بھارت دے جمّ-پلھ اتے نِئۄُیارک نِواسی سْری چِنمُیائ نائۄں دے اِکّ مہان پُرکھ نیں اکتُۄبر 2007 وِچّ اِس سںسّار نُۄں چھڈّ کے٬ مہاں-سمادھی دھارن کِیتی۔ اُنہاں نُۄں شردھاںجلی دیݨ والھِیاں دی لمبّی سُۄچی وِچّ چۄݨویں نائۄں اِہ سن:

* رُۄس دے پُۄرب راشٹرپتی مِ. مِکھائِل گۄرباچیو۔

* دکھّݨی امرِیکا دے پُۄرب راشٹرپتی مِ. نَیلسن مںڈّیلا۔

* امرِیکا دے پُۄرب راشٹرپتی مِ. بِل کلِںٹّن۔

* آرکبِشپ ڈَیسّمںڈّ ٹُٹُ - نۄبل پُرسکار وِجیتا اتے منُکھّی ہکّاں دے راکھے۔

* مِ. اَیلّ گۄر پُۄرب اُپ-راشٹرپتی٬ امرِیکا اتے نۄبل پُرسکار وِجیتا۔

* مِ. جَۄہن کَیری٬ پُۄرب سٹیٹ-سکتّر امرِیکا۔

* سْری روی شںکّر پْرسِدھّ سِتار-وادک اتے سںسّار بھر دے مُکھّ دھرماں دے دھارمِک لِیڈراں سݨے ہۄر انیکاں سںتّ- مہامپُرکھ۔

* امرِیکا اتے سںسّار پدھّر دے انیکاں کلاکار٬ سںگِّیتکار٬ وِدوان٬ اتھلِیٹ اتے کھِلاڑی۔

* جِیون کال دَۄران پۄپ پال چَۄتھے٬ پۄپ جَۄہن پال دُۄجے٬ دلائی لاما٬ راجکُماری ڈائِنا٬ مدر ٹیریسا اتے یُۄ. تھاںت (سکتّر-جنرل٬ یُۄ.اَینّ) ورگِییاں اُچّ-ہستِییاں اُنہاں دے پْرشںسّکاں وِچّۄں سن۔

کُدرتی گلّ ہَے کِہ آپاں اُنہاں دی جِیونی بارے جاݨ کے کھُشی اتے اُتشاہ مہِسُۄس کراںگے۔ وَیسے تاں اُنہاں دی جِیونی بارے جاݨکاری دے انیک پُختا سادھن ہن پر اِس لیکھ دا ادھار مُکھّ تَۄر ’تے ’امرِیکن ہائۄُس اَۄپھ رِپرَیجَیںٹیٹِوذ‘ (بھارت دی لۄک سبھا دے برابر) وِچّ پیش کِیتا اِکّ متا ہَے۔ اِتفاک دی گلّ ہَے کِہ اِہ متا اُنہاں دے مہاں-سمادھی دھارن کرن تۄں کرِیب اِکّ سال پہِلاں نِئۄُیارک دے مَیمبر مِ. گَیری اَیکرمَین نیں اُنہاں دے 75ویں جنم-دِن ’تے پیش کِیتا سی۔ وِشو-شاںتی دے سُہِرد سمرتھک ہۄݨ کر کے مِ. اَیکرمَین خُد وی سںسّار پدھّر دی ستِکارت ہستی ہن اتے 30 سال مَیمبر رہِݨ تۄں بائد 2013 وِچّ آپݨی مرذی نالھ سیوا-مُکت ہۄئے ہن۔ وِشو-شاںتی لئی کِیتے اُپرالِیاں کر کے اِنہاں (مِ. اَیکرمَین) نُۄں بھارت سرکار ولۄں پدم بھُۄشݨ دا کھِتاب مِل چُکِّیا ہَے۔ پیش کِیتے متے وِچّ سْری چِنمُیائ دِییاں پْراپتِییاں اتے منُکھّتا واستے کِیتِییاں بہُ-پکھّی سیواواں دا ذِکر کِیتا گِیا سی۔ ورݨن-یۄگ ہَے کِہ اۄسے سال اُہ (سْری چِنمُیائ) نۄبل پُرسکار واستے وی نامذد ہۄئے سن اتے نامذدگی دی سِفارِش آرکبِشپ ڈَیسّمںڈّ ٹُٹُ نیں کِیتی سی اتے تائیِد سْری گۄرباچیو نیں۔

