سِدھّ وِدوان سُکرات نیں کِہا ہَے٬ "وِچار-چرچا کرن تۄں پہِلاں آپݨِییاں مدّاں نُۄں پرِبھاشِت کر لَیݨا چاہِیدا ہَے۔"

گلّ ہَے وی ٹھِیک٬ سہی پرِبھاشا دی اݨہۄںد وِچّ کہِݨ والا کُجھّ ہۄر کہی جاویگا اتے سمجھݨ والا کُجھّ ہۄر سمجھی جاویگا۔ اِس لئی آپاں کۄشِش کردے ہاں کِہ اُکت دۄہاں شبداں نُۄں سمجھ کے ہی گلّ اگّے کرِیئے۔

کمِئۄُنِذم:- ڈِکشنری پرِبھاساواں اتے ہۄر جاݨکاری دے ادھار تے کمِئۄُنِذم اِہ ہَے---

جِس وِچّ نِجی جائِداد دا مُکمّل کھاتما ہۄویگا۔ اُتپادن دے سارے سادھناں تے سِرپھ اتے سِرپھ مالکی سرکار دی ہۄویگی۔ سرکار ہی سبھ پھَیسلے لویگی۔ ہر اِنسان سِرپھ سرکار دا مُلاذم ہۄویگا جِس تۄں اُس دی سمرتھّا انُسار کمّ لِیا جاویگا اتے اُس نُۄں اُس دِییاں لۄڑاں انُسار اُس دا مِہنتانا دِتّا جاویگا۔

مارکسواد اتے لَینِنواد دے سِدھاتاں انُسار اُسرِیا ہۄئِیا سماجِک اتے راجنتِک پْربںدھّ۔

اِکّ اجِہا سِسٹم جِس وِچّ اُۄچ-نِیچ٬ جات-پات اتے کِسے وی ترا دا وِتکرا نہِیں ہۄویگا۔

سبھ برابر ہۄݨگے اتے سمانتا اِس پْربںدھّ دا مُڈھلا اتے جرُۄری کھاسا ہۄویگا۔

کۄئی لۄٹُۄ نہِیں ہۄویگا اتے کِرت دی کِسے وی تراں لُٹّ نہِیں ہۄویگی۔

آمدن اتے جائِداد نِجی ناں ہۄݨ کارن امِیر-گرِیب دا سوال ہی پَیدا نہِیں ہۄویگا۔

شماج وِچّ وِگِیانک وِچاردھارا لاگُۄ ہۄویگی۔ لۄک کِسے وی دھرم نُۄں نہِیں منّݨگے اتے کِسے وی تراں دی پُۄجا پاٹھ٬ دھارمِک رسماں تے پُۄرن تَۄر تے پابںدّی ہۄویگی۔ سرکار اِس سِدھاںت نُۄں سکھتی نال لاگُۄ کریگی۔ کِئُںکِہ دھارمِک سۄچ لۄکاں دی سۄچ نُۄں کھُۄںڈا کردی ہَے٬ دھارمِک لۄک کِرت ٹھِیک ڈھںگّ نال نہِیں کردے اتے دھارمِک جھگڑے ہِںسّا نُۄں جنم دِںدّے ہن۔

شرکار سِرپھ اِکّ پارٹی {پرۄلیتاری جمات جاں کمِئۄُنِسٹ پارٹی} دی ہۄویگی اتے اِس سۄچ دے وِرۄدھی وِچار سہِݨ نہِیں کِیتے جاݨگے۔

اِہ اُہ کُجھّ کُ مُڈھلِییاں شرتاں ہن٬ جۄ کِہ کمِئۄُنِذم –سماجواد دا آدھار بݨدِییاں ہن۔

گُرمتِ:- ہُݨ اسِیں اِہ وی جاݨ لئیِئے کِہ گُرمتِ کِس نُۄں کہِںدّے ہن۔ سںکھّیپ وِچّ:---

گُرمتِ دے شبدِک ارتھ ہن گُرُۄ دی متِ۔ سۄ اُہ جِیون-جاچ جۄ گُرُۄ-شْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی دُیارا دسّے مارگ تے چلّ کے بݨدی ہَے٬ گُرمتِ ہَے۔ اُہ سماجِک پْربںدھّ اتے اُہ راجنتِک پْربںدھّ٬ جِہڑا اجِہے نِربھئۄ اتے نِروَیر اِنساناں جاں شاشکاں دُیارا چلائِیا جاںدا ہَے٬ گُرمتِ سماج جاں گُرمتِ راج کہائیگا۔

گُرمتِ وِچّ کِسے وی وِئکتی وِشیش نُۄں مہانتا نہِیں٬ بھاویں اُہ کۄئی بھگتی کرن والا٬ سیوا کرن والا٬ نِمرتاوان اتے کُسل پْربںدھّک کِئۄں ناں ہۄوے۔ اںتّم پھَیسلا سِرپھ اتے سِرپھ شْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی دی باݨی انُسار ہی ہۄویگا۔ باݨی دے سِدھاںت تۄ وِرُدھّ ٹُرن والا ناں راجا پْروان ہۄیٔگا٬ ناں دھارمِک آگُۄ اتے ناں سماج دے پتوںتّے۔

گُرمتِ وِچّ گِیان٬ شردھا تۄ اُچ ستھان رکھّدا ہَے۔ اِہ گِیان کِسے ساکھِییا تے آدھارِت نہِیں٬ سگۄں گُرباݨی دے وِویک تۄں پَیدا ہۄئِیا گِیان ہۄویگا۔ نِجی جِیون وِچّ کۄئی شردھا نُۄں جۄ وی ستھان دیوے٬ پر پںتھّک جاں سماجِک اتے سںگّتی پھَیسلے سِرپھ گِیان آدھارِت ہی ہۄݨگے۔

