یَۄرپ ویکھݨ دی بڑی تمنّا سی۔ امرِیکا جاںدا اِںگلَیںڈ تے جرمنی دے ہوائی اڈِّیاں اُتّے رُکِیا وی ساں پر سمیں دی گھاٹ کارن اِتھّے اُتّر ناں سکِیا۔ پر جدۄں سببّ بݨنا ہُںدّا ہَے تاں آپݨے آپ ہی بݨ جاںدا ہَے۔ اِکّ دِن مَینُۄں دپھتر برائِٹن یُۄنِیورسِٹی اِںگلَیںڈ دے پْرۄپھَیسر ڈا. کرمجِیت سِںگھّ گِلّ مِلݨ آئے۔ یُۄنِیورسِٹی نُۄں ویکھݨ رۄذ ہی وِدیشاں تۄں وِدوان آئُںدے رہِںدّے ہن۔ مَیں اُنہاں دا روائِتی سواگت کِیتا اتے یُۄنِیورسِٹی بارے سںکھّیپ جاݨکاری دِتّی پر اُہ میرے نال اِکّ پْراجَیکٹ بارے وِچار وٹاںدرا کرنا چاہُںدّے سن۔ اُنہاں دے یَۄرپِین سںگھّ نال نیڑلے سمبّںدھّ سن تے اُہ یَۄرپ تے بھارت دا اِکّ ساںجھا کھۄج پْراجَیکٹ اُلِیکݨا چاہُںدّے سن۔ جلںدھّر دے جمپل تے سورگی گِیانی کرتار سِںگھّ ہۄراں دے نذدِیکی رِشتیدار ہۄݨ کرکے اُہ اِس کھۄج کارج وِچّ ساڈی یُۄنِیورسِٹی نُۄں وی شامِل کرنا چاہُںدّے سن۔ مَیں آپݨے اُپ-کُلپتی ڈا. امرجِیت سِںگھّ کھہِراں ہۄراں نال گلّ کِیتی۔ اُنہاں آکھِیا تُۄں اِنہاں نال گلّبات کر لَے تے پھِر مَینُۄں دسّ دیوِیں۔

اِہ پْراجَیکٹ وِدِّئک٬ آرتھِک تے وِکاس لئی ساںجھ بارے سی۔ اُنہاں کُجھ اجِہی بھاشا لِکھی ہۄئی سی جِس نُۄں مَیں پُۄری ترہاں سمجھ ناں سکِیا۔ کھَیر مَیں یُۄنِیورسِٹی ولّۄں اِس وِچّ شامِل ہۄݨ دی ہامی بھر دِتّی۔ کُجھ مہِینے بِیت گئے۔ مَیں اِس بارے بھُلّ گِیا۔ اچانک اِکّ دِن ڈا. گِلّ دا کھت آئِیا۔ نال کُجھ پھارم وی سن۔ اُس کھت وِچّ اُس نیں نال لگّے اِکرارنامے اُتّے دستکھت کرکے واپس بھیجݨ لئی آکھِیا سی۔ اسِیں اُہ پھارم بھر کے بھیج دِتّا۔ ڈا. گِلّ دِییاں کۄشِشاں نال پْراجَیکٹ مںذُّۄر ہۄ گِیا۔ اِس پْراجَیکٹ وِچّ بھارت ولّۄں ساڈی یُۄنِیورسِٹی٬ دِلّی یُۄنِیورسِٹی تے اہِمداباد دی یُۄنِیورسِٹی شامِل سی جدۄں کِہ یَۄرپ ولّۄں اِںگلَیںڈ٬ ڈَینمارک٬ اِٹلی تے جرمنی دے وِدِّئک ادارے بھائیِوال سن۔ پْراجَیکٹ دی پہِلی مِیٹِںگّ وی لُدھِیاݨے ہۄئی۔ اِسے مِیٹِںگّ وِچّ پھَیسلا کِیتا گِیا کِہ کِسانی وِچّ کُجھ نواں کِیتا جاوے تاں جۄ سُۄچنا تکنالۄجی نُۄں اُتشاہِت کِیتا جاوے۔ پںجّاب دی کھیتی کݨک-جھۄنے تۄں وکھریواں اِکّ وڈّی سمسِّیا بݨی ہۄئی ہَے۔ مَیں سۄچِیا جیکر ڈیئری پھارمِںگّ نُۄں اُتشاہِت کِیتا جاوے تاں پںجّاب دی کِسانی نُۄں نواں مۄڑ دِتّا جا سکدا ہَے۔ سُۄچنا تکنالۄجی راہِیں پڑھے لِکھے نَۄجواناں نُۄں رُجاگر مِل سکدا سی۔ اِس سمبّںدھّی اِکّ وِشیش کۄرس شُرُۄ کرن لئی وی وِچار کِیتا گِیا۔ اِس کمّ لئی مَیں کھیتی اِںجنِیئرِںگّ کالج دے ڈِین ڈا. سیکھۄں نُۄں آپݨا سہِیۄگی بݨائُݨا مُناسِب سمجھِیا۔ اُہ راذی ہۄ گئے۔

