مارچ 1992۔ مالٹن کمِئۄُنِٹی سَیںٹر٬ مِسِیساگا-کَینیڈا۔ ’کلماں دے کافلے‘ دے جنم دا اَیلان کرنی بھروِیں مِیٹِںگّ۔ ٹۄراںٹۄ اتے آس پاس دے سمُۄہ لیکھک کُسِییاں دے گۄلدائِرے ’چ اِکّ ساںجھے سُپنے نُۄں ہکِیکت ’چ بدلݨ لئی جُڑ بَیٹھے سن۔ بِیبی٬ انُشاسِت اتے چُست دِکھّ والا اِکّ بںدّا نِکّے جِہے ہال ’چ داکھل ہۄئِیا اتے بڑے ادب نال ہتھّ مِلائُںدِیاں بۄلِیا٬ “کِرپال سِںگھّ پنُّۄں٬ اِس مِیٹِںگّ بارے اخبار ’چ پڑھِیا سی۔”

اِس مِیٹِںگّ ’چ کافلے دے وِدھان نُۄں پڑھِیا گِیا۔ لیکھکاں نیں سُجھاء دِتّے٬ پنُّۄں ہُراں نیں وی۔ مَینُۄں پنُّۄں ہُراں دے سُجھاء کھاس تَۄر ’تے ٹُمبّ رہے سن۔ مَیں اُہناں نُۄں باکی لیکھکاں واںگ اِکّ لیکھک وجۄں نہِیں ساں جاݨدا اِسے لئی اُنہاں دے سُجھاء میرے لئی کھاس کھِچّ دا کارن سن۔ اُہناں ’چۄں پںجّابی بۄلی اتے کھاس تَۄر ’تے بھاشا پْرتی کھاس پْرتِیبدھّتا دی مہِک آ رہی سی۔ جدۄں اُہ بۄل رہے سن تاں مَیں نۄٹ لَیںدِیاں گہُ نال اُہناں ولّ ویکھ رِہا ساں۔ گۄرا رںگّ۔ ڈۄر پا کے بنّی بسماں لگّی داڑھی۔ چُست-پھُرت سرِیر جِویں سادھنا اتے سںجّم دا مُجسّماں۔ میرے لئی لیکھکاں دے دائِرے تۄں باہرلا اُہ پہِلا بںدّا سی جِس دی نیڑتا لئی مَیں اُتسُک ہۄ رِہا ساں۔ مَینُۄں اپݨا دائِرا پھَیلدا مہِسُۄس ہۄ رِہا سی اتے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِس نویں اہِساس دا ہتھّ اپݨے ہتھّ ’چ لئی مُسکرا رِہا سی۔

کافلے دِییاں مِلݨِییاں دا اتُٹّ پْرواہ شُرُۄ ہۄئِیا۔ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِس دا اتُٹّ اںگّ بݨ گِیا۔ ہُݨ اُہ اکسر نذماں وی لِکھ کے لِیائُںدا اتے ساںجھِییاں کردا۔ کئی ویر جد اُس کۄل کۄئی نذم ناں ہُںدّی تاں اُہ ایئرپۄرٹ دی اپݨی جَۄبہ تۄں بائد کافلے دی مِیٹِںگّ ’چ آݨ بَیٹھدا اتے کوِتاواں گِیتاں کہاݨِییاں نال مہِکدی فِذا ’چ اُۄںگھدا۔ اُس دی تھکان بھری اُۄںگھ کِسے دم لَے رہے کامے دی اُۄںگھ واںگ کاوِک ہُںدّی اتے مِلݨی ’چ اپݨا سکُۄن گھۄلدی رہِںدّی۔ کافلے وِچلے اُسارُۄ کلاتمِک ماہَۄل دا پاہ اُہنُۄں چڑھن لگِّیا۔ کہاݨِیکاراں نال اُہدی دۄستی کُجھ ودھیرے پرپکّ ہۄݨ لگّی۔ اُہ کھُد وی کہاݨِییاں لِکھݨ لگِّیا۔ “...تے اُہ رۄںدی رہی” اُس دی چںگّی کہاݨی سی جۄ اسِیں اِکّ مِیٹِںگّ وِچّ پڑھی اتے وِچاری۔

کافلے دِییاں اِہناں ہی مِلݨِییاں دَۄران پنُّۄں ہُراں نیں ہی اِہ سُجھاء وی دِتّا کِہ ماسِک مِیٹِںگّاں تۄں اِلاوا نِرۄل کوِتا اتے کہاݨی دِییاں تْرَے-ماسِک مِلݨِییاں وی کرِیئے جِہڑِییاں کِہ ہر ویر کِسے لیکھک جاں پاٹھک دے گھر ہۄݨ اتے گھریلُۄ ماہَۄل ’چ اپݨے پرِواراں اتے دۄست مِتّراں نُۄں وی ساہِت نال جۄڑ کے کافلے دا آدھار وسِیہ کِیتا جاوے۔ کہاݨی مِیٹِںگّاں دی شُرُۄیات دا جِمّاں وی اُہناں لِیا۔