گُرمتِ وِچّ سبھ تۄں شْریشٹ گُرباݨی ہَے۔ اُس تۄں بائد پںتھّک ایکتا رکھّݨ اتے سمُۄہِک تَۄر تے لۄکتںتّرِک ترِیکے نال کِیتے پھَیسلے لاگُۄ ہۄݨگے۔

گُرباݨی دے مُڈھلے اسُۄلاں-کِرت کرنی٬ نام جپݨا اتے وںڈّ چھکݨا تے ہی سارا ڈھاںچا اُسریگا۔

اِکّ اکال-پُرکھ دی سرب-اُچتا نُۄں منّدے ہۄئے٬ سبھ وِچّ اِکّ جۄت نُۄں پہِچاݨدے ہۄئے سارے اِنساناں نُۄں برابر سمجھِیا جاویگا۔

کِسے وی تراں دا جبری پھَیسلا ٹھۄسِیا نہِیں جاویگا۔ ہر ناگرِک٬ سماج اتے راجنتِک لۄک سبھ اِکّ دُجے دا کھِیال رکھّݨگے۔ گُرباݨی دی سرب-ساںجھِیوالتا اِنسانی ہِردِیاں چۄں جھلکیگی جِتھّے کۄئی اُۄچ-نِیچ٬ جات-پات٬ رںگ٬ نسل٬ آدِ دا کۄئی وی وِتکرا نہِیں ہۄویگا۔

اِہ کُجھّ مُڈھلے آدھار گُرمتِ دے ہن۔

ہُݨ اساڈی چرچا دا دھُرا گُرمتِ رہیگا اتے اسِیں دیکھاںگے کِہ تتھاکتھِت کمِئۄُنِذم اِس دے رستے وِچّ کِویں رُکاوٹ بݨدی ہَے جاں اِس مارگ تۄں کِویں بھٹکائُںدی ہَے۔

بچپن تۄ ہی اسِیں آپݨے آلے دُیالے تۄ سِکھّدے تے پْربھاوِت ہُںدّے آئے ہاں اتے اِس وِچّ کۄئی دۄ راواں نہِیں کِہ ساڈے وِچار بݨائُݨ وِچّ ساڈے سماج دا بہُت وڈا ہتھّ ہَے۔ اسِیں جۄ وی پڑھِیا٬ سُݨِیا٬ دیکھِیا وِچارِیا ہُںدّا ہَے٬ اُس تۄں کُجھّ سِکھِییاں گلاں ساڈے سںسّکار بݨدِییاں جاںدِییاں ہن۔ کدے سماں سی جدۄ دادا-دادی جاں نانا-نانی بچِّیاں نُۄں گُر اِتِہاس اتے گُرباݨی بچپن تۄں ہی پکّا کروا دِںدّے سن جِس نال سِکھّ پرِوارا دے بچِّیاں دے کۄمل مناں تے "گُرباݨی تۄں کُربانی دا مارگ" آپݨی وِلکھّݨ چھاپ چھڈّ جاںدا سی اتے اِکّ شردھا اتے ستِکار اُس دے اچیت من وِچّ شامِل ہۄ جاںدا سی۔ اِس نال اُہ وڈّا ہۄ کے امّْرِتدھاری سِںگھّ جے ناں وی بݨدا٬ گھٹّۄ گھٹّ سابت سُۄرت جرُۄر رہِںدّا سی اتے گُر-اِتِہاس تے ماݨ کردا ہۄئِیا سگۄں آپ اُہناں کدراں کِیمتاں نُۄں اپنائُݨ دی کۄشِش کردا رہِںدّا سی۔ ………

سماں بدلدا گِیا۔ آرتھِک مُسِیبتاں دا ساہمݨا کردے کردے بہُت کُجھّ نواں آئِیا جِناں وِچّ اُتپادن دے سادھناں دا وِستھار ہۄئِیا٬ سُۄچنا تے سںچّار نیں وِکاس کِیتا٬ تکنالَۄجی نیں وِکاس کِیتا اتے رُجگار وِچّ وِبھِنّتا وی آئی اتے گتِیشِیلتا وی٬ جِس نال اِنسان پِںڈّاں چۄ نِکل کے باہر وسّݨ لگِّیا۔ ساڈی ’پرِوار‘ ناں دی سںسّتھا ٹُٹݨ لگّی اتے نویں راشٹری اتے اںتّر-راشٹری سمبّںدھّاں نیں جنم لِیا۔ نوِییاں تھاواں تے جا وسّݨ اتے اتھے دے واتاورݨ اتے سماج دے انُکُۄل ہۄݨ دی جرُۄرت نیں منُکھّی کدراں-کِیمتاں وِچّ وی کاپھی تبدِیلِییاں لَے آںدِییاں۔ تکنالَۄجی دے وِکاس نیں منُکھّی سہُۄلتاں دے بیئںتّ سادھن پَیدا کِیتے جِس نال کھپتواد دے اِس دَۄر وِچّ منُکھّ دا کیںدر اُس دِییاں لۄڑاں ناں رہِ کے اَیش-پْرستی اتے سُکھّ-سہُۄلتاں دے ودھّ تۄں ودھّ سادھن ولّ ہۄ گِیا اتے اُہ دِن-ب-دِن پدارتھک وستاں دا لالچی بݨدا گِیا۔ ………

بہُتا اِتِہاسک سںدّربھ وِچّ ناں وی جائیِئے٬ کمِئۄُنِذم دے بھارت وِچّ پَیدا ہۄݨ اتے کُجھّ تھاں بݨا لَیݨ دے مۄٹے مۄٹے کارن اِہ جاپدے ہن-

وِگِیان نُۄں آدھار بݨا کے گلّ کرن والا ہۄݨ کرکے نَۄجواناں نُۄں چھیتی آپݨے ولّ کھِچّ سکِیا۔

