مَیں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نُۄں اخبار راہِیں جاݨِیا۔ ستمبّر 2008 وِچّ مَیں پہِلی وار کَینیڈا گِیا۔ پڑھن دی آدت اتے ودھِییا ترِیکے نالھ وِہلا سماں پاس کرن لئی ہر اخبار دا اکھّر-اکھّر پڑھنا۔ لیکھکاں دے بہُت چںگّے وِچار وی پڑھن نُۄں مِلھے اتے بہُت پیتلے وی۔ ’گُرمتِ گِیان‘ وِچّ وادھا وی ہۄئِیا اتے گُرباݨی دِییاں غلت ستراں پڑھ کے دُکھّ وی۔

اِنہاں ہی سمِیاں وِچّ ڈا. گُرمِیت سِںگھّ بارے لِکھِیا کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دا لیکھ وی پڑھِیا۔ لیکھ کِسے پِیڑت دے ٹھِیک ہۄݨ دی کہاݨی سی۔ پر جِویں اِہ بِیان کِیتی گئی سی٬ اُہ ڈھںگّ کمال دا سی۔ جِتھّے مَیں لِکھݨ شَیلی تۄں پْربھاوت ہۄئِیا اُتھّے مَیں آپݨے متلب دی گلّ ڈا. گُرمِیت سِںگھّ دا پھۄن نمبّر آپݨی ڈائِری وِچّ اُتار لِیا٬ کِئُںکِہ مَیں وی گِٹّے-گۄڈِیاں دے درد تۄں پِیڑت سی۔ پہِلاں مَیں امّْرِتسر تۄں ہرِدُیار تکّ اںگّریذی٬ دیسی٬ ہۄمۄپَیتھی اتے آیُروَیدِک دوائیِیاں دس سال ورت چُکِّیا سی۔ سۄچِیا کِہ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں اِس لیکھ وِچّ پْربھاوشالی شَیلی راہِیں ڈاکٹر دا پرچار ہی کِیتا ہۄ سکدا ہَے٬ سۄ گلّ آئی گئی ہۄ گئی۔ 2010 وِچّ مَیں تِیسری وار کَینیڈا گِیا۔

میرے پْرۄفَیسّر رہِ چُکّے پُتّر٬ جِہڑا کِہ ہُݨ ’جی.ڈی اَیکسپرَیسّ ٹراںسپۄرٹ اِںک‘ چلا رِہا ہَے٬ نُۄں ڈا. گُرمِیت سِںگھّ کۄلھ جاݨا پَے گِیا۔ اُہ ڈا. گُرمِیت سِںگھّ دے اِلاج تۄں پْربھاوِت ہۄ کے دُۄسرے دِن مَینُۄں وی اُس دے کلِنِک وِچّ لَے گِیا۔ میرا اُس کلِنِک وِچّ جاݨا ہی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نالھ میل دا سبںدھّ بݨِیا۔

ڈا. ساہِب کِئُںکِہ ہر سال اِںڈِییا وِچّ اِکّ مُفت مَیڈِیکل کَیمپّ لائُںدے ہن٬ مَیں بتَۄر مرِیج ڈا. ساہِب نالھ گلّاں-گلّاں وِچّ آپݨے پِںڈّ کَیمپّ لائُݨ دی بینتی کِیتی۔ مَیں کالج سمیں وِچّ آپݨے ولّۄں کَیمپّ لائُݨ دے تجربے بارے دسِّیا۔ ڈا. ساہِب نیں مَینُۄں ’پنُّۄں‘ ساہِب دا پھۄن نمبّر دے کے اُنہاں نالھ گلّ کرن نُۄں کِہا اتے اُسے دِن مَیں س. پنُّۄں نالھ پھۄن اُتّے مِلݨی کر لئی۔ اِس مِلݨی نالھ پنُّۄں ساہِب نالھ آہمۄ ساہمݨے مِلݨ دی اِچھّا پربل ہۄ گئی۔ پر سببّ اِںڈِییا آ کے ’سمرالھا‘ وِکھے مِلݨ دا بݨِیاں۔ جِتھّۄں اُنہاں نُۄں مَیں آپݨے نالھ لِیا کے آپݨا گھر دِکھائِیا تے کَیمپّ دے پربںدھّاں بارے دسِّیا۔ اِسے کَیمپّ دَۄران پنُّۄں ساہِب دی کِرپالُۄ شکھسِیئت دے شاکھشت درشن وی ہُںدّے رہے۔

پنُّۄں ساہِب سِیاݨے نیں٬ سمجھدار نیں٬ ساپھ اتے سپشّٹ وی٬ سیۄگ پربںدھّک نیں اتے سہِیۄگی سوَیسیوک وی٬ سمیں دے پابںدّ وی نیں اتے سمیں دے ہاݨی وی۔ سِدک اتے سِرڑ نالھ آپݨے سِیت کرمی سُبھاء انُسار دُۄسرِیاں دی بھلائی لئی تنۄ منۄ دھنۄ سدا ہاذر ہن۔

