِکرارناما لَے کے اُہ بھںڈّاری وکِیل ولّ دَۄڑِیا۔

وَیسے تاں اِکرارنامے دی مِیاد لںگھّ چُکّی سی۔ دستاویذ وِچ ردّۄ-بدل کر کے کِسمت اذمائی جا سکدی سی۔

کِسمت اذمائی گئی۔ اِس وار دلالی بھںڈّاری نیں کِیتی۔

پَیسے نیں ناتھ دِییاں اکھّاں ’تے پٹّی بنّہ دِتّی۔ اُس نُۄں دستاویذ وِچلِییاں ادلا- بدلِییاں نذر ہی ناں آئیِیاں۔ اِک-دۄ نہِیں٬ کئی-کئی تبدِیلِییاں ہۄئیِیاں سن۔ دائوے دی مِیاد ودھائُݨ لئی اِکرارناما لِکھݨ دی تارِیخ بدلی گئی سی۔ اسل اِکرارنامے ’تے دۄ گواہاں نیں گواہی پائی سی۔ کانُۄن دی مںگّ وی اِہۄ سی۔ جِہڑا اِکرارناما ادالت وِچ پیش ہۄئِیا سی٬ اُس ’تے چار گواہاں دی گواہی سی۔ پِچھلے دۄ گواہاں دی گواہی پِچھّۄں پوائی گئی سی۔ اِہناں گواہاں دے سِر ’تے ہی بُدھّ رام نیں کارخانے ’تے آپݨا ہکّ جتائِیا سی۔

چَۄدھرِییاں نیں آپݨا پکھّ پیش کرن لئی دِیوان پُری ورگے ہتھّ-لِکھتاں دے منّے- پْرمنّے اتے سچّے-سُچّے ماہِر نُۄں بھُگتائِیا سی۔ پُری نیں سپشّٹ شبداں وِچ رائے پْرگٹائی سی۔ پِچھلے گواہاں والی سِیاہی ہۄر سی اتے باکی دستاویذ والی ہۄر۔ دۄہاں دے لِکھݨ سمیں وِچ وی چار-پںجّ سال دا فرک سی۔ دۄہاں ہِسِّیاں نُۄں لِکھِیا وی الگّ-الگّ وِئکتِییاں نیں سی۔ تارِیخاں وِچ کِیتی کٹّ-وڈھّ وی سپشّٹ سی۔

چَۄدھرِییاں نیں آپݨا اُہ کھاتا وی پیش کِیتا٬ جِتھے بِیانے دی رکم واپس کرن دا اِںدراج سی۔ اُہ چَیک وی پیش کِیتا٬ جِس راںہی رکم واپس کِیتی گئی سی۔

ناتھ ساہِب نُۄں چَۄدھرِییاں دِییاں دلِیلاں ترکہِین لغِّییاں۔

چَۄدھرِییاں نُۄں اِکرارنامے ’تے پھُلّ چڑھائُݨ دا ہُکم ہۄئِیا۔ تِیہ لکھّ دا کارخانا پںجّ لکھّ وِچ رُڑھ گِیا۔

کِسے افسر دی شِکائِت کرنا چَۄدھرِییاں دے سُبھاء وِچ نہِیں سی پر اِہ بیئِنسافی اُہناں تۄں برداشت نہِیں سی ہۄ رہی۔ پہِلاں اُہ بھاݨا منّ کے سبر کر گئے سن۔ ہُݨ سمّتی دے اُپرالے نُۄں دیکھ کے اُہ وی ہلفِییا بِیان تسدِیک کروا کے دے غئے۔

اِس شِکائِت نیں ناتھ نُۄں نتھّ تاں نہِیں سی پا سکݨی پر اِہ اجائیِں وی نہِیں سی جاݨی۔ مِسل دی گھۄکھ ذرُۄر ہۄݨی سی۔ گھۄکھ ہۄئی تاں مِسل نیں آپے بۄل پَیݨا سی۔

جے مِسلاں نُۄں ہی بُلائُݨا سی تاں گُرمِیت وی اِک مِسل بۄلݨ لا سکداسی۔

اِہ مِسل بی. اَیںڈ آر. دے اَیکسِیئن دی سی۔

اَیکسِیئن نُۄں رِٹائِر ہۄݨ تۄں کیول اِک مہِینا پہِلاں آپݨی ’اسل جنم- مِتی یاد آئی سی۔‘

اُس دا دائوا سی کِہ اُس دی اسل جنم-مِتی اُہ نہِیں٬ جِہڑی سرکاری رِکارڈ وِچ درج سی۔ کُجھ مہِینے پہِلاں اِک دھارمِک رسم نِبھائُںدِیاں اُس دی ماں نُۄں خِیال آئِیا سی کِہ اسل وِچ اُہ چار سال چھۄٹا سی۔ اُنہاں سمِیاں وِچ چھۄٹی اُمر دے بچِّیاں نُۄں سکُۄل وِچ بھرتی نہِیں سی کِیتا جاںدا۔ اُس دے پِئۄنے وڈّے بھرا دی جنم-مِتی اُس دی جنم-مِتی وجۄں درج کروا دِتّی سی۔ اِس تتھّ نُۄں سابت کرن لئی اَیکسِیئن نیں مُلتانۄں اِک جنم-سرٹِیفِکیٹ مںگّوائِیاسی۔

اُس دا چار سال ہۄر نَۄکری کرن دا ہکّ بݨدا سی۔

سرکار ولّۄں اِہ مُکدّما گُرمِیت نیں لڑِیا سی۔ اَیکسِیئن دی دلِیل نُۄں کئی پکھّاں تۄں اُس نیں بیبُنِیاد سابت کِیتا سی۔

اُس دے خِلاف پہِلا سبُۄت اِہ سی کِہ جے اُس نُۄں چار سال چھۄٹا منّ لِیا جاوے تاں اُس دی دسوِیں دا اِمتِہان پاس کرن دی اُمر باراں سال بݨدی سی۔ اِہ اسمبھّو سی۔ جے اِںجھ ہۄئِیا ہُںدّا تاں اُس دی لِیاکت دا ساری دُنِییاں وِچ رَۄلا پِیا ہُںدّا۔ اُس دا ناں گِنِیذ رِکارڈ بُکّ وِچ درج ہۄئِیا ہُںدّا۔

دُۄسرا سبُۄت اِہ سی کِہ سرکاری نَۄکری وِچ بھرتی ہۄݨ دی گھٹّۄ-گھٹّ اُمر اٹھاراں سال سی۔ اٹھاراں سال دا ہُںدِّیاں ہی اُہ بھرتی ہۄ گِیا سی۔ ہُݨ تک اُہ چالی سال دی نَۄکری کر چُکّا سی۔ کۄئی وی مُلاذم چالی سال تۄں ودھّ نَۄکری نہِیں کر سکدا۔ جے چار سال ہۄر مِل گئے تاں اُس دی نَۄکری چُتالی سال ہۄ جاݨی سی۔ پھیر اُس دا ناں گِنِیذ بُکّ وِچ ذرُۄر آ جاݨا سی۔

سرکار نیں اِہ وی سابت کِیتا سی کِہ اُہ مُلتان وِچ پَیدا ہی نہِیں ہۄئِیا٬ اُہ تاں فِلَۄر جمِّیا سی۔

ناتھ ساہِب نُۄں سرکاری دلِیلاں جچِییاں نہِیںسن۔ سرکار نیں تاں کمّ ہی لَیݨا سی۔ اِہ اَیکسِیئن تۄں نہِیں لئیگی٬ کِسے ہۄر تۄں لَے لئیگی۔ پھیر سرکار نُۄں اِک تجربیکار بںدّے تۄں چِڑ کِئۄں؟ تجربے دے آدھار ’تے اَیکسِیئن نُۄں چار سالاں لئی لُٹّ دا لائیِسَیںس ہۄر مِل گِیا سی۔

اِس فَیسلے پِچھّے ججّ دا کی لالچ لُکِیا سی٬ اِہ مِسل نیں آپے دسّ دیݨا سی۔

تھۄڑھا بہُت مسالا اِکٹھّا ہۄ چُکّا سی۔ مَۄکا تاڑ کے اِک دِن گُرمِیت نیں بار دے پْردھان کۄل گلّ تۄری۔

ستِںدّر ناتھ شرییام لۄکاں دے آہُۄ لاہ رِہا سی۔ سبھ کُجھ پتا ہُںدّے ہۄئے وی وکِیل چُپّ سن۔ لۄکاں نُۄں اِنساف دِوائُݨ وِچ وکِیلاں دی اہِم بھُۄمِکا ہۄݨی چاہِیدی سی۔ جے وکِیل ہی اکھِّیں دیکھ کے مکھّی نِگلݨ لگّے تاں آم جنتا دا کی بݨیگا؟ وکِیلاں نُۄں کُجھ کرنا چاہِیدا سی۔

پْردھان گُرمِیت نال سہِمت سی پر پْردھان مجبُۄر سی۔ اُہ اِکلّا کی کرے؟ باکی وکِیل مَۄن دھاری بَیٹھے سن۔ مۄہن جی دی دُرگت تۄں سبھ سبک سِکھّی بَیٹھے سن۔ جِس نیں وی ججّ دے خِلاف ساہ کڈھِّیا٬ اُس دا بھٹھّا بَیٹھ جائیگا۔

جے اٹھّ-دس سِینِیئر وکِیل سہِمت ہۄݨ اتے لِکھتی ارذی دیݨ تاں مِیٹِںگّ بُلائی جا سکدی ہَے۔ بہُ-سمّتی جۄ فَیسلا کریگی٬ پْردھان اُس ’تے پھُلّ چڑھائیگا۔

سہِمتی بݨائُݨ لئی گُرمِیت نیں پہِلاں چہِل کۄل گلّ تۄری۔

اُہ سُۄئی بگھِیاڑی واںگ پِیا۔

“کلّہ دے چھۄکرے جے ججّ ’تے چِکّڑ نہِیں سُٹّݨگے٬ ہۄر کی کرنگے؟ مَیں تُہاڈی اِس بلَیک-میل والی نِیتی نال بِلکُل سہِمت نہِیں۔ تُہاتھۄں مَیرِٹ ’تے کیس جِتّ نہِیں ہُںدّا٬ دۄش لا کے جِتّ لئۄ۔ واہ بئی جوانۄ۔”

بھںڈّاری دا جواب وی اُس نال مِلدا-جُلدا سی۔

“تُسِیں جۄ مرذی کرۄ۔ ناں مَیں سہِمت ہاں٬ ناں اسہِمت۔ ناں تُہاڈا وِرۄدھ کراںگا٬ ناں ساتھ دیواںگا۔”

بھںڈّاری دا رۄس وی چہِل والا ہی سی۔ بدنامی تۄں اُہ جِنّا چِر بچِیا جا سکے٬ بچݨا چاہُںدّا سی۔ اِک وار جے کڑ پاٹ گِیا تاں ہڑھ نیں سبھ تۄں پہِلاں بھںڈّاری نُۄں ہی رۄڑھنا سی۔ مرے کیساں وِچ جان پائُݨ دی بھںڈّاری دی جِہڑی پَیںٹھ بݨی ہۄئی سی٬ اُہ اِک لِفافا سی۔ اسل وِچ اُہ اجِہے کیساں وِچ ججّاں نُۄں مۄٹِییاں رکماں پہُںچّائُںدا سی۔ مال مالکاں دا ہُںدّا سی٬ مشہُۄری بھںڈّاری دی ہُںدّی سی۔ ججّ دی پڑتال شُرُۄ ہۄ گئی تاں بھںڈّاری دا مُۄںہ سبھ تۄں پہِلاں کالا ہۄݨا سی۔

کِسے وی سِینِیئر نیں پلّا ناں پھڑائِیا۔

اُلٹا مسلا ہۄر پیچِیدا ہۄ گِیا۔

سِینِیئر وکِیلاں وِچ اِک ہۄڑ جِہی لگّ گئی۔ سبھ اِک-دُۄجے نالۄں پہِلاں ججّ دے کنّ بھرن لئی کاہلے پَیݨ لگّے۔ ذِیادا نمبّر بݨائُݨ لئی بات دا بتںگّڑ وی بݨا دِںدّے۔ کئی وکِیل منگھڑت کہاݨِییاں گھڑ لَیںدے۔ ججّ نُۄں پُۄری ہمائِت دا یکِین دِوا کے اُس دی واہ-واہ کھٹّدے۔

“دیکھاںگا کَۄݨ میرے خِلاف بۄلدا ہَے؟ مَیں بچن سِںگھّ واںگ مَیدان چھڈّ کے بھجّݨ والا نہِیں۔ وِرۄدھی وکِیلاں نُۄں جے ریڑھی لائُݨ ناں لائِیا تاں میرا ناں وی ناتھ نہِیں۔” ہَۄسلے ’چ آئِیا ججّ کئی وار ادالت وِچ ہی بڑھکاں مارن لگّدا۔

سمّتی نُۄں اِہ وںگّار وی کبُۄل سی۔

بار سمّتی دی مدد نہِیں کردی٬ ناں سہی۔ سمّتی آپݨے بل-بُۄتے ’تے لڑائی لڑیگی۔

لِیگل سَیلّ نُۄں ہُکم ہۄئِیا_اُہ ناتھ وِرُدھّ کِیتی جاݨ والی شِکائِت دا کھرڑا تِیار کرے۔ اگّے سمّتی آپے سمبھّال لئیگی۔

 

 

21

سمّتی دِییاں پُلِس نال ٹکّر لَے رہِییاں اِکائیِیاں نُۄں کۄئی دِکّت پیش نہِیں سی آ رہی۔ اِک-اِک کرکے بٹیرا آپے اُہناں دے پَیراں ہیٹھ آ رِہا سی۔

اُہناں دا پہِلا شِکار چِمنا ہَۄلدار بݨِیا سی۔

چِمنے دے مُںڈّے دا وِیاہ سی۔ تھۄڑھی-بہُت دارُۄ تاں ہر وِیاہ وِچ چلّدی سی۔ چِمنے دا اِکۄ-اِک پُتّر سی۔ اُہ آئے مہِماناں نُۄں شراب نال نہائُݨا چاہُںدّا سی۔ رِشتیداراں ’تے تاں ہی ہَۄلداری دا رۄہب پَیݨا سی۔

وَیسے تاں اُس نیں کئی پِںڈّاں وِچ لاہݨ پوائِیا سی٬ پر اُس نُۄں بہُتی توکّۄ وجِیدکے والے لالی تۄں سی۔

لالی دی شراب دُۄر-دُۄر تک مشہُۄر سی۔ شراب کڈھّݨا اُس دا شَۄک سی۔ اُہ کھاںدا-پِیںدا ذِمِیںدار سی۔ ہر رۄذ پِیںدا سی٬ پر گھر دی کڈھّ کے۔ لاہݨ وِچ لَۄںگ٬ لاچِییاں٬ کاجُۄ اتے کھۄپے تۄں سِوا ہۄر پتا نہِیں کی کُجھ پائُںدا سی۔ ودھِییا تۄں ودھِییا وِسکی اُس دی شراب اگّے مات کھاںدی سی۔

جدۄں وی اُہ شراب کڈھّدا٬ تۄہفے وجۄں اِک-اِک بۄتل مِتّر افسراں نُۄں ذرُۄر بھیجدا۔ سَۄ-سَۄ کۄہ ’تے بدل کے گِیا افسر وی اُس دی شراب دا ذائِکا نہِیں سی بھُلّدا۔ شراب لئی اس کۄل دُۄرۄ-دُۄرۄں فرمائِشاں آئُںدِییاں سن۔

چِمنا آپݨے مہِماناں نُۄں اجِہے ہی لاجواب تۄہفے نال نِواجݨا چاہُںدّاسی۔

پہِلے ہلّے لالی نیں لڑ نہِیں سی پھڑائِیا۔ اُس نیں شراب کڈھّݨی چھڈّی ہۄئیِسی۔

اِدھر بداماں پِستِیاں دے بھاء اسمانی چڑھدے جا رہے سن۔ اُدھر خرچا وںڈّائُݨ لئی کۄئی اگّے نہِیں سی آ رِہا۔ گھر دے لالی نُۄں تںگّ کر رہے سن۔ اُہناں دی ادھّی کمائی شراب دے مُۄںہ اُڈّ رہی سی۔ اُہ کۄئی ماڑا دھںدّا نہِیں کردے۔ افسراں نُۄں خُش رکھّݨ دی اُہناں نُۄں کۄئی ذرُۄرت نہِیں سی۔ اُہ افسراں دا کھہِڑا چھڈّے۔

وگاراں اتے مِہݨِیاں تۄں اکّے لالی نیں بِیاسا جی جا کے سہُں کھا لئی۔ شراب پِیݨی تاں دُۄر٬ اُہ اُس نُۄں ہتھّ وی نہِیں لائیگا۔

سِیاݨے افسر سمجھ گئے٬ اُہناں نیں لالی دا کھہِڑا چھڈّ دِتّا۔

چِمنے نُۄں یکِین ناں آئِیا۔ سَۄ چُۄہے کھا کے بِلّی ہجّ نُۄں جا ہی نہِیں سکدی۔ اِہ لالی دا مکر سی۔