کھالسے دی سرکار نال ٹکّر اتے لگاتار جِتّاں نیں سمے دِییاں سرکاراں تے اِہ پْربھاو پائِیا کِہ ناستکتا ہی اِس دا اِکّ بدل ہۄ سکدا ہَے کِئُکِہ سِکھّاں تۄں ناں تاں گُرباݨی دا پْریم دُۄر ہۄ سکدا ہَے اتے "بھگتی اتے شکتی" دا سںکّلپ تاں سِدھّے تَۄر تے ستھاپِت نِذام نُۄں چُݨَۄُۄتی ہَے۔ اِس لئی ہریک راجنِیتِک پارٹی نیں "ناستکتا" نُۄں آئُݨ تۄں نہِیں رۄکِیا۔

کِرتِییاں٬ مجدُۄراں٬ کِساناں اتے لُٹّے ہۄئے لۄکاں نُۄں اِس ’سماجواد‘ وِچۄں اِکّ نوِیں آس بجھّی جِس کارن اُہ پُۄرن تَۄر تے ناں سمجھدے ہۄئے وی اِس دا سمرتھن کرن لگّے۔

رُۄس دے اِنکلاب دی اُداہرݨ نیں بہُت سارے لۄکاں نُۄں وِشواس دُیائِیا کِہ شائِد بھارت وِچّ وی کۄئی نواں سُۄرج چڑھ جاوے۔

ہِںدُّۄ دھرم تاں سِدھّا ہی ورݨ-اوستھا نُۄں منّدا ہَے٬ جات-پات اتے چھُٹ-چھات دی پَیروی ہِںدُّۄ گرںتھّ وی کردے ہن۔ پر ساڈے سرب-ساںجھِیوالتا دے سِدھاںت نُۄں دْرِڑائُݨ والے سِکھّ دھرم وِچّ وی کُجھّ کُرِیتِییاں آ گئیِیاں جِس نال چھۄٹِییاں جاتِییاں دے لۄکاں نُۄں اِس وِچّ پُۄرا ماݨ مِلݨ دی تھاں تے اُناں نُۄں ہاشِیئے تے رکھِّیا جاݨ لگِّیا اتے کِتے کِتے تاں اُناں نال وِتکرے وی ہۄݨ لگّے۔ جِس کارن اُناں نُۄں سِکھی تۄ الگّ بدل لبھّݨ دی جرُۄرت جاپی۔ سماجواد دے دِل-لُبھائۄُ نائرِیا وِچّ اُۄچ-نِیچ سمانتا دی گلّ بہُت جۄر دے کے کہی جاںدی سی٬ اِس نال وی کُجھّ جھُکاء اِس پاسے ہۄ گِیا۔

اِس تراں دے لۄکاں دے اِس جھُکاء نال سماجواد دے سمرتھکاں نیں کۄئی بہُتا وڈّا راجنتِک لاہا تاں نہِیں لِیا۔ پر اُہ سِدھّ پدھّرے لۄکاں دی نِرچھلتا اتے سادگی تے سٹّ جرُۄر مار گئے۔

وِگِیانک سۄچ لِیائُݨی اتے ترک نال گلّ کرنی بُری نہِیں جِنّی دیر ساڈا مکسد بُرا نہِیں۔ گُرمتِ وِگِیان دے بِلکُل وی وِرُدھّ نہِیں سگۄں گُرُۄ نانک ساہِب جی نیں اتے باکی گُرُۄ ساہِبان نیں اتے ہۄر باݨِیکاراں نیں پُۄرے ترک نال گلّ کِیتی ہَے۔ بلکِہ گُرمتِ ترک دی تھاں تے وِویک (ترک + اکل) تے آدھارِت ہَے۔ نِرۄل ترک سِرپھ بہِساں نُۄں جنم دِںدّا ہَے۔

اُداہرݨ لئی –

پرماتما دی ہۄںد ہی سبھ تۄ پہِلاں کامریڈاں نُۄں ہذم نہِیں ہُںدّی اتے اُہ سارا جۄر اِہ سِدھّ کرن لئی لگا دِںدّے ہن کِہ پرماتما ہَے ہی نہِیں۔ اُناں کۄل کۄئی ٹھۄس دلِیل نہِیں ہُںدّی –وِگِیان نیں تاں اجے تکّ 100% دائوے نال گلّ کہی نہِیں ہُںدّی پر اِہ "نویں جمّے وِگِیانک" اِس بہِس لئی لڑن مرن تکّ جاںدے ہن۔ اِس لئی جد پرماتما ہَے ہی نہِیں٬ تاں اُس دے ناں تے بݨے دھارمِک ستھان٬ پُۄجا پاٹھ٬ کرم-کاںڈ٬ تِیرتھ آدِ جۄ جۄ وی ہُںدّا ہَے اُہ اِنہاں نُۄں سِرپھ اڈمبّر لگدا اے اتے دھن. سمیں اتے اُۄرجا دی بربادی لگدی ہَے۔ کمِئۄُنِذم سِرپھ اتے سِرپھ دُنِیاوی لۄڑاں-رۄٹی٬ کپّڑا اتے مکان دی گلّ کردا ہَے۔

گُرمتِ وِچّ منُکھی جِیون دا اِکّ کھاس مکسد دسِّیا گِیا ہَے۔ پرماتما اِکّ سرب-اُچ اتے انںتّ شکتی ہَے جۄ سارِییاں دُنِیاوی شکتِییاں تے کںٹّرۄل رکھّدی ہَے۔ نوِیں بھاشا وِچّ آکھِیئے تاں پرماتما سارے گُݨاں دا سمُۄہ ہَے اتے اُس تۄ ہی اسِیں سارے گُݨ پْراپت کردے ہاں۔