پنُّۄں ساہِب ہاذر جواب ہن۔ کِسے سمسِّیا نُۄں پل-چھِݨ وِچّ ہلّ کرن دی اُنہاں وِچّ سمرتھّا ہَے۔ مَیں کَیمپّ وِچّ دیکھِیا کِہ جدۄں مرِیذاں دی بھِیڑ جِیادا ہۄ گئی تے سارے اِکّ دُۄجے دے مۄڈھِیاں تۄں دی اُلمدے ہۄئے رجِسٹریشن والھے ولںٹِّیئر دُیالے ہۄ گئے تاں پنُّۄں ساہِب نیں آپݨے جُگتی ہۄݨ دا سبُۄت دِںدِّیاں ساری بھِیڑ آپݨے دُیالھے اِکتّر کر لئی اتے دۄ کُ کاگجاں دے ٹُکڑے کر کے اُتّے کے.اَیسّ.پنُّۄں لِکھ کے نویں کرم اںکّ لا دِتّے۔ جِہڑے مرِیذ پںجّ مِںٹّ پہِلاں پہِل لَیݨ لئی کھَۄرُۄ پا رہے سن اُہ ترتِیب وار لائیِن بݨا کے اِںج کھڑھے ہۄ گئے جِویں ٹۄراںٹۄ دے کِسے ہسپتال وِچّ کھڑھے ہۄݨ۔

ستِ کرمی لۄک بہُت تھۄڑھے ہن٬ پر پنُّۄں ساہِب ستِ کرمی ہن۔ وِدواناں نیں اُنہاں لۄکاں نُۄں٬ جِہڑے آپݨے کھاݨ-پاݨ تکّ ہی سِیمت ہن اُنہاں نُۄں نکھِدھّ کرمی کِہا ہَے٬ جِہڑے آپ٬ آپݨے رِشتیداراں اتے مِتّراں دۄستاں دے وِچکار گھِر کے اَینے کُ دائِرے دا کمّ کردے ہن اُنہاں نُۄں مدھّم کرمی کِہا ہَے۔ جِہڑے لۄک دیش٬ کَۄم اتے اپݨے سماج تکّ آپݨا دائِرا ودھا لَیںدے ہن اُنہاں نُۄں اُتّم کرمی کِہا ہَے۔ ستِ کرمی اُہ ہن جِہڑے سربتّ دا بھلا لۄچدے ہن اتے کردے ہن۔ جِنہاں دے ساہمݨے آپݨے-پرائے٬ امِیر-گرِیب٬ چھۄٹے-وڈّے٬ پںجّابی-بِہاری دا کۄئی وِتکرا نہِیں٬ سگۄں اِکّۄ ہی نِشانا سربتّ دا بھلا ہَے۔

اجیہی اِکّ مِسال وی کَیمپّ سمیں دیکھݨ نُۄں مِلھی جدۄں پِںڈّ دا اِکّ سردا-پُجدا نَۄجُیان ڈِئۄُٹی تۄں آ کے لیٹ سمیں ڈاکٹر ساہِب کۄلھ اِلاج لئی ولںٹِّیئراں ولّۄں بھیجِیا گِیا۔ ٹھِیک اُسے ویلھے آئے بھٹھّے دے اِکّ مجدُۄر نُۄں اِہ کہِ کے ولںٹِّیئراں نیں ٹالݨا چاہِیا کِہ ہُݨ کلّہ نُۄں آ جاݨا۔ پر پنُّۄں ساہِب دے سوال٬ “جے سردا-پُجدا جُیان اِلاج لئی جا سکدا ہَے تاں اِہ گرِیب کِئۄں نہِیں؟” سبھ نُۄں نِرُتّر کر دِتّا اتے بھٹھّا مجدُۄر وی آپݨِییاں درداں اُسے دِن ہی دُۄر کروا کے گِیا۔

پنُّۄں ساہِب ودھِییا وِئںگّکار ہن۔ نۄک-جھۄک کرن دا اُنہاں نُۄں ولّ ہَے۔ نۄک-جھۄک پرِوارک پدھّر دی وی ہُںدّی ہَے اتے سماجک پدھّر دی وی۔ مَیں دیکھِیا ہَے کِہ آپݨے ہاسے-مذاک والھے سُبھاء نالھ اُہ گمبھِّیر مسلے نُۄں وی ہلکا کرن دی سمرتھّا رکھدے ہن اتے اِس ترہاں سمسِّیا پَیدا ہۄݨ تۄں پہِلاں ہی ہلّ ہۄ چُکّی ہُںدّی ہَے۔ اُنہاں دا اِہ رُۄپ وی مَیں کَیمپّ وِچّ کیول دیکھِیا ہی نہِیں سگۄں ہںڈھّائِیا ہَے۔ کِسے سٹاپھ نرس دی غلتی کارن مَیں تھۄڑھا تلکھی وِچّ سی تے مَیں اُس نُۄں دِتّے جاݨا سوَیسیوی سرٹِیپھِیکیٹ وی کَیںسّل کرن دی سۄچی بَیٹھا سی۔ پر جدۄں مَیں بتَۄر مرِیذ مُۄدھا پِیا سی تاں جِس پِیار اتے اپݨتّ نالھ میرِییاں باہاں پلۄس کے پنُّۄں ساہِب نیں کِہا٬ “پْرۄفَیسر ساہِب بچّے تاں گلتِییاں کردے ہی ہُںدّے نیں٬ اسِیں اُنہاں نُۄں سُدھارنا ہَے بھجائُݨا نہِیں۔” تاں مَیں جِہڑا کِہ پہِلاں ہی سۄچ رِہا سی کِہ ’کی مَیں اُس بچّی نالھ جِیادتی تاں نِیں کر رِہا‘ اِکّ دم پسِیج گِیا اتے سارے ادھِکار پنُّۄں ساہِب دے ہوالے کرکے مسلا ہلّ کروا لِیا۔

