جَیںڈر سَیںسیٹائیِجیشن دا ارتھ ہَے٬ لِںگّ ادھارِت اِکّ دُۄجے پْرتی سںوّیدنشِیل ہۄݨا۔ بھاو لڑکی اتے لڑکے وِچّ پھرک نُۄں مِٹائُݨ لئی جاگرُۄکتا پَیدا کرنا۔ لڑکی اتے لڑکے نُۄں برابری دے ادھِکار دیݨے۔ بھاویں کِہ ساڈے سماج وِچّ اِہ ناں برابری تاں جنم تۄں پہِلاں ہی شُرُۄ ہۄ جاںدی ہَے کِئُںکِہ اِہ سۄچکے بھرُۄݨ نُۄں کُکھّ وِچّ ہی کتل کروا دِتّا جاںدا ہَے کِہ ہۄݨ والا بچّا لڑکی ہَے٬ لڑکا نہِیں۔ کی کِسے نیں اِہ سۄچکے کدی بھرُۄݨ نُۄں کُکھّ وِچّ کتل کروائِیا ہَے کِہ ہۄݨ والا بچّا لڑکا ہَے٬ لڑکی نہِیں؟ سانُۄں تاں لڑکی چاہِیدی ہَے۔ جی نہِیں! اِس ترہاں کِسے نیں کدی نہِیں کِیتا۔ سۄ اِہ نابرابری تاں بچّے دے جنم لَیݨ تۄں پہِلاں ہی شُرُۄ ہۄ جاںدی ہَے۔

کارن؛ اِسدے بہُت سارے کارن ہن۔ پُراتن سمیں تۄں ہی لۄکاں دے مناں وِچّ اِہ گلت دھارنا گھر کر گئی ہَے کِہ ساڈے گھر دا وارس لڑکا ہی بݨیگا٬ لڑکِییاں تاں پرائِیا دھن ہن۔ اُہناں نُۄں پڑھا کے کی لَیݨا٬ جدۄں اُہناں نیں آپݨے سہُرے گھر تُر جاݨا ہَے؟ سانُۄں تاں سُکھ ساڈے پُتّراں نیں ہی دیݨا ہَے۔ اُنہاں نیں ساڈے بُڈھاپے دی ڈںگّۄری بݨنا ہَے۔ اِکّ کارن ہَے کِہ لڑکی نُۄں وِیاہ سمیں داج دیݨا پَیںدا ہَے٬ جدۄں کِہ گرِیب ماپے آپݨا گُذارا مُشکِل نال کردے ہن۔ اِس نال اُہ کرذائی ہۄ جاںدے ہن۔ لڑکے دے وِیاہ سمیں داج گھر آئُںدا ہَے۔ نال لڑکی ساری اُمر ساڈی سیوا کردی ہَے۔ سبھ تۄں ودھّ بھَیء ماپِیاں نُۄں لڑکِییاں دی سُرکھِّئتا نُۄں لَے کے ہَے۔ اُہ کِتے وی اِکلّی لڑکی نُۄں بھیج نہِیں سکدے٬ اِس لئی اُنہاں نُۄں لڑکِییاں نُۄں کھُد چھڈّکے آئُݨا پَیںدا ہَے۔ اِس لئی لڑکی دا پِتا جاں بھرا ہی جاںدا ہَے کِئُںکِہ کِسے گُیاںڈھی جاں رِشتیدار اُتّے وی ماپے وِشواس نہِیں کر سکدے۔ اسل کارن٬ اَۄرت نُۄں مرد تۄں نِیواں اتے کمذۄر ہی سمجھِیا جاںدا رِہا ہَے۔

