کِرپال پنُّۄں نیں ماہئرکے مار اَیسے٬

چاڑھے پںجّابی ’تے سۄنے دے ورک مِییاں۔

دۄہاں لِپِّییاں دی پوا کے گلھوکڑی٬

دِتّا مِٹاء ہَے لِپی دا پھرک مِییاں۔

بھاویں ٹھرکی دی اکھّ ’چۄں لِکھے کالم٬

رکھِّیا اکھّ ’چ رتا ناں ٹھرک مِییاں۔

رںدّا پھَۄٹاں ’تے پھیر اِکسار کرِییاں٬

ہر گلّ کردا نال ہَے ترک مِییاں۔

پَۄݨی سدی دا کر لِیا سفر پُۄرا٬

بڑبۄلے بابے دے ولّۄں ودھائی ہۄوے۔

سیوا پںجّابی دی اِویں ہی رہے کردا٬

سچّا پاتشاہ ہر تھاں سہائی ہۄوے۔

 

-بابا بڑبۄلا ٹۄراںٹۄ

---------------------------------------------------------------

کمپِّئۄُٹر دا دھنّا جٹّ: کِرپال سِںگھّ پنُّۄں

پرمجِیت سِںگھّ سںدھُّۄ

کہِںدّے نیں جد اِنسان اِس دھرتی اُتّے پَیدا ہُںدّا ہَے تاں اُس اُتّے چار ترہاں دا کرذ چڑھِیا ہۄئِیا ہُںدّا ہَے جِس نُۄں اُس نیں آپݨے جِیون کال دَۄران اُتارنا ہُںدّا ہَے۔ اِہ کرذ٬ آپݨی ماں٬ آپݨی دھرتی٬ آپݨی بۄلی اتے آپݨے وںشّ پْرتی ہُںدّا ہَے۔ اِس دھرتی ’تے بہُگِݨتی اجِہے بدکِسمت اِنساناں دی ہَے جۄ اِنہاں چاراں نُۄں اُتارن دا کۄئی یتن نہِیں کردے اتے کُجھ یتن کرن دے باوجُۄد وی ناکامیاب ہُںدّے ہن۔ کُجھ اِکّ اِنہاں وِچّۄں اِکّ٬ دۄ جاں پھِر تِنّ کرذ اُتارن وِچّ سپھلتا ہاسل کر لَیںدے ہن پر چںدّ کھُشکِسمت اِنسان اجِہے وی ہُںدّے ہن جۄ چارے دے چارے کرذاں نُۄں اُتارن وِچّ سپھلتا ہاسِل کر لَیںدے ہن۔ جِس اِنسان دا اجّ مَیں ذِکر کرن جا رِہاں اُس نیں چارے کرذ اُتارن دا یتن کِیتا ہَے اتے کامیابی وی ہاسل کِیتی ہَے۔

کَینیڈا ورگے اُپبھۄگتاوادی دیش وِچّ٬ جِتھّے درخّت ’تے آلہݨا پائُݨ لئی وی کِرائِیا دیݨا پَیںدا ہَے٬ بِنا کِسے لۄبھ-لالچ٬ پںجّابی بۄلی نُۄں کمپِّئۄُٹری لِباس ’چ سجائُݨ دا شَۄک٬ سںتّ-گِیری جاں جنُۄن تۄں بغَیر سمبھّو نہِیں۔ اِس سںتّ-گِیری دا ناں ہی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہَے۔ نویں پُراݨے پںجّابی لیکھکاں دِییاں رچناواں نُۄں گہُ نال پڑھنا اتے لیکھک نُۄں اُتشاہی سلاہ دیݨی پنُّۄں دے سُبھاء دا اِکّ انِکھّڑواں اںگّ ہَے۔ رِیٹائِرمَیںٹ دی اُمر تِیکر کمپِّئۄُٹر تۄں اُکّا ہی اݨبھِجّ ہُںدِّیاں ہۄئِیاں٬ کمپِّئۄُٹر دی ناڑ-ناڑ تِیک پُجّ جاݨ دا کْرِشما وی اُس دے ہِسّے ہی آئِیا ہَے۔ اِسے کرکے ہی ’پںجّابی ستھّ لامبڑا‘ والے اُس نُۄں ’کمپِّئۄُٹر دا دھنّا جٹّ‘ آکھدے ہن جِس نیں کِسے اُستاد تۄں بغَیر ہی٬ سِرف آپݨی جُستجُۄ دے سہارے٬ کمپِّئۄُٹر نُۄں پںجّابی بۄلی دے بیلے وِچّ مجھِّییاں نُۄں مۄڑے لائُݨ لائِیا ہۄئِیا ہَے۔