سْری چِنمُیائ کُمار گھۄش دا جنم 1931 وِچّ بںگّال وِچّ ہۄئِیا۔ جد اُنہاں دے ماتا-پِتا اِکّ-دُۄجے تۄں تھۄڑھے جِہے پھرک نالھ سُرگ واس ہۄئے تد اُہ سِرپھ 11 سال دے سن۔ اِس تۄں بائد اُہ آپݨے چھے وڈّے بھَیݨاں-بھراواں نالھ اربِںدُّۄ آشرم پُڈُۄچیری (پاںڈِچیری) وِچّ چلے گئے۔ اِتھّے آپ نیں 22 سال ہِںدُّۄ دھرم-گْرںتھّاں دے نالھ−نالھ٬ سِکھّ دھرم سݨے سںسّار دے مُکھّ دھرماں دا ادھِئَن کِیتا اتے اِنہاں دِییاں بُنِیادی سمانتاواں تۄں بہُت پْربھاوِت ہۄئے۔ نالھ ہی اُہ اِنہاں (پُۄربی دھرماں) دِییاں سِکھِّیاواں دا پچھّم دی کرمشِیل اتے پْرگتِیشِیل سبھِئتا نالھ سُمیل کرن دے دھارنی وی بݨ گئے۔ اِنا ہی نہِیں آپ نیں املی تَۄر ’تے پُۄرے سِرڑ نالھ سوَے-سادھنا کِیتی اتے آشرم دی ہر چھۄٹی-وڈّی سیوا تن-من نالھ نِبھائی۔ یۄگتا اتے مِہنت دے ادھار ’تے آپ نُۄں آشرم دے مُکھی دے سکتّر دے اہِم اہُدے ’تے نِیُکت کِیتا گِیا۔ اِس اَۄکھی ذِمّیواری نِبھائُݨ دے نالھ-نالھ آپ نیں اُنہاں دِییاں بںگّالی رچناواں دا اںگّریجی وِچّ انُواد کِیتا۔ اِس ترہاں آپ نُۄں پْربںدھّکی نِپُنّتا پْراپت کرن اتے ساہِتک گتی-وِدھِییاں بارے جاݨن دا پُۄرا مَۄکا مِلِیا۔

آپ بچپن تۄں ہی بہُت تِیکھݨ-بُدھّی اتے سُڈَۄل سرِیر والھے سن؛ اوّل کِسم دے دَۄڑاک اتے ڈَیکاتھلن اتھلِیٹ سن۔ ہر ترہاں دِییاں کھیڈاں وِچّ ہِسّا لَیںدے سن اتے لگاتار 16 سال سمُچّے تَۄر ’تے آشرم دے چَیمپِیئن رہے۔ پُڈُۄچیری وِچّ پڑھائی ویلھے اُنہاں ولۄں بݨائے کھیڈاں دے رِکارڈ اجّ تکّ وی کائِم ہن۔ اِس ترہاں اُنہاں نیں ادھِیاتمواد اتے اتھلَیٹِکس٬ دۄہاں کھیتراں وِچّ بہُت مِہنت کِیتی۔ اِس گلّ دا اُنہاں دی وِچاردھارا ’تے وِلکھّݨ کِسم دا پْربھاو پِیا اتے پُۄری سۄچ-وِچار تۄں بائد آپ نیں جِیون دے دۄ مںتّو بݨائے:

*سںسّار پدھّر ’تے پُۄربی اتے پچھّمی دھرماں دی ایکتا اتے ساںجھِیوالتا اتے اِنساناں دی آپسی برابری اتے ایکتا واستے بھرپُۄر کۄشِشاں کرنِییاں۔