کُجھ وی سی٬ لالی دے یار دے مُںڈّے دا وِیاہ سی۔ شراب اُس نُۄں کڈھّݨی ہی پَیݨی سی۔ پِیݨی چھڈّی ہَے٬ چھڈّی رکھّے۔ ہتھّ لائُݨ والی سہُں وی ناں تۄڑے۔ بسّ٬ کۄل بَیٹھ کے کڈھّوا دیوے۔

لالی نیں پںجّ ڈرمّ پائے۔ بھٹھّی تِنّ دِن چڑھی۔

لاہݨ دی خُشبُۄ کئی دِن پِںڈّ نُۄں نشِیائُںدی رہی۔ تاذی-تاذی شراب دی لالسا نیں کئیِیاں نُۄں لالی دے کھیتاں ولّ دھُۄہِیا۔ اگاںہ پُلِس دا ناکا سی۔ لۄک ہَیران سن۔ پُلِس وی بَیٹھی سی اتے شراب وی نِکل رہی سی۔ اجِیب ماجرا سی۔

لۄکاں نُۄں اِہ پہیلی سمجھ ناں آئی۔ پِںڈّ دی نَۄجوان سبھا سمجھ گئی۔

جدۄں شراب نال بھرِیا ٹَیمپُۄ چِمنے دے پِںڈّ ولّ مُڑن لگّا تاں اُس نُۄں گھیر لِیا گِیا۔

وِچ بَیٹھے چِمنے نیں پہِلاں دبکا مارِیا۔ اُہ با-وردی سرکاری ڈِئۄُٹی’تے سی۔ پُلِس نُۄں آپݨی ڈِئۄُٹی تۄں رۄکݨ دے جُرم وِچ اُہ سبھ نُۄں اںدّر کر سکداسی۔

جِئۄں-جِئۄں گھیرا پائُݨ والِیاں دی گِݨتی ودھّدی گئی٬ اُہ ڈھِلّا پَیںدا گِیا۔

“پُلِس نیں ناجائِذ شراب دی بھٹھّی پھڑی ہَے۔ اِہ کیس دا مال-مُکدّما ہَے۔” گھیرا پائُݨ والِیاں وِچ جدۄں پںچّ-سرپںچّ دِکھائی دیݨ لگّے تاں چِمنے نیں پَیںتڑا بدلِیا۔

وجِیدکِیاں والے سرپںچّ نیں جدۄں لالی نُۄں سبھ دے ساہمݨے پیش کِیتا تاں چِمنا پَیرِیں پَیݨ لگّا۔ بھُلّاں بخشائُݨ لگّا۔

دُشمݨاں نُۄں بخشݨا سمّتی دی نِیتی وِچ نہِیں سی۔ اِہ اُہۄ ہَۄلدار سی٬ جِس نیں غفُۄر مِییاں نُۄں بھری کچہِری وِچ کُٹِّیا سی۔ اُس دی پگّ لاہی اتے داڑھی پُٹّی سی۔ بیکسُۄر غفُۄر نیں وی اُس کۄل ارذ کِیتی سی۔ جدۄں چِمنے نیں کۄئی پرواہ نہِیں سی کِیتی تاں سمّتی کِئۄں کرے؟

ڈِپٹی نُۄں مَۄکے ’تے بُلائِیا گِیا۔ چِمنے نُۄں گْرِفتار کرائِیا گِیا تاں چِمنے اتے ٹَیمپُۄ دا کھہِڑا چھڈِّیا گِیا۔

چِمنے دے چرچے مٹھّے پئے تاں پاکھر دے شُر ہۄ گئے۔

اُس دی جدّ وِچ مجھّاں چاردے دۄ پالی بسّ ہیٹھ آ کے کُچلے گئے سن۔

بسّ اوتار ٹراںسپۄرٹ کمپّنی دی سی۔ اَیکسِیڈَیںٹ سمیں بسّ نُۄں کمپّنی دے مالک دا مُںڈّا چلا رِہا سی۔ اُہ انجاݨ وی سی اتے شرابی وی۔

بسّ نُۄں ڈکّے-ڈۄلے کھاںدی دیکھ کے سوارِییاں نیں ہال-دُہائی کِیتی۔ ڈرائیِور بدلۄ جاں اُہناں نُۄں اُتارۄ۔

کںڈّکٹر نیں وی ارذ کِیتی۔ اڈّا چار کُ مِیل دُۄر ہَے۔ تھۄڑھی بہُتی بسّ اُس نُۄں چلائُݨی آئُںدی ہَے۔ ہَۄلی-ہَۄلی اُہ بسّ اڈّے لَے جائیگا۔

چار کَۄڈِییاں دا نَۄکر مالک نُۄں شرابی آکھے۔ اُس تۄں بسّ کھۄہے) کںڈّکٹر دی اِس بدتمِیذی ’تے مُںڈّے نُۄں غُسّا چڑھ گِیا۔ کںڈّکٹر نُۄں گالہاں کڈھّدے مالک نیں بسّ دی سپِیڈ ہۄر چُکّ دِتّی۔

سوارِییاں ’واہِگُرُۄ-واہِگُرُۄ‘ کرن لگِّییاں۔ پتا نہِیں مَۄت کِس دے سِر ’تے مںڈّرا رہی سی۔

کَیںچِییاں ’تے پُجّدے ہی بھاݨا ورت گِیا۔ غرِیب پالی مارے گئے۔

کںڈّکٹر تاں بھجّ گِیا پر شرابی مہِںدّر سِںگھّ سوارِییاں دے ہتھّ آ گِیا۔ سوارِییاں نیں پہِلاں آپ اُس دی بھُگت سُیاری٬ پھیر پُلِس دے ہوالے کر دِتّا۔

آتھݨ ہۄ رِہا سی۔ مرن والِیاں دے وارِس پُجّ گئے سن۔ پُلِس دی لِکھا-پڑھی پتا نہِیں کدۄں مُکمّل ہۄئیگی؟ سوارِییاں لیٹ ہۄ رہِییاں سن۔ اُہ اِک-اِک کرکے کھِںڈّ گئیِیاں۔

مَۄکا تاڑ کے کمپّنی دے مالِک پاکھر ’تے ذۄر پائُݨ لگّے۔ اُہ کمپّنی دا وارساں نال راذِیناما کروا دیوے۔ راذِیناما نہِیں ہُںدّا تاں مہِںدّر دی تھاں ڈرائیِور دا ناں پا دیوے۔ ڈرائیِور نُۄں اُہ آپے منا لَیݨگے۔ ڈرائیِور نُۄں کِہڑا اُہناں آںچ آئُݨ دیݨی ہَے۔ ہالے وارِس غُسّے ’چ ہن۔ جدۄں غُسّا ٹھںڈھّا ہۄ گِیا٬ لَے-دے کرکے گواہی مُکرا دیݨگے۔

خِیال ماڑا نہِیں سی۔ تھاݨیدار لئی چار پَیسے کمائُݨ دا ودھِییا مَۄکا سی۔ اجِہے بہُتے کیساں وِچ راذِینامے ہی ہُںدّے ہن۔ ناں ڈرائیِور دی مرن والے نال دُشمݨی ہُںدّی ہَے٬ ناں وارِساں دی ڈرائیِور نال۔ بِیما کمپّنی تۄں ودھّۄ-ودھّ کلیم دِوائُݨ وِچ ڈرائیِور وارِساں دی مدد کر دِںدّا ہَے اتے وارِس ڈرائیِور نُۄں بری کرائُݨ وِچ۔ جدۄں پِچھّۄں وی اِہۄ ہۄݨا سی تاں تھاݨیدار ہُݨے کِئۄں ناں کروا دیوے۔

کاروائی وِچے چھڈّ کے پاکھر وارِساں نُۄں سمجھائُݨ لگّا۔

“جے تُسِیں آکھۄگے تاں مَیں مُکدّما درج کر دُۄں٬ پر کچہِری ’چ جا کے کُجھ نی بݨنا۔ وکِیلاں٬ مُنشِییاں دِییاں فِیساں دِںدّے تھکّ جائۄگے۔ مرِیاں تاں واپس نہِیں آئُݨا۔ چار پَیسے لَے کے جواکاں دا ڈھِڈّ بھرۄ۔ مَیں چار چھِتّر ودھّ مار کے پَیسے ودھّ دِوا دُۄں۔”

اِک پاسے ہِکّ ’تے پئیِیاں لاشاں۔ دُۄجے پاسے رۄںدے-کُرلاںدے بچّے۔ تِیجے پاسے پُلِس دا مشورا۔ چَۄتھے پاسے بسّ مالِکاں دا ذۄر۔ غرِیب وارِساں نُۄں پَیسے لَیݨ تۄں سِوا کُجھ سُجھِّیا ہی ناں۔

دس ہذار اُہناں نُۄں تُرںتّ دِتّا گِیا۔ دس ہذار کیس رفا-دفا ہۄݨ پِچھّۄں مِلݨا سی۔

کمپّنی دا مُفت وِچ سر گِیا۔ نویں کانُۄن مُتابک اَیکسِیڈَیںٹ وِچ مرن والے ہر وِئکتی دے وارِساں نُۄں پںدّراں ہذار رُپِیا بِیما کمپّنی ولّۄں مِلݨا سی۔ کلیم وسُۄلݨ دا مُختِیارناما کمپّنی دے اِک مُلاذم نُۄں دِوائِیا گِیا۔ باکی بچدا پَیسا پاکھر نُۄں پھڑائِیا گِیا۔

سچّی-جھُۄٹھی اِک رپٹ لِکھی گئی۔ بسّ دے سٹیئرِںگّ ’تے مہِںدّر سِںگھّ دی تھاں کمپّنی دے کِسے ڈرائیِور نُۄں بِٹھائِیا گِیا۔ کسُۄروار پالِییاں نُۄں ٹھہِرائِیا گِیا۔ ڈںگّر چاردے-چاردے اُہ اچانک ہی سڑک ’تے آ چڑھے سن۔ جدۄں مُںڈّے آپݨی اݨگہِلی کارن مرے سن تاں وارِس کاروائی کردے چںگّے نہِیں سن لگّدے۔

سارِییاں دھِراں نُۄں خُش کر کے تھاݨیدار تاں سُکھّ دی نِیںد سَۄں گِیا٬ پر سمّتی جاگدی رہی۔

اگلے دِن سمّتی نیں تھاݨے اگّے دھرنا لا دِتّا۔

پاکھر نیں پالِییاں دا کفن ویچِیا سی۔ غرِیب اناتھ بچِّیاں دے مُۄںہۄں ٹُکّ کھۄہِیا سی۔ جے مُکّدما ٹھِیک درج ہۄئِیا ہُںدّا تاں وارِساں نُۄں مُیاوذے ’چ لکھّاں رُپِیا مِلدا۔

سمّتی نیں اُہ سارِییاں سوارِییاں پیش کِیتِییاں٬ جِنہاں ساہمݨے وکُۄیا ہۄئِیا سی۔ اُہ ڈرائیِور پیش کِیتا٬ جِہڑا جھُۄٹھا پھسائِیا سی۔ وارِساں نیں وی دھاہاں مارِییاں۔ پاکھر نیں اُہناں نُۄں گُمراہ کِیتا سی۔

ڈی.آئی.جی. ولّۄں پڑتال ہۄئی۔ تھاݨیدار کسُۄروار پائِیا گِیا۔ نویں سِرِئۄں پرچا درج کرائِیا گِیا۔

پاکھر دے لائیِن ہاذر ہُںدِّیاں ہی سمّتی نُۄں کُجھ راہت مہِسُۄس ہۄݨ لگّی۔ سمّتی سمرتھک گواہاں دے وارِساں ’تے بہُتا کڑاکا اُسے نیں چاڑھِیا ہۄئِیا سی۔ کُجھ گواہ سمّتی دے لکۄئے ہۄئے سن۔ باکی گواہ اِس نیں چُکّ رکھّے سن۔

کھِجھے اتے گھبرائے پاکھر نیں بںٹّی کتل کیس دے سارے گواہ چھڈّ دِتّے۔

پاکھر واںگ ہۄر مُلاذماں دے خِلاف وی ارذی-پرچا شُرُۄ ہۄ گِیا۔ پُچھّ-پڑتال لئی کدے وِجِیلَیںس والے آ جاںدے٬ کدے سی.آئی.ڈی. والے اتے کدے اُڈݨ-دستے والے۔

کدے ڈِپٹی دے سمگلراں نال کِیتے ہِسّے دی پڑتال ہۄ رہی ہُںدّی٬ کدے مُکھّ افسر ولّۄں سٹّے والِیاں نال بنّہے مہِینے دی۔

سادھارن شِکائِتاں ہُںدِّییاں تاں پُلِس والے رۄہب نال جاں کِسے مۄہتبر راہِیں مِنّت-ترلا کر کے ٹِک-ٹِکا کر لَیںدے۔ ہُݨ ڈردا کۄئی شِکائِتی نال رابتا تک کائِم نہِیں سی کردا۔ جِس-جِس نیں وی یتن کِیتا٬ اُسے نُۄں دُۄہرا وکھت پَے گِیا۔ کِسے دا مِنّت-ترلا ٹیپ ہۄ گِیا٬ کِسے خِلاف اِک شِکائِت ہۄر ہۄ گئی۔ پہِلے بِیان تۄں مُکرائُݨ لئی فرِیادی نُۄں ڈرائِیا-دھمکائِیا جا رِہَے۔

دۄ گھڑی کپتان وی پھُۄک-پھُۄک کے پَیر دھر رِہا سی۔ کُتاہی ہۄݨ ’تے اُس نُۄں وی ہتھّ پَے سکدا سی۔

مُلاذماں وِچ ہاہاکار مچّ گئی۔ سمّتی نالۄں ذِیادا اُہناں نُۄں آپݨے افسراں ’تے غُسّا سی۔ اُہناں دی کھِچائی کَۄݨ کروا رِہا ہَے اتے کِئۄں ہۄ رہی ہَے؟ اِہ گلّ کِسے تۄں نہِیں سی لُکی۔ پھیر افسر مۄڈھا کِئۄں نہِیں سی لا رہے؟ مُلاذماں وِچ ہی کسُۄر کِئۄں کڈھِّیا جا رِہا سی؟

افسر وی سچّے سن۔ اُہ رںجّش دی آڑ وِچ سچّ نُۄں جھُۄٹھ کِویں بݨا دیݨ? جِس شِکائِت دی وی پڑتال ہُںدّی٬ اُسے وِچ مُلاذم کسُۄروار پائِیا جاںدا سی۔

افسراں دی اِس بیرُخی ’تے مُلاذم تِلمِلا رہے سن۔ من ہی من سبھ نیں فَیسلا کر لِیا کِہ جدۄں افسر ہی اُہناں دے سِر ’تے ہتھّ نہِیں رکھّدے تاں اُہ بلدی اگّ وِچ ہتھّ کِئۄں پائُݨ۔ اگّۄں تۄں اُہناں غلت کمّ تاں کی کرنا ہَے٬ اُہ سہی کمّ وی نہِیں کرنگے۔ گشت کِیتی تے کُیاٹر جا سُتّے۔ ساہمݨے کتل ہُںدّا ہَے تاں ہُںدّا رہے۔ ساہمݨے ڈۄڈِیاں دا ٹرکّ اُتردَے تاں اُتردا رہے۔ افسر جاݨن تے مُلذم جاݨن۔ ناں کمّ ہۄئیگا٬ ناں غلتی ہۄئیگی۔ ناں غلتی ہۄئیگی٬ ناں افسر اُہناں دا کُجھ وِگاڑ سکݨگے۔

مُلاذماں دے اِس فَیسلے نال وی سمّتی دا مکسد ہلّ نہِیں سی ہۄ رِہا۔ سمّتی نیں اِک-دۄ گواہاں نُۄں گھر بھیجݨ دا تجربا کر کے دیکھِیا سی۔ ڈِپٹی اتے مکھّ افسر اُہناں ’تے باذاں واںگ جھپٹ پئے سن۔ سمّتی چَۄکس ناں ہُںدّی تاں گواہ پُلِس دے ہتھّ لگّ چّکے ہُںدّے۔

راوݨ دے دۄ-چار سِر کٹّݨ نال مسلا ہلّ نہِیں سی ہۄݨا۔ تِیر اُس دی دھُنّی وِچ مارنا پَیݨا سی۔

جے مُکھّ افسر نُۄں آسانی نال کابُۄ کرنا سی تاں سمّتی نُۄں کرتارۄ دے چُبارے دی ناکابںدّی کرنی پَیݨی سی۔

شام نُۄں ہوا پِیاذی ہۄ کے اُس دے در ’تے دستک دیݨا اُس دا نِتّنیم سی۔ کرتارۄ اُس نُۄں نکد-نرائِݨ وی بھیٹ کردی سی اتے کُیارا ہُسن وی۔ اُہ دۄہاں دا شَۄکِین سی۔

کرتارۄ تک پہُںچّ کرنا خالا جی دا واڑا نہِیں سی۔ اُس دا چُبارا ہر اَیرے-غَیرے لئی نہِیں سی کھُلّدا۔ اُس کۄل خاس ترہاں دا مال سی اتے خاس ترہاں دے گاہک۔ الّہڑ مُںڈّے اتے شۄخ کُڑِییاں۔ ناں کُڑِییاں نُۄں پَیسے دی جھاک٬ ناں مُںڈِّیاں نُۄں کۄئی پرواہ۔ دھن کرتارۄ بٹۄردی٬ انںدّ گاہک ماݨدے۔ کرتارۄ دے چُبارے چڑھن لئی اُںجھ وی نۄٹاں دا ڈھیر چاہِیدا سی۔