جدۄں اِکّ اِنسان نیں اکال-پُرکھ نُۄں سبھ کُجھّ دا کرتا منّ لِیا اتے سرب-اُچ شکتی وی٬ تاں اُہ باکی سبھ دُنِیاوی شکتِییاں نُۄں اُس اِکّ دے ادھِین منّ کے٬ باکی سبھ دا ڈر دُۄر کر کے اِکّ آذاد اِنسان دے رُۄپ وِچّ وِچردا ہَے۔ آذادی کِسے وی جِیو دی مُڈھلی لۄڑ ہَے اتے ’اُس اِکّ دی گُلامی‘ اِنسان نُۄں باکی سبھ گُلامِییاں تۄں آجاد کردی ہَے۔ اُس اِکّ نُۄں سرب-اُچ منّݨ نال منۄوِگِیانک تَۄر تے وی اُس وِچّ آپݨی کِسے وی پْراپتی تے سُۄکھم جِہا وی ہںکّار نہِیں آئیگا سگۄ اُہ آپݨی ہر پْراپتی نُۄں اکال پُرکھ دی بکھسِش منّدا ہَے۔ گُرُۄ دی لۄڑ٬ گُرُۄ دا پِیار اُس نُۄں آپݨے اںدّرلِییاں شکتِییاں تۄں واکِپھ کروائُدا ہَے اتے اُس وِچّ اُس پرم-پِتا دی اںشّ ہۄݨ کارن ہر اسمبھّو نُۄں سمبھّو کر دیݨ دا اتھاہ ہَۄسلا ہُںدّا ہَے۔ (اجۄکا منۄوِگِیان اتے جِیون-جاچ سِکھائُݨ والے سبھ ادارے -شبداں دے ہیر-پھیر نال- اِہی سِدھاںت انُسار کمّ کر رہے ہن)۔

گُرمتِ-انُساری جِیون وِچّ - جِیون دا اِکّ چاء ہَے٬ اِکّ مکسد ہَے. اِکّ نِیاری شَیلی ہَے٬ انۄکھاپݨ ہَے٬ نِرالا ہَے٬ شانامتّا ہَے پر مُشکِل وی ہَے۔ دُنِییاں وِچّ وِچردِیاں ہۄئِیاں٬ دُنِییاں دے ہر اِکّ کار وِہار کردِیاں ہۄئِیاں آپݨے آپ نُۄں دُنِییاں دے مۄہ اتے مائِیا تۄں بچا کے رکھّݨا آسان کمّ نہِیں۔ گُرباݨی وِچّ اِس تراں دے جِیون نُۄں جِیون-مُکتِ ہۄݨا کِہا ہَے جِس وِچّ کِسے سورگ دے لارے نہِیں٬ سگۄں جِیںدے جِیء ہی آپݨے آپ نُۄں وِکاراں تۄں اُچا کرنا٬ پْربھُۄ پِتا دی جۄت نُۄں ہر جِںدّا پْراݨی وِچّ دیکھݨا٬ نِربھئۄ اتے نِروَیر ہۄ کے اݨکھ نال رہِݨا٬ دُۄجِیاں لئی آپا وی کُربان کر جاݨا اِہ مارگ سچمُچ ’والہُ نِکّا اتے کھںڈِّئۄ تِکھّا‘ ہَے۔ پر نام باݨی نال جُڑِیاں جگت دی اسلِیئت سمجھ آئُںدی ہَے اتے دُنِییاوی دَۄلتاں٬ شۄہرتاں٬ اہُدیدارِییاں آدِ سبھ تُچھّ جاپݨ لگّ جاںدِییاں ہن۔ اِس جِیون دے ہۄر پہِلُۄیاں تے وی وِچار کرنا بݨدا ہَے—

گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی نُۄں گُرُۄ منّ کے جِیئُݨ والا گُرسِکھّ اسل وِچّ دُنِیاوی بںدھّناں تۄں اُپر اُٹھ جاںدا ہَے۔ گُرُۄ والا بݨ کے (کھںڈّے باٹے دی پاہُل لَیݨ اُپرںتّ) اُہ رںگّ٬ جات٬ دھرم٬ نسل٬ آدِ دے وِتکرِیاں تۄں دُۄر چلا جاںدا ہَے۔ ہُݨ اُہ اسل وِچّ "سبھ کۄ مِیت ہم آپن کِینا٬ ہم سبھنا کے ساجن" والے سِدھاںت نُۄں املی رُۄپ دِںدّا ہَے۔

اُہ آپݨے آپ نُۄں ہر وِکار کام٬ کرۄدھ٬ لۄبھ٬ مۄہ٬ ہںکّار تۄ بچا کے رکھّݨ دی لگاتار کۄشِش کردا ہَے اتے سںگّت تۄ سیوا اتے سِمرن والے گُݨ سِکھّ کے اِناں دُشمݨاں نُۄں مار بھجائُںدا ہَے۔

وِدِئک پکھّ تۄں اُہ اپݨے دُنِیاوی گِیان نُۄں وکت دے ہاݨ دا رکھّدا ہَے اتے دھارمِک پکھّ تۄ ہۄر دھرماں دا وی گِیان رکھّدا ہَے۔ دھرم دے اسُۄلاں نُۄں وِگِیانک سچائیِیاں نال میلدا ہَے اتے گُرباݨی سِدھاتاں نُۄں آدھُنِک پرِپیکھ وِچّ لاگُۄ کردا ہَے۔

دھارمِک پکھّ وِچّ اُس دا رہِبر سِرپھ گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی ہن۔ اُہ کِسے وِئکتی جاں بابے دا مُہتاج نہِیں۔ اُہ "نام جپݨ اتے نِرمل کرم" نُۄں سبھ تۄں اُچا منّدا ہَے اتے باکی کہے جاںدے دھارمِک کرم اُس لئی پْریرنا سرۄت تاں ہۄ سکدے ہن٬ اِس تۄں ودھّ نہِیں۔ نَیتِکتا تۄ کۄرے دھرم دی اُہ کلپنا وی نہِیں کر سکدا۔ اُس دا دھرم سِرپھ بھگتِییاں اتے سمادھِییاں والا نہِیں سگۄ اِہ تاں سماج نال جُڑ کے منُکھّتا دے درد نُۄں پہِچاݨ کے اُس دے درد نُۄں دُۄر کرن دی لگاتاری گھالݨا ہَے۔