*نِجّی پدھّر ’تے ادھِیاتمواد اتے سرِیرک سمرتھّا٬ دۄہاں پُۄرن وِکاس اتے سُمیل واستے یتنشِیل رہِݨا۔

اِنہاں دۄناں مںتّواں دی پْراپتی-ہِت آپ 1964 وِچّ امرِیکا دے مہاں-نگر نِئۄُیارک وِچّ آ گئے۔ مُڈھلی جدّۄجہِد تۄں بائد آپ نیں ’سْری چِنمُیائ کیںدر‘ دی ستھاپنا کِیتی اتے نِیُۄ یارک مہاں-نگر وِچّ آپݨا آشرم کھۄلہِیا۔ آپ ویداں سݨے ادھِیاتمواد دے گِیاتا٬ کلاکار٬ کوی اتے سںگِّیتکار ہۄݨ دے نالھ-نالھ بہُت پْرتِبھاشالی لیکھک اتے بُلارے سن۔ اُنہاں نیں امرِیکا دے پںجّاہاں راجاں دِییاں 270 تۄں ودھّ یُۄنِیورسِٹِییاں اتے اَۄکسپھۄرڈ اتے کَیمبرِج سݨے یُۄ.کے٬ آئِرلَیںڈ٬ پھراںس اتے سوِٹذرلَیںڈ دِییاں 115 تۄں ودھّ یُۄنِیورسِٹِییاں وِچّ لَیکچر دِتّے۔ اِنہاں لَیکچراں دے ادھار ’تے ’پُۄربی دِل اتے پچھّمی من دی ایکتا‘ دے نائۄں دا سںگّْرہِ چھپوائِیا گِیا جِس راہِیں اُنہاں نیں نوِیں پِیڑھی نُۄں منُکھّ دی اسِیم آتمِک پہُںچّ اتے اݨ-کِیاسی سرِیرک سمرتھّا دا سُنیہا دِتّا۔ اِس ترہاں اُنہاں نیں ادھِیاتمواد نُۄں سرل اتے رۄذ-مرا جِیون وِچّ وِہارک اتے امل-یۄگ بݨائِیا۔ اُنہاں دی وڈِیائی اِس گلّ وِچّ ہَے کِہ اِس واستے اُنہاں نیں سِرپھ پرچار ہی نہِیں کِیتا بلکِہ خُد املی تَۄر ’تے آپݨے انُیائیِیاں دے رۄل-ماڈل بݨے۔

سْری گُرُۄ نانک دیو جی بارے سْری چِنمُیائ دا کتھن ہَے کِہ اُہ اِکّ مہان ستِگُرُۄ سن اتے اُنہاں دی سروۄتم ادھِیاتمِک پْراپتی دی کتھا بہُت دِل-ٹُمبّوی ہَے۔ آپ دِییاں لِکھتاں وِچّ گُرُۄ ساہِب دے سچّے سَۄدے اتے مںدّے بںدِّیاں دے پِںڈّ نُۄں وسدے رہِݨ اتے چںگِّیاں دے نُۄں اُجّڑ جاݨ دے بچناں دا جِکر مِلدا ہَے۔ اُہ گُرُۄ ساہِب دے بچناں دی رمذ نُۄں سمجھائُںدے ہن کِہ اسِیں اِنہاں دی سچائی نُۄں تد ہی سمجھ سکاںگے جد آپݨے اںدّر جھاتی ماراںگے۔ اُنہاں دی سِکھِّیا ہَے کِہ منُکھّی کائِیا-کلپ دُنِیاوی تِیاگ جاں سںسّار تۄں وِرکت ہۄ کے نہِیں ہۄ سکدا۔ اِہ سہِج اوستھا اتے بھرۄسے راہِیں اِس سںسّار وِچّ وِچردِیاں شُبھ اتے نِشکام کرماں دی پُۄرتی نالھ ہۄ سکیگا۔ اِہ اوستھا پرماتما دے بھاݨے (وِلّ اَۄپھ گَۄڈ) وِچّ رہِݨا سِکھّ کے ہی پْراپت ہۄ سکدی ہَے۔ اسل وِچّ ادھِیاتموادی اُہ ہَے جِس دی کہِݨی اتے کرنی وِچّ رتّی بھر پھرک وی ناں ہۄوے۔ پرماتما نُۄں مِلݨ دی سہی تھاں ساڈا من ہَے اتے اُس دی سیوا منُکھّتا دی سیوا راہِیں ہی ہۄ سکدی ہَے۔ اِہ سِکھِّیاواں سِکھّ فلسفے دے انُسار ہن۔