اُس دا گھر بھِیڑی گلی وِچ سی۔ گلی دا اِک سِرا بںدّ سی۔ آلے-دُیالے بہُتے گھر نہِیں سی۔ جِہڑے سن٬ اُہناں وِچ رِہائِش نہِیں سی۔ اُہناں گھراں نُۄں گُداماں دے تَۄر ’تے ورتِیا جا رِہا سی۔ سمّتی نُۄں آلے-دُیالے تۄں کۄئی مدد نہِیں سی مِل سکدی۔

جلدی کِیتے کرتارۄ کِسے نُۄں پلّا نہِیں سی پھڑائُںدی۔ چُبارے چڑھن تۄں پہِلاں گاہک نُۄں کئی-کئی دِن ہیٹھلی بَیٹھک وِچ چَۄکی بھرنی پَیںدی سی۔ گلِّیں-باتِیں کرتارۄ گاہک دی پسںدّ وی جاݨ لَیںدی اتے اُس دے بٹُۄئے دی مۄٹائی وی ماپ لَیںدی۔

سمّتی دے کارکُناں نُۄں کئی دِن بیرںگّ مُڑنا پِیا۔ بَیٹھک وِچ بَیٹھے بںدّے نُۄں کُجھ پتا نہِیں سی لگّدا٬ چُبارے وِچ کی ہۄ رِہَے۔ اِہ وی پتا نہِیں سی کِہ چُبارے نُۄں اِک پَۄڑی لگّدی ہَے جاں دۄ۔ کمرے دۄ ہن جاں چار۔ گاہک واپس وی مُڑدا ہَیجاں اُپر ہی سَۄںدا ہَے؟ کُڑِییاں کِدھر دی آئُںدِییاں اتے کِدھر دی جاںدِییاں ہن؟ گاہک کدۄں جام چھلکائُںدا ہَے؟ کدۄں ذُلفاں نال کھیڈدا ہَے اتے کدۄں سیج سجائُںدا ہَے؟

کرتارۄ دے در ’تے کئی دِن الکھ جگائُݨ تۄں بائد اُہناں نُۄں پتا لگّا کِہ چُبارے وِچ دۄ کمرے سن۔ آم گاہک لئی اِک نمبّر کمرے دی ورتۄں کِیتی جاںدی سی۔ دۄ نمبّر کمرا خاس-خاس مَۄکِیاں ’تے خاس-خاس مہِماناں لئی کھلّہدا سی۔ مُکھّ افسر دۄ نمبّر کمرے وِچ ٹھہِردا سی۔ سمّتی نیں جے اُس نُۄں نگن ہالت وِچ کابُۄ کرنا ہَے تاں اُس نُۄں اِک نمبّر کمرے ’تے ساری رات کابذ رہِݨا پَیݨا سی۔

اِسے ترہاں کِیتا گِیا۔ نۄٹاں دی گُتھّی نال کرتارۄ نُۄں چُںدھِّیائِیا گِیا۔ اِک نمبّر کمرا ساری رات لئی بُکّ کروائِیا گِیا۔

لال سِںگھّ پہِلاں ہی گُٹّ ہۄ کے آئِیا سی۔ آئُںدِیاں ہی آپݨی پِیاس بُجھائُݨ لگّا۔

جدۄں لال سِںگھّ پُۄری ترہاں سُدھّ-بُدھّ گوا بَیٹھا تاں چُبارے وِچلے کارکُنا نیں سِیٹی وجا دِتّی۔

سِیٹی دی آواذ سُݨدِیاں ہی بَیٹھک وِچ بَیٹھے اتے اِدھر-اُدھر چھُپے سمّتی دے کارکُن دگڑ-دگڑ کردے چُبارے جا چڑھے۔ کرتارۄ نُۄں کُجھ سمجھ ناں آئِیا کِہ اِہ کِہڑے سٹاف دا چھاپا ہَے؟ کرتارۄ جِس نُۄں وی رۄکݨ دا یتن کردی٬ اُہۄ دھکّا مار کے اگّے لںگھّ جاںدا۔

کرتارۄ نُۄں اُس سمیں ہی سمجھ آئی جدۄں چار جݨے نںگّ-دھڑںگّ لال سِںگھّ نُۄں پَۄڑِییاں اُتارن لگّے۔ پَۄڑِییاں ’چ کھڑے پتّرکار دھڑا-دھڑ فۄٹۄیاں کھِچّݨ لگّے۔

لال سِںگھّ دے اِس کارنامے نیں پہِلاں اُس نُۄں لائیِن ہاذر کرائِیا اتے پھیر مُئتّل۔

راوݨ دے مردِیاں ہی لںکّا وِچ ماتم چھا گِیا۔

سہِمے مُلاذم دِن-کٹی کرن لگّے۔ ہر اِک نُۄں آپݨی-آپݨی نَۄکری دا فِکر پَے گِیا۔

پُلِس کپتان دی کِسے نُۄں پرواہ نہِیں سی رہی۔ گواہ شرییام گلِییاں-بذاراں وِچ گھُمّݨ لگّے۔ جِویں بِلّی نُۄں دیکھ کے کبُۄتر اکھّاں مِیچ لَیںدا ہَے٬ اُسے ترہاں اُہ وی نِیوِیں پا کے کۄل دی لںگھّݨ لگّے۔

کُجھ دِناں تۄں کپتان وی خامۄش سی۔ سمّتی اِس چُپّ دا متلب سمجھدی سی۔ اِہ کِسے آئُݨ والے تُفان دا سںکّیت سی۔

 

 

22

کانُۄن وِگِیان دا اِک اہِم نِئم مںگّ کردا سی کِہ بار اتے بَیںچ وِچکار سمبّںدھّ سُکھاویں رہِݨ۔ جِنّے سُکھاویں سمبّںدھّ٬ اۄنا ودھِییا اِنساف۔

پہِلاں اِتھے اِس نِئم دی پُۄری-پُۄری پالݨا ہُںدّی سی۔ جدۄں دا گُرمِیت بار دا مَیمبر بݨِیا سی٬ اِہ سمبّںدھّ وِگڑدے جا رہے سن۔ گُرمِیت دے نال ہی سمّتی دی سِیاست وی بار وِچ گھُسڑ گئی سی۔

سِینِیئر وکِیلاں نیں فَیسلا کِیتا کِہ اُہناں نُۄں چُپّ نہِیں بَیٹھݨا چاہِیدا۔ اُہناں نُۄں اِس ’شرارتی‘ انسر دا وِرۄدھ کرنا چاہِیدا ہَے۔

اِس فَیسلے بائد سِینِیئر وکِیلاں نیں نِیاں-پالِکا دا پکھّ لَیݨا اتے سَیلّ دا مکُّۄ ٹھپّݨا شُرُۄ کر دِتّا۔

سَیلّ والے جِئۄں ہی ناتھ دے وِرُدھّ ساہ کڈھّݨ لگّدے٬ سِینِیئر وکِیل کاواں واںگ اِکٹھّے ہۄ جاںدے۔ سِینِیئراں دِییاں لچھّیدار دلِیلاں اگّے سَیلّ دے نُکتے مات پَے جاںدے۔

اِس بھرا-مارُۄ جںگّ تۄں سَیلّ نُۄں گھبراہٹ ہۄݨ لگّی۔ ذرُۄر اُہناں تۄں کِتے کۄئی غلتی ہۄئی سی۔

مسلا سمّتی وِچ وِچارِیا گِیا۔

سمُںدّر مںتھّن پِچھّۄں سبک دا اِک سُچّا مۄتی لبھِّیا گِیا۔ “سِینِیئر وکِیلاں اتے ججّاں دے مُفاد ساںجھے سن۔ اِک ولّۄں دُۄجے دی رکھِّیا کرنی سُبھاوک سی۔”

سَیلّ نیں جُۄنِیئر وکِیلاں ولّ دھِیان دیݨا شُرُۄ کِیتا۔ جُۄنِیئر وکِیلاں اتے کچہِری وِچ دھکّے کھاںدے سائِلاں دی ہالت وِچ اُنّی-اِکّی دا ہی فرک سی۔ اُہ ججّاں تۄں وی دُکھی سن اتے سِینِیئراں تۄں وی۔ دُکھدی رگ ’تے اُںگل رکھّی گئی۔

نتِیجے پھَۄری تَۄر ’تے ساہمݨے آئُݨ لگّے۔ اِکلّے ججّاں وِرُدھّ ہی کِئۄں؟ اُہناں دے سمرتھک سِینِیئر وکِیلاں وِرُدھّ وی جھںڈّا چّکِیا جاوے۔ ججّ تاں سائِلاں دی چھِلّ لاہُںدّے سن۔ اِہ مگرمچھّ آپݨے ہی بھائیِچارے نُۄں نِگلدے سن۔

جُۄنِیئر وکِیل سَیلّ نالۄں وی تتّے نِکلے۔ اُہ ججّاں اتے سِینِیئر وکِیلاں دے گُپت رِشتِیاں دی پاج کھۄلہݨ لگّے۔

اوتار سِںگھّ سبھ تۄں ودھّ رۄہ وِچ سی۔ اُہ بار دے سبھ تۄں سِینِیئر وکِیل ہری پْرکاش دے کارنامے جگّر کرنا چاہُںدّا سی۔

تِنّ سال اُہ ہری پْرکاش دا جُۄنِیئر رِہا سی۔

اِہناں تِنّاں سالاں وِچ اوتار نیں اُس دا رجّواں گۄہا-کُۄڑا کِیتا سی پر اُس نیں ناں کدے اُس دے ہتھّ ’تے پَیسا دھرِیا سی٬ ناں کانُۄنی واکفِیئت دے نیڑے ڈھُکّݨ دِتّا سی۔

کُجھ ورہے پہِلاں جُۄنِیئر وکِیلاں نیں لڑائی لڑی سی۔ لمبّے سںگھّرش بائد ہائی کۄرٹ کۄلۄں اِک نِئم بݨوائِیا سی۔ کۄئی سِینِیئر وکِیل جدۄں وڈّا مُکدّما لڑے تاں نال اِک جُۄنِیئر نُۄں رکھّے۔ اِس نال جُۄنِیئر نُۄں کئی فائِدے ہُںدّے۔ اِک تاں اُہ کمّ سِکھّ جاںدے٬ دُۄجا اُہناں دا خرچا نِکل جاںدا۔

ہری پْرکاش سائِل تۄں تاں جُۄنِیئر دی فِیس لَے لَیںدا پر اوتار نُۄں کدے ناں دِںدّا۔ کۄئی پُچھّدا تاں اُہ گھڑِیا-گھڑائِیا اُتّر سُݨا دِںدّا۔

“کِسے رِدھّی-سِدھّی نُۄں ہاسل کرن لئی تپسِّیا کرنی پَیںدی ہَے۔ تپ لالچ تِیاگ کے ہُںدَّے۔ جے مُںڈِّیاں نُۄں کمّ سِکھائُݨَے تاں اُہناں نُۄں مۄہ-مائِیا تۄں دُۄر رکھّۄ۔”

اوتار مۄہ-مائِیا تۄں وی دُۄر رِہا تے رِدھّی-سِدھّی وی ہاسل ناں کر سکِیا۔

ہری پْرکاش نںگّ-مُنںگّ ہُںدّا٬ اوتار نُۄں آپݨی فِیس ہڑپّے جاݨ دا پھیر وی دُکھّ ناں ہُںدّا۔ اُہ سچّ-مُچّ کرۄڑپتی سی۔ شہِر دے کِسے وی بَیںک-کمپّلَیکس٬ دُکان٬ پلاٹ٬ کۄلڈ-سٹۄر جاں مارکِیٹ ولّ اُںگل کرۄ٬ اُہ اِسے دی نِکلدی۔

اِہ جائِداد اُس نُۄں وِراست وِچ نہِیں سی مِلی۔ اِہ کِویں بݨی؟ اوتار اِہۄ دسّدا پھِردا سی۔

شہِر دا پُراݨا بسّ-سٹَیںڈ شہِر دے وِچکار آ گِیا سی۔ آئے دِن ہادسے ہۄݨ لگّ پئے سن۔ بسّاں نُۄں اڈّے تک پُجّݨ لئی گھںٹِّیاں-بدھّی جام وِچ پھسݨا پَیںدا سی۔

شہِر دے لۄک مںگّ کرن لگّے۔ بسّ-اڈّا باہر لِجائۄ۔

کئی سال سرکار دے کنّ ’تے جُۄں ناں سرکی۔ لۄکاں سںگھّرش کِیتا تاں سرکار جھُک گئی۔

نواں بسّ-سٹَیںڈ کِتھے بݨائِیا جاوے؟ اِس بارے لۄکاں دی رائے مںگّی گئی۔

وکھّ-وکھّ دھڑِیاں نیں وکھّ-وکھّ راواں پیش کِیتِییاں۔

ہر دھڑا بسّ-سٹَیںڈ نُۄں آپݨے ولّ دھُۄہݨ لگّا۔

شہِرِییاں نیں جِہڑی تھاں سُجھائی سی٬ بہُ-سمّتی اُس نال سی۔

سارا اُدیۄگ اُسے دِشا ولّ سی۔ نوِییاں کچہِرِییاں وی نیڑے سن اتے کالج وی۔ وِچکار کۄئی ریلوے پھاٹک وی نہِیں پَیںدا۔ اُپرۄں وادھا اِہ کِہ اُتھۄں چارے دِشاواں نُۄں سڑکاں نِکلدِییاں سن۔

آلے-دُیالے دِییاں پںچّائِتاں نیں وی اُسے تھاں دے ہکّ وِچ متے پا دِتّے۔

ہری پْرکاش اِس تھاں دا وِرۄدھ کرن لگّا۔

اِک تجوِیذ اُس نیں آپݨے ولّۄں پیش کِیتی۔

سںدھُّۄ پتّی وِچ پںچّائِت دی اِک ڈھاب سی۔ ڈھاب بھر کے اُپر بس-سٹَیںڈ بݨائِیا جاوے۔ نال ہری پْرکاش دی ذمِین لگّدی سی۔ ہۄر لۄڑ پئے تاں اُہ ہاذر سی۔

جدۄں ہری پْرکاش نُۄں شہِرِییاں والی تھاں منذُۄر ہُںدّی دِکھائی دِتّی تاں اُس نیں چںڈِّیگڑھ ڈیرا لا لِیا۔ مُکھّ مںتّری کِسے ذمانے ’چ اُس تۄں وکالت سِکھّدا رِہا سی۔ ہُݨ فائِدا نہِیں پہُںچّائیگا٬ پھیر کدۄں پہُںچّائیگا۔

سرکار نُۄں بُرکی سُٹّی گئی۔ ڈھاب ہری پْرکاش آپݨے خرچے ’تے بھریگا۔ ذمِین وی مُفت دیویگا۔

ہری پْرکاش دے سُجھاء نُۄں مُکھّ رکھّدِیاں نذر-سانی لئی مِسل مُڑ ہیٹھاں نُۄں بھیجی گئی۔

دفتراں دے چکّر کٹّدی-کٹّدی مِسل جدۄں ہیٹھاں تک اپّڑی٬ اُدۄں تک ہری پْرکاش نیں کئی جال وِچھا لئے۔

ستّادھاری پارٹی نُۄں چۄگا پائِیا گِیا۔ پارٹی دفتر لئی دۄ وِگھے ذمِین اُس دے ناں کرائی گئی۔ ٹرکّ یُۄنِیئن نُۄں اِک وِگھا الگّ دِتّا گِیا۔ ڈھاب بھرن دی ذِمّیواری یُۄنِیئن نُۄں سَۄمپی گئی۔ پْردھان لئی کۄٹھی دا پلاٹ وکھّرا۔

اَیس.ڈی.اَیم., تہِسِیلدار اتے ہۄر سمبّںدھّت افسراں نُۄں پُچکارِیا گِیا۔ اُہناں نُۄں درجا-ب-درجا پلاٹ دِتّے گئے۔

نوِیں تھاں وِچ سارا املا-پھَیلا دِلچسپی لَیݨ لگّا۔

نوِیں سکِیم دِناں وِچ منذُۄر ہۄ گئی۔

لۄک سُتّے ہی رہِ گئے۔ اُدۄں ہی پتا لگّا جدۄں بسّاں ڈھاب دُیالے آ کھڑۄتِییاں۔

شہِرِییاں اتے آلے-دُیالے دے پِںڈّاں والِیاں نیں اُُذر کِیتا۔ نوِیں تھاں کِسے ترہاں وی ڈھُکّوِیں نہِیں۔ ناں اِتھے کۄئی سڑک ہَے٬ ناں سکُۄل٬ کالج۔ لمبّے رُۄٹ والِییاں بسّاں بائیِپاس تۄں ہی لںگھّ جائِیا کرنگِییاں۔ اِہ اڈّا آبادی دے نیڑے سی۔ کُجھ سالاں بائد پھیر بدلݨا پَیݨا سی۔

