ڈا. گُردیو سِںگھّ کھُش٬ جِہڑے سںسّار دے پْرمُکھّ جھۄنا وِگِیانی ہن نیں 33 سال پھِلپِینذ ستھِت اںتّرراشٹری جھۄنا کھۄج سںسّتھا (اِری) وِچّ جھۄنا کھۄج دی اگوائی کِیتی۔ پِچھلے تِنّ دہاکِیاں دَۄران ڈا. کھُش ہۄراں ولّۄں وِکسِت کِیتِییاں ودھّ جھاڑ دیݨ اتے بِمارِییاں دا ٹاکرا کرن والِییاں جھۄنے دِییاں کِسماں سدکا سںسّار وِچّ چَۄلاں دی اُپج دُگّݨی ہۄ گئی ہَے٬ جِس نال کرۄڑاں لۄکاں نُۄں بھُکھّمری تۄں بچائِیا جا سکِیا ہَے۔ سںسّار دی ادھِّیئۄں ودھّ وسۄں دی مُکھّ کھُراک ہۄݨ کارن چَۄلاں نُۄں جِیون٬ دَۄلت اتے اُتپتی دا چِنّہ منِّیا جاںدا ہَے۔ اُنہاں دی اِس اِتِہاسک دیݨ لئی وِیئتنام وِکھے وِنپھِئۄُچر پھائۄُںڈیشن نیں اِس ورہے دا آپݨا 5 لکھّ ڈالر والا اِنام ڈا. کھُش نُۄں دیݨ دا فَیسلا کِیتا ہَے۔

ڈا. کھُش نیں 1967 وِچّ جھۄنا کھۄج سںسّتھا وِچّ بتَۄر پلاںٹ برِیڈر نَۄکری شُرُۄ کِیتی اتے 1972 وِچّ آپݨے وِبھاگ تے مُکھی بݨ گئے۔ اِس سںسّتھا ولّۄں اُنہاں نُۄں 1986 وِچّ پْرمُکھّ وِگِیانی بݨا دِتّا گِیا۔ جدۄں تۄں ڈا. کھُش اِس سںسّتھا وِچّ آئے اُنہاں جھۄنے دِییاں اجِہِییاں کِسماں وِکسِت کرن دے پْرۄگرام دی اگوائی کِیتی٬ جِنہاں دا جھاڑ ودھّ٬ پکّݨ سماں گھٹّ٬ چَۄل ودھِییا اتے اُنہاں وِچّ کِیڑے اتے بِمارِییاں دا ٹاکرا کرن دی سمرتھّا ہۄوے۔ ہُݨ تِیک ڈا. کھُش ولّۄں کِیتے کمّ اُتّے ادھارِت 300 تۄں وی ودھّ نوِییاں کِسماں وکھّۄ-وکھّرے دیشاں وِچّ کاشت لئی کِساناں نُۄں دِتِّییاں جا چُکِّییاں ہن۔

جدۄں وی تُسِیں سںسّار دے کِسے وی ہِسّے وِچّ جھۄنے دے کِسے کھیت کۄلۄں لںگھّدے ہۄ تاں تُسِیں ڈا. کھُش دی وِکسِت کِیتی ہۄئی کِسم نُۄں ہی ویکھدے ہۄ۔ اِہ ٹھِیک ہی آکھِیا گِیا ہَے کِہ ایشِییا وِچّ کرۄڑاں لۄک بھُکھّمری نال مر جاںدے جیکر جھۄنے دی پَیداوار دُگّݨی ناں ہۄ گئی ہُںدّی۔ ایشِییا وِچّ جِہڑا وِکاس ویکھݨ نُۄں مِل رِہا ہَے٬ شائِد اِہ کدے وی ناں ہُںدّا جیکر اِہ دیش اناج وِچّ آتم نِربھر ہۄ کے بھُکھّمری تۄں بیفِکر ناں ہۄ گئے ہُںدّے۔