اُنہاں دی پْرسِدھّی سُݨ کے اُس وکت دے سکتّر-جنرل یُۄ. تھاںت نیں آپ نُۄں ہفتے وِچّ دۄ وار یُۄ.اَینّ دے ڈَیلِیگیٹاں٬ سٹاف-مَیمبراں اتے ہۄر سںسّتھاواں دے نُمائِںدِیاں نُۄں دھرم-نِرپکھّ شاںتی-سادھنا بارے لَیکچر دیݨ دا سدّا دِتّا۔ آپ نیں 1970 تۄں آپݨے مہاں-سمادھی دھارن کرن تکّ ارتھات 37 سال نیم نالھ اِس دا آیۄجن کِیتا۔ اُنہاں دا کہِݨا سی کِہ یُۄ.اَینّ دا آدرش وِشو-شاںتی اتے وِشو-بھائیِچارا ہَے اتے اِس دا مںتّو سںسّار اِکّ پرِوار اتے سرب-ساںجھِیوالتا ہَے۔ اُہ کِہا کردے سن کِہ شاںتی دا متلب اِکلّا جںگّاں-یُدھّاں دی اݨہۄںد نہِیں بلکِہ اِس تۄں کِتے ودھّ اِکّ-سُرتا٬ پْریم٬ سبر-سںتّۄکھ اتے انیکتا وِچّ ایکتا دا سُمیل ہَے۔

اُنہاں نُۄں 1993 وِچّ چھِکاگۄ وِچّ ہۄئی دُۄجی ’وِشو-دھرم پارلِیمَیںٹ‘ دے اُدگھاٹن دے آرمبھّ تۄں پہِلاں دی ’مَۄن-پْرارتھنا‘ کرن دا ماݨ دِتّا گِیا اتے 2004 دی بارسِلۄنا پارلِیمَیںٹ وِچّ پھِر اُنہاں نُۄں اِہ ماݨ دِتّا گِیا۔ ذِکریۄگ ہَے کِہ اِہ ’پارلِیمَیںٹ‘ سںسّار دے دھارمِک اتے ادھِیاتمِک لِیڈراں دا سبھ تۄں وڈّا ’اِکٹھّ‘ ہَے جۄ پہِلی وار 1893 وِچّ چھِکاگۄ وِچّ ہۄئِیا سی۔ اِس پہِلی پارلِیمَیںٹ وِچّ مہان سوامی وِویکانںدّ جی نیں ہِںدُّۄ دھرم دی نُمائِںدگی کِیتی سی اتے پْرسِدھّی پْراپت کِیتی سی۔ ہُݨ تکّ اِس دے سِرپھ اٹھّ ’اِکٹھّ‘ ہۄئے ہن اتے آکھری 2021 وِچّ ’ورچُۄئل‘ ہۄئِیا سی۔

اُنہاں نیں ’یُۄ. تھاںت شاںتی پُرسکار‘ ستھاپِت کِیتا جۄ ادھِیاتمواد دے اُچّ-آدرشاں انُسار وِشو-شاںتی واستے شاندار سیواواں پردان کرن والھی ہستی نُۄں دِتّا جاںدا ہَے۔ اِس نُۄں سوِیکار کر چُکِّییاں ہستِییاں وِچّ پۄپ جَۄہن پال دُۄجے٬ مِکھائِل گۄرباچۄو٬ نَیلسن مںڈّیلا٬ مدر ٹیریسا٬ دلائی لاما٬ ڈَیسّمںڈّ ٹُٹُ اتے یُۄ.اَینّ دے سارے پُۄرب سکتّر-جنرل شامِل ہن۔