اسِیں اِکّ سال دا پۄسٹ گْرَیجُۄئیٹ پْراجَیکٹ ڈِپلۄما شُرُۄ کِیتا۔ آپݨی سیوا مُکتی پِچھّۄں وی مَیں کھتم ہۄݨ تِیک اِس پْراجَیکٹ نال جُڑِیا رِہا جِویں مَیں ہی مُکھی ہُںدّا ہاں۔ اِس پْراجَیکٹ ادھِین جِتھّے دِلّی اتے اہِمداباد سَیمِینار ہۄئے اُتھّے اِںگلَیںڈ٬ ڈَینمارک٬ اِٹلی اتے جرمنی جاݨ دا وی مَۄکا مِلِیا۔ اِہ پْرۄگرام بہُت ہی ودھِییا رِہا۔ سرکاری کھرچے اُتّے یَۄرپ دی سَیر وی کِیتی اتے بڑا کُجھ نواں وی سِکھِّیا۔ ڈیئری پھارمِںگّ اِس کرکے چُݨِیا سی کِئُںکِہ یَۄرپی دیش وِشیش کرکے ڈَینمارک٬ اِٹلی اتے جرمنی ڈیئری وِچّ بہُت اگّے ہن۔ پںجّاب وِچّ سارا سال ہرا چارا مِلݨ کرکے اتے پںجّابِییاں نُۄں دُدھارُۄ پشُۄ پالݨ دی آدت سدکا اِہ دھںدّا چۄکھا سفل ہۄ سکدا ہَے۔

جدۄں مَیں ڈَینمارک وِچّ ساں تاں سہِج سُبھا ہی اِکّ سںسّتھا نُۄں بینتی کر بَیٹھا کِہ ساڈے کُجھ کِساناں نُۄں اِتھّے سِکھلائی لئی بُلاوۄ۔ اُہ لۄک ہر گلّبات نُۄں پُۄری سںجِّیدگی نال لَیںدے ہن۔ کُجھ مہِینِیاں پِچھّۄں اُنہاں دی چِٹھّی آئی کِہ اٹھّ کِساناں دا ویروا بھیجِیا جاوے۔ اِہ چۄݨ بڑی کٹھِن سی کِئُںکِہ پںجّاب وِچّ کبُۄترباذی دے نام تۄں سارے ڈردے سن۔ بہُتِیاں دی سلاہ سی کِہ اجِہا ناں کِیتا جاوے کِئُںکِہ جیکر کۄئی کِسان واپس ناں آئِیا تاں بدنامی ہۄویگی۔ کھَیر٬ مَیں اِس مَۄکے دا لابھ لَیݨا چاہُںدّا ساں۔ اٹھّ نام بھیج دِتّے۔ میرا نام وی شامِل سی۔ اُدۄں ہی اِس پْراجَیکٹ دی مِیٹِںگّ گۄیا رکھّی گئی۔ مَیں دۄ مہِینے ڈَینمارک جاݨ دی تھاں اِکّ ہفتا گۄیا جاݨ دا فَیسلا کِیتا اتے آپݨی تھاں ’تے آپݨے ہی اِکّ ساتھی نُۄں بھیج دِتّا۔ جدۄں تِیک سارے کِسان واپس ناں آ گئے٬ مَینُۄں ڈر ہی لگِّیا رِہا۔ اِہ پْراجَیکٹ سفلتا پُۄروک سِرے چڑھ گِیا۔ یَۄرپِین سںگّ دے کھیتی مںتّری وی لُدھِیاݨے آئے تے ساڈا کمّ ویکھ پْرسنّ ہۄئے۔ اُنہاں دی مُلاکات وی پںجّاب دے مںتّرِییاں اتے اُچّ ادھِکارِییاں نال کروائی گئی۔

پر مَینُۄں اِس گلّ دا اپھسۄس ہَے کِہ جدۄں اِہ پْراجَیکٹ کھتم ہۄئِیا٬ اُس دے نال ہی سارے پْرۄگرام وی بںدّ ہۄ گئے۔ ساڈے دیش وِچّ اِہ وڈّی تْراسدی ہَے۔ اِتھّے سرکاری وِکاس پْرۄگرام کُجھ سالاں لئی ہُںدّے ہن۔ جدۄں پْرۄگرام سماپت ہُںدّا ہَے تاں سارِییاں گتِیوِدھِییاں بںدّ ہۄ جاںدِییاں ہن اتے ستھِتی مُڑ اُہۄ جِہی ہی بݨ جاںدی ہَے٬ جِہۄ جِہی پْرۄگرام شُرُۄ ہۄݨ تۄں پہِلاں ہُںدّی ہَے۔ اِسے کرکے وِکاس دی رفتار بہُت مٹھّی ہَے۔ کھیتی اتے پیںڈُۄ وِکاس اُتّے تاں اِسدا بُرا پْربھاو وی پَے رِہا ہَے۔

*****