ہر سال 13 اپْرَیل دا دِن کھالسے دے جنم دِوس وجۄں منائِیا جاںدا ہَے۔ اِس دِن شْری گُرُ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں آنںدّپُر ساہِب دی دھرتی تے کھالسا ساجِیا سی۔ کھالسا ساجݨ دا مُکھّ مکسد ڈِگِّیاں نُۄں اُٹھائُݨا سی۔ لِتاڑِیاں نُۄں اُپّر چُکّݨا سی اتے اُنہاں وِچّ آتم-وِشواش جگا کے اُنہاں نُۄں جِںدّگی جِئۄُݨ دے یۄگ بݨائُݨا سی۔ اُس سمیں لۄکائی وکت دی ہکُۄمت دا ہر ذائِذ–ناذائِذ ہُکم سِر سُٹّ کے منّی جا رہی سی۔ دُۄجے پاسے دھارمِک تَۄر تے وی کرم-کاںڈاں وِچّ اُلجھ رہی سی اتے دھرم دے اسل تتّ نُۄں بھُلّ رہی سی۔ اِس لئی سُتّی جنتا نُۄں جگائُݨ لئی “کھالسے” دی ساجنا کِیتی گئی سی۔

بہُت سارے لیکھک بھُلیکھا کھا جاںدے ہن اتے کہِںدّے ہن کِہ گُرُ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دا دسِّیا راہ٬ گُرُۄ نانک دے دسّے راہ تۄں الگّ ہَے۔ اسل وِچّ اُہ خُد سِدھاںت تۄں سپشٹ نہِیں ہن٬ تد اَیسی گلّ کردے ہن۔ ورنا گُرُۄ نانک ساہِب دا بابر نُۄں جابر کہِݨا٬ “راجے شِیںہ مُکّدم کُتّے” آکھݨا اُسے مارگ دی پہِلی پئُڑی ہَے جِہڑا گُرُ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں ہتھّ شمشِیر لَے کے دسِّیا سی۔ سانُۄں گُرُ نانک تۄں گۄبِںدّ سِںگھّ تکّ اِکّۄ سِدھاںت- بھگتی اتے شکتی- دا نذر آئُݨا چاہِیدا ہَے٬ “جئۄ تئۄ پْریم کھیلݨ کا چائۄ۔ سِر دھرُ تلی گلھی میری آئۄ۔” گُرُۄ گۄبِںدّ سِںگھّ نیں نہِیں٬ سگۄں گُرُۄ نانک جی نیں کِہا سی۔ …

ذرا ہۄر پِچھّے چلِّیئے تاں بھگت-باݨی وِچّۄں وی اِہی سِدھاںت نذر آئیگا۔ کبِیر ساہِب پھُرمائُںدے ہن٬

“سُۄرا سۄ پہِچانِیئے٬ جۄ لرَے دِین کے ہیت۔

پُرذا پُرذا کٹّ مرَے٬ کبہُۄں ن چھاڈَے کھیت۔۔”

گُرباݨی دے ودھیرے ادھِئَن نالھ سانُۄں ہۄر بھگتاں اتے گُرُۄ ساہِبان دے سَیںکڑے اجِہے ہوالے مِل جاݨگے جِتھّے اُنہاں آپ سمیں دے ہاکماں٬ دھارمِک پاکھںڈِّییاں٬ لۄٹُۄیاں٬ آدِ دی کھُلہییام مُۄںہ تے آلۄچنا کِیتی۔ اتے آپݨے سِکھّاں سیوکاں نُۄں سچّ بۄلݨ, سچّ تے دْرِڑ رہِݨ, اتے جُلم دا وِرۄدھ کرن دی سِکھِّیا دِتّی۔ نِربھئۄ اتے نِروَیر جِیون جِئۄُݨ دی جاچ سِکھائی اتے کِسے دے دباء تۄں بِناں آذاد شکھشِیئت دی اُسارِیکِیتی۔

اِسے تراں اِہ وی وِچار کرن والی گلّ ہَے کِہ کھالسا شبد کدۄں ورتِیا گِیا تے اِس دے کی ارتھ ہن؟ ساڈے لئی سبھ تۄں ودھّ ستِکارت اتے پْرماݨِیک منّی جاںدی گُرباݨی وِچّ بھگت کبِیر جی دا شبد اُچارِیا ہَے::