آپݨے سپھر دے سمیں دَۄران اُہ چِتّر بݨائُںدے جاں کوِتاواں لِکھدے رہِںدّے سن کھاس کر کے اُڈّ رہے اذاد پںچھِّییاں دے۔ اِس ترہاں اُنہاں نیں چھۄٹے-وڈّے لکھّاں چِتّر بݨائے۔ آپ جی ولۄں بݨائے چِتّر سںسّار پْرسِدھّ وِکٹۄرِییا اتے البرٹ نُمائِش٬ یُۄ اَینّ دے مُکھّ دپھتر٬ پَیرِس٬ اَۄٹوا٬ آسٹْریلِییا٬ نِئۄُذِیلَیںڈ اتے یُکرین دے نُمائِش-گھراں وِچّ لگّے ہۄئے ہن۔ آپ نیں بچپن وِچّ ہی گِیت لِکھݨے شُرُۄ کر دِتّے سن۔ گِیتکار وجۄں آپ نیں بںگّالی٬ اںگّریذی٬ سںسّکْرِت اتے پھراںسِیسی وِچّ 23,000 ہذار گِیت لِکھے۔ سںگِّیتکار وجۄں اُنہاں نیں سَیںکڑے جگہا ’تے پْرۄگرام دِتّے۔ سںگِّیتکار ہۄݨ دے ناتے آپ پچھّمی سںگِّیتکاراں نُۄں نشے اتے شراب رہِت اتے نَیتِک کدراں-کِیمتاں والھا جِیون گْرہِݨ کرن ’تے ذۄر دِںدّے سن۔

آپ کئی پْرکار دِییاں کھیڈاں وِچّ نِپُنّ٬ سرِیرک پکھّۄں بہُت تکڑے٬ پْرسِدھّ اتھلِیٹ٬ ’ویٹ-لِپھٹر‘ اتے لمبّی-دُۄری دے دَۄڑاک سن۔ آپ نیں 22 مَیراتھناں اتے پںجّ الٹرا-مَیراتھناں پُۄرِییاں کِیتِییاں۔ وڈّی اُمر وِچّ گۄڈے دی سٹّ تۄں بائد آپ نیں دَۄڑاں دی بجائ بھار چکّݨ دی کسرت شُرُۄ کر دِتّی سی۔ آپ نیں انیکاں کِسم دِییاں سرِیرک گتی-وِدھِییاں٬ دَۄڑاں٬ مہاں-دَۄڑاں اتے ہۄر کھیڈ-مُکابلِیاں دی ستھاپنا کِیتی۔

* اُنہاں ولۄں 1987 وِچّ شُرُۄ کِیتی وِشو-وِیاپی ’رِلیء‘ شاںتی-دَۄڑ اجّ تکّ جاری ہَے جۄ ہُݨ تکّ 155 دیشاں وِچّۄں لںگھّ چُکّی ہَے اتے جِس وِچّ 70 لکھّ لۄک وِچّ بھاگ لَے چُکّے ہن۔ اجّ کلّ (6 دسمبّر تۄں) اِہ پُرتگال وِچّ دَۄڑی جا رہی ہَے۔

* کئی مہاں-دَۄڑاں (’الٹرا-مَیراتھنج‘) اتے بہُ-دِوسی (’ملٹی-ڈے‘) دَۄڑاں دی نِیںہ رکھّی۔ اِنہاں وِچّۄں سبھ تۄں پْرسِدھّ اتے سبھ تۄں وِلکھّݨ 1997 وِچّ شُرُۄ کِیتی ’سْری چِنمُیائ سوَے-سادھنا مہاں-دَۄڑ‘ ہَے۔ نِئۄُ یارک ٹائیِمج ولۄں ’مہاں-دَۄڑاں دی اَیورَیسٹ‘ گردانی گئی اِہ مہاں-دَۄڑ دُنِییاں دی سبھ تۄں لمبّی٬ پرماݨِت اتے اَۄکھی مہاں-دَۄڑ ہَے۔ 5,000 کِلۄمِیٹر (3,100 مِیل) دی اِہ سالانا مہاں-دَۄڑ ہر سال ستمبّر-اکتُۄبر وِچّ امرِیکا دے نِئۄُ یارک مہاں-نگر وِچّ دَۄڑی جاںدی ہَے۔ اِس سال ستمبّر وِچّ اِس دی 25وِیں برسی سی۔