سماجِک پکھّ وِچّ اُہ مِلاپڑا٬ اَۄرت دا ستِکار کرن والا٬ ہر اِکّ دے کمّ آئُݨ والا٬ اُچے کِردار والا. وِگِیانک سۄچ والا٬ ہر وہِم-بھرم تۄں پرے٬ آجاد پھَیسلے لَیݨ والا٬ لۄک-لاج جاں بھیڈ-چال دی پرواہ ناں کرن والا٬ ہمیشا جاگْرِت اوستھا وِچّ رہِݨ والا٬ ناں ڈرن والا تے ناں ڈرائُݨ والا٬ مجلُۄماں٬ کمجۄراں٬ لۄڑوںدّاں دی باںہ پھڑن والا اِکّ سںتُّلِت وِئکتی ہُںدّا ہَے۔

راجنِیتِک تَۄر تے اُہ نِیاںکاری اتے کلِیاݨکاری راج دا ہمائِتی ہَے۔ اُہ لۄکتںتّر وِچّ وِشواش رکھّدا ہَے پر اِکّ اجِہے لۄکتںتّر وِچّ جِس وِچّ چۄݨ گُݨاں دے آدھار تے ہۄوے۔ اُہ اِکّ اجِہے راج دا چاہوان ہَے جِس وِچّ سارے ناگرِک آجاد رُۄپ وِچّ وِچرݨ, کِسے تے کۄئی جُلم ناں ہۄوے٬ کِسے نُۄں کۄئی چِںتّا ناں ہۄوے اتے کِسے دی کۄئی لُٹّ ناں ہۄوے۔ سمانتا سِرپھ کہِݨ لئی ہی ناں ہۄوے سگۄ ’راجا-رںکّ برابری‘ اِس دی نِیہ ہۄوے۔ اِس راج نُۄں بھگت روِداس جی نیں بیگم-پُرا٬ گُرُۄ ارجن دیو جی نیں ہلیمی راج کِہا ہَے جِس نُۄں گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دا کھالسا پُۄرا کرن لئی وچن-بدھّ ہَے۔

اُپر ورݨن کِیتا ’کھالسے دا مارگ‘ ساڈے اجۄکے سماجواد تۄں وکھّرا کِویں ہَے اتے کِس کِس نُکتے تۄں اِکّ کھالسے نُۄں اِس تۄ سُچیت ہۄݨ دی لۄڑ ہَے٬ ہیٹھاں جِکر کرن دی کۄشِش کردے ہاں-----

سبھ تۄں پہِلاں ساڈی آستھا جاں وِشواش جۄ اِکّ اکال-پُرکھ وِچّ ہَے٬ اُس نُۄں بچائُݨ دی لۄڑ ہَے۔ "پسرِئۄ آپ ہۄئ انت ترںگّ" دے گُرمتِ پھلسپھے نُۄ اِکّ گُرسِکھّ کدے وی بھُلا نہِیں سکدا۔ اِس لئی سَیںکڑے گُرباݨی پھُرمان دِتّے جا سکدے ہن جِناں تۄں سبھ کُجھّ دا کرتا. پالݨہار٬ داتا٬ سبھ تۄں ودھّ سمرتھّاوان سِرپھ اتے سِرپھ اکال-پُرکھ ہَے۔ اتے ’جۄ دِیسَے سۄ تیرا رُۄپ‘ انُسار ساری کائِنات اِکّ بجھوّیں انُساشن وِچّ ہَے٬ جۄ اُہ آپ آپݨی مرجی انُسار چلا رِہا ہَے۔ اسِیں ’کاٹھ کی پُتری کہا کرَے بپۄرَے٬ کھِلاونہارۄ جانَے‘ مُتابِک اُس دے ہُکم مُتابِک چل رہے ہاں۔ پر اُس نیں سانُۄں کرم-بھُۄمی دِتّی ہۄئی ہَے جِتھّے اسِیں آپݨے چںگّے-مںدّے کرماں لئی آجاد وی ہاں۔ ……….

گُرسِکھّ سِرپھ بھَۄتِک پدارتھاں لئی ہی نہِیں جِئۄُںدا٬ مائِیا اُس لئی سِرپھ گُجران ہَے۔ رۄٹی. کپّڑا اتے مکان ورگِییاں مُڈھلِییاں جرُۄرتاں نُۄں پُۄرا کرن لئی اُس نیں سچّی سُچّی دساں نہُںیاّں دی اِمانداری دی کِرت کرنی ہَے۔ سِرپھ آپ کمائُݨا ہی نہِیں سگۄ ’گھالِ کھائ کِچھُ ہتھہُ دےئ دے‘ گُرواک انُسار اُس نیں اِس کِرت چۄ کمائِیا ہۄئِیا لۄڑوںدّاں وِچّ وںڈّݨا وی ہَے۔ ساڈے کامریڈ سِرپھ کھپتواد تے کیںدرِت ہن۔ اُناں نُۄں وںڈّݨ دِییاں کھُشِییاں دا اہِساس نہِیں ہۄ سکدا۔ اُہ تاں سرکار دی جِمّیواری لگا کے آپ مُکت ہۄ جاںدے ہن۔

