جلوایُۄ پرِورتن اجّ دے یُگ دی سبھ تۄں وڈّی اتے سبھ تۄں گمبھِّیر وِشوِک سمسِّیا ہَے۔ اِہ سِرپھ مَۄسم دے بدلݨ دی گلّ نہِیں٬ سگۄں دھرتی دے پرِیاورݨی سںتُّلن٬ منُکھّی جِیون٬ کھیتِیباڑی٬ سِہت٬ ارتھوِوستھا اتے بھوِکھّی پِیڑھِییاں دے استِتو نال جُڑِیا ہۄئِیا گمبھِّیر سںکّٹ ہَے۔ جِویں-جِویں دھرتی دا تاپمان ودھ رِہا ہَے٬ تِویں-تِویں مَۄسم دے رُجھان بیکابُۄ ہۄ رہے ہن۔ کدے اتِ ورکھا٬ کدے لمّا سۄکا٬ کدے اسہِݨیۄگ گرمی٬ کدے تُپھان اتے کدے ہڑھاں دی مار٬ اِہ سبھ ہُݨ آم دْرِش بݨدے جا رہے ہن۔ یُۄرپ اتے بھارت٬ دۄویں ہی اِس بدلدے مَۄسم دی مار جھلّ رہے ہن۔

یُۄرپ وِچّ پِچھلے کُجھ سالاں دَۄران گرمی دِییاں لہِراں نیں رِکارڈ تۄڑے ہن۔ پھراںس٬ اِٹلی٬ سپین٬ گْرِیس اتے جرمنی ورگے دیشاں وِچّ اسدھارݨ تاپمان کارن لۄکاں دی رۄذانا ذِںدّگی پْربھاوِت ہۄئی ہَے۔ جںگّلاں وِچّ اگّ لگّݨ دِییاں گھٹناواں ودھ گئیِیاں ہن٬ جِس نال ہذاراں ہَیکٹر ذمِین سڑ گئی۔ جںگّل سِرپھ دْرکھتاں دا سمُۄہ نہِیں٬ سگۄں دھرتی دے پھیپھڑے ہن۔ جدۄں اِہ سڑدے ہن تاں کاربن ڈائِیاکسائیِڈ ہۄر ودھدی ہَے اتے ہوا ہۄر دُۄشِت ہۄ جاںدی ہَے۔ اِس ترہاں اِکّ سمسِّیا دُۄجی نُۄں جنم دِںدّی ہَے۔ اُداہرن وجۄں٬ دکھّݨی یُۄرپ وِچّ بھاری گرمی اتے سُکّے کارن سَیر-سپاٹے٬ کھیتی اتے پاݨی دی سپلائی اُتّے گمبھِّیر اسر پِیا ہَے۔ کئی شہِراں وِچّ پاݨی دی راشنِںگّ تک کرنی پئی۔

بھارت وِچّ وی جلوایُۄ پرِورتن دے پْربھاو بہُت تیذی نال ساہمݨے آ رہے ہن۔ اُتّری بھارت وِچّ گرمی دِییاں لہِراں نیں لۄکاں دا جِیݨا دُبھّر کر دِتّا ہَے۔ کئی شہِراں وِچّ تاپمان 45 ڈِگری سَیلسِیئس تۄں وی اُپّر گِیا ہَے۔ اِسدے نال ہی اݨنِئمِت ورکھا نیں کِسانی اُتّے وڈّا اسر پائِیا ہَے۔ کدے دھان جاں کݨک دی پھسل دے سمیں مِیںہ نہِیں پَیںدا٬ تے کدے بیمَۄسمی ورکھا نال پھسلاں کھراب ہۄ جاںدِییاں ہن۔ پںجّاب٬ ہرِیاݨا٬ راجستھان٬ اُتّر پْردیش اتے مہاراشٹر ورگے کھیتی-نِربھر راجاں وِچّ اِہ چُݨَۄتی ہۄر وی گمبھِّیر ہَے۔ اُداہرن وجۄں٬ جے کِسے کھیتر وِچّ مارچ جاں اپرَیل مہِینے وِچّ ہی بیہدّ گرمی پَے جائے تاں کݨک دی پَیداوار گھٹ سکدی ہَے۔ اِسے ترہاں جے مانسُۄن دے سمیں اچانک تیذ ورکھا ہۄوے تاں ہڑھ ورگے ہالات پَیدا ہۄ سکدے ہن۔

جلوایُۄ پرِورتن دے کارن منُکھّی گتِیوِدھِییاں نال جُڑے ہۄئے ہن۔ سبھ تۄں وڈّا کارن جَیوِک اِیںدھناں دی ورتۄں ہَے۔ کۄئِلا٬ تیل اتے گَیس سڑن نال واتاورݨ وِچّ کاربن ڈائِیاکسائیِڈ٬ مِیتھین اتے ہۄر گْرِینہائۄُس گَیساں دی ماترا ودھدی ہَے۔ اِہ گَیساں دھرتی تۄں نِکلݨ والی گرمی نُۄں واپس اںتّرِکش وِچّ جاݨ تۄں رۄکدِییاں ہن اتے اِس ترہاں دھرتی دا تاپمان ودھ جاںدا ہَے۔ دُۄجا وڈّا کارن جںگّلاں دی کٹائی ہَے۔ جدۄں دْرکھت گھٹدے ہن تاں کاربن سۄکھݨ دی سمرتھّا گھٹ جاںدی ہَے۔ تِیجا کارن اُدیۄگِک پْردُۄشݨ ہَے٬ جِس وِچّ پھَیکٹرِییاں تۄں نِکلݨ والا دھُۄںیاں اتے رسائِݨِک گںدّگی ہوا٬ پاݨی اتے مِٹّی نُۄں نُکسان پہُںچّائُںدی ہَے۔ چَۄتھا کارن تیذی نال ودھدا شہِرِیکرن ہَے٬ جِس نال ہرے-بھرے کھیتر گھٹدے جا رہے ہن اتے کاںکرِیٹ دے شہِر “ہِیٹ آئِلَیںڈ” بݨ رہے ہن۔

