جسوںتّ گِلّ سمالسر دا پلیٹھا کاوِ سںگّْرہِ ’ذِںدّگی دے پرچھاویں‘ سماجِک سرۄکاراں دا پْرتِینِدھ ہَے۔ اِس کاوِ سںگّْرہِ وِچّ 68 کھُلہِییاں وِچار پْردھان کوِتاواں ہن۔ شائِر آپݨی کوِتا وِچّ کھُد لِکھدا ہَے کِہ اجِہی کوِتا سارتھِک نہِیں ہۄ سکدی٬ جِسدا لۄکائی نُۄں کۄئی لابھ ناں ہۄوے تے لۄکاں نُۄں آپݨے ہکّاں لئی جاگْرت ناں کردی ہۄوے۔ اُہ پِیار دِییاں پِیںگھاں پائُݨ والِییاں کوِتاواں نُۄں لۄک ہِتّ دِییاں نہِیں سمجھدا۔

جسوںتّ گِلّ سمالسر دِییاں اِس کاوِ سںگّْرہِ وِچلِییاں کوِتاواں لۄکاں دے ہِتّاں ’تے پہِرا دیݨ والِییاں ہن۔ اُہ سںوّیدنشِیل کوی ہَے۔ سِیاستدانا نیں دھرم دے ہتھِیار راہِیں لۄکاں دے ہکّاں نُۄں کھۄہݨ دی کۄشِش کِیتی ہَے۔ دھرم جِیون جاچ نہِیں٬ سگۄں کرم کاںڈ بݨ گِیا ہَے۔ اِس کاوِ سںگّْرہِ وِچّۄں کوی دی وِچاردھارا پْرتکھّ رُۄپ وِچّ وِکھائی دِںدّی ہَے۔ کوی بہُتِییاں کوِتاواں وِچّ سماج دے دبّے کُچلے کِرتِییاں٬ کامِیاں٬ اِسترِییاں٬ مذدُۄراں تے مِہنتکشاں نُۄں لامبںدّ ہۄ کے اِنکلاب لِیائُݨ دی پْریرنا دِںدّا رہِںدّا ہَے۔

اُس دِییاں کوِتاواں سماجِکتا دی گلّ کردِییاں ہن۔ اِنہاں کوِتاواں دے وِشے نشے٬ کِسانی خُدکشِییاں٬ سِیاستدانا دِییاں فِرکُۄ نِیتِییاں٬ بیرۄذگاری٬ بھْرِشٹاچار٬ لالچ٬ دھۄکھے٬ جھُۄٹھے پُلِس مُکابلے٬ پْرشاشنِک مشِینری سرکار دی کٹھپُتلی٬ گربھپات٬ سرمائیداری٬ لُٹّ گھسُٹّ٬ پرِوارِک رِشتِیاں وِچّ کھٹاس٬ ذُلم٬ پُلِس ودھِیکِییاں٬ اَۄرت دی ذبت وِچّ رہِںدِّیاں آذادی٬ دھارمِک کُرِیتِییاں٬ پکھںڈّواد٬ ذات پات٬ مہںتّواد٬ پُجارِیواد٬ رُۄڑِیواد٬ اںدھّوِشواس اتے لۄکتںتّر دی دُرورتۄں آدِ ہن۔ بھاویں سارے پْرگتِیشِیل وِچاردھارا دے ہامی لیکھکاں نیں جِہڑے وِشے چُݨے ہن٬ اُہ ہی جسوںتّ گِلّ سمالسر نیں چُݨے ہن٬ پْرںتُّۄ اُسدا اِنہاں وِشِیاں بارے کوِتا لِکھݨ دا اںدّاذ باکی سارے شائِراں نالۄں وکھّرا ہَے۔ اُسنے سوال جواب دی تکنِیک نال وںگّاردِییاں کوِتاواں لِکھِییاں ہن۔ سرکاراں ولّۄں پْرگتِیشل چِںتّکاں نال کِیتِییاں گئیِیاں اݨمنُکھّی ہرکتاں کرکے اُسنے آپݨِییاں کوِتاواں وِچّ چِںتّا پْرگٹ کِیتی ہَے۔ سرکار بُدھِیجِیوِییاں دی آواذ دبائُݨی چاہُںدّی ہَے٬ کلمکاراں نُۄں دیش دھْرۄہی٬ کِساناں نُۄں اتوادی تے مذدُۄراں نُۄں نکسلوادی گردانکے بھںڈِّیا جا رِہا۔

اُسدی کوِتا کِسے ہۄر شائِر دے پْربھاو ادھِین نہِیں لِکھی گئی٬ سگۄں اُسنے آپݨی وِلکھّݨ پہِچاݨ بݨائی ہَے۔ اِس کاوِ سںگّْرہِ دِییاں کوِتاواں پڑھکے پاٹھک اںدّر سماجِک کُرِیتِییاں وِرُدھّ آواذ اُٹھائُݨ لئی اِکلّی جاگْرتی ہی پَیدا نہِیں ہُںدّی٬ سگۄں اِنکلاب لِیائُݨ لئی جۄش وی پَیدا ہُںدّا ہَے۔