ہری پْرکاش اتے پارٹی دے دباء ہیٹھ مُکھّ مںتّری لۄکاں دے وفداں نُۄں ٹالدا رِہا۔

اِدھر سرکاری ادھِکارِییاں نیں جںگّی-پدھّر ’تے اُساری آرمبھّ دِتّی۔

اُدھر ہری پْرکاش نیں پلاٹ کٹّݨے شُرُۄ کر دِتّے۔

لۄکاں دی مُہِمّ ذۄر پھڑن لگّی تاں ہری پْرکاش نیں آپݨا دائوا ٹھۄک دِتّا۔

وکِیل دا اِہ نِجّی کیس سی۔ ججّ نیں جھٹّ بںدّی دے دِتّی۔ اگلے ہُکماں تک بسّ-سٹَیںڈ نُۄں کِدھرے ہۄر لِجاݨ دی مناہی ہۄ گئی۔

ہری پْرکاش نیں باکی بچدی ذمِین دے اِک وار پھیر ہِسّے پائے۔ اِس واری باکی افسراں دے نال-نال نِیاں-پالِکا نُۄں ہِسّیدار بݨائِیا گِیا۔

ناتھ ساہِب نیں بںدّی وِرُدھّ ہۄئی اپِیل چھے مہِینے لٹکائی رکھّی۔ کدے وکِیل غَیر-ہاذر ہۄ جاںدے اتے کدے ججّ۔ کدے مِسل گُمّ جاںدی اتے کدے اہِلمدّ۔

اِہناں چھے مہِینِیاں وِچ سرکار نیں پَیسا پاݨی واںگ وہا دِتّا۔ کِدھرے اِمارتاں اُسر گئیِیاں٬ کِدھرے سڑکاں وِچھ گئیِیاں۔

لۄکاں نیں وی اُساری لا لئی۔ دُکاناں بݨ گئیِیاں۔ مکان اُسر گئے۔

“ہُݨ بسّ-سٹَیںڈ کِدھرے ہۄر لِجاݨا پِیا تاں سرکار دا کرۄڑاں رُپئے دا نکُسان ہۄئیگا۔” پِچھّۄں اِسے ترک دے آدھار ’تے بںدّی پکّی ہۄ گئی۔

نِہتھّے ہۄئے لۄک گھرۄ-گھری بَیٹھ گئے۔

افسراں نال ہُںدّے سَۄدِیاں دی بھِݨک اوتار نُۄں پَیںدی رہِںدّی سی۔ اُہنِیں دِنِیں ہری پْرکاش اوتار دی گڈّی وِچ ہی گھُمّدا سی۔

اُس آدمی نُۄں اوتار چںگّی ترہاں جاݨدا سی جِس دے ناں ناتھ دے ہِسّے دے پلاٹ ہۄئے سن۔ اُہ ناتھ دے بھرا دا سالا سی۔ رِشتیدار غرِیب سی۔ لُدھِیاݨے دی اِک مامُۄلی فَیکٹری وِچ کلرک سی۔ اُس کۄل اِنے مہِںگّے پلاٹ خرِیدݨ دی پرۄکھۄں نہِیں سی۔ ناں ویچے پلاٹاں دا اُہ ہِساب-کِتاب دے سکدا سی۔ پڑتال شُرُۄ ہُںدِّیاں ہی اسلِیئت اُگل دیݨی سی۔

اِس کیس دے کھُلّہݨ نال سَیلّ نُۄں اِک فائِدا ہۄر ہۄݨا سی۔ بسّ-سٹَیںڈ اَیکشن کمیٹی نیں سُرجِیت ہۄ جاݨا سی۔ کمیٹی دے سُرجِیت ہُںدِّیاں ہی سَیلّ دے ہتھّ مذبُۄت ہۄ جاݨگے۔

کُجھ مسالا شِںدّرپال کۄل سی۔

اُس دا سِینِیئر جُۄنِیئراں نُۄں فِیس تاں دِوائُںدا سی٬ پر افسراں نال مِل کے ماری ٹھگّی وِچۄں ہِسّا نہِیں سی دِںدّا۔

شِںدّرپال دا باپ شہِر دا سِرکڈھّ آڑھتِییا سی۔ اٹھارہاں پِںڈّاں دی آڑھت اُہناں دی دُکان ’تے آئُںدی سی۔ اِہناں پِںڈّاں دا کمّ شِںدّرپال کۄل آئُںدا سی۔ لگدی واہ اُہ کمّ آپ کردا سی۔ نواں ہۄݨ کارن گُںجھّلدار مُکدّمِیاں نُۄں ہتھّ پائُݨ تۄں ڈردا سی۔ وکِیل دی شُرُۄ وِچ ہی بدنامی ہۄ جاوے تاں ستھاپت ہۄݨ وِچ دِکّت آئُںدی ہَے۔ اجِہے کیس اُہ آپݨے سِینِیئر سُرجِیت رائے نُۄں دِںدّا سی۔ جے اُہ کِسے ہۄر وکِیل نُۄں کیس دِوائُںدا تاں اگلا ہسّ کے ادھّ دِںدّا۔ اِہ گُرُۄ-چیلے دے رِشتے وِچ ہی سار دِںدّا سی۔ کدے مُۄںہ پاڑ کے مںگّ وی لِیا تاں پںجّ-چار سَۄ تۄں ودھّ پلّے نہِیں سی پائُںدا۔

چھۄٹِییاں-مۄٹِییاں فِیساں دی شِںدّرپال نیں کدے پرواہ نہِیں سی کِیتی۔ جدۄں اُہ لکھّاں دا گھپلا کر گِیا تاں شِںدّرپال نُۄں بغاوت والا جھںڈّا چُکّݨا پِیا سی۔

پِچھلے سال بھارت سرکار نیں چھائُݨی بݨائُݨ لئی رۄڈُۄ پِںڈّ دی ساری ذمِین ’اُکائِر‘ کر لئی سی۔ پِںڈّ والِیاں نُۄں کرۄڑاں رُپئے دا کلیم مِلݨا سی۔ سارے پِںڈّ نیں رل کے اِکۄ وکِیل کِیتا سی۔ وکِیل دی فِیس پںجّ سَۄ رُپِیا فی کیس تہِ ہۄئی سی۔ شِںدّرپال راہِیں سُرجِیت رائے نُۄں ڈیڈھ لکھّ بݨِیا سی۔ اِس فِیس وِچۄں شِںدّرپال نیں ہِکّ ’چ گۄڈا دے کے برابر دا ہِسّا لِیا سی۔

پںجھّتّر ہذار جیب ’چ پا کے شِںدّرپال پہاڑاں نُۄں نِکل گِیا۔

سرکار نیں ذمِین دا مُلّ پںجّاہ ہذار رُپِیا فی کِلّا پائِیا سی۔ بذارُۄ مُلّ ستّر ہذار تۄں ودھّ نہِیں سی۔ ناتھ ساہِب نیں اِس ملّ نُۄں ودھا کے اِک لکھّ رُپِیا فی کِلّا کرنا سی۔ وادھُۄ رکم دے ہِسّے پَیݨے سن۔ کیساں نُۄں اِک مہِینے دے اںدّر-اںدّر مُکائِیا جاݨا سی۔ سُرجِیت رائے دی ذِمّیواری سائِلاں تۄں فِیس وسُۄلݨ دی سی۔ باکی سارا بںدّۄبست ناتھ ساہِب نیں کرنا سی۔

پہِلے ہفتے مُکدّما دائِر ہُںدّا۔ دُۄجے ہفتے سرکاری دھِر ہاذر ہۄ جاںدی۔ تِیجے ہفتے فَیسلا ہۄ جاںدا تے چَۄتھے ہفتے مُیاوذے دے چَیکّ مِل جاںدے۔

شِںدّرپال دے پہاڑۄں مُڑن تک سُرجِیت رائے لکھّاں رُپئے ڈکار چُکّا سی۔ سُۄہ مِلدے ہی شِںدّرپال نیں آپݨا ہِسّا مںگِّیا۔ سُرجِیت رائے جھگّا چُکّ گِیا۔

شِںدّرپال بدلا لَیݨا چاہُںدّا سی۔

بہُتے نہِیں تاں کُجھ کُ پِںڈّ والِیاں نُۄں اُیہ ناتھ دے وِرُدھّ بھُگتا سکدا سی۔

کُجھ جُۄنِیئراں نُۄں ججّاں نال گِلا سی۔ اُہ دیکھ-دیکھ ٹِکے کڈھّدے سن۔ جُۄنِیئراں دا بݨدا ہکّ وی نہِیں دِںدّے۔ سِینِیئر دی جھۄلی اُںجھ ہی بھردے رہِںدّے ہن۔

مںگّت رائے نُۄں گِلا سی کِہ ناتھ ساہِب نیں ہالے تک اُس نُۄں اِک وار وی لۄکل کمِشن نِیُکت نہِیں سی کِیتا۔ اُسدے نال دے کئی-کئی وار مۄٹِییاں فِیساں اُگراہ چُکّے سن۔ جدۄں وی اُس نیں ججّ کۄل رۄس پْرگٹ کِیتا٬ اُس نُۄں اِکۄ جواب مِلِیا۔ غلتی نال اُس دا ناں لِسٹ وِچۄں کٹِّیا گِئَے۔ ہُݨ ناں دُبارا لِکھ لِیا گِئَے۔ اگلی وار اُسے دا نمبّر لگّیگا۔ ناں دُبارا کدے اُس دا ناں لِکھِیا گِیا٬ ناں اُس نُۄں کمِشن مِلِیا۔

اُس نُۄں اِہ وی گِلا سی کِہ بہُتے کمِشن بھںڈّاری جاں چہِل دے جُۄنِیئراں نُۄں مِلدے سن۔ کارن کِسے تۄں لُکے نہِیں سن۔

بھںڈّاری دی سۄلن کۄٹھی ہَے۔ جُۄن مہِینے دِییاں چھُٹِّییاں اُہ اُتھے ہی گُذاردا ہَے۔ اُتھے مہِماناں نُۄں شراب دے نال-نال شباب وی مِلدا ہَے۔

ہر ورہے کۄئی ججّ بھںڈّاری دا مہِمان ہُںدّا ہَے۔ آپ تا بھںڈّاری بُڈھّا ہۄ گِئَے۔ ہر کمّ وِچ ججّاں دا ساتھ کۄئی جُۄنِیئر ہی نِبھائُںدا ہَے۔

چہِل کۄل دۄ-دۄ کاراں ہن۔ کِسے وی ججّ نیں باہر-اںدّر جاݨا ہۄوے تاں اُس دی کار ہاذر ہُںدّی ہَے۔ کار نُۄں ڈرائیِو کۄئی جُۄنِیئر کردا ہَے۔ چہِل گڈّی دی ٹَیںکی وی پھُل کروا کے دِںدّا ہَے اتے ڈِگّی وی۔

مںگّت رائے کۄل تاں آپݨے سکُۄٹر وِچ تیل پوائُݨ لئی پَیسے نہِیں ہُںدّے۔ اُہ ناتھ نُۄں گڈِّییاں وِچ کِویں گھُمائے؟

جُۄنِیئراں نال ہُںدِّییاں اِہ بیئِنسافِییاں بںدّ ہۄݨِییاں ہی چاہِیدِییاں سن۔

نَۄجواناں دے جۄش نُۄں ناں کِسے سِینِیئر دی نسِیہت ٹھلّہ سکی٬ ناں کِسے ججّ دی دھمکی۔

بار دی مِیٹِںگّ بُلائُݨ لئی دستختی مُہِمّ چلائی گئی۔ پہِلے ہی دِن اِک سَۄ ستّراں وِچۄں اٹھاہٹاں دے دستخت ہۄ گئے۔

اگلے دِن ناتھ دے خِلاف متا پاس ہۄ گِیا۔

ججّ نال ٹکّر لَیݨ دی تِیاری جںگّی پدھّر تے شُرُۄ ہۄ گئی۔

 

 

23

آپݨے خِلاف پئے متے دی ناتھ نُۄں کۄئی پرواہ نہِیں سی۔ اِہ اناڑی وکِیلاں دا اِک ولولا سی٬ جِہڑا سمیں دی دھُۄڑ وِچ گُیاچ جاݨا سی۔

گھُسمُسا ہُںدِّیاں ہی بار دا سکتّر کۄٹھی آئِیا سی۔ پاس ہۄئے متے دی نکل نال لِیائِیا سی۔ آئُںدِیاں ہی اُس مافی مںگّی سی۔ اچانک وا-ورۄلا جِہا اُٹھّ کھڑۄتا سی۔ گھبراہٹ والی کۄئی گلّ نہِیں۔ سِینِیئر وکِیل ناتھ دے نال سن۔ اِہناں وِہلڑاں نُۄں کَۄݨ پُچھّدَے؟

سکتّر نیں اِک راذ دی گلّ دسّی۔ ہائۄُس نیں متے دِییاں نکلاں نُۄں بہُت تھائیِں بھیجݨ دی سِفارش کِیتی سی۔ کُجھ کاپِییاں سکتّر نیں ہذم کر لئیِیاں۔ باکی ناتھ ڈکار لئے۔

رجِسٹرِییاں چھۄٹے ڈاکگھرۄں ہۄئیِیاں سن۔ اُتھۄں لِفافے گُمّ کرائُݨے ناتھ لئی کھبّے ہتھّ دی کھیڈ سی۔

پتّرکاراں نُۄں وی آکھِیا گِیا سی٬ اُہ خبراں بھیجݨ۔ اںگّریذی اخبار دے پتّرکار سِیاݨے سن۔ بلَیک-میل کرن والِییاں خبراں کدے نہِیں بھیجدے۔ ہِںدّی والے سکتّر دے واکِف سن۔ اِشارے نال سکتّر نیں اُہناں نُۄں سمجھا دِتّا سی۔ ججّ ساہِب کمّ آئُݨ والے بںدّے سن٬ خبر ناں بھیجی جاوے۔ بسّ پںجّابی اخباراں دے پتّرکاراں دا اِںتذام کرنا باکی سی۔ اُہناں نُۄں پُچکارن نئی اِک ہَۄلدار کافی سی۔

کئی ہۄر وکِیلاں دے فۄن آئے۔ ناتھ نال اُہناں آپݨی وفاداری پْرگٹائی۔ اُہناں وی یکِین دِوائِیا۔ مُںڈّے-کھُںڈّے جِنّا مرذی رَۄلا پا لَیݨ۔ اُہ آپݨے اِک وی سائِل نُۄں ججّ دے خِلاف ساہ نہِیں کڈھّݨ دیݨگے۔

اَیس.ڈی.اَیم. اتے ڈِپٹی وی چکّر لا گئے۔ اُہناں لائِک کۄئی سیوا ہۄوے تاں اُہ ہاذر سن۔ اُہ چَۄوی گھںٹّے وکِیلاں دے جائِذ-نجائِذ کمّ کردے ہن۔ وکِیل ہُݨ افسراں دے کمّ نہِیں آئُݨگے٬ پھیر کدۄں آئُݨگے؟

سِیاسی بںدِّیاں دے وی فۄن آئے۔ کِسے سِیاسی دباء دی ذرُۄرت ہۄوے تاں بِناں جھِجک اُہناں نُۄں دسِّیا جاوے۔

چارے پاسِئۄں مِلݨ والی اِس ہمائِت نال ناتھ دے ہَۄسلے بُلںدّ ہۄݨ لگّے۔

متے٬ پڑتالاں وَیسے وی ناتھ لئی نویں نہِیں سن۔ اُس دی کۄئی ناں کۄئی پڑتال چلّدی ہی رہِںدّی سی۔ پڑتالاں دے اِس لمبّے اِتِہاس تۄں اُس نیں کئی سبک سِکھّے سن۔ جدۄں چار پَیسے پلّے ہۄݨ تاں کۄئی کِسے دا کُجھ نہِیں وِگاڑ سکدا۔ اِہ پہِلا سبک سی۔ جِئۄں-جِئۄں پڑتالاں دی لِسٹ لمبّی ہُںدّی گئی٬ تِئۄں-تِئۄں پَیسے اِکٹھّے کرن والے اُس دے پھَۄڑے دی رفتار وی تیذ ہُںدّی گئی۔

دُۄجے سبک تہِت اُہ اُپر بݨا کے رکھّدا سی۔ رجِسٹرار اُس دے ساہ وِچ ساہ لَیںدا سی۔ ہائیِکۄرٹ دے ججّاں وِچ دۄ دھڑے سن۔ بھارُۄ دھڑا ہمیشا اُس دی جیب وِچ رہِںدّا سی۔ کمائِیا دھن اُہ اِہناں کمّاں ’تے کھُلّہ کے خرچدا سی۔

آئُݨ والے فۄناں دی ودھدی گِݨتی ناتھ لئی چِںتّا دا کارن بݨن لگّی۔ اِنے فۄناں دا متلب سی کِہ خبر سارے اِلاکے وِچ پھَیل چُکّی سی۔ افواہاں دا بذار وی گرم سی۔ خبر اگّے تۄرن والا ہر آدمی آپݨے ولّۄں وی مِرچ-مسالا لائُںدا سی۔ اجِہے لۄکاں راہِیں کئی اجِہے پۄل کھُلّہ رہے سن٬ جِنہاں دا ہالے تک ناں سمّتی نُۄں پتا سی٬ ناں سَیلّ نُۄں۔ اِہ رُجھان خترناک سی۔

کُجھ وکِیلاں دے فۄن آ چُکّے سن۔ جِہڑے خامۄش سن٬ متلب سی کِہ اُہناں دا ناتھ نال من-مُٹاو سی۔ اجِہے وکِیلاں نال ناتھ خُد سمپّرک کائِم کرن لگّا۔