گُرمتِ نِجی جائِداد دے وِرُدھ نہِیں ہَے۔ شرت اِکۄ اِہ ہَے کِہ اِہ سُچّی کِرت کردِیاں بݨائی گئی ہۄوے اتے کِسے دا ہکّ ناں مارِیا گِیا ہۄوے۔ کِرت کردِیاں ناں کیول لۄڑوںدّ دی لۄڑ ہی پُۄری کِیتی جاںدی رہی ہۄوے٬ سگۄں دھرم ارتھ دسوںدھّ وی کڈھِّیا جاںدا رِہا ہۄوے۔ اِناں سرتاں تے چلدِیاں بیلۄڑی جائِداد جماں ہُںدّی ہی نہِیں۔ "پاپاں باجھہُ ہۄوَے ناہی مُئِیاں نالِ ناں جائی"۔ پر کمِئۄُنِسٹاں والے اُس وِوہار نُۄں گُرمتِ ماݨ نہِیں دِںدّی جِس انُسار سرکار ہی سارے سادھناں دی اتے آمدن دی مالِک بݨ بَیٹھدی ہَے۔ گُرمتِ "انیکتا وِچّ ایکتا" دی مُدئی ہَے۔ اِکّ کلاس وِچّ اِکّۄ ادھِیاپک دے پڑھائے ہۄئے وِدِیارتھِییاں دا نتِیجا الگّ الگّ ہُںدّا ہَے کِٔکِہ ہر اِکّ نیں وکھّری وکھّری مِہنت کِیتی ہُںدّی ہَے۔ اِسے تراں ہی گُرمتِ وکھّری وکھّری کمائی ہۄݨ دی گلّ سوِیکاردی ہَے اتے ہر اِکّ نُۄں ہۄر ودھّ مِہنت کرن لئی پْریردی ہَے (دُنِیاوی تے ادھِیاتمک دۄہاں کھیتراں دی کمائی لئی)۔

ساڈا سبھِیاچارک وِرسا سانُۄں سوارتھی بݨنا نہِیں سِکھائُںدا۔ سِرپھ آپݨے لئی بھَۄتِک سادھن پْراپت کرن لئی ہی سںگھّرش کرنا کاپھی نہِیں ہَے۔ اسِیں نَیتِک کدراں دے پںگھُّۄڑے وِچّ پلے ہاں۔ جے اجّ اِہ کدراں کِیمتاں نُۄں کھۄرا لگّ رِہا ہَے تاں اِس دا اِکّ کارن اِہ وی ہَے کِہ سانُۄں پدارتھواد بارے ہی سِکھائِیا گِیا ہَے۔

کمِئۄُنِسٹاں دے کِیتے پْرچار تۄں اِہ ہی مہِسُۄس ہُںدّا ہَے جِویں وِگِیانک وِچاردھارا اتے مارکسواد تۄ بِناں کۄئی دیش وِکاس ہی نہِیں کر سکدا پر اسل وِچّ دیکھِیاں پتا لگدا ہَے کِہ بہُگِݨتی دیش بِنا مارکسواد تۄ ودھیرے وِکاس کر سکے ہن۔ مارکسواد لَینِنواد والا رُۄس تاں بِکھر ہی گِیا ہَے٬ اُس تۄ بِنا وی گِݨتی دے کمِئۄُنِسٹ دیش آپݨِییاں نِیتِییاں بدلݨ لئی مجبُۄر ہۄ رہے ہن۔ کھاس کرکے نِجّی جائِداد والا سِدھاںت لگّبھگّ پھیل ہۄئِیا ہَے کِئُکِہ نِجی ملکِیئت تۄ بِنا اگاںہ ودھݨ دی پْریرنا نہِیں مِلدی اتے ناں ہی سارتھک مُکابلا بݨ سکدا ہَے۔ اِس نال پںجّابی کہاوت "ساںجھا بابا کۄئی ناں پِٹّے" انُسار کِرتِییاں دی ناں تاں کُشلتا ودھدی ہَے اتے ناں ہی اُہ اپݨے پُۄرے جۄر اتے سمرتھّا انُسار کمّ ہی کردے ہن٬ جِس دے سِٹّے وجۄں اُتپادن وِچّ وادھا ہۄݨا رُک جاںدا ہَے۔

گُرمتِ اِنکلاب اُس املی سِسٹم نُۄں لِیائُݨ لئی جدّۄ-جہِد کردا ہَے جِس وِچّ اسلی ارتھاں وِچّ سارے برابر ہۄݨگے۔ اِہ جات رہِت٬ رںگّ-رہِت٬ نسل-رہِت سمانتا دا آدھار کِسے ہُکمران سرکار دِییاں نِیتِییاں کارن نہِیں سگۄں اِکّ اکال-پُرکھ دی جۄت سبھ وِچّ پہِچانݨ کارن ہۄویگا۔ بݨِییاں سرکاراں تاں اسل وِچّ منُکھاں دِییاں ہی ہُںدِّییاں نیں جِنہاں کۄل مائِیا٬ شۄہرت اتے تاکت آئُݨ تے اُنہاں دا سِدھاںتاں تۄں تھِڑکݨا آم ہۄ سکدا ہَے جد کِہ کھالسا-راج دی نِیںہ ہی سوَے-سُدھار تۄں اگّے تُردی ہَے۔ گُرمتِ وِچّ سِدھاںتاں نال سمجھَۄتا ہۄ ہی نہِیں سکدا۔ آدرشاں لئی راج-گدِّییاں وی کُربان کِیتِییاں جا سکدِییاں ہن اتے جِںدّڑِییاں وی۔ گُرمتِ دی شکتی٬ بھگتی دے ادھِین ہۄݨ کرکے اُہ تاناشاہ نہِیں بݨ سکدا۔ اِتِہاس گواہ ہَے کِہ سِکھّاں کۄل جدۄ وی راج آئِیا ہَے٬ اُہ اسلی ارتھاں وِچّ نِیاں اتے سمانتا دی مِسال سی۔ اُداہرݨ وجۄ بابا بںدّا سِںگھّ بہادر اتے ماہاراجا رݨجِیت سِںگھّ دے راج نُۄں دیکھِیاں جا سکدا ہَے۔ بںدّا سِںگھّ بہادر نیں اسل وِچّ کِساناں نُۄں جمِین دے مالِک بݨائِیا سی۔ دھرم-نِرپکھّتا اتے نِیاں رݨجِیت سِںگھّ دے راج تۄ ودھِییا سائِد سںسّار وِچّ ہی ناں مِلے۔