کاوِ سںگّْرہِ دی پہِلی ’میری کوِتا‘ دے سِرلیکھ والی کوِتا وِچّ ہی کوی کوِتا نُۄں لۄکاں ہِتّاں دی پہِریدار وجۄں پیش کردا ہَے۔ ’کوِتا دی تاکت‘ سِرلیکھ والی کوِتا وِچّ لِکھدا ہَے کِہ کوِتا وِچّ اتھاہ شکتی ہُںدّی ہَے٬ جِہڑی اِنسان دی ذِںدّگی تے راج بھاگ بدل سکدی ہَے۔ ’اِنکلاب دے نائرے‘ سِرلیکھ والی کوِتا وِچّ پںجّابی بھاشا دی اݨویکھی لئی٬ پںجّابی کھاس تَۄر ’تے اُنہاں دے ماپے ذِمّیوار ہن٬ جِہڑے آپݨی ماں بۄلی تۄں مُنکر ہۄ کے ماں دے دُدھّ نُۄں داغ لائُںدے ہن۔ اِس کوِتا وِچّ کوی نیں پُرسکار پْراپت کرن والے ماں بۄلی دے ساہِتکاراں نُۄں وی تِکھّے تِیر مارے ہن٬ کِئُںکِہ اُہ مامُۄلی پُرسکاراں لئی آپݨی ذمِیر ویچ دِںدّے ہن۔

’وکت دے بدلاء‘ والی کوِتا وِچّ کوی لِکھدا ہَے کِہ سمیں دی تبدِیلی نال غرِیباں دے بچّے ہُݨ پِتا پُرکھی کمّ سرمائیداراں دی غُلامی کرکے نہِیں کرنگے٬ کِئُںکِہ اُہ ہُݨ پڑھ لِکھکے جاگْرت ہۄ گئے ہن۔ اُہ سماج دے دبّے کُچلے ورگاں دے بچِّیاں نُۄں پڑھن لئی پْریردا ہَے۔ ’للکار‘ کوِتا کِسانی اںدّلن دے پْرتِیکرم وجّۄں لِکھی گئی ہَے٬ جِس وِچّ شائِر کِساناں تے مذدُۄراں دی ایکتا دے فَیسلے دی وکالت کردا ہَے تاں جۄ سرکاراں دے منسُۄبے پُۄرے ناں ہۄ سکݨ۔

’تہِذِیب‘ کوِتا سرمائیداراں ارتھات وڈّے گھراں دے کاکِیاں دِییاں بلاتکار اتے لُٹّاں کھۄہاں ورگِییاں وارداتاں دا ذِکر کردا کوی کہِںدّا ہَے کِہ ماپِیاں دا کسُۄر ہَے کِہ اُہ آپݨی اَۄلاد نُۄں تہِذِیب نہِیں دے سکے۔ اُنہاں تہِذِیب نُۄں ہۄر رںگّت دے دِتّی ہَے۔ ’سال غرِیبی دے‘ کوِتا اجۄکی نَۄجوان پِیڑھی نُۄں دسّݨ دی کۄشِش کِیتی ہَے کِہ اُنہاں دے ماپِیاں نیں کِتنی مِہنت کرکے پالِیا ہَے٬ اُنہاں دی مِہنت دا مُلّ پائُݨا اَۄلاد دی ذِمّیواری ہَے۔

جسوںتّ گِلّ سمالسر دِییاں کوِتاواں کہِںدِّییاں ہن٬ ذِںدّگی آپݨے ہکّ پْراپت کرن لئی ہُںدّی ہَے٬ ڈرن دی لۄڑ نہِیں٬ کِئُںکِہ ڈر کے کُجھ وی پْراپت نہِیں کِیتا جا سکدا٬ سرکاراں دے وائدے وفا نہِیں ہُںدّے٬ پْرںتُّۄ شبد تبدِیلی دے لکھائِک ہُںدّے ہن٬ اَۄرت غُلام نہِیں اتے ناں ہی کَید کِیتی جا سکدی ہَے٬ پْرںتُّۄ اَۄرت دی آذادی ذبت وِچّ رہِکے ہۄݨی چاہِیدی ہَے٬ کِئُںکِہ بھیڑِییا رُۄپی لۄک جںگّل راج وِچّ وسدے ہن٬ مرد اَۄرت دی سرِیرک سُںدّرتا دا مُدّئی ہُںدّا٬ پْرںتُّۄ سُۄرت نالۄں سِیرت بِہترِین ہُںدّی ہَے۔ گھراں وِچّ ٹَیلِیوِجنا ’تے آئُݨ والے پْرۄگراماں نُۄں نںگّیذباد کِہا جاںدا ہَے٬ جدۄںکِہ ہۄٹلاں وِچّ دیہ وِئۄپار ہۄ رہے ہن٬ رُکھّاں نُۄں کٹّکے منُکھّ آپݨِییاں جڑاں کٹّ رِہا ہُںدَّے٬ برسات امِیراں لئی وردان٬ پْرںتُّۄ غرِیباں لئی سراپ اتے نِجّ نالۄں جماتی ہکّاں لئی لڑن نُۄں پہِل دیݨی چاہِیدی ہَے آدِ۔