گُردیو سِںگھّ کھُش پںجّاب دے اِکّ نِکّے جِہے پِںڈّ رُڑکی (ذِلہا جلںدھّر) دے رہِݨ والے ہن۔ ماپِیاں دی پہِلی سںتّان ہۄݨ کرکے روائِت انُسار اُنہاں دا جنم آپݨے نانکے پِںڈّ کھٹکڑکلاں (ذِلہا جلںدھّر) جِہڑا شہِید بھگت سِںگھّ ہۄراں دا جدّی پِںڈّ ہَے٬ وِکھے 22 اگست 1935 نُۄں ہۄئِیا۔ اُنہاں دے پِتا سردار کرتار سِںگھّ کُۄنر پِںڈّ وِچّۄں پہِلے وِئکتی سن٬ جِنہاں نیں دسوِیں پاس کِیتی۔ اُنہاں دی کھاہِش سی کِہ بچّے اُچیری وِدِّیا پْراپت کرن۔ ڈا. گُردیو سِںگھّ وِچّ پڑھائی دی لگن لگائُݨ والے اُنہاں دے پِتا جی ہی سن۔ ڈا. کھُش نیں آپ وی ویکھِیا سی کِہ پڑھے لِکھے ہۄݨ کرکے پِںڈّ وِچّ اُنہاں دے پِتا جی دا بہُت ماݨ تے ستِکار سی۔ بال گُردیو نیں مِہنت نال پڑھائی کِیتی تاں جۄ اُہ وڈّے ہۄ کے سماج دے بھلے لئی کُجھ کر سکݨ۔ اُنہاں دے آپݨے پِںڈّ ہائی سکُۄل نہِیں سی۔ اُہ رۄذ چھے مِیل پَیدل تُر کے خالسا ہائی سکُۄل بںڈّالا وِکھے پڑھن جاںدے سن٬ جِتھّۄں کِہ اُنہاں دسوِیں پاس کِیتی۔ آپݨی مِہنت اتے لگن سدکا اُہ آپݨے سکُۄل وِچّ پہِلے نمبّر اُتّے رہے۔ گُردیو ڈاکٹر بݨنا چاہُںدّا سی پر اُنہاں دے پِتا جی چاہُںدّے سن کِہ اُہ کھیتِیباڑی کالِج وِچّ داکھل ہۄوے تاں جۄ کِساناں دے بھلے لئی کمّ کر سکے٬ جِنہاں دی گرِیبی اتے سخت مِہنت نُۄں اُہ نِتّ ویکھدے سن۔

آپݨے پِتا جی دی کھاہِش انُسار دسوِیں پِچھّۄں گُردیو لُدھِیاݨے ستھِت سرکاری کھیتِیباڑی کالِج وِچّ داکھل ہۄ گِیا۔ کالِج وِچّ وی پُۄری مِہنت اتے لگن نال پڑھائی کِیتی اتے ہمیشا پہِلے تِنّ وِدِیارتھِییاں وِچّ رِہا۔ کالِج وِچّۄں اُنہاں بی.اَیسّ.سی. (اَیگری.) دی ڈِگری 1955 وِچّ پْراپت کِیتی اتے اُنہاں دا مُکھّ وِشا پلاںٹ برِیڈِںگّ سی۔ اُنہاں نُۄں اِس کالِج دے سروپکھّی ودھِییا وِدِیارتھی ہۄݨ دا سنمان پْراپت ہۄئِیا۔ اُنہاں نُۄں جِیون وِچّ کھیتی دی پڑھائی کرن دا کدے افسۄس نہِیں ہۄئِیا٬ کِئُںکِہ جِہڑِییاں بُلںدِّییاں اُنہاں نیں بتَۄر کھیتی وِگِیانی چھۄہِییاں ہن٬ شائِد ڈاکٹر بݨ کے اجِہا ناں ہۄ سکدا۔ سارے ہُشِیار وِدِیارتھِییاں دی اِہۄ لۄچا رہِںدّی سی کِہ امرِیکا وِچّ جا کے اُچیری پڑھائی کِیتی جاوے۔ اُنہاں واںگ ہی گُردیو سِںگھّ ہۄرِیں وی اِہۄ چاہُںدّے سن کِہ امرِیکا دی کِسے پْرسِدھّ یُۄنِیورسِٹی وِچّ اُچیری پڑھائی کِیتی جاوے۔ پر اُنہاں کۄل امرِیکا جاݨ لئی پَیسے نہِیں سن۔