“بید پُران سبھَے متِ سُنِ کَے٬ کری کرم کی آسا۔۔

کال گْرست سبھ لۄگ سِیانے٬ اُٹھِ پںڈِّت پَے چلے نِراسا۔۔

من رے سرِئۄ ن ایکَے کاجا۔۔

بھجِئۄ ن رگھُپتِ راجا۔۔ رہائۄ۔۔

بنکھںڈّ جائ جۄگُ تپُ کِینۄ٬ کںدّ مُۄلُ چُنِ کھائِیا۔۔

نادی بیدی شبدی مۄنی جم کے پٹَے لِکھائِیا۔۔

بھگتِ ناردی رِدَے ن آئی٬ کاچھِ کُۄچھِ تنُ دِینا۔۔

راگ راگنی ڈِمبھّ ہۄئ بَیٹھا٬ اُنِ ہرِ پہِ کِیا لِینا۔۔

پرِئۄ کالُ سبھَے جگ اُۄپر٬ ماہِ لِکھے بھْرم گِیانی۔۔

کہُ کبِیر جن بھئے کھالسے٬ پْریم بھگتِ جِہ جانی۔۔”

سۄرٹھِ کبِیر جی (پنّا 654)

بھائی کانہ سِںگھّ جی نابھا نیں مہان کۄش وِچ اُچیچا پھُٹّ نۄٹ دے کے اِکّ بھُلیکھا دُۄر کِیتا ہَے۔ آپ لِکھدے ہن٬ “کئی اگاݨ لیکھکاں نیں لِکھِیا ہَے کِہ شْری گُرُ گۄبِںدّ سِںگھّ جی نیں دمدمے ساہِب کھلاسے دی تھاں کھالسے شبد ورتِیا ہَے٬ پر اِہ اُنہاں دی بھُلّ ہَے۔ کرتارپُر والے گُرُ گْرںتھّ ساہِب جی وِچّ پُراݨی کلم دا لِکھِیا پاٹھ کھالسے ہَے۔”

سپشٹ ہۄئِیا کِہ کھالسا شبد گُرُ گۄبِںدّ سِںگھّ جی تۄں بہُت سماں پہِلاں بھگت کبِیر جی ورت چُکّے سن۔ بھائی کانہ سِںگھّ جی دی گلّ پُۄری تراں منّݨیۄگ ہَے کِئُںکِہ گُرُ گۄبِںدّ سِںگھّ جی کِسے وی سُۄرت وِچّ گُرباݨی دا اِک شبد وی نہِیں سی بدل سکدے۔ اِہ تاں گُرُ گْرںتھّ ساہِب جی دے وِدوان سمپّادک گُرُۄ ارجن ساہِب جی نیں آپݨا “سمپّادکی ہکّ” رکھّدے ہۄئے وی نہِیں کِیتا۔ گُرُۄ ساہِبان نیں جِتھّے لۄڑ سمجھی ہَے٬ آپݨا شبد جاں سلۄک نالھ لِکھ دِتّا ہَے پر بھگت باݨی دا اِکّ وی اکھّر نہِیں بدلِیا۔

اُپرۄکت شبد وِچّ کبِیر جی نیں اُس پُرکھ نُۄں کھالسا کِہا ہَے جۄ پْربھُۄ پِتا دی پْریما-بھگتی وِچّ لِین ہَے۔ اَیسا اِنسان ہی واستوِک وِچ آذاد ہۄ سکدا ہَے کِئُںکِہ مالک دا پِیار نِربھئۄ اتے نِروَیر بݨائُںدا ہَے۔ مہان کۄش وِچّ ہی کھالسا شبد دے ارتھ اِںجھ لِکھے گئے ہن:

ا- کھالِسہ وِ-شُدھ

2. بِناں مِلاوٹ نِرۄل

3. سںگّیا اُہ جمِین جاں مُلک جۄ بادشاہ دے ادھِین ہَے جِسپُر کِسے جگِیردار اتھوا جِمِیدار دا سوتو نہِیں

4. اکالی دھرم واہگُرُۄ جی کا کھالسا٬ سِںگھّ پںتھّ

5. کھالسا دھرمدھاری گُرُ نانک پںتھّی۔

اِس تراں سانُۄں کھالسے دے سارے ارتھ وِچارنے چاہِیدے ہن۔ جِنہاں تۄں اِکّ اَیسے منُکھّ بارے پتا لگدا ہَے٬ جۄ پُۄرن تَۄر تے آذاد ہَے٬ سِدھّا اکالپُرکھ دے ادھِین ہَے-کِسے وِچۄلے دی لۄڑ نہِیں اتے اِہ وِکاراں تۄں رہِت اِکّ پوِتّر آتما دا ناں ہَے۔