پنُّۄں نال میری پہِلی مُلاکات شائِر لیکھک اِکبال رامُۄوالِییا دے گھر سنّ 1999 دے اخِیر ’چ ہۄئی سی۔ اِہ مُلاکات دۄ تِنّ مِںٹّ تۄں گھٹّ ہی سی تے پںجّ ستّ مۄٹِییاں-مۄٹِییاں گلّاں اتے جاݨ پچھاݨ تک ہی سِیمت سی۔ باکی دا سماں تاں اِکتّر ہۄئے سجّݨاں مِتّراں دِییاں گلّاں سُݨن وِچّ لںگھّ لِیا۔ اِس تِنّ مِںٹّ دی مُلاکات تۄں بائد مَیں پنُّۄں دی سخشِیئت تۄں بہُت ہی پْربھاوِت ہۄئِیا اتے  پنُّۄں نال اجِہی سُر مِلی جۄ اجّ تکّ کھںڈّ مِشری بݨی ہۄئی ہَے۔ اِہ سمبّںدھّ اِکّ دہاکا بِیت جاݨ دے بائد وی جِئۄں دے تِئۄں کائِم ہن۔ پنُّۄں نال دُۄسری مُلاکات بلراج دِئۄل دے گھر ہۄئی جدۄ پنُّۄں خبرناما اخبار لئی ورتے جاںدے پھَۄںٹاں دے کنورٹر پائُݨ لئی خاس تَۄر ’تے بُلائِیا گِیا سی۔ مَیں آپݨا وِیڈِیئۄ کَیمرا نال لَے کے پہُںچّ گِیا کِہ پنُّۄں کمپِّئۄُٹر وِچّ جۄ تبدِیلی کرُۄگا مَیں پِچھّے کھڑھ کے اُس دی ساری مُۄوی بݨا لواںگا تاں کِہ بائد وِچّ کمپِّئۄُٹر کھراب دی ہۄݨ دی سُۄرت وِچّ پنُّۄں نُۄں دُبارا سدّݨا ناں پوے کِئُںکِہ اِس ترہاں دا تجربا مَینُۄں پہِلاں اِکّ وار ہۄ چکّا سی جدۄں مَیں پںجّابی دے اِکّ سیوادار جۄ کِہ کُجھ دِناں لئی ٹۄراںٹۄ آئِیا ہۄئِیا سی٬ تۄں کمپِّئۄُٹر دا اِکّ چھۄٹا جِہا کمّ نکد پَیسے دے کے کروائِیا اتے جد دُۄسرے دِن پرۄگرام کمّ کرنۄں ہٹّ گِیا تاں اُس ’سیوادار‘ دا کہِݨا سی کِہ لاگِییاں نیں تاں لاگ لَیݨا ہَے بھاویں جاںدی رںڈّی ہۄ جاوے۔ اُس ’سیوادار‘ نیں بڑا کُرختگی نال جواب دِتّا سی کِہ بھاویں مَیں تَینُۄں ہُݨ ٹَیلِیپھُۄن ’تے سارِییاں ہِدائِتاں دیواںگا پر مُفت وِچّ نہِیں دیواںگا۔