پنُّۄں ساہِب نُۄں دُۄسرِیاں دِییاں بھاوناواں دا ستِکار بھلی بھاںت کرنا آئُںدا ہَے۔ کَیمپّ سمیں اِکّ ولںٹِّیئر نُۄں کُجھّ جِمّیوارِییاں سَۄمپِییاں گئیِیاں۔ اُس نیں آپݨے وِت انُسار نِبھائُݨ دی پُۄری کۄشِش کِیتی۔ پر پھیر وی کِتے ناں کِتے کۄئی کمی سی۔ کمی ولںٹِّیئر دی سۄچ جاں کۄشِش وِچّ نہِیں سی سگۄں اِںڈِییا اتے کَینیڈا دی جِیون شَیلی دی سۄچ انُسار کمی لگدی سی۔ میرے اِکّ دۄ سہِیۄگِییاں نیں اُس ولںٹِّیئر نُۄں اِہ گھاٹ درسائُݨ دی سلاہ دِتّی۔ پر اِہ پنُّۄں ساہِب ہی سن جِنہاں نیں سپشٹ اِہ کِہا کِہ اِس پربںدھّ وِچّ کِسے وی پرکار دی تبدِیلی کرن دا ارتھ ہۄویگا اُس ولںٹِّیئر دِییاں بھاوناواں نُۄں ٹھیس پہُچائُݨا۔ اِہ کمّ مَیں تے نہِیں کر سکدا۔ پھِر اِس سمسِّیا نُۄں پنُّۄں ساہِب نیں آپݨی ہی وِدھی نالھ اَیسا سُلجھائِیا کِہ کِسے نُۄں کۄئی اہِساس تِیکر نہِیں ہۄݨ دِتّا کِہ کۄئی سمسِّیا وی آئی سی۔ جاپِیا اِہۄ ہی کِہ اِہ سبھ کُجھّ کُدرتی رُۄپ وِچّ ہی واپر گِیا ہَے۔

دُۄسرِیاں دی پرسںسّا کرنا ہاری-ساری دا کمّ نہِیں ہُںدّا۔ اِس لئی وڈّے دِل-گُردے دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔ پنُّۄں ساہِب کۄلھ اِس پکھّۄں وی وڈّا دِل ہَے۔ اِہ دُۄجِیاں دی کھُلّی پرسںسّا کردے نیں۔ ساڈے کَیمپّ دے آخری سماگم سمے جۄ پرسںسّا سانُۄں پنُّۄں ساہِب ولّۄں اتے ڈا. گُرمِیت سِںگھّ مِنہاس ولّۄں مِلھی اسِیں سارے پربںدھّک اُس لئی اِنہاں دے رۄم-رۄم رِݨی ہاں۔ کَیمپّ دَۄران لگّپگّ 500 مرِیذ جِہڑے دُکھّاں تۄں چھُٹکارا پا چُکّے ہن٬ اُہ سانُۄں پھۄن اُتّے جاں مِلھ کے اسِیساں دِںدّے ہن٬ اِس دے پِچھّے وی پنُّۄں ساہِب ورگی اُچّی-سُچّی شکھسِیئت دا ہتھّ ہَے٬ جِنہاں نیں سانُۄں اِکّ چھۄٹے جیہے پِںڈّ دے نِجّی گھر وِچّ کَیمپّ لائُݨ لئی اُتشاہِت کِیتا اتے اسِیں مرِیذاں دِییاں اسِیساں لَیݨ وِچّ سپھل ہۄ سکے۔ پنُّۄں ساہِب دی پرسںسّا سدکا اسِیں نویں سِرے تۄں پھیر تِیار ہاں کِہ اسِیں اگلے سال وی لۄکاں دی سیوا کر سکِیئے۔ اکال پُرکھ دے در ’تے جۄدڑی ہَے کِہ اُہ پنُّۄں ساہِب ورگِییاں سُچِّییاں رُۄہاں نُۄں بل-بُدھّی٬ سمرتھّا اتے لمّی اُمر بکھشے تاں جۄ اُہ سدا سربتّ دے بھلے لئی کمّ کردے رہِݨ۔