’بھارت مہان‘ سِرلیکھ والی کوِتا وِچّ سرکار ولّۄں بھارت نُۄں مہان تاں کِہا جاںدا ہَے٬ پْرںتُّۄ اِہ کھۄکھلا نائرا ہَے٬ آتم ہتِّیاواں٬ بلاتکار٬ ذاتپات٬ پہِلوان اِسترِییاں دا سرِیرک شۄشݨ, مݨِیپُر کتلییام٬ آدِ آم ہۄ رہے ہن٬ پھِر بھارت مہان کِویں؟ اِہ سارا کُجھ ہۄݨ ’تے وِشوگُرُۄ شرمِںدّا نہِیں ہُںدّا۔ اِنسان نُۄں سُپنے سِرجدے رہِݨا چاہِیدا ہَے۔ سۄنے دے چمچِیاں نُۄں ورتݨ والِیاں نُۄں ٹھُۄٹھے پھڑنے پَیݨگے٬ کِئُںکِہ ذِںدّگی دے نںگّے ناچ ہۄ رہے ہن٬ سرکاراں دا کھُۄن پاݨی بݨ گِیا٬ مِہنت دا مُلّ نہِیں مِلدا٬ اِکّ شبد وی ہمدردی دا نہِیں بۄل رہے٬ مِیڈِییا سرکار دی بۄلی بۄل رِہا٬ سورگ نرک دے لارے نہِیں چلݨگے٬ ہُݨ تاں لۄہڑی ورگے تِئۄہار بھْرِشٹچار ختم کرن تے سرکاراں بدلݨ لئی منائُݨے پَیݨگے۔ آذادی تاں پْراپت کر لئی پْرںتُّۄ اُس دِییاں برکتاں دی اُڈِیک لگاتار ذاری ہَے۔ دھِییاں دے جمّݨ نُۄں بُرا سمجھِیا جا رِہا ہَے۔ شائِر سماجِک تاݨے باݨے وِچّ واپر رہِییاں الامتاں نُۄں بںدّ کرن لئی نَۄجوانی نُۄں اگّے آ کے اگوائی کرن دی وکالت کردا ہَے۔ اِس مںتّو لئی چںگّا اُسارُۄ ساہِت ساہِتکاراں نُۄں لِکھݨ دی کۄشِش کرنی چاہِیدی ہَے۔ اِسدے نال ہی اُہ بھارت دے سںوِّدھان وِچّ لِکھے گئے سِدھاںتاں ’تے امل ناں کرن تۄں دُکھّی وی ہَے۔ دیش وِچّ چںگّی پْرشاشنِک پْرݨالی دی اݨہۄںد رڑکدی مہِسُۄس کر رِہا ہَے٬ کِئُںکِہ سرکاری دخلئںدّاذی کرکے لۄکائی نُۄں اِنساف نہِیں مِل رِہا۔ لۄکاں دے چاء اتے کھُہائِشاں پر لا کے اُڈ گئیِیاں ہن٬ کِئُںکِہ اُنہاں دے پُۄرا ہۄݨ دی اُمِید ہی ختم ہۄ گئی ہَے۔ اِس مںتّو دی پْراپتی لئی شائِر اِکّمت ہۄ کے بگابت کرن لئی پْریرنا دِںدّا ہَے۔ دیش دی وںڈّ سمیں ہَیوانِیئت دے ہۄئے نںگّ ناچ نیں منُکھّتا نُۄں تار-تار کر دِتّا سی۔ پرواس دی سمسِّیا وی ساڈی نَۄجوانی نُۄں نُکسان پہُںچّا رہی ہَے۔ پِچھّے ماپے٬ وِیاہِییاں اَۄرتاں اتے نِکّے-نِکّے بچِّیاں دِییاں اُڈِیک کردِیاں اکھّاں تھکّ جاںدِییاں ہن۔

اخِیر وِچّ کِہا جا سکدا ہَے کِہ اِس کاوِ سںگّْرہِ وِچّ جسوںتّ گِلّ سمالسر آپݨِییاں کوِتاواں راہِیں پںجّاب دی گمبھِّیر سماجِک٬ آرتھِک٬ سبھِیاچارک اتے بھائیِچارک ستھِتی دا سُچجّے ڈھںگّ نال دْرِشٹاںتِک رُۄپ وِچّ ورݨن کرکے پںجّابِییاں نُۄں آپݨے ہکّاں لئی اِکّمُٹھّ ہۄ کے جدۄجہِد کرن لئی اُتشاہت کرن دی کۄشِش کر رِہا ہَے۔

128 پنِّیاں٬ 250 رُپئے کِیمت والا اِہ کاوِ سںگّْرہِ پْرِیت پبلِیکیشن نابھا نیں پْرکاشت کِیتا ہَے۔

سمپّرک: جسوںتّ گِلّ سملسر: 9780451878