پر ہُݨ سمیں نیں بڑی وڈّی کروٹ لئی ہَے۔ ذمانا بدل رِہا ہَے۔ پُراݨِییاں سۄچاں دی تھاں نوِیںیاں سۄچاں نیں ملّ لئی ہَے۔ اِس بدلاء دا سبھ تۄں وڈّا کارن پڑھائی ہَے۔ ہُݨ لڑکِییاں پڑھائی وِچّ مُںڈِّیاں تۄں وی اگّے نِکل گئیِیاں ہن۔ ادھِیاپک سماج وِچّ جَیںڈر سَیںسیٹائیِجیشن سبںدھّی بڑا وڈّا رۄل نِبھا سکدا ہَے۔ کِئُںکِہ بچّا جدۄں سکُۄل وِچّ آئُںدا ہَے٬ اُس سمیں اُہ کۄرا کاگذ ہُںدّا ہَے۔ ادھِیاپک جۄ چاہے اُسدے کۄرے من اُتّے اُکّر سکدا ہَے۔ اُہ شُرُۄ تۄں ہی اُنہاں دی یۄگ اگوائی کرکے اُنہاں دے کۄرے من اُتّے برابرتا دی بھاونا بھر سکدا ہَے۔ سبھ تۄں پہِلاں ادھِیاپک لڑکی اتے لڑکے دے ماپِیاں نُۄں مہِینے وِچّ اِکّ مِیٹِںگّ ذرُۄر رکھّے۔ اُہ وِدِیارتھِییاں دے نال-نال ماپِیاں دی وی کَۄسلِںگّ کرے۔ ماپِیاں نُۄں سمجھݨا چاہِیدا ہَے کِہ اُہ گھر وِچّ لڑکی اتے لڑکے نال برابرتا دا سلُۄک کرن۔ اِہ ناں ہۄوے کِہ گھراں وِچّ مُںڈّے کُڑی نُۄں دبا کے رکھّݨ, اُسدے کھاݨ-پِیݨ, پہِنݨ بۄلݨ اتے پڑھن اُتّے پابںدِّییاں لائُݨ۔

اِکّ واری میرے نۄٹِس وِچّ آئِیا کِہ اِکّ بہُت ہُشِیار کُڑی دا نالائِک جِہا بھرا آپݨی بھَیݨ نُۄں ماردا ہَے٬ ماپِیاں تۄں وی نہِیں ڈردا۔ سگۄں ماپِیاں نُۄں وی ڈرائُںدا ہَے۔ اُہ کُڑی دے پڑھن ’تے رۄک لا رِہا سی کِہ اِسنُۄں سکُۄل وِچّۄں ہٹا لئۄ۔ دۄویں بھَیݨ-بھرا میرے سکُۄل وِچّ ہی پڑھدے سن۔ کُڑی ڈردی کلاس تۄں باہر ناں نِکّلِیا کرے۔ آپ اُہ لڑکا کدے کلاس وِچّ ناں وڑِیا کرے۔ مَینُۄں جدۄں پتا لگّا٬ مَیں اُسدے ماتا-پِتا نُۄں بُلائِیا۔ اُنہاں نیں وی اِس گلّ دی پُشٹی کِیتی کِہ لڑکا لڑکی نُۄں ڈرا کے رکھّدا ہَے۔ مَیں اُس نُۄں وی بُلائِیا۔ پہِلاں تاں مَیں اُس نُۄں پِیار نال سمجھائِیا کِہ جِنّا تَینُۄں جِیون جِئۄُݨ دا ہکّ ہَے٬ کُڑی نُۄں وی اُنّا ہی ہُںدّا ہَے۔ پھِر کُڑی تاں تیرے تۄں پڑھن وِچّ کِتے ہُشِیار اتے سِیاݨی ہَے۔ اُسدے ماپِیاں ساہمݨے اُس مُںڈّے نُۄں وارنِںگّ دِتّی کِہ اجّ تۄں بائد جے تُۄں آپݨی بھَیݨ ’تے ہتھّ چُکِّیا تاں دیکھ لوِیں۔ تیرے ماپے کِتے رہِݨ, مَیں تَینُۄں نہِیں بخشݨا۔ چلۄ مَینُۄں کھُشی ہۄئی کِہ اُہ سمجھ گِیا۔ کُڑی اتے اُدے ماپے وی کھُش سن۔

سبھ تۄں پہِلاں تاں ماپِیاں نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ آپݨے گھراں وِچّ مُںڈِّیاں اتے کُڑِییاں نُۄں برابر پڑھائی دے مَۄکے مُہئیِیا کروائُݨ۔ کھاس کرکے پیںڈُۄ کھیتراں وِچّ لڑکِییاں دی سِکھِّیا ’تے ودھیرے ذۄر دیݨا چاہِیدا ہَے۔