سہائِتا لئی تِنّۄں مَیجِسٹْریٹ کۄٹھی بُلا لئے۔ کِسے مَیجِسٹْریٹ دا کِسے وکِیل نال یارانا سی اتے کِسے دا کِسے نال۔ اِک نیں دۄ-دۄ وکِیل کابُۄ کر لئے تاں وی مسلا ہلّ ہۄ جاݨا سی۔

“بسّ جی مُںڈِّیاں نیں دھکّے نال دستخت کرا لئے۔ منۄں اسِیں تُہاڈے نال ہاں۔” وکِیلاں دا اجِہا روئیِّیا اُتشاہ-جنک سی۔

کِسے-کِسے نیں گِلا شِکوا وی پْرگٹ کِیتا۔ اِک-دۄ نیں نسِیہت وی کِیتی۔

“ہر کمّ پَیسے نال ناں تۄلِیا کرۄ۔ کدے-کدے اِنساف وی کرِیا کرۄ۔”

کنّاں ’چ تیل پائی ناتھ سبھ کُجھ سُݨدا رِہا۔ ماڑی گھڑی لںگھّائُݨ لئی ہر ترہاں دا وائدا کردا رِہا۔

اگّے تۄں کۄئی شِکائِت نہِیں آئیگی۔ گِلے-شِکوے آپسی گلّبات راہِیں نجِٹھّ لئے جاݨگے۔ ہال دی گھڑی متا واپس لَیݨ وِچ ناتھ دی مدد کِیتی جاوے۔ سِینِیئر تاں منّ گئے٬ جُۄنِیئراں نُۄں منائُݨ وِچ دِکّت آئُݨ لگّی۔ ٹاںوا-ٹلّا جُۄنِیئر ہی ناتھ دے کابُۄ آئِیا۔ بہُتے ماںہ دے آٹے واںگ آکڑے رہے۔

“جدۄں سِینِیئر وکِیل میرے نال ہن تاں مَینُۄں اِہناں ٹٹُّۄیاں دی کی پرواہ ہَے؟” سۄچدے ناتھ نیں مَیجسِٹْریٹاں دا سہِیۄگ لئی دھنّواد کِیتا۔ جام کھڑکائے اتے ارام نال سَۄں گِیا۔

سویرے جدۄں اخباراں چُکِّییاں تاں مۄٹِییاں-مۄٹِییاں سُرخِییاں وِچ آپݨا ناں نذر آئِیا۔

اِہ کی بھاݨا ورت گِیا؟ ناتھ دے ہتھّ-پَیر پھُلّ گئے۔ اُس نیں تاں اِک-اِک پتّرکار نال سمپّرک کائِم کِیتا سی۔ اُہناں نُۄں خبراں بھیجݨۄں ورجِیا سی۔ متے دِییاں نکلاں واپس مںگّوا کے بۄجھے پا لئیِیاں سن۔ پھیر اِہ خبراں کِس نیں بھیجِییاں؟

اِس تۄں سپشّٹ سی کِہ رجِسٹرِییاں وی رستے وِچ جام نہِیں ہۄݨگِییاں۔ اُہ وی آپݨی-آپݨی مںذِّل ’تے پہُںچّ کے رہِݨگِییاں۔

بدنامی دی ناتھ نُۄں کۄئی پرواہ نہِیں سی۔ خبراں نال کِہڑا اُس دِییا دھِییاں دا رِشتا چھُٹّ جاݨا سی۔

ہائیِکۄرٹ دا پالا مار رِہا سی۔ اجِہِییاں خبراں نال ہائیِکۄرٹ گمبھِّیر نۄٹِس لَیںدی سی۔ خبراں دے آدھار ’تے ہی پڑتال شُرُۄ کر دِںدّی ہَے۔

ناتھ چاہُںدّا سی٬ اجّ ہی ہائیِکۄرٹ پُجّ کے کۄئی اِںتذام کِیتا جاوے۔

پہِلے دِن ہی چھُٹّی لَے کے بھجّݨا وی مۄک مارن برابر سی۔ اِس ترہاں وِرۄدھِییاں نُۄں شہِ مِلݨی سی۔

چںڈِّیگڑھ اُس نُۄں اِک-دۄ دِن ٹھہِر کے جاݨا چاہِیدا سی۔

دیر کرن نال ہنیر وی پَے سکدا سی۔ لںگھِّیا سماں ہتھّ نہِیں سی آئُݨا۔ آپݨے بںدِّیاں نیں آکھݨا سی۔ پہِلاں کِئۄں نہِیں دسِّیا۔ بُرائی نُۄں جلدی تۄں جلدی کُچل دیݨا چاہِیدا سی۔

ہۄر نہِیں تاں رجِسٹرار ساہِب دے نۄٹِس وِچ تاں لِیاںدا ہی جاوے۔

رجِسٹرار ناتھ ’تے مِہربان سی۔

رجِسٹرار نُۄں فۄن کھڑکائِیا گِیا۔ وَیسے تاں شام تک سبھ ٹھِیک ہۄ جائیگا۔ پھیر وی جے لۄڑ پئے تاں اُہ دۄ کُ دِن لںگھّا لَیݨ۔ پِچھّۄں ناتھ آپے سمبھّال لئیگا۔

رجِسٹرار نیں ناتھ دی پِٹھّ تھاپڑی۔ وڈّے بھرا دے ہُںدّے اُس نُۄں فِکر کرن دی کۄئی لۄڑ نہِیں۔ سںکّٹ ٹل گِیا تاں ٹھِیک٬ نہِیں تاں بسّ فۄن ہی کافی سی۔ پھیر رجِسٹرار جاݨے٬ اُس دا کمّ جاݨے۔

رجِسٹرار دی ہلّا-شیری نال ناتھ دی گھبراہٹ گھٹّ گئی۔ دلیری ’چ آئِیا ناتھ سِیاسی چالاں چلّݨ لگّا۔

ادالت ’چ آئُںدِیاں ہی اُس نیں بار دے پْردھان اتے سکتّر نُۄں بُلائِیا۔ اُہناں نال گِلا پْرگٹ کِیتا۔ ناتھ نیں تاں کدے اُہناں دا بُرا نہِیں کِیتا۔ ہمیشاں اُہناں دا خِیال رکھِّیا سی۔ ودھّۄ-ودھّ مُکدّمے اُہناں دے ہکّ وِچ کِیتے ہن۔ ناتھ دی مِہربانی سدکا اُہناں دی وکالت دُگّݨی-تِگّݨی ہۄ گئی سی۔ اُہناں دے پْردھان٬ سکتّر ہُںدِّیاں ناتھ دے خِلاف اِہ سبھ کُجھ نہِیں سی ہۄݨا چاہِیدا۔

ناتھ ساہِب ٹھِیک آکھدے سن٬ پر مجبُۄر سن۔ سچّ وی اِہ سی کِہ اُہناں دے ہتھّ-وسّ کُجھ رِہا ہی  نہِیں  سی۔ وکِیلاں وِچ رۄہ دی جوالا بھڑک اُٹھّی سی۔ جِنہاں وکِیلاں دے مُۄںہ وِچ بۄل نہِیں سی٬ کلّہ اُہ وی شیراں واںگ گرج رہے سن۔

“چلۄ جۄ ہۄ گِیا٬ سۄ ہۄ گِیا۔ اگّۄں تۄں کۄئی کاروائی نہِیں ہۄݨی چاہِیدی۔ متے نُۄں اِتھے ہی دبّ دِئۄ۔ اِس مسلے ’تے ہۄر مِیٹِںگّ نہِیں ہۄݨی چاہِیدی۔ سَیلّ والِیاں نُۄں کۄئی لِسٹ ناں دِتّی جاوے۔ تُسِیں میرا ساتھ دِئۄ٬ باکی مَیں آپے سمبھّال لواںگا۔” ناتھ اِس ترہاں ہُکم جھاڑ رِہا سی جِویں ساہمݨے اہُدیداراں دی تھاں مُلذم کھڑے ہۄݨ۔

پْردھان٬ سکتّر نیں پَیراں ’تے پاݨی ناں پَیݨ دِتّا۔ کلّہ دے تُفان نیں اُہناں دِییاں جڑھاں وی اُکھاڑ دِتِّییاں سن۔ ہُݨ ہُکم مُںڈِّیاں دا چلّدا سی۔ اُہ مہِذ ربڑ دی مۄہر بݨ کے رہِ گئے سن۔ آپݨے تَۄر ’تے اُہ کۄئی وائدا نہِیں سی کر سکدے۔

اہُدیداراں دا من کمبّ  رِہا سی۔ اُہناں دا دھِیان باہر اتے کنّ اںدّر ولّ سن۔ کۄئی وساہ نہِیں٬ باہر جُۄنِیئر وکِیل اُہناں دی ناکابںدّی کری بَیٹھے ہۄݨ۔ ججّ اتے اُہناں وِچکار ہۄ رہی گلّبات سُݨ رہے ہۄݨ۔

اہُدیداراں نُۄں آپݨے کلّہ دے کِیتے ’تے پچھتاوا سی۔

جُۄنِیئر وکِیلاں ولّۄں سُبہا ہی اُہناں نُۄں جھاںڑاں پَے چُکِّییاں سن۔ اُہناں نُۄں سکتّر دے ججّ دی کۄٹھی جاݨ اتے پْردھان دے فۄن کرن دی بھِݨک پَے چُکّی سی۔

پْردھان٬ سکتّر نیں کۄئی ہۄر غلتی کِیتی تاں اُہناں خِلاف وی متا پَے سکدا ہَے۔ اُہ کۄلِیاں دی دلالی وِچ مُۄںہ کالا کِئۄں کرن؟

ناتھ پْرتی اُہناں دے من وِچ پہِلاں والی شردھا وی نہِیں سی رہی۔ جِس ترہاں دِییاں کہاݨِییاں پْردھان٬ سکتّر نُۄں سُݨن نُۄں مِل رہِییاں سن٬ جے اُہ سچّ سن تاں ناتھ ورگے ججّ دے خِلاف کاروائی ہۄݨی ہی چاہِیدی سی۔

پْردھان٬ سکتّر کھہِڑا چھُڈائُݨ لئی اُتاولے پَیݨ لگّے۔

ناتھ نُۄں ساہمݨِئۄں کۄئی ٹھۄس ہُںگّارا مِلدا نذر ناں آئِیا۔ بدلے ہالات مُتابک اُس نُۄں آپݨے نوابی ہُکماں وِچ تبدِیلی لِیائُݨی پئی۔

“جے تُہاڈی کۄئی مجبُۄری ہَے تاں اِک-دۄ سِینِیئر وکِیل ہۄر بُلا لئۄ۔ آپسی متّبھید دُۄر کر لَیںدے ہاں۔ میری غلتی ہۄئی٬ مَیں مُیافی مںگّ لواںگا.....پر آہ باںدراں ساہمݨے آپاں نہِیں جھُکݨا.....۔”

“اِس وار واگڈۄر باںدراں دے ہتھّ ہَے.....پھیر وی اسِیں کۄشِش کر کے دیکھدے ہاں۔” آکھدے اہُدیدار اُٹھّ کھڑۄتے۔

“پھیر کدۄں دسّۄگے؟” اُہناں دے سواگت وِچ ناتھ وی اُٹھّ کھڑۄتا۔

“شام تک۔”

“نہِیں لںچّ ’چ مِلݨا۔ ذرا سِیاسی ڈھںگّ نال نجِٹھّݨا۔” ناتھ دے ترلے اہُدیداراں دا درواذے تک پِچھّا کردے رہے۔

اہُدیداراں نیں ناں کۄئی کۄشِش کرنی سی٬ ناں کِیتی۔ ناں اُہ لںچّ ٹائِم ’چ ججّ نُۄں مِلے٬ ناں شام نُۄں۔

جدۄں سمسِّیا ہلّ ہںدّی نذر ناں آئی تاں ناتھ چںڈِّیگڑھ نُۄں چڑھ گِیا۔

چںڈِّیگڑۄہں مُڑِیا ناتھ مُڑ گِدّڑۄں شیر بݨ گِیا۔

ہائیِکۄرٹ ’چ اُس دے گُٹ دے ججّاں نیں اُس دی پِٹھّ تھاپڑی۔ چِیف جسٹِس وی اُہناں دے گرُپّ دا ہَے اتے وِجِیلَیںس ججّ وی۔ اجِہِییاں بِیسِییاں خبراں چھپدِییاں ہن۔ سَیںکڑے متے پَیںدے ہن۔ جے ہائیِکۄرٹ اجِہِییاں چھۄٹِییاں-چھۄٹِییاں گلّاں ولّ دھِیان دیݨ لگّے تاں ہۄ گئے فَیسلے۔ ججّ دا کمّ اجِیب ترہاں دا ہَے۔ اِک دھِر نیں نراذ ہۄݨا ہی ہَے۔ نراذ دھِر نیں ججّ ’تے چِکّڑ وی سُٹّݨا ہَے۔ جے ہائی کۄرٹ ججّ دے ہر کمّ وِچ مِین-میکھ کردی رہے تاں ججّ نِڈرتا اتے نِرپکھّتا نال کمّ کِویں کرنگے؟

رجِسٹرار نیں خُشخبری سُݨائی۔ پہِلا متا اُہ پی چکّا سی۔ خبراں جاں متا چِیف جسٹِس دے پیش ہی نہِیں کِیتا۔ جدۄں باںس ہی ناں رِہا تاں بںسّری کِتھۄں وجّیگی؟

ناتھ نُۄں اِک تاڑنا وی کِیتی۔ اِس پُیاڑے دا جڑھ بںٹّی کتل کیس سی۔ اُہ نِجّی دِلچسپی لَیݨی چھڈّ دیوے۔ کِسے ناں کِسے بہانے لمبّی تارِیخ پا دیوے۔ آپے ساڑھستی ٹل جائیگی۔

مُڑ ہفتا بھر ناں بار نیں سُدھّ لئی٬ ناں سَیلّ نیں۔

سبھ نُۄں آس سی٬ کاروائی آپے ہۄئیگی۔ پڑتال لئی ججّ بِٹھائِیا جائیگا۔ دۄشاں دی پُشٹی لئی ججّ سبُۄت مںگّیگا۔ اُہ سبُۄت اِکٹھّے کردے رہے۔

اِک ہفتا ہۄر لںگھّ گِیا۔ پھیر وی کۄئی کاروائی ناں ہۄئی۔

بار وِچ گھُسر-مُسر ہۄݨ لگّی۔ دال وِچ کُجھ کالا ہَے۔

ناتھ دی رسّے چبّݨ دی آدت وی کائِم سی۔ مَۄکا تاڑ کے اُہ اسامی بٹۄر لَیںدا سی۔

سُلگدی اگّ اُس سمیں بھامبڑ بݨ گئی جدۄں ہائی کۄرٹ کِسے کمّ گئے مۄہن جی نُۄں پتا لگّا کِہ اُتھے تاں وائی-دھائی وی نہِیں۔ کلرک تۄں لَے کے رجِسٹرار تک نُۄں ناں متے دا اِلم ہَے٬ ناں خبراں دا۔

جُۄنِیئراں دے انُرۄدھ ’تے مُڑ مِیٹِںگّ بُلائی گئی۔

اِس وار فَیسلا ہۄئِیا کِہ وکِیلاں دا اِک وفد چِیف جسٹِس نُۄں مِلے۔ اُہ وفد ناتھ وِرُدھّ اِکٹھّے کِیتے سبُۄتاں دا چِٹھّا خُد چِیف اگّے پیش کرے۔

سُرجِیت ہۄئی بسّ-سٹَیںڈ اَیکشن کمیٹی نیں وی آپݨے دُکھڑے رۄݨ دا من بݨا لِیا۔

جدۄں سبھ جا رہے سن تاں سںگھّرش سمّتی پِچھّے کِئۄں رہے؟ اِک وفد اُس دا وی جائیگا۔

ایڈے وڈّے وفد نُۄں دیکھ کے رجِسٹرار دے پَیراں ہیٹھۄں ذمِین کھِسکݨ لگّی۔ پُۄری تندیہی نال اُہ وفد نُۄں ٹرکائُݨ لگّا۔ پَیر-پَیر ’تے جھُۄٹھ بۄلݨ لگّا۔

پہِلاں کہِںدّا ہائی کۄرٹ وِچ کۄئی متا آئِیا ہی نہِیں۔

بار نیں اِک سرٹِیفِکیٹ پیش کِیتا۔ پۄسٹ-آفِس والِیاں تسدِیک کِیتا سی کِہ رجِسٹری ہائیِکۄرٹ دے پھلاݨے کلرک نیں پھلاݨی تارِیخ نُۄں وسُۄل کِیتی سی۔

سرٹِیفِکیٹ دیکھ کے رجِسٹرار نیں پَیںتڑا بدلِیا۔

“اچھّا) اچھّا) اُہ متا.....۔ اُہ تاں کدۄں دا فائِل ہۄ گِیا.....۔”

بار والِیاں کارن پُچھِّیا تاں پتا لگّا٬ وکِیلاں دا اِک وفد چںڈِّیگڑھ آئِیا سی۔ کُجھ نیں دسِّیا سی٬ متے ’تے اُہناں دے دستخت دھکّے نال کروائے گئے سن۔ کُجھ نیں لِکھ کے دِتّا سی کِہ متے ’تے ہۄئے اُہناں دے دستخت جائلی سن۔ اُہناں نُۄں ناتھ نال کۄئی گِلا نہِیں سی۔