اِس تراں گُرباݨی انُسار کھالسے دی پہِلی تے مُڈھلی شرت پْربھُۄ نالھ پْریم ہۄݨا ہَے۔ نِربھئۄ تے نِروَیر ہۄݨا ہَے۔ گُر-شبد نالھ اۄتپۄت ہۄکے جد اُہ ست٬ سںتّۄکھ٬ دئِیا٬ دھرم٬ مِٹھّت٬ سہِݨشِیلتا ورگے گُݨاں نال لبریذ ہۄ جاںدا ہَے٬ تد ’گُرباݨی تۄں کُربانی‘ دا رستا اکھتِیار کردا ہَے٬ جالم نُۄں وںگّاردا ہَے٬ پھِر “سِر دِیجَے کاݨِ ناں کِیجَے” دی اوستھا آ جاںدی ہَے۔ … اسِیں اجّ سِرف کھںڈّے باٹے دی پاہُل چھکݨ والے لئی کھالسا شبد ورتدے ہاں۔ پر اسل وِچّ تاں اُس نیں اجے اِس سکُۄل وِچ داکھلا لِیا ہَے۔ جِس تراں اِہ جرُۄری ہَے کِہ ہر وِدِیارتھی وردی پاویگا٬ پر ہر وردی پائُݨ والے نُۄں وِدِیارتھی نہِیں کِہا جا سکدا۔ اِہ تاں ادھِیاپک ہی دسّیگا کِہ کی سچمُچ اُہ وِدِیارتھی ہَے جاں نہِیں۔ اِس تراں سِکھّ جاں کھالسا کَۄݨ ہَے دا اسل وِچّ تاں گُرُۄ ہی دسّ سکدا ہَے۔ دِکھاوے لئی تاں میرے ورگے بتھیرے کھالسے بݨے فِردے ہن۔

گُرُ نانک دا ’گُرمُکھِ‘, گُرُۄ ارجن جی دا ’بْرہم گِیانی‘ اتے گُرُ گۄبِںدّ سِںگھّ جی دا ’کھالسا‘ اۄہی منُکھّ ولّ اِشارا کردے جاپدے ہن جِس بارے بھگت کبِیر جی نیں پھُرمائِیا ہَے۔ اجّ تاں باہرلی رہِت وی الۄپ ہۄ رہی ہَے۔ چِںتّک اتے وِدوان چِںتّا وِچّ ڈُبّے ہن کِہ نَۄجوان پِیڑھی امّْرِت تاں کی چھکیگی٬ اُہ تاں کیساں نُۄں وی بھار سمجھݨ لگّ پئی ہَے۔ اِس دے کارن جانݨے٬ اتے پتِتپُݨا دُۄر کرن لئی کی یتن کِیتے جاݨ, اِک وکھّرا تے لمّا وِشا ہَے۔ سِرف اِکّ گلّ جۄ لگدی ہَے اُہ اِہ کِہ اسِیں گُرباݨی دے نیڑے نہِیں ہاں۔ پاٹھ٬ کتھا٬ کِیرتن بہُت ہۄ رہے ہن٬ پر باݨی دا بھَیء اتے اُس انُسار جِیون جِئۄُݨ دا چاء سانُۄں نہِیں آئِیا۔ اِسے لئی باہرلی رہِت الۄپ ہۄ رہی ہَے۔ کِئُںکِہ “سبھ کِچھُ جانَے آتم کی رہت” انُسار اںدّرلی رہت تۄں ہی سبھ گِیان مِلدا ہَے۔

آئۄ ارداس کرِیئے کِہ اےَ پْربھُۄ سانُۄں بل بکھش اسِیں شبد-گُرُۄ دے لڑ لگّ سکِیئے۔ گُرُۄ ہُکماں نُۄں سمجھ سکِیئے۔ تیری کِرپا ہی اُنہاں ہُکماں تے چلݨ وِچّ مدد کر سکدی ہَے۔ اسِیں تاں دُنِیاوی رںگّاں وِچ وِئست ہۄ کے مائِیا دی چکاچَۄںدھ وِچّ بھٹکے ہۄئے ہاں۔ شبد دی چۄٹ ہی ساڈے اںدّرلے سُتّے سِںگھّ نُۄں جگا سکیگی۔ گُرُ مِہر کرے۔ لیکھ لِکھدے سمیں ہۄئیِیاں بھُلّاں مُیاف کرنِییاں….!