گُرسِکھّاں ولۄں دُۄسرے نُۄں دِتّا جا رِہا ستِکار دھُر اںدّرۄ بݨی سرب-ساںجھِیوالتا دی بھاونا نال اۄتپۄت ہۄویگا۔ اِس وِچّ گُرباݨی دی مِٹھاس اتے آپݨا-بھاو ہۄئیگا۔ سیوا٬ سِمرن نال رںگّی ہۄئی رُۄہ کِسے دا بُرا کرنا تاں کی٬ سۄچ وی نہِیں سکدی۔ سربتّ دے بھلے دی رۄذانا ارداس کرن والے کھالسے نُۄں گُڑھتی ہَے—

"پرُ کا بُرا ناں راکھہُ چِیتُ۔۔ تُم کئۄ دُکھ نہِیں بھائی مِیتُ۔۔"

جۄ کِسے اِکّ دا نہِیں ہۄئِیا٬ اُہ کِسے دا وی نہِیں ہۄ سکیگا۔ سماج وِچّ وِچردِیاں جے اسی کِسے دے کمّ وی آئُدے ہاں٬ تاں اُس وِچّ وی دُۄر-نیڑے دا ساڈا ااپݨا سوارتھ چھُپِیا ہُںدّا ہَے۔ نِر-سوارتھ "پرئُپکار اُماہا" سِرپھ گُرُۄ دی متِ ہی سِکھائُدی ہَے جِس دے اتِیت وِچّ وی اتے ورتمان وِچّ وی سَیکڑے مُۄںہ بۄلدے سبُۄت مِلدے ہن۔ بھائی گھنئیِیا جی تۄ کھالسا ایڈ تکّ گُرمتِ پْرݨائے سِکھّاں نیں گُرُۄ دے سِدھاںت نُۄں جِیء کے دِکھائِیا ہَے۔

کھالسا٬ شاںتی اتے امن دا پُجاری ہَے٬ پر ناں تاں اُہ کمذۄر ہَے٬ ناں بُذدِل۔ گُرُۄ ساہِب نیں بھگتی اتے شکتی دا سںکّلپ دے کے اُس نُۄں درویش-یۄدھا بݨائِیا ہَے۔ جے اُہ آپݨا کھُۄن دیݨ لگِّیاں ڈھِلّ نہِیں کردا٬ تاں لۄڑ پَیݨ تے دُشمݨ دا کھُۄن لیݨ تۄ وی اُہ رُکݨ والا نہِیں۔ وکھّ وکھّ سمیں دِییاں جابر سرکاراں نیں اتے ہاکماں نیں اُس نُۄں پرکھ لِیا ہَے اتے اُس دا لۄہا منِّیا ہَے۔ جالماں نُۄں اُہ ہُݨ تکّ سۄدھا لگٔئُںدا آئِیا ہَے اتے لگائُںدا رہیگا وی۔

کامریڈاں ولۄ وِچارک ہملے:-اِہ منّ لَیݨ وِچّ کۄئی بُرائی نہِیں کِہ اجۄکا سِکھّ بَۄدھِک وِچاراں وِچّ اُتنا امِیر نہِیں جِنّا اُس نُۄں ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔ اُس دے بھۄلیپݨ, سادادِل اتے ہریک اُتے وِشواش کر لَیݨ دی بھاونا نُۄں دُشمݨ نیں کھُۄب ورتِیا ہَے۔ ساڈے بہُگِݨتی سِکھّ کِتاباں دے ادھِئَن تۄں دُۄر ہن۔ اُتھے دُۄجے پاسے کامریڈ "کِتابی وِدوان" ودھیرے ہن۔ اِس لئی اُہ آپݨی گلّ کہِݨ لئی گُرباݨی دی وِیاکھِیا نُۄں وی آپݨے اںدّاج وِچّ کردے ہن۔ گُر اِتِہاس نُۄں وی آپݨے انُسار پیش کردے ہن۔ ساڈے سِکھِّیا دے سارے ادارِیاں- یُۄنِیورسِٹِییاں اتے کالجاں وِچّ اِہ کامریڈ وِدوان کابج ہۄ چُکّے ہن اتے سارِییاں کھۄجاں٬ ساہِت٬ پیپر اتے کِتاباں آدِ اُتے اِہناں دی سرداری ہَے۔ اجّ سِرپھ مارکسواد پھلسپھے انُسار لِکھݨ والے لیکھک ہی سماج اتے سرکاراں تۄ ماݨ پا رہے ہن۔

گُرمتِ اِنکلاب وِچّ تلوار دی ذائِذ ورتۄ سرکاراں نُۄں تاں رڑکدی ہی ہَے٬ اِناں کمِئۄُنِسٹاں نُۄں وی ہجم نہِیں آئُدی۔ بھاویں اِہ کھُد ہتھِیاربںدّ اِنکلاب دے ہمائِتی ہُںدّے ہن٬ پر سِکھّ کھاڑکُۄ یۄدھِیاں دا اِہناں نیں رجّ کے وِرۄدھ کِیتا ہَے۔ سرکاری شبد "اتِواد اتے وکھّواد" سِکھّاں لئی اِنہاں نیں وی کھُۄب ورتِیا ہَے۔ بھگت سِںگھّ نُۄں ناستک بݨا کے پیش کرنا تاں اِکّ پاسے رِہا٬ اِناں گُرُۄ نانک نُۄں وی سِرپھ کِرتی٬ سماج سُدھارک جاں ترکشِیل بݨا کے پیش کِیتا ہَے۔ گُرُۄ نانک تاں "نانک کَے گھرِ کیول نامِ" کہِںدّا ہَے٬ پر اِہ "نام" دا نام وی سُݨ کے نہِیں راجی۔ اتے سماج وِچّۄ دھرم دی ہۄد ہی مِٹائُݨ لئی بیچَین ہن۔ سِکھّی نال اِناں دا باکی دھرماں نالۄ ودھیرے تکرار ہَے٬ کِئُکِہ سِکھّی ہی اسل وِچّ گرِیباں. مجلُۄماں٬ دبے کُچلِیاں نُۄں اُچا چُکّدی ہَے٬ جِناں نُۄں اِہ آپݨے پھلسپھے دی رںگّݨ دیݨا چاہُںدّے ہن۔