سۄ مَیں آپݨے نال ہۄئے کَۄڑے تجربے کارن پنُّۄں ’تے وی اجِہا شکّ کر بَیٹھا سی کِہ بائد وِچّ پنُّۄں دِییاں وی مِنّتاں ناں کرنِییاں پَیݨ جۄ میری بہُت وڈّی بھلّ سی جۄ کِہ اجے تکّ وی میرا پِچھّا نہِیں چھڈّدی اتے جد وی مَیں پنُّۄں نُۄں مِلدا ہاں تاں ’وِیڈِئۄ‘ والی گلّ میرے ساہمݨے آ کھڑھدی ہَے اتے مَیں آپݨے آپ نُۄں بڑا ہی شرمِںدّا مہِسُۄس کرداں ہاں۔ خَیر جدۄں پنّں نیں کمپِّئۄُٹر وِچّ پرۄگرام پائُݨے شُرُۄ کِیتے تاں اُس نیں مَینُۄں بِلکُل کۄل بِٹھا لِیا تے نال دی نال سارا کُجھ مَینُۄں دسّی وی گِیا۔ مَیں کِہا مَیں نالۄں نال لِکھی جاںدا ہاں تاں پنُّۄں نیں پھَۄجِییاں والی رۄہبدار آواذ وِچّ کِہا٬ “جدۄں ناں پتا لگّے مَینُۄں پھُۄن کر لَیݨا لِکھݨ دی کۄئی لۄڑ نہِیں”۔ کِتھے مَیں چۄری مُۄوی بݨائُݨ دی سۄچ رِہا سی اتے کِتھّے پنُّۄں نیں نۄٹ لِکھݨ تۄں وی منہاں کر دِتّا اتے اُس دِن تۄں لَے کے ہُݨ تکّ پنُّۄں نُۄں جد وی آواذ ماری ہَے بھاویں اُہ ای-میل ذرِیئے ہۄوے٬ بھاویں ٹَیلِیپھُۄن ذرِیئے جاں پھِر مِل کے آواذ ماری ہۄوے تاں پنُّۄں نیں متھّے وٹّ تاں کی پائُݨا سی سگۄں پہِلاں نالۄں ودھّ کھُشی نال ہُںگّارا بھرِیا ہَے۔ اُہ وی بِناں کِسے ڈالراں دے لالچ دے۔ ’سدّی ہۄئی مِتّراں دی٬ پَیر جُتّی ناں پاواں‘ بۄلی ’چۄں پنُّۄں دے مِترتا بھرپُۄر سُبھاء دی پُۄری جھلک پَیںدی ہَے اتے دُۄسرے دے کمّ نُۄں آپݨا سمجھ کے مُکمّل کرن دی نِرلۄبھ کاہلھ وی اُس دے سُبھاء دا اِکّ انِکھّڑواں اںگّ ہَے۔

پنُّۄں آپݨے آپ وِچّ اِکّ سںسّتھا ہَے جِس نیں پںجّابی نُۄں کمپِّئۄُٹری راہاں ’تے تۄرن لئی جۄ کمّ کِیتا ہَے اُہ سںسّتھاواں تاں کی سرکاراں وی نہِیں کر سکدِییاں۔ آدھُنِک تکنالۄجی یُگّ وِچّ٬ پَیدل تُر رہی پںجّابی نُۄں ہوائی جہاذ دے ٹِکٹ دیݨ ورگے ماہئرکے لئی پنُّۄں نیں جۄ گھالݨا گھالی ہَے٬ سُہِرد پںجّابی اُس لئی سدا رِݨی رہِݨگے۔ پںجّابی پھَۄںٹاں دے ولھ-وِںگّاں اُتّے رںدّا فیرن تۄں بائد٬ اُس نیں شاہمُکھی اتے گُرمُکھی لِپِییاں نُۄں اِک دُۄسری وِچّ بدلݨ دا جِہڑا ماہئرکا مارِیا ہَے٬ اِس نال اُس دا کدّ ہۄر وی اُچّا ہۄ گِیا ہَے۔ پنُّۄں دے گھڑے دھنی رام چاتْرِک پھَۄںٹ اجّ بہُت سارِییاں پںجّابی وَیبّ سائیِٹاں دا شِںگّار ہن اتے خبرناما اکھبار تاں چھپدا ہی اِسے پھَۄںٹ وِچّ ہَے۔