کہاݨی مِیٹِںگّاں دے نال نال اُہناں نیں کھاس تَۄر ’تے ٹراںٹۄ اتے آس پاس دے کھیتراں ’چۄں نویں کہاݨی لیکھک/لیکھکاواں لبھّݨے شُرُۄ کِیتے۔ نوِیںیاں لیکھکاواں نُۄں کھاس تَۄر ’تے اُتشاہِت کِیتا۔ کافلے نال جۄڑِیا۔ ہُݨ اُہ کہاݨِییاں دی اِسلاہ وی کرن لگّے۔ نوِییاں نوِییاں کہاݨِییاں لبھّݨا.. اُہناں ’تے ہتھّ پھیرن دے نال نال اُہناں نُۄں ٹائیِپ کر کر کے اخباراں رسالِیاں تِیک پُجاݨ دا ذِمّاں اݨکِہا اتے اݨ-اَیلانِیا ہی اُہناں نال جُڑ گِیا۔

اِس پڑاء تے اُہناں دی رُچی کھاس تَۄر ’تے پںجّابی ٹائِپِںگّ٬ کِیء-بۄرڈ لیء آئۄُٹ٬ اتے پںجّابی پھَۄںٹا دے مسلِیاں ولّ ودھݨ لگّی٬ تد تِیک کافلے ولّۄں پہِلی وڈّی پںجّابی-کانفرںسّ 1998 دا مَۄکا بݨ چُکِّیا سی۔ پنُّۄں ہُراں نیں اِس کانپھرںسّ ’چ پںجّابی پھَۄںٹاں بارے اتے کھاس تَۄر ’تے پںجّابی لِپّی دے کمپِّئۄُٹرِیکرن بارے اِکّ سَیشن رکھوائِیا۔ امرِیکا وِچّ پْرۄپھَیشنل پدھّر تے پںجّابی پھَۄںٹاں ’تے نِشکام کمّ کر رہے کُلبِیر سِںگھّ تھِںدّ نال پنُّۄں ہُراں دی نیڑھتا نال اسِیں تھِںدّ ہُراں نُۄں اِس کانفرںسّ لئی پیْررِیا٬ بُلائِیا اتے سنمانِیا۔ پںجّابی لِپّی دے کمپِّئۄُٹرِیکرن بارے پرچے پڑھے گئے۔ اُسارُۄ بہِس ہۄئی۔ پنُّۄں ہُراں ولّۄں تِیار کِیتی پھَۄںٹا دی سِیڈی مُفت وںڈّی گئی۔

پھِر پنُّۄں ہُرِیں کُجھ دیر کِچنر واٹرلُۄ اپݨے بیٹے پاس جا کے رہِݨ لگّے۔ کافلے دِییاں مِلݨِییاں ’چ اُہناں دی گھاٹ اکسر رڑکدی۔ اِکّ ویر اُہ واٹرلُۄ تۄں مِیٹِںگّ ’چ شمِل ہۄݨ آئے تاں اُہناں دی داڑھی چِٹّی ہۄ چُکّی سی۔ مَیں اُہناں نُۄں کارن پچھِّیا تاں اُہناں ہسّدِیاں کِہا٬ “اۄتھے دے پاݨی نال داڑھی نُۄں رںگّ نہِیں چڑھدا۔” اُس تۄں بائد اُہ چِٹّی داڑھی نال ہۄر نویں گبھّرُۄ-جُیان دِسݨ لگّے٬ اِس دِکھّ ’چ اُہناں دا کُدرتی سُہج اتے سہِج ہۄر تیجسّوی ہۄ اُٹھِیا۔

پںجّابی لِپّی دے کمپِّئۄُٹرِیکرن اتے نو-تکنالۄجی ’چ پںجّابی بھاشا دی سیوا-سمبھّال ہُݨ اُہناں دا اِشک بݨ چُکِّیا ہَے۔ اُہناں نیں کھُد نویں پھَۄںٹ اِیجاد کِیتے ہن۔ پھَۄںٹاں دی دِکھّ وِچّ کلاتمِکتا دے اُہ شَیدائی ہن۔ گُرمُکھی لِپّی تۄں شاہمُکھی لِپّی ’چ بدلݨ والے پھَۄںٹ کنورٹر اُہناں دی اݨتھکّ مِہنت٬ لگن اتے پْرتِیبدھّتا دا پرتکھّ پْرماݨ ہن۔ پھَۄںٹاں دے نال نال اُہناں نیں آن-لائیِن پںجّابی ڈِکشنری تِیار کرن دا وڈّا کمّ وی کِیتا ہَے۔ اِہنِیں دِنِیں ہی مَیں کُجھ کَینیڈِیئن پںجّابی بۄلِییاں لِکھِییاں جِہناں چۄں اِکّ پنُّۄں ہُراں نُۄں سمرپِت سی:

اۄ! دیس کنیڈے اُںجھ بتھیرے پنُّۄں

بئی پنُّۄںیاں ’چۄں اِکّ پنُّۄں...

کمپِّئۄُٹر نال مُہبّت جِس دی

پںجّابی دا ٹھُکّ بنُّۄں

بئی تَینُۄں کِرپال سِںہّاں

دُنِییا اِکّ دِن منُّۄں

تَینُۄں کِرپال سِںہّاں.....!!

کمپِّئۄُٹری-اِشک دے نال نال اُہناں دا کافلے نال پِیار تے ساہِت اتے ساہِتکاراں نال ڈُۄںگھا ستِکار بھرِیا رِشتا کائِم ہَے۔ پِچھلے دہاکے تۄں لَے کے ہُݨ تِیک ٹۄراںٹۄ اتے آس پاس دے لیکھکاں دی چھپی شائِد ہی کۄئی پُستک ہۄوے جِہڑی پنُّۄں ہُراں دے رِوِئۄُ تۄں بگَیر پْرَیس ’چ گئی ہۄوے۔ ہر چھپݨ جا رہی پُستک پھَۄںٹ٬ لے-آئۄُٹ اتے پرُۄف رِیڈِںگّ دے پکھّ تۄں نِسچِںتّ ہۄݨ لئی پنُّۄں ہُراں پاس اِویں ہی پُجّدی ہَے جِویں وِیاہ تۄں پہِلاں کۄئی وِیاںدڑ کِسے جٹھیرے دے تکِیئے تۄں آشِیرواد لَیݨ جاوے۔

پنُّۄں ہُراں نیں جِتھّے پںجّابی لِپّی اتے بھاشا نُۄں سمیں دی ہاݨی تکنۄلۄجی دے ہاݨ دا بݨائُݨ دا اہِم کارج ڈُۄںگھے پِیار اتے ستِکار نال کِیتا ہَے اتے لگاتار کر رہے ہن اۄتھے اُہناں ٹۄراںٹۄ اتے آس پاس دی کمِئۄُنِٹی ’چ کمپِّئۄُٹر دا ’گِیان-لںگّر‘ وی چلا رکھِّیا ہَے۔ اُہ پِچھلے کُجھ سالاں تۄں بکائِدا کمپِّئۄُٹر دِییاں کلاساں چلا رہے ہن جِہناں ’چ کمپِّئۄُٹر راہِیں پںجّابی ٹائیِپِںگّ دے نال نال بیسِک کمپِّئۄُٹر سکِلذ جگِیاسُۄیاں نُۄں مُفت سِکھائے جادے ہن۔

پنُّۄں ہُراں دِییاں اِہناں سبھ سیواواں دی مہِک اجّ دُنِییاں دے ہر اُس کھِتّے ’چ ہَے جِتھّے پںجّابی وسدے ہن٬ لِکھدے ہن اتے چھپدے ہن۔ اُہناں دے 75ویں جنم دِن ’تے اُہناں دے دۄستاں مِتّراں اتے پْرشںسّکاں ولۄں تِیار کِیتی جا رہی اِہ ابھِنںدّن پُستک اُہناں نُۄں جِویں ذمانے ولّۄں دِتّی جا رہی ’شاباش‘ ہَے۔ شالا! پںجّابی بھاشا٬ ساہِت اتے سبھِیاچار دا اِہ اݨتھکّ کاما اِویں ہی جگدا-مگھدا رہے۔

جِویں دیوِںدّر ستِیارتھی بارے مشہُۄر ہَے کِہ اُس نُۄں جد درگاہۄں ’واج پئی ہۄویگی تاں دھرمراج دی کچِہری دا دربان کُۄکِیا ہۄویگا٬ “دیوِںدّر ستِیارتھی...لۄک گِیتاں والا...ہاذر ہۄ...اۄ..اۄ۔” اِویں ہی جاپدا ہَے کِہ جد کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نُۄں ’واج پویگی تاں دربان پُکاریگا٬ “کِرپال پنُّۄں پھَۄںٹا والا...ہاذر ہۄ...اۄ اۄ اۄ۔”