اِہ سراسر جھُۄٹھ سی۔ سَیلّ اتے جُۄنِیئر وکِیلاں نیں باکی وکِیلاں ’تے برابر نذر رکھّی سی۔ ناں کۄئی وکِیل چںڈِّیگڑھ آئِیا سی ناں کِسے نیں کُجھ لِکھ کے دِتّا سی۔ اِہ من-گھڑت کہاݨی سی٬ جِہڑی وکِیلاں وِچ پھُٹّ پائُݨ اتے ناتھ نُۄں بچائُݨ لئی گھڑی گئی سی۔

وفد نیں مںگّ کِیتی٬ اُہ لِکھت اُس نُۄں دِکھائی جاوے۔

ماملا گُپت سی٬ رجِسٹرار اجِہا نہِیں کر سکدا۔

کی ماجرا ہَے٬ وفد دی سمجھ آ گِیا۔ رجِسٹرار ناتھ دا ہی دُۄسرا رُۄپسی۔

لِکھت نہِیں دِکھائُݨی تاں وفد نُۄں چِیف جسٹِس نال مِلائِیا جاوے۔

رجِسٹرار پھیر ٹںگّ اڑائُݨ لگّا۔ چِیف نُۄں مِلݨ دا اِک ذابتا ہَے۔ اُس دی پالݨا کِیتی جاوے۔

وفد نُۄں رجِسٹرار ’تے بھرۄسا ہی نہِیں سی رِہا۔ پہِلی شِکائِت اُسے نیں خُرد- بُرد کِیتی سی۔ دُۄجی کِئۄں نہِیں کریگا؟ جابتے انُسار اُہ دُۄجی شِکائِت رجِسٹرار نُۄں دیݨ لئی تِیار نہِیں سی۔

وفد آپݨی شِکائِت چِیف اگّے ہی پیش کریگا۔ جے رجِسٹرار وفد نُۄں چَیمبر وِچ نہِیں مِلݨ دیویگا تاں وفد چِیف دی کۄٹھی جائیگا۔ چِیف کۄٹھی مِلݨۄں ناںہ کریگا تاں وفد دھرنا دیویگا٬ بھُکھّ ہڑتال کریگا۔ پْرَیس کانفرںسّ بُلائیگا۔

پاݨی جدۄں سِرۄں لںگھّݨ لگّا تاں رجِسٹرار جھُکݨ لگّا۔

ہَۄلی-ہَۄلی رجِسٹرار نیں وفد نُۄں ٹھںڈھّا کِیتا۔

وفد تۄں مَیمۄرَیںڈم لِیا۔ مَیمۄرَیںڈم نال لگّے کیساں دی گھۄکھ کِیتی۔ ہلفِییا بِیان پڑھے۔ پھیر مِسل تِیار کر کے چِیف دے پیش کر دِتّی۔

چِیف نیں وفد نُۄں ٹھںڈھّے دِماغ نال سُݨِیا۔

تُرںتّ وِجِیلَیںس ججّ نُۄں بُلائِیا۔ سارے کاغذ-پتّر اُس دے ہوالے کِیتے۔ وِجِیلَیںس ججّ فَۄرن پڑتال کرے۔ ہفتے دے اںدّر-اںدّر رِپۄرٹ پیش کرے۔ وِجِیلَیںس ججّ نُۄں ہُکم سُݨائِیا۔

بںٹّی کتل کیس دی کاروائی اِک مہِینے لئی رۄک دِتّی گئی۔

خُش ہۄئِیا وفد وِجِیلَیںس ججّ دی اُڈِیک کرن لگّا۔

سمّتی٬ سَیلّ اتے جُۄنِیئر سبھ دُکھی دھِراں نال رابتا رکھّݨ لگّے۔ اُہ نِدھڑک ہۄ کے گواہی دیݨ۔ سبھ نُۄں سمجھائُݨ لگّے۔

“ججّ دی پڑتال ہۄݨی ہَے۔” اِہ سُݨ کے کئی ہۄر دھِراں وی دلیری پھڑ گئیِیاں۔ اُہناں وی آپݨے ہلفِییا بِیان تسدِیک کرا لئے۔

سَیلّ دے ہَۄسلے بُلںدّ سن۔ وِجِیلَیںس ججّ دے آئُںدِیاں ہی ناتھ دی پھٹّی پُچّ جاݨی سی۔

پر وِجِیلَیںس ججّ سی کِہ آ ہی نہِیں سی رِہا۔

اکّے-تھکّے لۄکاں دے ہَۄسلے ڈھہِن لگّے٬ نِراش ہۄ کے اُہ مُڑ کمِّیں-دھںدِّیں رُجھّ گئے۔

ناتھ اِس سُستی دا فائِدا اُٹھائُݨ لگّا۔ اُس نُۄں اجِہے کیساں دی لِسٹ مِل چُکّی سی٬ جِنہاں وِچ اُس ’تے پَیسے لَیݨ دا دۄش لائِیا گِیا سی۔

وِجِیلَیںس ججّ ولّۄں اُسنُۄں دھِراں نال سمپّرک کرن لئی کھُلّہا سماں دِتّا گِیا سی۔ اُس سمیں دا اُہ فائِدا اُٹھائُںدا رِہا۔

کِسے دھِر دا کۄئی رِشتیدار بُلائِیا گِیا۔ رِشتیدار ولّۄں دھِر نُۄں سمجھائِیا گِیا۔

“بھلِیا لۄکا٬ مُۄرکھاں پِچھّے لگّ کے مُۄرکھ کِئۄں بݨدا ہَیں؟ پڑتال ہائی کۄرٹ کر رہی ہَے۔ جے تُۄں آکھ دِتّا٬ پَیسے دے کے کیس کرائِیا ہَے تاں اُہ فَیسلا ردّ نہِیں کر دیئۄُ؟ آپݨے پَیر ’تے آپ کُہاڑا کِئۄں ماردَیں؟”

کُجھ سمجھ گئے۔

جِہڑے ناں سمجھے٬ اُہناں نُۄں تھاݨے بُلائِیا گِیا۔ کِسے ہۄر کیس دی آڑ وِچ ڈرائِیا-دھمکائِیا گِیا۔

کُجھ ڈر گئے۔

جِہڑے ناں ڈرے٬ اُہناں نُۄں ادھّ-پچدھّ پَیسے مۄڑ کے وِرائِیا گِیا۔

وکِیلاں وِچ وی بھنّ-تۄڑ کِیتی گئی۔ کِسے دا سالا لِیاںدا گِیا٬ کِسے دا جِیجا۔ کِسے نُۄں چُپّ رہِݨ دا ہُکم سِیاسی پارٹی نیں دِتّا٬ کِسے نُۄں کِسے سبھا سۄسائِٹی نیں۔ کُجھ دا مِنّت-ترلا کِیتا۔ کُجھ نُۄں لالچ دِتّا۔

جدۄں سبھ اچھّا ہۄ گِیا تاں وِجِیلَیںس ججّ نُۄں بُلائِیا گِیا۔

ججّ دے اچانک آ دھمکݨ ’تے بار نُۄں ہتھّاں-پَیراں دی پَے گئی۔ فرِیادِییاں نُۄں اِکٹھّے کرن لئی کیول اٹھارہاں گھںٹّے مِلے سن۔

پڑتال دا دِن اَیتوار رکھِّیا گِیا۔ بہُتے وکِیل سُۄچنا مِلݨ تۄں پہِلاں ہی پِںڈّاں نُۄں تُر چُکّے سن۔

سارے فرِیادِییاں نال سمپّرک ناں ہۄ سکِیا۔ جِنہاں نال ہۄئِیا اُہ مجبُۄر سن۔ کِسے نیں وِیاہ جاݨا سی٬ کِسے نیں غمی۔

کُجھ دھِراں نُۄں مُکرا لِیا گِیا سی۔ کُجھ نُۄں کھِسکا لِیا گِیا سی۔ کۄئی تھاݨے بںدّ سی۔ کۄئی کِسے افسر دی کۄٹھی۔

ججّ دے پیش کرن لئی بار نُۄں اِک وی فرِیادی نہِیں سی لبھّا۔

گھۄکھ کرن ’تے پتا لگّا اِںجھ گِݨی-مِتھی ساذِش تہِت ہۄئِیا سی۔ ناتھ نُۄں کئی دِن پہِلاں ہی ٹُۄر-پْرۄگرام بھیج دِتّا گِیا سی۔ بار نُۄں جاݨ-بُجھ کے ہنیرے وِچ رکھِّیا گِیا سی۔

وِجِیلَیںس ججّ نیں ناتھ نُۄں سمجھائِیا سی٬ کِویں ناں کِویں اُہ اُس نُۄں اِک وار بیرںگّ مۄڑ دیوے۔ مُڑ پڑتال لئی اُہ شہِر پَیر نہِیں پائیگا٬ بھاویں سارا شہِر ناتھ دے خِلاف بھُگتݨ لئی تِیار ہۄ جاوے۔

اِںجھ ہی ہۄ رِہا سی۔ وِجِیلَیںس ججّ پُۄرے چار گھںٹّے رَیسٹ ہائۄُس وِچ بَیٹھا رِہا۔ اِک وی فرِیادی اُس ساہمݨے پیش ناں ہۄئِیا۔

واپس جاݨ تۄں پہِلاں وِجِیلَیںس ججّ نیں پتوںتِّیاں نُۄں بُلائِیا۔ اُہناں نُۄں مِل کے چلّݨ دا اُپدیش دِتّا۔ بار اتے بَیںچ اِکۄ گڈّی دے دۄ پہِیئے سن۔ جِنّا چِر مِل کے نہِیں چلّݨگے٬ اِنساف والی گڈّی نہِیں رِڑھیگی۔

سَیلّ والے اِہناں مۄمۄٹھگݨِییاں گلّاں وِچ آئُݨ والے نہِیں سن۔ اُہناں نُۄں سبُۄت پیش کرن دے مَۄکے تۄں جاݨ-بُجھ کے واںجھِیاں رکھِّیا گِیا سی۔ پڑتال نِرپکھّ نہِیں سی۔ اُس نُۄں اِک مَۄکا ہۄر دِتّا جِاوے۔

ججّ وِہلا نہِیں سی۔ ہائی کۄرٹ ولّۄں اُس نُۄں پہِلاں ہی بہُت گھٹّ سماں دِتّا گِیا۔ اُہ دُبارا نہِیں آ سکدا۔ کۄئی سبُۄت پیش کرنا ہَے تاں اج ہی کرۄ۔ نہِیں اُہ سمجھیگا٬ اُہناں کۄل آکھݨ لئی کُجھ نہِیں۔

وِجِیلَیںس ججّ ولّۄں اِک راذِیناما ٹائیِپ کروائِیا گِیا۔ جِنہاں-جِنہاں وکِیلاں نُۄں پڑتال ’تے تسلّی سی٬ اُہ دستخت کر دیݨ۔ باکِییاں دی مرذی۔

رۄہ ’چ آئے جُۄنِیئراں نیں راذِیناما پاڑ دِتّا۔ ججّ پڑتال لئی آئِیا سی٬ ناں کِہ راذِینامے لئی۔ اُہ آپݨے ادھِکار-کھیتر تۄں باہر جا رِہَے۔

پاسا پُٹھّا پَیںدے دیکھ کے وِجِیلَیںس ججّ نرم ہۄݨ لگّا۔

دۄ دِناں دا سماں ہۄر دِتّا گِیا۔ جے اُہناں کۄل کۄئی گواہ ہۄوے تاں اُس نُۄں چںڈِّیگڑھ لِیا کے بھُگتا لِیا جاوے۔

سَیلّ نیں چںڈِّیگڑھ دے کئی چکّر لائے۔ کُجھ پلّے ناں پِیا۔ جدۄں گواہ جاںدے٬ ججّ ناں ہُںدّا۔ جدۄں ججّ ہُںدّا٬ گواہ ناں جاںدے۔

کھِچّ-دھُۄہ کر کے کُجھ ہی گواہ بھُگت سکے۔

وِجِیلَیںس ججّ دے رِپۄرٹ پیش کرن دے اِک مہِینا بائد تک وی جدۄں کۄئی کاروائی ناں ہۄئی تاں بار نُۄں مُڑ وفد لَے کے چںڈِّیگڑھ جاݨا پِیا۔

اِش وار چِیف وی اُہناں دی گلّ سُݨن نُۄں تِیار نہِیں  سی۔ سَیلّ والے نِجّی دُشمݨِییاں کڈھّ رہے سن۔ ججّ نُۄں جاݨ-بُجھ کے بدنام کر رہے سن۔ سَیشن ججّ اتے وِجِیلَیںس ججّ دی رِپۄرٹ آ چُکّی سی۔ کُجھ سِینِیئر وکِیل ناتھ دے ہکّ وِچ بھُگتے سن۔ کئی دھِراں دے بِیان کلمبںدّ ہۄئے سن۔ کُجھ دھِراں نُۄں چِیف نیں خُد سُݨِیا سی۔ ججّ ’تے لگّے سبھ دۄش جھُۄٹھے سابت ہۄئے سن۔ شِکائِت خارج ہۄ چکّی سی۔

اِہ سبھ کدۄں اتے کِتھے ہۄئِیا؟ اِس بارے وفد نُۄں کُجھ نہِیں سی دسِّیا گِیا۔

جدۄں کُتّی ہی چۄراں نال مِل جائے تاں راکھی دی کِس تۄں آس رکھّی جائے؟ وکِیل پھِر وی ہِمّت ہارن والے نہِیں سن۔

ناتھ نُۄں سبک سِکھائُݨ دا نواں راہ لبھِّیا گِیا۔

سَیلّ-پکھّی وکِیلاں دا جدۄں وی کۄئی کیس ناتھ دے لگّدا جھٹّ اِک درخاست دے دِتّی جاںدی۔ دھِر نُۄں ججّ ’تے وِشواس نہِیں۔ کیس کِسے ہۄر ادالت وِچ تبدِیل کِیتا جائے۔ سبُۄت وجۄں کُجھ تتھّ پیش کِیتے جاںدے۔ ہلفِییا بِیان کدے دھِر دا لگّدا٬ کدے وکِیل دا۔

ہاسۄ-ہِیݨی ستھِتی اُس سمیں پَیدا ہُںدّی٬ جدۄں کیس تبدِیل کرائُݨ دی درخاست دۄہاں دھِراں ولّۄں آ جاںدی۔

مجبُۄر ہۄئی ہائی کۄرٹ نُۄں آئے دِن کۄئی ناں کۄئی کیس ناتھ دی ادالت وِچۄں بدلݨا پَیںدا۔

ادالت خالی ہُںدّی جا رہی سی۔

بںٹّی کتل کیس دی تارِیخ نیڑے آئی تاں اُس وِچ وی درخاست دِتّی گئی۔ دۄشاں دی پُشٹی لئی دۄ-دۄ وکِیلاں نیں ہلفِییا بِیان نتھّی کِیتیگئے۔

ججّ ’تے پہِلا دۄش سی کِہ اُہ سرکاری دھِر نال رلِیا ہۄئِیا سی۔ پہِلے دِن گواہ مُکّر گئے سن۔ دُۄسرے دِن مُکّرن دی سمبھّاونا سی۔ کِویں ناں کِویں اگلے دِن گواہاں نُۄں ٹالِیا جاوے۔ اِس آشے نُۄں لَے کے ناتھ٬ ڈِپٹی اتے سرکاری وکِیل دَۄران مِیٹِںگّ ہۄئی سی۔ جِس ساذِش دے سبُۄت وجۄں ٹَیلِیفۄن دے بِلّ پیش کِیتے گئے۔ پہِلا فۄن بچن سِںگھّ اتے ڈی.اے. وِچکار ہۄئِیا سی٬ دُۄجا ڈی.اے. اتے سَیشن ججّ وِچکار اتے تِیجا سَیشن ججّ اتے ناتھ وِچکار۔

اِہناں ہلفِییا بِیاناں نیں ہائی کۄرٹ نُۄں اُلجھا لِیا۔

ہلفِییا بِیاناں دی آڑ وِچ پْرَیس والے دبّے مُردے وی اُکھاڑن لگّے۔ ناتھ دِییاں ہیراپھیرِییاں دے کِسّے آئے دِن اخباراں وِچ چھپݨ لگّے۔

جدۄں لۄکاں دا ججّ تۄں وِشواس اُٹھّ گِیا تاں اُس نُۄں تبدِیل کِئۄں نہِیں کِیتا جاںدا؟ جدۄں لۄک ججّ ’تے کُرپّشن دا دۄش لا رہے ہن تاں پڑتال کھّلہے-آم کِئۄں نہِیں ہُںدّی؟ اِس وار پْرَیس دی آلۄچنا دا کیںدر ہائی کۄرٹ بݨِیا سی۔

ہائی کۄرٹ دِییا آپݨِییاں سِیماواں سن۔ جدۄں ہتھّ آپݨی ہی پگّ نُۄں پَیݨ لگّے تاں دُۄجے دی پگّ دا خِیال نہِیں رہِںدّا۔