خُشکِسمتی نال اُنہاں دِناں وِچّ اِںگلَیںڈ نیں آپݨے درواذے بھارتِییاں لئی کھۄلہے سن٬ کِئُںکِہ اُتھّے مذدُۄراں دی گھاٹ ہۄ گئی سی۔ اِس مَۄکے دا لابھ اُٹھاںدِیاں ہۄئِیاں گُردیو ہۄراں وی اِںگلَیںڈ جاݨ دا فَیسلا کِیتا۔ بھاویں اُنہاں دے پِتا جی پِںڈّ وِچّ چںگّے کھاںدے پِیںدے منّے جاںدے سن پر اُنہاں کۄل وی اِنے پَیسے نہِیں سن کِہ اُہ آپݨے پُتّر دی اِںگلَیںڈ لئی ٹِکٹ کھرِید سکدے۔ گُردیو ہۄراں دا وِدیش جاݨ دا دْرِڑھ اِرادا سی۔ اُنہاں نیں آپݨے دۄستاں اتے رِشتیداراں تۄں پَیسے اُدھار لئے تے اِںگلَیںڈ پُجّ گئے۔ اُنہاں دا اسل نِشانا تاں امرِیکا پُجّݨا ہی سی۔ اِس کرکے اُنہاں نیں ڈیڈھ سال اِںگلَیںڈ وِچّ رجّ کے مِہنت کِیتی جِس نال اُہ آپݨے دۄستاں اتے رِشتیداراں دا کرذا ہی ناں مۄڑ سکے سگۄں امرِیکا دی ٹِکٹ کھرِیدݨ جۄگے پَیسے وی جۄڑ لئے اتے اُچیری پڑھائی لئی امرِیکا پُجّ گئے۔

اُنہاں جُۄن 1957 وِچّ کَیلِیپھۄرنِییا یُۄنِیورسِٹی ڈیوِس پُجّ اَیمّ.اَیسّ.سی. جَینیٹِکس وِچّ داخلا لَے لِیا۔ پہِلے دۄ سمَیسٹراں وِچّ ودھِییا نمبّر آئُݨ کرکے اُنہاں دے پْرۄپھَیسر نیں اَیمّ.اَیسّ.سی. کِیتے بگَیر سِدھّے ہی پی.اَیچّ.ڈی. کرن دی آگِیا دے دِتّی۔ اِںجھ اُنہاں نیں 1960 وِچّ جَینیٹِکس وِشے وِچّ پی.اَیسّ.ڈی. تِنّ سال تۄں وی گھٹّ سمیں دَۄران پْراپت کر لئی۔ اُس سمیں اُنہاں دی اُمر مساں 25 کُ سال دی سی۔ پڑھائی پِچھّۄں اُنہاں نُۄں اُسے یُۄنِیورسِٹی وِچّ نَۄکری مِل گئی٬ جِس اُتّے اُنہاں نیں 1967 تِیک کمّ کِیتا۔

ڈا. کھُش آپݨے کِتّے اتے پرِوارِک جِیون وِچّ بہُت ہی سفل اِنسان ہن۔ آپݨِییاں پْراپتِییاں اتے سفلتاواں دا کارن اُہ سہی کِتّا٬ سہی سمیں اُتّے اتے سہی تھاں مِلݨ نُۄں سمجھدے ہن۔ چُپّ چُپِیتا٬ ساد مُرادا اتے چِہرے اُتّے ہمیشا مُسکان وِکھیری رکھّݨ والے اِس اِنسان نیں ہر رۄذ گھٹّۄ گھٹّ 12 گھںٹّے کمّ کِیتا ہَے۔ اُہ آکھدے ہن کِہ اِنسان کۄل سمیں دی گھاٹ ہَے جدۄں کِہ اُس دے دِماغ دی تھاہ اتھاہ ہَے۔ آپݨی اتھاہ دِماگی شکتی دی پُۄری ورتۄں کرن لئی ذرُۄری ہَے کِہ سمیں دا ٹھِیک اتے ودھّ تۄں ودھّ پْریۄگ کِیتا جاوے۔ جِہڑے اِنسان آپݨی مدد آپ کردے ہن٬ پْرماتما وی ہمیشا اُنہاں دی مدد کردا ہَے۔ مِہنتی٬ نیک تے سچّے اِنسان دی ساری دُنِییاں اُستت کردی ہَے اتے پْرماتما اُنہاں اُتّے آپݨی مِہر کردا ہَے۔ اِسے مِہر سدکا ڈا. کھُش نیں آپݨی ساری نَۄکری دَۄران کدے وی بِماری دی کۄئی چھُٹّی نہِیں لئی۔ آپݨے دھارمِک اکِیدے اُتّے چلّݨ والا اِہ اِنسان ہمیشا چڑھدی کلا وِچّ رہِںدِّیاں سربتّ دے بھلے لئی یتنشِیل رہِںدّا ہَے۔ آپݨی سیوا مُکتی پِچھّۄں وی اُہ کَیلیفۄرنِییا یُۄنِیورسِٹی نال جُڑے ہۄئے ہن۔