لیکھک بلبِیر مۄمی اُس نُۄں اجّ دا ’بھائی کاہن سِںگھّ نابھا‘ کہِںدّا ہَے تے اِکبال رامُۄوالِییا ’کمپِّئۄُٹر دا املی’۔ کھیڈ لیکھک پِںرّسِیپل سروݨ سِںگھّ ’کمپِّئۄُٹر دا بھائی گھنئیِّیا‘ تے بلراج دِئۄل ’آل اِن ونّ‘ اتے مَیں تاں اُس نُۄں ’مِسٹر مائیِکرۄ ساپھٹ ورڈ‘ کہِ کے سار لَیںدا ہاں کِئُںکِہ پنُّۄں ’مائیِکرۄ ساپھٹ ورڈ‘ دی رگ-رگ دا واکِف ہَے۔ ’ورڈ‘ وِچلِییاں ’مَیکرۄذ‘ تاں پنُّۄں دِییاں اُںگلاں اُتّے  کتھّک ناچ نچّدِییاں ساہ نہِیں لَیںدِییاں۔ جِنّا مۄہ راںجھے نُۄں ہِیر دِییاں مجھِّییاں نال سی اُس تۄں کِتے ودھّ مۄہ پنُّۄں نُۄں ’ورڈ‘ دِییاں ’مَیکرۄذ‘ نال ہَے۔ اسل وِچّ مَیکرۄ وِچّ کِسے وی کماںڈ نُۄں رِکارڈ کر کے بائد وِچّ لۄڑ پَیݨ ’تے چلائِیا جاں ورتِیا جا سکدا ہَے۔ کُجھ وی ہَے جِنّا یۄگدان پنُّۄں نیں چڑھدے تے لہِںدّے پںجّاب دے پںجّابِییاں دی لِپّی اَۄکڑ نُۄں سُکھالا کرن وِچّ پائِیا ہَے اُس نال 1947 تۄں وِچھڑے ہرفاں نُۄں اِکّ دُۄجے دی گلھوکڑی ’چ کر دِتّا ہَے جِس نال دۄہاں پںجّاباں دا پِیار ہۄر وی پکیرا ہۄئِیا ہَے اتے اگاںہ وی ہۄویگا جِس دِییاں اُداہرݨاں پْرتکھّ رُۄپ وِچّ ہُݨ ہی دِکھائی دیݨ لگّ پئیِیاں ہن۔

پنُّۄں گُرمُکھی تے شاہمُکھی لِپِییاں نُۄں آپس وِچّ بدلݨ والا پہِلا کمپِّئۄُٹر ماہِر ہَے۔ پنُّۄں تۄں بائد بیشک کئی ہۄراں نیں اِہ کمّ کِیتا ہَے پر اِہ چݨَۄتِییاں بھرِیا راہ دِکھائُݨ والا پنُّۄں ہی ہَے۔ ’گُرمُکھی‘ پھَۄںٹ نُۄں ’شاہمُکھی‘ وِچّ بدلݨ دا کمّ بہُت ہی وںگّار بھرِیا سی جۄ پنُّۄں نیں بڑی ہی سپھلتا نال نیپرے چاڑھِیا ہَے اُہ وی کِسے وڈّی اِمداد دے بِناں ہی۔ پنُّۄں دسدا ہَے کِہ پہِلاں اِس دی سپھلتا بارے اُس نں آپ وی کۄئی بہُتا بھرۄسا نہِیں سی پر جِویں-جِویں پنُّۄں اِس دِییا گھُںڈِّییاں کھۄہلدا اتے ولھ کڈھّدا گِیا تاں اُس نُۄں آپݨی کِیتی مِہنت اُتّے بھرۄسا ہۄݨ لگّا۔ پنُّۄں اِس پْرۄگرام دا نِرماتا ہَے کِئُںکِہ اِس دی ساری تِیاری پنُّۄں دے آپݨے ہتھِّیں ہۄئی ہَے۔