ساہِت اتے سبھِیاچار وِچّ سِرپھ سماجوادی وِچاردھارا داکھِل کروائُݨی اتے اِہۄ اِکّ سبھ بِیمارِییاں دا رام-باݨ دسّݨا اِناں دی مُڈھلی کھاسِیئت ہَے۔

بِگانے مُلکاں دے پھلسپھِیا نال کدے اِنکلاب نہِیں آئِیا کردے۔ جمِینی ہکِیکتاں نال جُڑ کے سِرپھ اُناں سِدھاتاں تے پہِرا دیݨ دی لۄڑ ہَے٬ جۄ پہِلاں نِجی جِںدّگی وِچّ تبدِیلی لِیائُݨ۔ گُرمتِ اِنکلاب نِجی تبدِیلی پہِلاں کردا ہَے٬ ڈھِر اُہ سماجِک جاں راجنِیتِک تبدِیلی لِیائُݨ وِچّ آپ ہی کامیاب ہۄویگا۔ کمِئۄُنِذم جۄر نال راجنِیتِک پلٹا لِیا کے آپݨے سِدھاںت دھکّے نال لاگُۄ کردا ہَے۔

سماجواد وِچّ جِتھّے اِکّ پارٹی دا راج ہۄیئیگا٬ اُتھے اُہ پارٹی آپݨے وِرۄدھی وِچاردھارا رکھّݨ والِیاں نُۄں سکھتی نال کُچلݨ دی پَیروی کردی ہَے۔ جد کِہ گُرمتِ پِیار نال سںوّاد رچائُںدی ہَے۔ ملک بھاگۄ٬ سجّݨ-ٹھگّ٬ ورگِیاں نُۄں اںدّرۄ بدلدی ہَے۔ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی اَۄرںگّجیب نال باہری جںگّ ہی نہِیں کردے سگۄ اُس دے اںدّر بَیٹھے جابر نُۄں ماردے ہن۔ دھرم-نِرپکھّتا اتے دھارمِک آجادی دی اَیسی اُداہرݨ سںسّار دے اِتِہاس وِچّ نہِیں لبھّدی٬ جِتھّے جِس جنیئۄُ دا وِرۄدھ کِیتا گِیا ہۄوے. اُسے جنیئۄُ دی آجادی لئی کُربانی دِتّی گئی ہۄوے۔ آجاد-اِنسان کی ہُںدّا ہَے٬ سِرپھ اُہ ہی سمجھ سکدا ہَے جِس نیں اِکّ پرمیشر ورگی آذاد ہستی نُۄں جاݨِیا تے ماݨِیا ہۄوے۔ ……. .

جِویں اسی پہِلاں جِکر کِیتا ہَے کمِئۄُنِذم-سماجواد وِوہارک نہِیں ہَے٬ سِرپھ کِتابی ہَے۔ شبداں دے جال وِچّ آم جنتا نُۄں پھسائِیا جا رِہا ہَے۔ کہِݨ اتے کرن وِچّ بھاری اںتّر ہَے۔ اُداہرݨ وجۄ اِکّ پاسے وِگِیانک ہۄݨ دا دم بھرنا٬ دُۄجے پاسے لَینِن دے مْرِتک سرِیر نُۄں لمّے ارسے تکّ سمبھّال کے رکھّݨا۔ ہۄر وی اُداہرݨاں دِتِّییاں جا سکدِییاں ہن۔ ……………

نَیتِک کدراں-کِیمتاں٬ سیوا بھاو٬ پرئُپکار٬ اِنسانِیئت اتے سچّائی دے گُݨاں نال اۄت-پۄت اِنسان ہی اسل وِچّ "تکھت دے لائِک" ہَے٬ جِس نیں شْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی دے پنِّیاں تے لِکھے سِدھاتاں نُۄں اپݨے کھُۄن وِچّ وسا-رسا لِیا ہَے۔ اسل مہان اُہ ہُںدّا ہَے جۄ دُۄجِیاں نُۄں وڈّا بݨاوے اتے مہان سمجھے۔ گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں کھالسے نُۄں وڈِیائی اتے گُرِیائی دے کے سںسّار وِچّ اِکّ نوِیں مِسال کائِم کِیتی ہَے۔ جۄ سِیس پْریم-کھیلݨ لئی تلی تے ٹِکائِیا جا سکدا ہَے٬ تاج دا اسلی ہکّدار وی اۄہی ہَے۔ …………………………

کۄئی شکّ نہِیں کِہ اجّ سِکھّ پںتھّ وی کِدھرے ڈیراواد دا٬ کِدھرے وکھّ وکھّ دھڑِیاں دا٬ کِدھرے راجنتِک اتے دھارمِک ٹھیکیداراں دی ہئُمَے٬ سوارتھ اتے لُٹّ دا شِکار ہَے٬ پر جاگرِت کھالسا اجّ وی کائِم ہَے سُچیت ہَے اتے آپݨے اںدّرلے اتے باہرلے دُشمݨاں نُۄں پہِچاݨ چُکِّیا ہَے۔ شیر سُتّا ہۄئِیا ہۄوے تاں رںگِّیا گِدّڑ وی آپݨے آپ نُۄں راجا کہِ کے جںگّلی جِیواں دا شۄشݨ کرن لگّ جاںدا ہَے۔ اُہ دِن دُۄر نہِیں جدۄں جاگِیا کھالسا٬ آپݨَے گُرسِکھّ بھیݨ-بھراواں نُۄں جگائُݨ وِچّ کامیاب ہۄ جاویگا اتے گُرُۄ ساہِبان دے دسّے مارگ تے تُردے ہۄئے اسل کھالسا-راج ستھاپت کرن دا آپݨا ٹِیچا پُۄرا کر سکیگا۔