پْرسِدھّی دِییاں بُلںدِّییاں اُتّے پُجّ کے وی ڈا. کھُش آپݨی دھرتی اتے مِٹّی نال جُڑے ہۄئے ہن۔ اُنہاں نُۄں مِلے اِنامی پَیسِیاں نال پںجّاب اَیگرِیکلچرل یُۄنِیورسِٹی وِکھے کھُش پھائۄُںڈیشن بݨائی ہَے٬ جِہڑی یُۄنِیورسِٹی وِکھے پڑھدے پیںڈُۄ بچِّیاں دی مائِک سہائِتا کردی ہَے۔ نَۄجوان وِگِیانِییاں نُۄں اںتّرراشٹری سَیمِیناراں وِچّ جاݨ لئی وی مائِک سہائِتا دِتّی جاںدی ہَے۔ آپݨے سہِیۄگی سورگواسی درشن سِںگھّ براڑ دے نام اُتّے تِنّ لکھّ دا کھۄج لئی وِگِیانِییاں نُۄں اِنام دِتّا جاںدا ہَے۔

’کھُش‘ اُنہاں دا گۄت نہِیں سگۄں اُپنام ہَے۔ اُنہاں دا گۄت کُۄنر ہَے۔ وِدِیارتھی جِیون وِچّ ساہِتک رُچِییاں کرکے اُنہاں آپݨا تخلّس کھُش رکھّ لِیا سی۔ اُدۄں شائِد اُنہاں کدے سۄچِیا وی نہِیں ہۄویگا کِہ اُہ آپݨا سارا جِیون سںسّار وِچّۄں گرِیبی اتے بھُکھّ نُۄں دُۄر کرن لئی لگا دیݨگے تاں جۄ آم آدمی وی کھُشی بھرِیا جِیون بتِیت کر سکے۔ آپݨے دْرِڑھ اِرادے اتے مِہنت سدکا اُہ کرۄڑاں لۄکاں دی جھۄلی کھُشِییاں پائُݨ وِچّ سفل ہۄئے ہن۔

اُنہاں ولّۄں کِیتے مہان کارج نُۄں مُکھّ رکھّدِیاں ہۄئِیاں سںسّار دا کۄئی وی اجِہا اِنام سنمان نہِیں ہَے جِہڑا کِسے کھیتی وِگِیانی نُۄں مِل سکدا ہۄوے٬ اُہ ڈا. کھُش نُۄں ناں مِلِیا ہۄوے۔ سںسّار دِییاں بہُت سارِییاں یُۄنِیورسِٹِییاں ولّۄں اُنہاں نُۄں آنریری ڈاکٹریٹ دی ڈِگری پْردان کِیتی گئی ہَے۔ اُنہاں نُۄں امرِیکا٬ جپان٬ اِںگلَیںڈ٬ اِذرائیِل٬ چِین٬ پھِلِیپِین٬ اِیران٬ بھارت٬ پاکِستان آدِ بہُت سارے دیشاں نیں آپݨے اُچّ سنماناں نال اُنہاں دا سنمان کِیتا ہَے۔ بھارت سرکار ولّۄں اُنہاں نُۄں پدمسْری نال سنمانِیا گِیا ہَے۔ بھۄجن دے کھیتر دا سبھ تۄں وڈّا اِنام ورڈ پھُۄڈ پرائیِذ اُنہاں نُۄں پْراپت ہۄئِیا ہَے۔ پںجّاب اَیگرِیکلچرل یُۄنِیورسِٹی نیں اُنہاں دے نام اُتّے اِکّ آدھُنِک کھۄج کیںدر اُسارِیا ہَے٬ جِس وِچّ کھُش اجائِب گھر وی بݨائِیا گِیا ہَے۔ پی اے یُۄ اتے پںجّاب یُۄنِیورسِٹی نیں وی آنریری ڈائِرَیکٹۄریٹ دی ڈِگری دِتّی ہَے۔ آپݨے اِس پںجّابی سپُۄت اُتّے سانُۄں سارِیاں نُۄں ماݨ ہَے۔

*****