جدۄں پنُّۄں نیں لِپِّییاں دے تبادلے دا اِہ پْرۄگرام سنّ 2001 دے اخِیر ’تے پُۄرن رُۄپ وِچّ تِیار کر لِیا تاں مَیں پنُّۄں ہُراں نُۄں سلاہ دِتّی کِہ تُسِیں اِس پْرۄگرام ’تے بہُت مِہنت کِیتی ہَے۔ اِہ لِپِییاں نُۄں بدلݨ والا پلیٹھا پْرۄگرام ہَے۔ تُسِیں اِس پْرۄگرام نُۄں آپݨے ناں رجِسٹرڈ کروا لوۄ اتے اِس دا اِکّ اِںڈِیپَیںڈِںٹّ پْرۄگرام تِیار کروا لوۄ۔ پنُّۄں دا جواب سی کِہ مَیں تاں آپݨا کمّ کر دِتّا ہَے اتے اجِہا پرۄگرام تِیار کرنا میرے وسّ دا رۄگ نہِیں کِئُںکِہ اِس ’تے کھرچا کاپھی آویگا جۄ میرے وسّ تۄں باہر دی گلّ ہَے۔ پنُّۄں دا کہِݨا سی کِہ اجِہے پْرگرام تِیار کرنے یُۄنِیورسِٹِییاں جاں وڈِّییاں سںسّتھاواں دا کمّ ہَے۔ مَیں آپݨے تَۄر ’تے کُجھ سںسّتھاواں نال گلّبات کِیتی پر کِسے وی سںسّتھا نیں کۄئی ہاں پکھّی ہُںگّارا ناں بھرِیا کِئُںکِہ اُنہاں مُتابِک اِس وِچّ کڈھّݨ پائُݨ نُۄں کُجھ نہِیں سی۔

پنُّۄں دی پںجّابی بۄلی پْرتی گھالݨا اتے گُرمُکھی لِپّی نُۄں شاہمُکھی لِپّی وِچّ بدلݨ دا پْرۄگرام تِیار کرن سدکے اسِیں آپݨی سںسّتھا ’پںجّابی ستھّ لامبڑا‘ ولّۄں پنُّۄں نُۄں مارچ 2002 وِچّ کمپِّئۄُٹری کھۄج لئی ’بھائی لہِݨا سِںگھّ مجِیٹھِییا اوارڈ‘ نال سنمانِت کِیتا پر پنُّۄں لامبڑا وِکھے پںجّابی ستھّ دے سماگم وِچّ شامِل ناں ہۄ سکِیا۔ اِس سمبّںدھّ وِچّ کَینیڈا وِچّ پںجّابی ستھّ دی اِکائی ’کَینیڈِیئن پںجّابی ستھّ‘ ولّۄں اِکّ بہُت ہی پْربھاوشالی سنمان سماگم 15 جُۄن 2002 نُۄں ٹۄراںٹۄ دے مِسِیساگا شہِر وِچّ ایۄجِت کِیتا گِیا جِتھے پںجّابی پِیارِیاں دی بڑی بھروِیں ہاذری وِچّ پنُّۄں سمیت ہۄرناں شکھسِیئتاں نُۄں اَیلانے سنمان دِتّے گئے۔ پںجّابی ستھّ لامبڑا دا اوارڈ پْرسِدھّ کھیڈ لیکھک پْرِںسِّیپل سروݨ سِںگھّ ہُراں نیں پنُّۄں نُۄں بھیںٹ کِیتا۔ پںجّابی ستھّ دے اِس سماگم وِچّ پنُّۄں دُیارا پںجّابی پْرتی کِیتے کمّاں دی سبھ تۄں ودھّ چرچا ہۄئی اتے جِس نال پنُّۄں دے ہَۄںسلے ہۄر وی بُلںدّ ہۄئے۔

پنُّۄں دا سُبھاء مِلاپڑا ہَے پر اُس دے سُبھاء وِچّ پھَۄجِییاں والا رۄہب وی ہَے اتے گلّبات دا اںدّاذ بڑا ہی مُہبّتی اتے مُہاورے تے ٹۄٹکِیاں نال بھرپُۄر ہُںدّا ہَے۔ پنُّۄں دے لِکھے ریکھا چِتّر بڑی ہی نِویکلی شَیلی وِچّ لِکھے ہۄئے ہُںدّے ہن۔ ٹۄٹکِیاں دی چاشݨی ’چ بھِئۄں کے تراشِییاں خبراں اتے آرٹِیکل پڑھن والے نُۄں اِک وکھّرا ہی سواد دِںدّے ہن۔ ’پںجّ پاݨی‘ اخبار لئی لِکھِیا اُس دا ’ٹھرکی دی اکھّ ’چۄں‘ کالم بہُت ہی چرچِت ہۄئِیا سی۔ اُس دے نِجّی جِیون دی سادگی نُۄں کدی وی اۄپری تے وِکھاوے دی لِپھاپھیباذی دی ذرُۄرت نہِیں پَیںدی۔ سادے پہِراوے اتے سںجّمی اہار تۄں پرے ہۄر سبھ ’کھُشی کھُیار‘ ہَے اُس لئی۔ ساہِتک لاہے لَیݨ لئی دھڑیبںدّی دی اۄٹ تے جُگت جُگاڑ دی آڑ ہاسل کرن واستے اُہ کدی وی آپݨے دھِیان دی شان گوائُںدا نذر نہِیں آئُںدا۔ اُس دی اُمر اتے پںجّابی پْرتی تپسِّیا ولّ ویکھدِیاں ہرجِںدّر سںدھُّۄ دا لِکھِیا شیئر یاد آ جاںدا ہَے جِویں پنُّۄں کہِ رِہا ہۄوے:

ددھّ چُںگھّ کے مات پںجّابی دا٬

کُجھ شہِد پںجّابی چٹّ بَیٹھا۔

ہُݨ تاݨ کے لمِّیاں پَے جاواں٬

اِہ ہالے مَۄکا نہِیں آئِیا۔

پنُّۄں کِرِیاشِیل رہِݨ والا اِنسان ہَے اتے لۄڑ انُسار کُجھ ناں کُجھ کردے رہِݨا اُس دے جِیون دا اِک پہِلُۄ وی ہَے٬ لۄڑ وی ہَے اتے سُبھاء وی ہَے۔ پنُّۄں ’تے چیچنِییاں دے اِک شائِر دِییاں ہیٹھ لِکھِییاں ستراں وی پُۄرِییاں ڈھُکدِییاں ہن:

ذِںدّگی ہَے جُۄجھݨا٬ ذِںدّگی ہَے لِشکݨا٬

امبّر تۄں ٹُٹّا ہر سِتارا کہِ گِیا۔

پںجّابی سبھِیاچار٬ پںجّابی بۄلی  اتے پںجّابِیپُݨے نُۄں پرݨائے ہۄئے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں بارے اُنہاں دے 75 سال دے ہۄ جاݨ مَۄکے پْرِںسِّیپل سروݨ سِںگھّ دی سمپّادنا وِچ کِتاب چھاپݨ دا جۄ اُپرالا کِیتا جا رِہَے اُس دی سہارنا کرنی بݨدی ہَے۔ اِس وڈّمُلّے کارج واستے مَیں پْرِںسِّیپل سروݨ سِںگھّ ہُراں نُۄں مُبارکباد دِںدّا ہاں۔ ساڈِییاں دِلی اِچھاواں ہن کِہ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں لمّیری اُمر جِیوے اتے پںجّابی بۄلی تے سبھِیاچار دی اِسے ترہاں ہی سیوا کردے رہے۔ اجے سانُۄں پنُّۄں تۄں بہُت آساں ہن اتے پںجّابی ذُبان نُۄں پنُّۄں دی بہُت لۄڑ ہَے۔

 

پھۄٹۄ کَیپشن

15 جُۄن 2002 نُۄں کَینیڈِیئن پںجّابی ستھّ (لامبڑا) ولّۄ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دے سنمان دا دْرِش:

تسوِیراں وِچّ: (1) کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نُۄں پںجّابی ستھّ دا سنمان دِںدّے ہۄئے پْرِںسِّیپل سروݨ سِںگھّ اتے پِچھّے مںچّ ’تے بَیٹھے ہن پںجّابی ستھّ دے مَیمبر جُگراج سِںگھّ٬ شْرۄمݨی کوِیشر باپُۄ کرنَیل سِںگھّ پارس اتے ناٹ کرمی سُرجِیت ڈھِیںڈسا۔

(2)  سنمان سماگم وِچّ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں آپݨے وِچار پیش کردے ہۄئے۔

(3) مںچّ ’تے بَیٹھِییاں سکھشِیئتاں وِچّ سجّے تۄں کھبّے نذِیر کہُۄٹ٬ بِیبی راج گھُمّݨ, جُگراج سِںگھّ٬ شْرۄمݨی کوِیشر کرنَیل سِںگھّ پارس٬ پْرِںسِّیپل سروݨ سِںگھّ٬ بیبے رچھپال کَۄر٬ سُرجِیت ڈھِیںڈسا٬ امر اکبرپُری اتے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں۔