سَیلّ دی درخاست ردّ کِیتی گئی۔

کیس تبدِیل کرن دی تھاں ججّ تبدِیل کِیتا گِیا۔

“ججّ خِلاف لگّے دۄشاں دی مُڑ پڑتال ہۄئیگی۔ اُہ وی کھلّہی کچہِری وِچ۔”

اِہ ہُکم فُرمائِیا گِیا۔

 

 

24

ناتھ دی بدلی اتے مُڑ شُرُۄ ہۄئی پڑتال نال سمّتی دی چڑھ مچّی۔

ہُݨ پالا اتے مِیتا بری ہۄ جاݨگے۔ لۄکاں وِچ چرچا ہۄݨ لگّی۔

اِہ چرچا یُوا سںگھّ لئی خترناک سی۔

سںگھّ دی ہۄںد پہِلاں ہی خترے وِچ سی۔ بںٹّی دے کتل بائد سںگھّ دے سںگّٹھناتمک ڈھاںچے وِچ تریڑ آ گئی سی۔ سمیں دے بِیتݨ نال اِہ تریڑ ودھدی جا رہی سی۔

“سںگھّ آپݨے اسل اُدیش تۄں بھٹک گِئَے۔ سماج سیوا دی تھاں اِس دا اُدیش بںٹّی کتل کیس دی پَیروائی کرنا اتے افسراں دا ہتھّ-ٹھۄکا بݨنا رہِ گِیا ہَے۔” کُجھ ورکراں دی اِہ دھارنا بݨدی جا رہی سی۔

اِہ وِچار اُہ دھڑا رکھّدا سی٬ جِہڑے کِسے وی مسلے نُۄں ہتھّ پائُݨ تۄں پہِلاں اُس مسلے دی تہِ تک جاݨا پسںدّ کردا سی۔

اِس دھڑے دی گھۄکھ دسّدی سی کِہ پالا اتے مِیتا نِردۄش سن۔ اُہناں نُۄں بیکسرُۄر سابت کرن لئی سمّتی جِہڑے تتھّ پیش کر رہی سی٬ اُہ ٹھِیک سن۔ اِہ ورکر آپݨے نیتاواں تۄں پُچھّدے سن کِہ بِناں متلب سمّتی نُۄں اَیڈا وڈّا جہّاد چھیڑن دی کی لۄڑ سی؟ ناں سمّتی نال کۄئی دُشمݨی سی٬ ناں اُس دی پالے اتے مِیتے نال کۄئی دۄستی سی۔ سمّتی دا اِکۄ-اِک اُدیش پالے اتے مِیتے نُۄں بری کرائُݨا ہی نہِیں٬ اُہ اسل کاتلاں نُۄں وی پھڑائُݨا چاہُںدّی سی۔ سںگھّ جے پُلِس دی ہاں وِچ ہاں مِلائُںدا رِہا تاں اسل کاتل بچ نِکلݨگے۔

اِہ دھڑا سںگھّ دے اُس فَیسلے دی وی نِںدِّیا کردا سی جِس انُسار اُہناں بابے دا جلُۄس کڈھِّیا سی۔ ہُݨ اِہ شِیشے واںگ ساف سی کِہ اُہ جلُۄس پُلِس نیں آپݨے ہِتّاں دی پُۄرتی لئی کڈھوائِیا سی۔ ساڑ-پھُۄک اتے مار-کُٹائی تاں سںگھّ دی یۄجنا وِچ شامل نہِیں سی۔ پھیر اِںجھ کِئۄں اتے کِس دے اِشارے ’تے ہۄئِیا؟

اِہ دھڑا بِناں متلب پُلِس دی سہائِتا کرن دے خِلاف سی۔

بںٹّی کتل کیس نُۄں کامیاب کرن لئی پُلِس جدۄں جھُۄٹھے گواہاں دی کتار کھڑی کر رہی سی تاں سںگھّ نُۄں وی اگّے آئُݨ لئی آکھِیا گِیا سی۔ اِس دھڑے نیں اُس سمیں وی جھُۄٹھِییاں گواہِییاں دا وِرۄدھ کِیتا سی۔

سںگھّ دے پْردھان نیں گواہ بݨن تۄں اِنکار کرن والے ورکراں نُۄں غدار گردان دِتّا سی۔

پْردھان دا وِچار سی کِہ اِہ گھڑی سںگھّ لئی سںکّٹ دی گھڑی سی۔ سںگھّ دے بانی دا پۄتا کتل ہۄئِیا سی۔ دۄشِییاں نُۄں سذا وی ہۄݨی چاہِیدی سی۔ جے پُلِس گواہ مںگّدی سی تاں اِس وِچ پُلِس دا کی کسُۄر سی؟ ساڈا کانُۄنی ڈھاںچا ہی اجِہا ہَے۔ پَیر-پَیر ’تے سبُۄت مںگّدا ہَے۔ جِہڑا سبُۄت گھڑ گِیا٬ اُہ کامیاب۔ جِہڑا رہِ گِیا٬ اُہ فیلہ۔

آپݨی دلِیل دی پُشٹی لئی رام سرُۄپ ہڈّ-بِیتی سُݨائُںدا سی۔

اِک وار بسّ-سٹَیںڈ ’تے اِک جیب کترے نُۄں جیب کٹّدِیاں اُس نیں رںگّے ہتھِّیں پھڑِیا سی۔ گواہی دیݨ گِیا رام سرُۄپ سچّ بۄلݨ ’تے اڑِیا رِہا۔ پُلِس ولّۄں لِکھے بِیان دی تھاں اُس نیں اُہۄ آکھِیا جۄ سچّ سی۔ سچ اِہ سی کِہ اُس نُۄں نہِیں سی پتا کِہ وکُۄئے سمیں اُس دی جیب وِچ کِنّے رُپئے سن۔ اُس نُۄں اِہ وی نہِیں سی پتا کِہ پںجّاہ-پںجّاہ دے نۄٹ کِنّے سن٬ دس-دس اتے پںجّ-پںجّ دے کِنّے۔ اُس نیں اِہ وی منِّیا سی کِہ ہر پںجّاہ دا نۄٹ اِکۄ جِہا ہُںدّا ہَے۔ اُس کۄل اِہ سابت کرن لئی کۄئی سبُۄت نہِیں کِہ جِہڑا نۄٹ جیب کترے دے ہتھّ وِچ پھڑِیا گِیا سی٬  اُہ جیب کترے دا نہِیں٬ رام سرُۄپ دا سی۔ رام سرُۄپ دھرم-پُتّر ہی بݨِیا رہِ گِیا۔ جیب-کترا بری وی ہۄ گِیا اتے رام سرُۄپ دے نۄٹ وی لَے گِیا۔

جے رام سرُۄپ پُلِس دے آکھے لگّدا اتے اُس ولّۄں لِکھِیا بِیان دِںدّا تاں نتِیجا اُلٹ ہُںدّا۔ پُلِس بِیان انُسار اُس نیں اِہ آکھݨا سی کِہ وکُۄئے سمیں اُس دی جیب وِچ پںجّ سَۄ رُپِیا سی۔ چار نۄٹ سَۄ-سَۄ دے سن۔ دۄ پںجّاہ-پںجّاہ دے۔ نۄٹ اُہ آڑھتِیئے تۄں لِیائِیا سی۔ نوِیں-نکۄر کاپی وِچۄں۔ کاپی دے نۄٹ آڑھتِیئے کۄل سن۔ رام سرُۄپ دے نۄٹاں دے نمبّر پھلاݨے-پھلاݨے سن۔

اُس دِن تۄں رام سرُۄپ دی اِہ دھارن بݨ گئی سی کِہ مُکدّمے نُۄں کانُۄن دی ذدّ وِچ لِیائُݨ لئی جے تھۄڑھا-بہُت جھُۄٹھ وی بۄلݨا پئے تاں کۄئی ہرج نہِیں۔

پُلِس اِہ سابت کر چُکّی سی کِہ پالا اتے مِیتا ہی بںٹّی دے کاتل ہن۔ اُہناں نُۄں سذا کرائُݨ لئی پُلِس نُۄں جے کُجھ سبُۄت گھڑنے پَے رہے سن تاں بِناں سکّ اُس نُۄں گھڑنے چاہِیدے سن۔ سںگھّ دا اُدیش پھل کھاݨا سی٬ پیڑ گِݨنا نہِیں۔ پھل تک اپّڑن لئی پُلِس کِہڑا راہ اپݨائُںݨی ہَے؟ رام سرُۄپ نُۄں اِس نال کۄئی متلب نہِیں سی۔ رام سرُۄپ نیں سبھ تۄں پہِلاں آپݨے آپ نُۄں بتَۄر گواہ پیش کِیتا سی۔

اِس دے اُلٹ نراتا رام نیں گواہ بݨن تۄں ساف اِنکار کِیتا سی۔

“مَینُۄں اجِہِییاں ادالتاں نال نفرت ہَے٬ جِہڑِییاں لۄکاں نُۄں بھمبّل-بھُۄسِیاں وِچ پائُںدِییاں اتے جھُۄٹھے سبُۄت گھڑن لئی اُکسائُںدِییاں ہن۔”

آکھدا نراتا رام آپݨے ترک دی پُشٹی لئی جگّ-بِیتی سُݨائُںدا سی۔

رائیسر والے پْردھان دا کتل بھری کچہِری وِچ ہۄئِیا سی۔ سَیںکڑے بںدِّیاں نیں اِک ماڑچُۄ جِہے بںدّے نُۄں پْردھان نُۄں گۄلی ماردِیاں دیکھِیا سی۔ اُس نُۄں مَۄکے ’تے ہی پھڑ لِیا گِیا سی۔

اِدھر ادالتاں نِئم گھڑی بَیٹھِییاں سن کِہ بںدّا مردے سمیں جھُۄٹھ نہِیں بۄلدا۔  اُدھر پْردھان نیں مردے سمیں وی منۄ-کھۄر نہِیں سی کھۄئِیا۔

اِک پاسے اُہ مَۄت نال گلّاں کر رِہا سی تے دُۄجے پاسے آپݨے دُشمݨاں لئی پھاںسی دا پھںدّا تِیار کر رِہا سی۔

بڑے فخر نال اُس نیں بِیان دِتّا سی٬ دۄ دُشمݨاں نیں اُس دِییاں باہاں پھڑِییاں۔ تِیجے نیں گۄلی ماری۔

مرن والے نیں تاں جۄ کُفر تۄلݨا سی٬ تۄل دِتّا۔ ججّ نیں اُس تۄں وی لۄہڑا مارِیا۔

جدۄں گۄلی چلّی سی تاں ’باہاں پھڑن‘ والے دۄشی اُسے دی ادالت وِچ مَۄجُۄد سن۔ اُہناں ججّ کۄل ارذ وی کِیتی سی۔ پْردھان اُہناں دا دُشمݨ ہَے۔ کِدھرے پرچے وِچ ناں ہی ناں لِکھا دیوے۔ ججّ ولّۄں اُہناں دی ہاذری دا ذِکر آپݨی مِسل وِچ کر لِیا جاوے۔ سفائی سمیں اُہناں لئی اِہۄ سبُۄت کافی ہۄویگا۔

گواہ بݨن تۄں ٹلدا اتے پارٹِیباذی تۄں ڈردا ججّ ٹال-مٹۄل کر گِیا۔

فَیسلا سُݨائُںدے سمیں اُسے ججّ نیں اِسے گھِسے-پِٹے نِئم نُۄں مانتا دِتّی۔ ’باہاں پھڑن‘ والِیاں نُۄں وی مرن والے دے بِیان دے آدھار ’تے سذا سُݨا دِتّی۔

نراتا آکھدا سی٬ “جِتھۄں دا کانُۄن انّہا اتے بۄلا ہۄوے٬ جِتھۄں دے ججّاں نُۄں اسلِیئت کھۄجݨ لئی ہتھّ-پَیر مارن دی اِجاذت ناں ہۄوے٬ جِتھے دھِراں مُۄک درشک بݨ کے کھڑِییاں رہِںدِّییاں ہۄݨ, جِتھے وکِیلاں دے جابہاں دے بھیڑ نُۄں ترچِیہ دِتّی جاںدی ہۄوے٬ جِتھے اِنساف دی تھاں ذابتے نُۄں اہِمِیئت دِتّی جاںدی ہۄوے٬ اُتھۄں دے شہِرِییاں نُۄں چاہِیدا ہَے٬ اُہ سُچیت رہِݨ۔”

نراتا رام سُچیت سی۔ اُس نیں سںگھّ دے باکی ورکراں نُۄں وی سُچیت کِیتا۔ اُہ اۄنا چِر گواہی ناں دیݨ, جِنّا چِر تک اُہناں گواہی والا تتھّ اکھِّیں ہُںدِّیاں ناں ڈِٹھّا ہۄوے۔

اِہنِیں دِنِیں سمّتی نیں پُلِس٬ پْراسِیکِئۄُشن اتے نِیاں-پالِکا نُۄں وخت پائِیا ہۄئِیا سی۔ اِس دا کارن وی بںٹّی کتل کیس سی۔

رام سرُۄپ چاہُںدّا سی کِہ سںگھّ افسراں دا ڈٹ کے ساتھ دیوے۔ جے سمّتی اِہناں نُۄں ڈرائُݨ وِچ کامیاب ہۄ گئی تاں کیس دا بھٹھّا بَیٹھ جاݨا سی۔

دُۄجا دھڑا اِتھے وی رام سرُۄپ دی وِرۄدھتا کردا سی۔

“افسر فریبی٬ بیئیِمان اتے جھُۄٹھے ہن۔ آپݨے گُناہاں نُۄں چھُپائُݨ لئی اُہ سںگھّ دی اۄٹ بھالدے ہن۔ جے اُہ سچّے-سُچّے ہن تاں آپݨے پَیراں ’تے کھڑۄ کے ستھِتی دا مُکابلا کِئۄں نہِیں کردے۔”

نراتا رام دھڑے دا اِہ وِچار سی کِہ افسراں دی مدد مَیرِٹ دے آدھار ’تے کِیتی جاوے۔ نِردۄش افسر دی مدد کِیتی جاوے۔ دۄشی دا وِرۄدھ۔

بچن سِںگھّ دے کارنامِیاں دا کِس نُۄں نہِیں پتا؟ جے اُہ دُدھّ دھۄتا ہُںدّا تاں وِجِیلَیںس دے ریڈ تۄں ڈردا چھُٹّی ناں بھجّدا۔

ناتھ دے کِردار بارے وی سںگھّ نُۄں چںگّی ترہاں پتا سی۔ سںگھّ دا کِہڑا ورکر ہَے٬ جِس نیں کدے ناں کدے ناتھ نُۄں رِشوت ناں دِتّی ہۄوے۔ کِسے نیں سَیمپل دے کیس وِچۄں بری ہۄݨ لئی تھَیلی بھیںٹ کِیتی سی اتے کِسے نیں مری آسامی تۄں پَیسے کڈھائُݨ لئی۔

سمّتی نیں پڑتال لئی جِنہاں کیساں دی لِسٹ ہائی کۄرٹ نُۄں بھیجی سی٬ اُہناں وِچۄں کُجھ کیساں دی پڑتال اِس دھڑے نیں وی کِیتی سی۔ جِس دھِر نال وی سمپّرک کائِم کِیتا٬ اُہۄ دُہتھّڑے مار کے رۄ پئی۔ بہُتِیاں نُۄں گہِݨا-گٹّا ویچ کے ججّ دا گھر بھرنا پِیا سی۔

بںٹّی کتل کیس وِچ اِک تارِیخ ’تے گواہ مۄڑ کے ناتھ ساہِب راجا ہرِیش چںدّر نہِیں بݨ گئے۔

کرتارۄ دا اڈّا سںگھّ نُۄں وی رڑکدا سی۔ سںگھّ وِچ لال سِںگھّ نُۄں ہتھّ پائُݨ دی ہِمّت نہِیں سی۔ جے اُہۄ کمّ سمّتی نیں کر دِتّا تاں کی ماڑا ہۄ گِیا؟ پُلِسِییاں دے کارِیاں دا کِس نُۄں نہِیں پتا؟

“اکھّاں دے کَیمپ لائُݨا جاں ماڑے مںگّتِیاں وِچ کمبّل٬ جرسِییاں وںڈّݨا ہی سماج سیوا نہِیں۔ لۄکاں نُۄں رِشوت ورگے کۄہڑ تۄں نِجات دِوائُݨا وی اِک سماج سیوا ہَے۔ سںگھّ نُۄں اِس پرئُپکار تۄں مُکھّ نُۄں نہِیں مۄڑنا چاہِیدا۔”

اجِہے نُکتِیاں ’تے وِچار کردِیاں ورکراں وِچکار اکسر جھپٹاں ہۄ جائِیا کردِییاں سن۔ نیتاواں وِچ من-مُٹاو رہِݨ لگّا۔ اِک نیتا کۄئی پْرۄگرام اُلِیکدا تاں دُۄجا اُس نُۄں ردّ کر دِںدّا۔

نیتاواں دی چُںجھّ-چرچا تۄں ورکر دُکھی رہِݨ لگّے۔ سماج سیوا ہی کرنی ہَے تاں اِہ سںگھّ تۄں بِناں ہی ہۄ سکدی ہَے۔ اُداسِین ہۄئے بہُتے ورکر سںگھّ تۄں لامبھے ہۄݨ لگّے۔