* منِّیا جاںدا ہَے کِہ 2003 وِچّ رائیِٹ-بھراواں (ہوائی جہاذاں دے آوِشکاری) دے شتابدی سمارۄہ ’تے اُنہاں نیں 123 پائِلٹاں نُۄں اِکٹھّے چُکّݨ دا انُۄٹھا کارناما کِیتا۔

* 1977 وِچّ ’سْری چِنمُیائ مَیراتھن ٹِیم‘ دی ستھاپنا کِیتی جِہڑی اجّ تکّ سارے سںسّار وِچّ دَۄڑاں٬ تَیراکی اتے سائیِکل-ریساں کروائُںدی ہَے۔ اِس ٹِیم دے مَیمبر پہاڑاں دی چڑھائی٬ لمبِّییاں سائیِکل-ریساں٬ اِںگلِش چَینل پار کرنا آدِ۔

اُنہاں دا کہِݨا سی٬ “سوَے-سادھنا ہی سچّے انںدّ دی پْراپتی دا اِکّۄ-اِکّ سادھن ہَے۔ اِس واستے لمبّی دُۄری دِییاں دَۄڑاں سادھکاں دی بہُت سہائِتا کردِییاں ہن بھاویں اِس وِچّ اُنہاں نُۄں کِنِّییاں وی اَۄکڑاں دا ساہمݨا کِئۄں ناں کرنا پوے۔ اںتّ نُۄں جدۄں دَۄڑ سماپت ہۄ جاںدی ہَے تاں اُنہاں نُۄں اِس مہان پْراپتی دا انُبھو ہُںدّا ہَے۔” سْری چِنمُیائ دا بھرۄسا سی کِہ کھیڈاں سںسّار وِچّ اِکّ-سُرتا دا اِکّ بہُت سپھل سادھن ہَے۔ آپ ’تںدّرُست سرِیر اںدّر تںدّرُست من‘ دے آدرش دے پُر-ذۄر ہامی سن۔

اُہ اِکّ اَیسے شاںتی-دُۄت بݨے جِنہاں نیں سمیں دی لۄڑ انُسار پُۄربی ادھِیاتمواد اتے پچھّمی جۄش اتے اُتشاہ دا سںتُّلِت سُمیل بݨائِیا۔ مِ. گَیری اَیکرمَین انُسار “سْری چِنمُیائ نیں آپݨی جنم-بھُۄمی بھارت دِییاں ادھِیاتمِک رہُ-رِیتاں اتے امرِیکن اُدّم اتے جۄش دے سہی سُمیل راہِیں منُکھّتا دی بھرپُۄر سیوا کِیتی ہَے۔” اِس مںتّو نالھ اُنہاں نیں سادھنا-کیںدر کھۄلہے اتے اجّ امرِیکا سݨے سںسّار دے 70 دیشاں وِچّ اِس ترہاں دے کیںدر کمّ کر رہے ہن۔ اِس ترہاں دِییاں بہُ-پکھّی اتے اُچّ-پدھّری سیواواں سدکا سْری چِنمُیائ٬ اُنہاں نُۄں مِلے ماناں-سنماناں دے پُۄرے ہکّدار سن۔ ادھِیاتمواد دے اِتِہاس وِچّ اِہ اِکّ وِلکھّݨ اُداہرݨ ہَے کِہ ادھِیاتمِک گُرُۄ منّے جاݨ دے نالھ-نالھ اُہ اِکّ پْرسِدھّ اَیتھلِیٹ سن۔ چۄٹی دے اِس مہان پُرکھ دی جِیونی اتے سِکھِّیاواں تۄں اُتشاہ لَے کے آپۄ-آپݨے جِیون دا سمُچّا اتے سںتُّلِت وِکاس کرنا سبھ دا ہکّ اتے پھرذ ہَے۔