سںیُّکت راشٹر اتے ہۄر اںتّرراشٹری سںسّتھاواں وار-وار چِتاوݨی دے رہِییاں ہن۔ یُۄ اَینّ ای پی دی 2025 رِپۄرٹ مُتابِک مَۄجُۄدا وائدِیاں دے پُۄرے لاگُۄ ہۄݨ ’تے وی وِشو تاپمان اِس سدی وِچّ 2.3 تۄں 2.5 ڈِگری سَیلسِیئس تک ودھ سکدا ہَے٬ جۄ پَیرِس سمجھَۄتے دے لکش تۄں کاپھی ودھّ ہَے۔ ڈبلِئۄُئَمئۄ دی 2025 رِپۄرٹ دسّدی ہَے کِہ 2015 تۄں 2025 تک دے 11 سال سبھ تۄں گرم رہے ہن اتے 2025 کھُد رِکارڈ ’تے دُۄجے جاں تِیجے سبھ تۄں گرم سالاں وِچّۄں اِکّ رِہا۔

اِہ سںکّٹ ہُݨ ٹالِیا نہِیں جا سکدا۔ اںکّڑے درسائُںدے ہن کِہ مَۄجُۄدا گتی نال جے کاروائی ناں ہۄئی٬ تاں آئُݨ والے دہاکِیاں وِچّ اتِ مَۄسمی گھٹناواں ہۄر ودھݨگِییاں۔ سمُںدّری پدھّر اُپّر چڑھیگا٬ گلیشِیئر پِگھلݨگے٬ پاݨی دی کمی ودھیگی اتے کئی کھیتراں وِچّ منُکھّی پرواس دی ستھِتی بݨ سکدی ہَے۔ اِہ سِرپھ وِگِیانک چِتاوݨی نہِیں٬ سگۄں منُکھّتا لئی سِدھّا سںدّیش ہَے کِہ ہُݨ تُرںتّ سمبھّلݨ دی لۄڑ ہَے۔

اِس سںکّٹ تۄں بچݨ لئی ٹھۄس اُپاء کرنے بہُت ذرُۄری ہن۔ سبھ تۄں پہِلاں سُۄرجی اتے ہوا اُۄرجا ورگے نوِیکرنیۄگ اُۄرجا سرۄتاں نُۄں ودھاوا دیݨا چاہِیدا ہَے۔ دُۄجا٬ کۄئِلے اتے تیل ’تے نِربھرتا گھٹائُݨی ہۄویگی۔ تِیجا٬ ودھّ تۄں ودھّ رُکھّ لائے جاݨ اتے جںگّلاں دی کٹائی ’تے سکھت رۄک ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔ چَۄتھا٬ پاݨی دی بچّت٬ ورکھا پاݨی سمبھّال اتے کھیتی وِچّ آدھُنِک سِںچّائی ترِیکِیاں دی ورتۄں ودھائی جاݨی چاہِیدی ہَے۔ پںجّواں٬ واہناں دی گِݨتی اتے پْردُۄشݨ گھٹائُݨ لئی جنتک آواجائی٬ سائیِکل اتے بِجلی چلِت واہناں نُۄں پْرۄتساہن دِتّا جاݨا چاہِیدا ہَے۔ چھیواں٬ لۄکاں وِچّ واتاورنی جاگرُۄکتا پھَیلائُݨی لۄڑِیںدی ہَے تاں جۄ ہر وِئکتی آپݨی ذِمّیواری سمجھے۔

سکُۄلاں٬ کالجاں٬ مِیڈِییا اتے سماجِک سںسّتھاواں دی بھُۄمِکا وی بہُت مہتّوپُۄرن ہَے۔ نوِیں پِیڑھی نُۄں اِہ سمجھائُݨا ہۄویگا کِہ دھرتی ساڈی ساںجھی وِراست ہَے اتے اِسدی رکھِّیا ہر ناگرِک دا پھرذ ہَے۔ جے اسِیں اجّ جاگرُۄک ناں ہۄئے تاں کلّہ دِییاں پِیڑھِییاں ساڈے پھَیسلِیاں دا بھار جھلّݨگِییاں۔

اِہ کِہا جا سکدا ہَے کِہ جلوایُۄ پرِورتن کۄئی دُۄرلا کھترا نہِیں٬ سگۄں مَۄجُۄدا ہکِیکت ہَے۔ یُۄرپ دِییاں گرمی دِییاں لہِراں٬ بھارت دے بیمَۄسمے مِیںہ٬ ہڑھ٬ سۄکے اتے کھیتی سںکّٹ سانُۄں اِہ چِتاوݨی دے رہے ہن کِہ سماں ہتھّۄں نِکل رِہا ہَے۔ ہُݨ دیر کرن دا متلب ہۄر نُکسان ہَے۔ اِس لئی لۄڑ ہَے ساںجھی سۄچ٬ وِگِیانک نِیتِییاں٬ جن-جاگرُۄکتا اتے تُرںتّ کاروائی دی۔ دھرتی نُۄں بچائُݨا ہَے تاں اجّ ہی کدم چُکّݨے پَیݨگے۔

* * * * *