اُتۄں سِتم اِہ کِہ لالا جی وی مَۄن دھار گئے۔ اگّے کۄئی سمسِّیا کھڑی ہُںدّی تاں اُہ جھٹّ سُلجھا دِںدّے۔ اُہناں دی رائے ورکراں لئی ربّی ہُکم ورگی ہُںدّی۔

بںٹّی دے کتل بائد اُہ اِک واری وی مِیٹِںگّ وِچ نہِیں سن آئے۔ گھر بَیٹھے مالا پھیردے رہِںدّے۔ کدے کۄئی ورکر رائے-مشورے لئی جاںدا تاں کھِجھ جاںدے۔ آپݨے مسلے آپے نِبیڑن دی رائے دِںدّے۔

سںگھّ دے بہُتے ورکر امِیر گھراݨِیاں نال سمبّںدھّ رکھّدے سن۔ سںگھّ دے مَیمبر اُہ سماج سیوا لئی بݨے سن٬ تھاݨے-کچہِرِییاں وِچ دھکّے کھاݨ لئی نہِیں۔ مُکدّمیباذی جاں پارٹِیباذی تۄں اُہناں کی لَیݨا سی۔ اُہ سںگھّ دے اِس جھںجّٹ وِچۄں نِکلݨ دی اُڈِیک کرن لگّے۔ اۄنی دیر لئی من-پْرچاوے لئی کِسے نیں سپۄرٹس کلبّ بݨا لِیا اتے کِسے نیں سبھِیاچارک مںچّ۔

سچّے-سُچّے ورکراں دے مناں نُۄں کچہِرِییاں دے ماہَۄل نیں وی ٹھیس پہُںچّائیِسی۔ اُہناں سُݨِیا سی کِہ کچہِری اِک مںدّر ہَے۔ اُتھے دُۄجا ربّ وسّدا ہَے۔ پر تجربے   اُلٹ ہۄئے سن۔

جِس بھںڈّاری نُۄں سںگھّ دانوِیر کرݨ آکھِیا کردا سی٬ اُس دا اسلی بھدّا چِہرا اُہناں نُۄں کچہِری وِچ ہی نذر آئِیا سی۔ اِک وار نراتا رام نیں دیکھِیا سی٬ اِک وِدھوا اَۄرت نیں بھںڈّاری دی فِیس اُتارن لئی آپݨے اٹھّاں سالاں دے پُتّر دی گۄلک بھنّی سی۔ ڈُسکدے بچّے دا بھںڈّاری دے من ’تے کۄئی اسر نہِیں سی ہۄئِیا۔

اُسے دِن تۄں نراتا رام دا کچہِری جاںدے دا من گھبرائُںدا سی۔

رام سرُۄپ اتے درشن دا دھرم دی سہُں کھا کے جھُۄٹھ بۄلݨا وی اُہناں نُۄں بُرا لگّا سی۔

نراتا رام دھڑے نُۄں جدۄں ’سمّتی دے ایجںٹّ‘ آکھِیا جاݨ لگّا تاں اُہناں پُۄری ترہاں آپݨے آپ نُۄں اِس جھمیلے تۄں وکھّ کر لِیا۔

اِدھر سںگھّ کھِںڈّ رِہا سی٬ اُدھر سمّتی مذبُۄت ہُںدّی جا رہی سی۔

رام سرُۄپ بیچَین سی۔ سںگھّ آخر کدۄں کُ تک آپݨی مِہنت دے اِس پھل نُۄں لُٹِّیا جاںدا دیکھدا رہیگا۔

اُس نیں آپݨے سکتّر نال مشورا کِیتا۔ سماں مںگّ کردا سی کِہ سںگھّ نُۄں مُڑ سںگّٹھت کِیتا جاوے۔ کیس دی پَیروائی پُۄری تندیہی نال کِیتی جاوے۔ جِہڑے سہِمت ہن اُہ سںگھّ وِچ رہِݨ, جِہڑے نہِیں اُہ نِکل جاݨ۔ سںگھّ لڑائی لڑیگا بھاویں اُہ دۄ ہی رہِ جاݨ۔

ہالات اِکلّے رہِݨ ورگے ہی بݨدے جا رہے سن۔ رام سرُۄپ اتے درشن دے سِر تۄڑ یتناں دے باوجُۄد وی سںگھّ دی گِݨتی دس تۄں ودھ نہِیں سی۔ اِنے کُ ورکراں نال ناں جلسے کِیتے جا سکدے سن٬ ناں جلُۄس کڈھّے جا سکدے سن۔ پھیر وی جۄ کُجھ کِیتا جا سکدا سی٬ اُہ کُجھ تاں کِیتا جاوے۔

مُڑ گٹھِت ہۄئے سںگھّ دا پہِلا ٹِیچا مُکھّ مںتّری نُۄں مِلݨا مِتھِیا گِیا۔

سںگھّ نُۄں مُکھّ مںتّری ’تے گِلا سی۔ اُہ دۄشِییاں نُۄں گْرِفتار کروا کے سُرخرُۄ ہۄ گِیا لگّدا سی۔ مُڑ ناں اُس نیں شہِر گیڑا مارِیا٬ ناں مُکدّمے دی سار لئی۔

پُلِس ٹھںڈھّی پَے چُکّی سی۔ اُس نُۄں کیس سِرے چاڑھن دی کۄئی پرواہ نہِیں۔ بہُتے کیس پُلِس دی اݨگہِلی کارن فیلہ ہۄ جاںدے سن۔ اِہ کیس وی اُسے اݨگہِلی دا شِکار ہُںدّا جا رِہا سی۔

پہِلاں سںگھّ نیں سِیاݨے-سِیاݨے وکِیلاں دی رائے لئی۔ پھیر نوِییاں-نوِییاں تجوِیذاں لَے کے اُہ مُکھّ مںتّری کۄل جا پُجّے۔

سںگھّ نُۄں مُکھّ مںتّری کھِڑے متھّے مِلِیا۔

دۄ کُ گلّاں کر کے سںگھّ دا غُسّا جاںدا رِہا۔ مُکھّ مںتّری کیس ’تے پُۄری نذر رکھّ رِہا سی۔ چھۄٹی تۄں چھۄٹی گھٹنا مُکھّ مںتّری دے نۄٹِس وِچ سی۔ اُہ مجبُۄر سی۔ کی کرے؟ سمجھ نہِیں سی آ رِہا۔

سںگھّ ولّۄں پیش کِیتِییاں تجوِیذاں نُۄں مُکھّ مںتّری نیں گہُ نال وِچارِیا۔

نتِیجے فَۄری تَۄر ’تے ساہمݨے آئُݨ لگّے۔

ناتھ ساہِب دی تھاں کِہڑا ججّ لائِیا جائے؟ اِہ وِچارن لئی جسٹِس شِںگّارا سِںگھّ نُۄں کۄٹھی بُلائِیا گِیا۔

جسٹِس مُکھّ مںتّری دا رِشتیدار وی سی اتے اُس نُۄں کُرسی ’تے وی مُکھّ مںتّری نیں ہی بِٹھائِیا سی۔

ہائی کۄرٹ وِچ وکالت شُرُۄ کرن تۄں پہِلاں شِںگّارا سِںگھّ پٹِیالے وکالت کردا سی۔ وکالت بھاویں بہُتی نہِیں سی چلّدی٬ پر سِیاست وِچ واہوا تھاں سی۔ پِچھلی وذارت وِچ مُکھّ مںتّری جی سِہت مںتّری بݨے سن۔ اُس سمیں اُنہاں شِںگّارا سِںگھّ نُۄں چںڈِّیگڑھ بُلا لِیا سی۔

اکالی پارٹی وِچ پڑھِیاں-لِکھِیاں دی کمی سی۔ جِہۄ جِہے نیتا٬ اُہۄ جِہے رِشتیدار۔ کئی وار تاں جتھیداراں نُۄں اُچِّییاں پدوِییاں ’تے بِٹھائُݨ لئی پڑیہ-لِکھے رِشتیدار وی نہِیں سی لبھّدے۔ ہائی کۄرٹ وِچ ججّاں دِییاں نَۄکرِییاں نِکلدِییاں ہی رہِںدِّییاں سن۔ جدۄں داء لگّا٬ مںتّری اُس نُۄں جسٹِس بݨا دیویگا۔

اکالی پارٹی بہُتا سماں وِرۄدھی دھِر وجّۄں ہی کمّ کردی سی۔ وِرۄدھی دھِر وِچ بَیٹھ کے پارٹی نُۄں مۄرچے لائُݨے پَیںدے۔ مۄرچِیاں ’چ اںدّر ہۄئے نیتاواں نُۄں ہائی کۄرٹ دی ذرُۄرت پَیںدی سی۔ شِںگّارا سِںگھّ ہائی کۄرٹ ’چ بَیٹھا ہۄئِیا ویلے-کُویلے کمّ آئیگا۔

اِسے سِیاست ادھِین شِںگّارا سِںگھّ نُۄں جسٹِس بݨائِیا گِیا سی۔

تے شِںگّارا سِںگھّ نیں وی سںوِّدھان دی تھاں پارٹی اتے مُکھّ مںتّری پْرتی ذِیادا وفاداری نِبھائی سی۔ جدۄں وی لۄڑ پئی٬ اُس نیں کائِدے-کانُۄن چھِکّے ٹںگّ کے پارٹی دا ہِتّ پُۄرِیا۔ نِجّی کمّ وی دلیری نال کِیتے۔ پارٹی نیں اِشارا کِیتا تاں بری ہۄݨ والے بںدّے نُۄں پھاںسی لا دِتّا۔ مُکھّ مںتّری نیں چاہِیا تاں پھاںسی لگّݨ والے بںدّے نُۄں بری کر دِتّا۔

ہُݨ وی مُکھّ مںتّری نُۄں اُس دِییاں سیواواں دی ذرُۄرت سی۔

جسٹِس نُۄں ساری سمسِّیا سمجھائی گئی۔

ناتھ دی تھاں کۄئی اجِہا ججّ لائِیا جاوے٬ جِہڑا اِیمانداری لئی وی پْرسِدھّ ہۄوے اتے جلسے-جلُۄساں تۄں وی ناں ڈرے۔ اِس دا متلب اِہ نہِیں سی کِہ اُہ نِرا اڑِیئل ٹٹُّۄ ہی ہۄوے۔ سرکار دی وی پرواہ ناں کردا ہۄوے۔ لۄڑ پَیݨ ’تے شِںگّارا سِںگھّ اُس نُۄں کٹھّ-پُتلی واںگ نچا وی سکے۔

شِںگّارا سِںگھّ نیں جھٹّ مۄتا سِںگھّ دا ناں تجوِیذ کر دِتّا۔ اُہ مُکھّ مںتّری دی کسوٹّی ’تے پُۄرا اُتردا سی۔

شِںگّارا سِںگھّ نُۄں ہُکم ہۄئِیا مۄتا سِںگھّ نُۄں تُرںتّ شہِر پہُںچّائِیا جاوے۔

سںگھّ دی دُۄجی مںگّ کیس دی پَیروائی لئی سپَیشل پبلِک پْراسِیکِئۄُٹر نِیُکت کرن دی سی۔ نِکمّے سرکاری وکِیلاں دے اِہ وسّ دا رۄگ نہِیں سی۔

اِہ سیوا گِیان سِںگھّ ہُراں نُۄں سَۄمپی گئی۔

گِیان سِںگھّ ہائی کۄرٹ دا چۄٹی دا وکِیل سی۔ ہیٹھلِییاں ادالتاں وِچ جاݨا اُس دی شان دے خِلاف سی٬ پر اُہ مُکھّ مںتّری دے نیڑلے مِتّراں وِچۄں اِک سی۔ مُکھّ مںتّری دا اُہ ہُکم نہِیں سی ٹال سکدا۔

وِشیش دُۄت راہِیں گِیان سِںگھّ نُۄں تلب کِیتا گِیا۔

گِیان سِںگھّ لئی ہر پیشی دا پںجّ ہذار۔ آئُݨ-جاݨ لئی گڈّی۔ رہِݨ لئی سرکٹ ہائۄُس۔ نال اِک وائدا-کیس دے کامیاب ہُںدِّیاں ہی ودھِییا جِہا کۄئی اہُدا وی۔

گِیان سِںگھّ نُۄں ناں پںجّ ہذار رُپئے پْرتی پیشی دا لالچ سی٬ ناں کار-بںگّلے دا۔ اُس دی فِیس تاں گِیاراں ہذار رُپِیا پْرتی پیشی سی۔ اُہ وی گھر بَیٹھِیاں۔ کئی وار پیشِییاں وی دۄ-دۄ٬ تِنّ-تِنّ۔

باہر جاݨ نال نُکسان ہۄݨا سی۔ پِچھّۄں کمّ چَۄپٹ ہۄ جاںدا سی۔ گاہک اتے مَۄت دا کی پتا کدۄں آ جاوے؟ غَیر-ہاذری وِچ دۄ-چار جاں دس مُکدّمے وی کھُسّ سکدے سن۔

کاراں اُس کۄل پہِلاں ہی دۄ سن۔ کۄٹھی مکھّ مںتّری دی کۄٹھی جِڈّی سی۔

کیس نُۄں سوِیکار کرن دی جے کۄئی کھِچّ سی تاں اُہ سی مُکھّ مںتّری دا وائدا۔

ہائی کۄرٹ وِچ کئی اسامِییاں خالی سن۔ ججّ بݨن دِییاں سارِییاں شرتاں گِیان سِںگھّ پُۄرِییاں کردا سی۔ مُکھّ مںتّری خُش ہۄ گِیا تاں اِک سِیٹ وٹّ ’تے سی۔

ججّ نہِیں تاں اَیڈوۄکیٹ جنرل دی کُرسی ہی سہی۔

اِہ نہِیں تاں کِسے بۄرڈ٬ کارپۄریشن جاں کمِشن دی چیئرمَینشِپ تاں دیویگا ہی۔

پارٹی ٹِکٹ وی مِل سکدَے اتے وذِیری وی۔

اِک لالچ ہۄر سی۔

سپَیشل پبلِک پْراسِیکِئۄُٹر بݨ کے وکالت ہۄر چمکݨی سی۔

اِک پاسے مِیڈِیئے راہِیں پبلِیسِٹی ہۄݨی سی٬ دُۄجے پاسے افسراں نُۄں کنّ ہۄݨے سن۔ سپَیشل پی.پی. بݨن دا ماݨ جݨے-کھݨے وکِیل نُۄں نہِیں مِلدا۔ اِس دا متلب سی کِہ وکِیل دی سرکارے-دربارے پہُںچّ سی۔ سرکار نُۄں وکِیل دی لِیاکت ’تے ماݨ سی۔ سرکارے-دربارے مانتا پْراپت وکِیل دی وکالت دُۄݨی-تِیݨی ہۄ جاںدی ہَے۔

سرکاری کمّ دھڑا-دھڑ مِلݨا سی۔ مُۄںہ-مںگّی فِیس مِلݨی سی۔ افسراں نُۄں کیس نالۄں ودھّ دِلچسپی اُس نُۄں خُش کرن وِچ ہۄݨی سی۔

اُجلے بھوِکھّ دا سُپنا دیکھ کے گِیان سِںگھّ نیں کیس لڑنا منّ لِیا۔

گِیان سِںگھّ دے مشورے ’تے ہیٹھلے افسراں نُۄں ہدائِتاں جاری کِیتِییاں گئیِیاں۔

ذِلہا اٹارنی خُد سپَیشل پی.پی. دی مدد کریگا۔ ہر پیشی ’تے اُہ شہِر جائِیا کریگا۔

گواہاں نُۄں تلب کرن٬ سمجھائُݨ اتے سرکاری وکِیل اگّے پیش کرن دی ذِمّیواری پُلِس کپتان دی نِجّی ہۄویگی۔

اِس کمّ لئی اِک وِشیش پُلِس پارٹی تِیار کِیتی جاوے۔ اِس پارٹی دا اِںچارج گھٹّۄ-گھٹّ اِںسپَیکٹر لائِیا جائے۔ اِہ اِںسپَیکٹر پُلِس کپتان دے نال-نال سپَیشل پی.پی. نُۄں وی جواب-دیہ ہۄوے۔

گْرہِ-وِبھاگ دے اِک ڈِپٹی سَیکٹری نُۄں کیس دا اِںچارج بݨائِیا گِیا۔ مُکھّ مںتّری نُۄں رُجھیوِیاں کارن باہر-اںدّر جاݨا پَیںدا سی۔ سپَیشل پی.پی. جِویں آکھے اُہ مُکھّ مںتّری دی ترفۄں اُسے ترہاں ہُکم جاری کردا رہے۔

پیشی والے دِن ڈِپٹی سَیکٹری ذِلہا ہَیڈکُیارٹر ’تے ہاذر رہے۔

ڈِپٹی سَیکٹری مُکھّ مںتّری نال وی سمپّرک رکھّے۔ ہر کاروائی دی سُۄچنا اُس نُۄں دِںدّا رہے۔

رام سرُۄپ اتے درشن نُۄں وی ڈِپٹی سَیکٹری نال مِلائِیا گِیا۔

اُہناں نُۄں اُہ مُکھّ مںتّری دا رُۄپ ہی سمجھے٬ اُس نُۄں سمجھائِیا گِیا۔

ہُݨ تاں خُش سی ناں سںگھّ؟