ادھِیاپک وی کُڑِییاں نُۄں بچائُݨ اتے پڑھائُݨ سبںدھّی ماپِیاں دی کَۄسلِںگّ کرن۔ اُہ وی کُڑِییاں دی پڑھائی اُتّے ودھیرے ذۄر دیݨ۔ اُہ جمات وِچّ مُںڈّے-کُڑی نُۄں برابر سمجھݨ۔ اُہ کُڑِییاں وِچّ لِیڈرشِپّ دی بھاونا بھرن٬ لڑکِیاں نُۄں جمات دِییاں لڑکِییاں دی اِذّت کرنی سِکھائُݨ۔ منِیٹر بݨائُںدے سمیں جمات وِچّ دۄ منِیٹر بݨائُݨ, بھاو اِکّ لڑکا اتے اِکّ لڑکی۔ اِس نال برابرتا دی بھاونا آویگی۔ بِناں جَیںڈر دا بھیدبھاو کِیتے بڈّی گرُپّ بݨائے جاݨ تاں کِہ بِناں کِسے بھیدبھاو دے اِکٹھّے وِچار-وٹاںدرے کرن۔ اِس سبںدھّی رۄل پلیء کروائُݨے چاہِیدے ہن٬ جِس وِچّ لڑکے-لڑکِییاں ہِسّا لَیݨ۔ جَیںڈر سَیںسیٹائیِجیشن سبںدھّی ڈِیبیٹ٬ بھاشݨ تِیار کروائُݨے چاہِیدے ہن۔ سکُۄل وِچّ ’بیٹی بچائۄ٬ بیٹی پڑھائۄ‘ ورگے پْرۄگرام دھُۄمدھام نال منائُݨے چاہِیدے ہن۔ سکُۄلاں وِچّ لڑکِییاں دِییاں کھیڈاں نُۄں ذِیادا ترجِیہ دیݨی چاہِیدی ہَے جِویں کراٹے وگَیرا سِکھائُݨے آدِ۔ اِسے ترہاں باکی کھیڈاں وِچّ ہِسّا لَیݨ لئی لڑکِییاں نُۄں ودھّ تۄں ودھّ پْریرِت کرنا چاہِیدا ہَے تاں کِہ اُہ سرِیرک تَۄر ’تے ودھیرے تکڑِییاں ہۄݨ۔ اُنہاں نُۄں دیش دِییاں مہان اَۄرتاں بارے جاݨکاری دیݨی چاہِیدی ہَے۔ پڑھائی دے نال-نال بِناں جَیںڈر دا بھیدبھاو کِیتے اُنہاں نُۄں سرِیرک سپھائی اتے نَیتِک کدراں-کِیمتاں نال جۄڑنا چاہِیدا ہَے۔ اِس ترہاں کرن لئی اُنہاں وِچّ رچناتمِک رُچِییاں پْرپھُلِّت کرن اُتّے ودھیرے ذۄر دیݨا چاہِیدا ہَے تاں کِہ اُنہاں دا دھِیان گلت پاسے جاݨ تۄں رۄکِیا جاوے۔ اُنہاں نُۄں چںگِّییاں کِتاباں پڑھن دی آدت پائُݨی چاہِیدی ہَے۔ اُنہاں نُۄں گھر وی اتے سکُۄل وِچّ کِسے ناں کِسے پاسے رُجھِّییاں رکھّݨا چاہِیدا ہَے۔ کِئُںکِہ وِہلا من شَیتان دا گھر ہُںدّا ہَے۔ اُنہاں نُۄں اَۄرت دے ستِکار اُتّے ذۄر دیݨا چاہِیدا ہَے۔

اِسے ترہاں ساڈے گُرُۄیاں-پِیراں نیں اَۄرت نُۄں برابر سمجھݨ اتے ستِکار دیݨ لئی جۄ لِکھِیا ہَے٬ اُہ بچِّیاں نُۄں سمجھائُݨا چاہِیدا ہَے۔ گُرُۄ نانک دیو جی دے لِکھے شبد٬ “سۄ کِئۄں مںدّا آکھِیئَے جِتُ جمَّے راجان۔۔” ’تے پُۄرا امل کرنا چاہِیدا ہَے۔ اَۄرت دے ستِکار اتے برابرتا لئی سانُۄں سارِیاں نُۄں پُرذۄر یتن کرنا چاہِیدا ہَے تاں کِہ اِہ سماج ہۄر وی سۄہݨا بݨ سکے۔

* * * * *